# شدق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شدق

الشِّدْق: جانب الفم. ابن سيده: الشِّدْقان والشَّدْقانِ
طِفْطِفَةُ الفم من باطن الخَدَّينِ. يقال نفخ في شِدْقَيه. وشِدْقا الفرس: مَشَقُّ فَمِه إلى منتهى حدِّ اللجام، والجمع من كل ذلك أَشْداق وشُدوق. وحكى اللحياني: إنه لَواسعُ الأَشْداقِ، وهو من الواحد الذي فُرِّق فجعل كلُّ واحد منه جزءاً، ثم جمع على هذا. وشَفةٌ شَدْقاء: واسعةُ مَشَقِّ الشِّدْقَيْنِ. والأَشْدَق: العريض الشِّدْق الواسعُه المائلُه، أَيَّ ذلك كان. وشِدْقا الوادي: ناحيتاه. ورجل أَشْدَق: واسع الشِّدْق، والأُنثى شَدْقاء. والشِّدَق، بالتحريك: سَعة الشِّدْق، وفي التهذيب: سَعة الشِّدْقَيْنِ وقد شَدِقَ شَدَقاً. وخَطِيبٌ أَشْدَق بَيِّنُ الشَّدَقِ: مُجِيد. والمُتَشَدِّق: الذي يَلْوي شِدْقَه للتَّفَصُّح. ورجل أَشْدَق إذا كان مُتَفَوِّهاً ذا بيانٍ، ورجال شُدْقٌ؛ قال: ومنه قيل لعمرو بن سعيد الأَشْدَق لأَنه كان أَحدَ خُطباء العرب. ويقال: هو مُتَشَدِّق في منطقه إذا كان يتوسع فيه ويَتَفَيْهَق. وفي الحديث في صفته، صلى الله عليه وسلم: يَفْتَتِح الكلام ويختَتِمه بأَشْداقِه؛ الأَشْداقُ: جوانب الفم وإنما يكون ذلك لرُحْبِ شِدْقيه، والعرب تَمْتَدِح بذلك، ورجل أَشْدَق بيّن الشَّدَق. فأَما حديثه الآخر: أَبْغَضُكم إلىَّ الثّرْثارون المُتَشَدِّقون، فهم المتوسعون في الكلام من غير احتياط واحتراز، وقيل: أَراد بالمُتَشَدِّق المُسْتهزئ بالناس يَلْوي شِدْقه بهم وعليهم. وتَشَدَّق في كلامه: فتح فمه واتسع.
والشَّداقُ من سِماتِ الإبل: رَسْمٌ على الشِّدْق؛ عن ابن حبيب في تذكرة أَبي عليّ.
والشَّدْقَم والشَّدْقَميّ: الأشْدَق، زادُوا فيه الميم كزيادتهم لها في فُسْحُمٍ وسُتْهُم، وجعله ابن جني رُباعِيّاً من غير لفظ الشِّدْق. وشِدقٌ شَدْقَم: عريض. وفي حديث جابر: حدَّثَه رجل بشيء فقال: ممن سمعتَ هذا؟ فقال: من ابن عباس، قال: من الشَّدقَم؟ أي الواسع الشِّدْق، وبوصف به المِنْطِيق البليغ المُفَوَّه، والميم زائدة. وشَدْقَم: اسم فحل. والأَشْدق: سعيد بن خالد بن سعيد بن العاص.

### Türkçe

**الشِّدْق**: ağzın yanı. İbn Sîde: **الشِّدْقان** ve **الشَّدْقانِ** ağzın, iki yanağın iç tarafından olan yumuşak kısmıdır. “İki **شِدْق**’ına üfledi” denir. Atın **شِدْقا**’sı: ağzının, gemin sınırının sonuna kadar olan yarığıdır; bütün bunların çoğulu **أَشْداق** ve **شُدوق**’tur. el-Lihyânî nakletti: “O, **الأَشْداق**’ı geniştir”; bu, tekilden olup ayrıştırılmıştır; ondan her bir tekil bir parça kılınmıştır, sonra bunun üzere cem‘ edilmiştir. **شَدْقاء** bir dudak: iki **الشِّدْق**’ın yarığının geniş olanı. **الأَشْدَق**: **الشِّدْق**’ı geniş olan, onun geniş olanı, onun eğik olanı; hangisi olursa olsun. Vâdinin **شِدْقا**’sı: iki tarafıdır. **أَشْدَق** bir adam: **الشِّدْق**’ı geniş; dişisi **شَدْقاء**’dır. **الشِّدَق** (harekeli): **الشِّدْق**’ın genişliği; ve et-Tehzîb’de: iki **الشِّدْق**’ın genişliği; ve o, **شَدِقَ** (fiiliyle) **شَدَقاً** (mastarıyla) olmuştur. **أَشْدَق** bir hatip, **بَيِّنُ الشَّدَقِ**: iyi yapan (mücid). **المُتَشَدِّق**: fasihlik taslamak için **شِدْق**’ını büken kimsedir. **أَشْدَق** bir adam, eğer çok konuşan, beyan sahibi ise; ve **شُدْقٌ** adamlar; dedi ki: Bundan dolayı Amr b. Saîd’e **الأَشْدَق** denildi; çünkü o, Arapların hatiplerinden biriydi. Denir: O, konuşmasında **مُتَشَدِّق**’tir; eğer onda genişler ve **يَتَفَيْهَق** ederse. Hadiste, onun sıfatında—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—: “Sözü **بأَشْداقِه** ile açar ve onu bitirir”; **الأَشْداقُ**: ağzın yanlarıdır; bu ancak iki **شِدْق**’ının genişliği sebebiyle olur; Araplar bununla övünür; ve **أَشْدَق** bir adam, **بيّن الشَّدَق**. Amma onun diğer hadisi: “Bana en buğz edileniniz, çok konuşanlar, **المُتَشَدِّقون** olanlardır”; onlar, ihtiyat ve sakınma olmaksızın sözde genişleyenlerdir; ve denildi: **المُتَشَدِّق** ile, insanlarla ve onların aleyhine **شِدْق**’ını bükerek onlarla alay edeni kastetti. Konuşmasında **تَشَدَّق** etti: ağzını açtı ve genişledi.

**والشَّداقُ** develerin damgalarındandır: **الشِّدْق** üzerinde bir izdir; İbn Habîb’den, Ebû Alî’nin Tezkire’sinde.

**والشَّدْقَم** ve **الشَّدْقَميّ**: **الأشْدَق**; ona **الميم**’i, **فُسْحُمٍ** ve **سُتْهُم**’de ona artırdıkları gibi artırdılar; İbn Cinnî onu, **الشِّدْق** lafzı olmaksızın dörtlü (rubâ‘î) kıldı.

**وشِدقٌ شَدْقَم**: geniş. Câbir hadîsinde: Bir adam ona bir şey anlattı; dedi ki: “Bunu kimden işittin?” Dedi ki: “İbn Abbâs’tan.” Dedi ki: “**من الشَّدقَم**?” yani **الشِّدْق**’ı geniş olandan; bununla, beliğ, iyi konuşan **المِنْطِيق** vasfedilir; **الميم** ziyadedir. **وشَدْقَم**: bir aygırın adıdır.

**والأَشْدق**: Saîd b. Hâlid b. Saîd b. el-Âs.
