# شدن (ش-د-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - د - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والدال والنون معهما
ش د ن، د ش ن، ن ش د مستعملات
شدن:
شدن الصبيّ والخِشفُ يشدُنُ شُدُونا، إذا صلح جِسمُه وترعرع. ويقال للمهر: قد شدن، فإذا أفردت الشَّادِن فهو ولد الظَّبية، وظبية مُشدنٌ يتبعها شادنٌ.
وناقة شدنيّة إلى موضع باليمن.
دشن:
داشن معرّب من الدَّشنِ، والدّاجنُ مثله وهو كلامٌ عراقيٌّ ليس من كلام البادية.
نشد:
نَشَدَ يَنشُدُ فلانٌ فلاناً، إذا قال: نشدتُك بالله والرَّحم، أي: سألتك بالله وبالرَّحم.
وناشدتك الله نشدةً ونشداناً، أي: سألتك بالله.. ونشدتُ الضالة، إذا ناديت وسألت عنها.
والناشدون: قومٌ يطلبون الضَّوالّ فيأخذونها ويحبسونها على أربابها. قال ابن عِرس:
عشرون ألفاً هَلكُوا ضيعةً		وأنت منهم دعوةُ النّاشِـدِ
يريد: أنت منهم في القُرب بمكانِ دعوة النّاشد، وهم: النُّشّاد.
والنَّشيدُ: الشِّعرُ المُتناشدُ بين القوم ينشده بعضهم بعضاً إنشاداً.
وأنشدتُ الضّالة: عرَّفتها، ونشدتها: طلبتها.

##### Türkçe

باب **الشين** و**الدال** و**النون** معهما
ش د ن، د ش ن، ن ش د kullanımdadırlar.

**شدن**:
**شدن** الصبيّ ve **الخِشفُ** **يشدُنُ** **شُدُونا**; cismi düzeldiği ve serpilip büyüdüğü zaman. Ve tay için denir: “**قد شدن**”; **الشَّادِن**’i tekil yaptığın zaman o, ceylan yavrusudur; ve **ظبية مُشدنٌ** (vardır), ona bir **شادنٌ** tâbi olur.
Ve **ناقة شدنيّة** Yemen’de bir yere (nisbetle).

**دشن**:
**داشن** **الدَّشنِ**’den muarrebdir; **الدّاجنُ** da onun gibidir; ve bu, Iraklı bir sözdür, bedevînin sözünden değildir.

**نشد**:
**نَشَدَ يَنشُدُ** falan, falanı; “**نشدتُك بالله والرَّحم**” dediği zaman; yani: Allah ile ve رحم ile senden istedim.
Ve “**وناشدتك الله نشدةً ونشداناً**”; yani: Allah ile senden istedim.. Ve **نشدتُ الضالة**; seslendiğim ve onu sorduğum zaman.
Ve **الناشدون**: kayıpları isteyen bir kavimdir; onları alırlar ve sahipleri için hapsederler. İbn **عِرس** dedi ki:
عشرون ألفاً هَلكُوا ضيعةً		وأنت منهم دعوةُ النّاشِـدِ
Demek ister: sen onlardan, yakınlıkta, **دعوة النّاشد**’in yeri gibisin; ve onlar: **النُّشّاد**’dır.
Ve **النَّشيدُ**: kavim arasında karşılıklı istenen şiirdir; onların bazısı bazısına onu **إنشاداً** ile okur.
Ve **أنشدتُ الضّالة**: onu tanıttım; ve **نشدتها**: onu istedim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَدَنَ الغزال يَشْدُنُ شُدوناً: قَوِيَ وطلع قرناه واستغنى عن أُمَّه. وربَّما قالوا: شَدَنَ المُهْرُ. فإذا أفردوا الشادِنَ فهو ولد الظَبْية. وأَشْدَنَتِ الظبيةُ فهي مُشْدِنٌ، إذا شَدَنَ ولدها. والجمع مَشادِنُ ومَشادينُ. والشَدَنِيَّاتُ من النوق: منسوبة إلى موضع باليمن.

##### Türkçe

**شَدَنَ** **الغزال** **يَشْدُنُ** **شُدوناً**: Güçlendi; boynuzları çıktı ve annesinden müstağni oldu. Ve belki derler: **شَدَنَ** **المُهْرُ**. Artık **الشادِنَ**’i tekil yaptıklarında, o **الظَبْية**’nin yavrusudur. Ve **أَشْدَنَتِ** **الظبيةُ**; o hâlde o **مُشْدِنٌ**’dir; yavrusu **شَدَنَ** olduğu zaman. Çoğulu **مَشادِنُ** ve **مَشادينُ**’dur. Ve **الشَدَنِيَّاتُ** develerden: Yemen’de bir yere nispet edilmiştir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش د ن
شدن ، نشد ، ندش ، دشن : ( مستعملة ) .
ندش : أهمل الليثُ نَدَشَ .
وروى أبو تراب ، عن أبي الوازع : نَدَفَ القطن ونَدَشَه ، بمعنى واحد .
قال رُؤْبة :
في هِبْرِيَاتِ الكُرْسُفِ الْمَنْدوشِ
شدن : قال الليث : شَدَنَ الصَّبِيُّ ، والْخِشْفُ ، فهو يَشْدُنُ شُدُوناً إذا صَلُحَ جِسْمُه وتَرَعْرَع . ويقال للمهر أيضاً قد شَدَن ، فإذا أفردت الشادن فهو وَلَدُ الظَّبْيَة ، وظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ : يَتَبَعُهَا شَادِنٌ .
وقال أبو عُبيد : الشّادِنُ من أَوْلادِ الظِّباء الذي قد قَوِيَ وطَلَع قَرْنَاه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : امرأَةٌ مَشْدُونٌ : وهي العاتِقُ من الجَوارِي .
دشن : قال الليث : دَاشِنٌ مُعرَّب من الدَّشْنِ ، وهو كلامَ عِراقِيّ ليس من كلام الْبَادِية .
وقال ابن شميل : الدّاشِنُ والْبُرْكَةُ كلاهما الدَّسْتَارَان ، يقال بُرْكَةُ الطَّحَّان .
نشد : قال : الليث ، يقال : نَشَدَ يَنْشُدُ فلانٌ فُلاناً ، إذا قال : نَشَدّتُكَ بالله والرحم ، وتقول : نَاشَدْتُكَ اللَّهَ نِشْدَةً ونِشْدانا ، ونَشَدْتُ الضَّالَّةَ إذا نادَيْتَ وسأَلْتَ عنها ، والنَّاشدون قوم يَطْلُبون الضَّوالّ فيأخذونها ويحبسونها على أربابها .
وقال ابن عرس :
عِشْرُونَ ألْفاً هَلَكُوا ضَيعَةً
وأَنْت منهم دَعْوةُ الناشِدِ
يعني قوله : أَيْنَ ذَهَبَ أهلُ الدّار ؟ وأين انْتَوَوْ ؟ كما يقول صاحبُ الضَّالة : مَنْ أَصابَ ؟ من أصاب ؟ فالنَّاشِد : الطَّالب ، يقال منه : نَشَدْتُ الضَّالةَ ، أَنْشُدُها وأَنْشِدُها نَشداً ونِشْدَاناً ، إذا طلبتها ، فأَنَا نَاشد .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وذِكْرِهِ حَرَمَ مَكَّةَ ، فقال : ( لا يُخْتَلَى خَلاَهَا ، ولا تَحِلُّ لَقَطتُها إِلا لِمُنْشِد ) .
قال أبو عبيد : المنشِد المعرِّفُ ، قال : والطالب هو الناشد ، يقال : نشدتُ . ويقال : نشدت الضالة أَنشُدها نِشداناً : إذا طلبتها ، فأنا نَاشِد ، ومن التَّعْرِيف أنْشَدْتُهَا إنْشَاداً ، فأَنا مُنْشِدٌ ، قال : ومما يُبَيِّن لك
أن النَّاشِدَ هو الطَّالب ، حديثُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين سَمِع رجُلاً يَنْشُدُ ضالَّته في المسجد ، فقال : ( أيُّها النَّاشِدُ ، غَيْرُكَ الْوَاجِدُ ) .
قلت : وإنَّما قيل للطَّالب ناشِدٌ لِرَفْعِه صَوْتَهُ بالطَّلَب ، والنَّشِيدُ : رَفْعُ الصَّوْت ، وكذلك المُعَرِّف يرفعُ صوتُه بالتعريفِ فَسُمِّي مُنْشِداً ، ومن هذا إنشاد الشِّعْر ، إنما هو رَفْعُ الصَّوْتِ به .
وقول العَرب : نَشَدْتُكَ باللَّهِ والرَّحِمِ ، معناه : طلبت إليكَ بالله وبحقِّ الرَّحْم .
وأخبَرَني المنذريُّ ، عن أبي العباس أنه قال في قولهم : نشدْتك بالله ، قال : النشيدُ الصوت ، أي سأَلْتُك باللَّهِ بِرَفْعِ نشيدي ، أي صَوْتِي بِطَلبِهَا ، قال : ومنه نشدَ الشِّعْرَ ، وأنشده ، إذا رَفَعَه .
وقال أبو عُبيد : قال الكسائي : نَشدْتُ الدَّابَّةَ طَلبَتها ، وأَنْشَدْتها عَرَّفْتها ، قال : ويقال أيضاً : نَشَدْتُها ، إذا عَرَّفْتَها .
وقال أبو دُواد :
ويَصيخُ أَحْياناً كما اس
تَمَعَ المُضِلُّ لصوتِ ناشِدْ
قال : ويقال للناشد إنّه المعَرِّف .
وقال شَمِر : رُوِي عن المُفَضّل الضَّبِّيّ أنه قال : زعموا أنَّ امرأَة قالت لابنَتِها : احْفَظِي بَيْتَكِ ممن لا تَنْشُدِين ، أي ممَّن لا تَعْرِفين .
وأما معنى قولُ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في لُقَطَةِ مَكةَ : ( ولا تَحِلُّ لُقَطَتُها إلا لمُنْشِد ) ، فإنه عليه السلام فَرَّقَ بقوله هذا ، بين لُقَطَةِ الْحَرَمِ ، وبين لُقَطَةِ سائر البُلدان ؛ لأنه جَعَلَ الحُكم في لُقطَةِ سائِر البلاد أَنَّ مُلْتقِطَها إذا عَرَّفَها سَنةً حَلَّ له الانْتفاعُ بها ، وجَعَلَ لُقَطَة الحَرَمِ مَحْظُوراً على مُلْتَقطها الانْتِفَاعُ بها وإن طال تعْرِيفُه لها ، وحَكَم أنَّهُ لا يحِلُّ لأحَدٍ الْتَقَاطُها إلا بنيّة تعريفها ما عاش ، فأَمَّا أن يأْخُذَها من مكانها وهو يَنْوي تعريفها سنةً ثم يَنْتَفِعُ بها كما ينْتَفع بسائر لْقَطَةِ الأرض فلا . وهذا معنى ما فسره عبد الرحمن بن مهدي ، وأبو عُبيد ، وأَهْل الآثار .
وأمل قول أبي دُوَاد فإن أبا عُبَيد ذكر عن الأصمعيّ ، أَنَّ أَبا عَمرو بن العلاء كان يَعْجَبُ من قوله :
كما اسْتَمَعَ المُضِلُّ لِقوْل نَاشِدْ
قال : وأَحْسِبُه قال هُو أو غيره أنه قال : أَرَادَ بالنّاشد أيضاً رجلاً قد ضَلَّتْ دابَّته ، فهو يَنْشُدُها أي يَطلُبُها لَيَتَعزَّى بذلك .
قلت : وأما ابنْ المظفر فإنه جعل النّاشد : المُعَرِّف في هذا البيت ، قال : وهذا من عَجِيبِ كلامهم أن يكون النَّاشدُ : الطّالِبُ والمُعَرِّفُ .
قال : والنَّشيد : الشِّعْرُ المَتناشَدُ بين الْقَوم ، يُنْشِدُ بعضهم بعضاً .

##### Türkçe

ش د ن
**شدن** ، **نشد** ، **ندش** ، **دشن** : (kullanılanlar).

**ندش** : Lîs, **نَدَشَ**’ı ihmal etti.
Ebû Turâb, Ebû’l-Vâzi‘’den rivayet etti: **نَدَفَ** pamuğu ve **نَدَشَه**; tek bir mânâdadır.
Rü’be dedi ki:
مَنْدوشِ **الْكُرْسُفِ** الكُرْسُفِ **الْمَنْدوشِ**’un **هِبْرِيَاتِ**’inde

**شدن** : Lîs dedi: **شَدَنَ** çocuk ve **الْخِشْفُ**; o, bedeni düzeldiği ve serpilip büyüdüğü zaman **يَشْدُنُ** **شُدُوناً**. Ve tay için de “**شَدَن** oldu” denir. **الشادن**’i tekil yaptığın zaman o, **وَلَدُ الظَّبْيَة**’dir; ve **ظَبْيَةٌ مُشْدِنٌ**: onu bir **شَادِنٌ** takip eder.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشّادِنُ**; boynuzları kuvvetlenmiş ve iki boynuzu çıkmış olan **أَوْلادِ الظِّباء**’dandır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **امرأَةٌ مَشْدُونٌ**: o, câriyelerden **العاتِقُ** olanıdır.

**دشن** : Lîs dedi: **دَاشِنٌ**; **الدَّشْنِ**’den mu‘arrebdir; o, Irakî bir sözdür, **الْبَادِية** كلامından değildir.
İbn Şümeyl dedi: **الدّاشِنُ** ve **الْبُرْكَةُ**; ikisi de **الدَّسْتَارَان**’dır; “**بُرْكَةُ الطَّحَّان**” denir.

**نشد** : Dedi ki: Lîs: “Falan, falana **نَشَدَ يَنْشُدُ**” denir; “Sana Allah ve رحم ile **نَشَدّتُكَ**” dediği zaman. Ve sen dersin: “Sana Allah’ı **نَاشَدْتُكَ**; **نِشْدَةً** ve **نِشْدانا**.” Ve **نَشَدْتُ الضَّالَّةَ**; onu çağırdığın ve onun hakkında sorduğun zaman. Ve **النَّاشدون**; kayıpları arayan bir kavimdir; onları alırlar ve sahipleri için alıkoyarlar.
İbn ‘Ars dedi ki:
عِشْرُونَ ألْفاً هَلَكُوا ضَيعَةً
وأَنْت منهم دَعْوةُ **الناشِدِ**
Yani onun sözü: “Ev halkı nereye gitti? Ve nereye yöneldiler?”; tıpkı kayıp sahibi gibi: “Kim buldu? Kim buldu?” der. Öyleyse **النَّاشِد**: talep edendir. Ondan denir: **نَشَدْتُ الضَّالةَ**; onu **أَنْشُدُها** ve **أَنْشِدُها**; **نَشداً** ve **نِشْدَاناً**; onu talep ettiğin zaman; ben de **نَاشد**’im.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde ve onun Mekke hareminden bahsetmesinde: dedi ki: “(Onun otları biçilmez; ve onun **لَقَطتُها**’sı ancak bir **لِمُنْشِد** için helâl olur).”
Ebû ‘Ubeyd dedi: **المنشِد**; **المعرِّفُ**’tir. Dedi ki: ve talep eden **الناشد**’dir; “**نشدتُ**” denir. Ve “**نشدت الضالة أَنشُدها نِشداناً**”: onu talep ettiğin zaman; ben de **نَاشِد**’im. Ve **التَّعْرِيف**’ten: “Onu **أَنْشَدْتُهَا إنْشَاداً**”; ben de **مُنْشِدٌ**’im. Dedi ki: ve sana açıklayan şeylerdendir ki
**النَّاشِدَ** talep edendir: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsi; mescidde bir adamın kaybını **يَنْشُدُ** ettiğini işittiği zaman, dedi ki: “(Ey **النَّاشِدُ**, bulan senden başkasıdır).”
Dedim: Talep edene ancak, talep ile sesini yükseltmesinden dolayı **ناشِدٌ** denilmiştir. Ve **النَّشِيدُ**: sesin yükseltilmesidir. Ve كذلك **المُعَرِّف** de tanıtma ile sesini yükseltir; bu yüzden **مُنْشِداً** diye adlandırıldı. Ve bundan, şiirin **إنشاد**’ı: ancak onunla sesin yükseltilmesidir.
Arapların sözü: “Sana Allah ile ve **الرَّحِمِ** ile **نَشَدْتُكَ**”; mânâsı: Allah ile ve **الرَّحْم** hakkı ile senden talep ettim.
Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-‘Abbâs’tan, o dedi ki onların “**نشدْتك بالله**” sözünde: dedi ki: **النشيدُ** sestir; yani Allah ile sana sordum, **نشيدي**’mi yükselterek; yani onu talep ile sesimi. Dedi ki: ve ondandır: şiiri **نشدَ** etti ve onu **أنشده**; onu yükselttiği zaman.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Kisâî dedi: “**نَشدْتُ الدَّابَّةَ**”: onu talep ettim; ve “onu **أَنْشَدْتها**”: onu tanıttım. Dedi ki: ve ayrıca denir: “Onu **نَشَدْتُها**”; onu tanıttığın zaman.
Ebû Duvâd dedi ki:
ويَصيخُ أَحْياناً كما اس
تَمَعَ المُضِلُّ لصوتِ **ناشِدْ**
Dedi ki: ve **الناشد** için, onun **المعَرِّف** olduğu söylenir.
Şemir dedi: Mufaddal ed-Dabbî’den rivayet edildi: dedi ki: Zannettiler ki bir kadın kızına dedi: “Evini, **لا تَنْشُدِين** olanlardan koru”; yani tanımadıklarından.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) Mekke’nin **لُقَطَةِ**’sı hakkında sözünün mânâsına gelince: “(Onun **لُقَطَتُها**’sı ancak bir **لمُنْشِد** için helâl olur)”; o, bu sözüyle **لُقَطَةِ الْحَرَمِ** ile diğer beldelerin **لُقَطَةِ**’sı arasında ayırdı; çünkü diğer beldelerin **لُقطَةِ**’sında hükmü, onu alanın onu bir yıl tanıtması hâlinde ondan faydalanmasının helâl olması kıldı. Ve **لُقَطَة الحَرَمِ**’i, onu alan için ondan faydalanmayı yasak kıldı; onu tanıtması uzasa bile. Ve hükmetti ki, onu ancak yaşadığı müddetçe onu tanıtma niyetiyle almak hiç kimseye helâl olmaz. Ama onu yerinden alıp onu bir yıl tanıtmayı niyet edip sonra yeryüzünün diğer **لْقَطَةِ**’sından faydalanıldığı gibi ondan faydalanmak; hayır. Bu, Abdurrahman b. Mehdî’nin, Ebû ‘Ubeyd’in ve eser ehlinin tefsir ettiği mânâdır.

Ebû Duvâd’ın sözünün mânâsına gelince: Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den zikretti: Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ, onun şu sözünden hayret ederdi:
كما اسْتَمَعَ المُضِلُّ لِقوْل **نَاشِدْ**
Dedi ki: ve zannederim ki o veya başkası dedi ki: **النّاشد** ile ayrıca, biniti kaybolmuş bir adamı kastetti; o, onu **يَنْشُدُها**; yani onu talep eder; bununla teselli bulmak için.
Dedim: İbnü’l-Muzaffer ise bu beyitte **النّاشد**’i **المُعَرِّف** yaptı. Dedi ki: ve bu, onların كلامının acayiplerindendir ki **النَّاشدُ**: talep eden ve **المُعَرِّفُ** olsun.
Dedi ki: ve **النَّشيد**: kavim arasında karşılıklı **المَتناشَدُ** olan şiirdir; onların bazısı bazısına **يُنْشِدُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والدال وما يثلثهما)
(شدف) الشين والدال والفاء يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء. من ذلك الشَّدَف وهو الشَّخص، وقد قلنا إن الشَّخْصَ يدلُّ على سُمُوٍّ وارتفاع. وجمع الشَّدَف شُدوف. ومنه فرسٌ أشدفُ وشُنْدُفٌ. وناسٌ يقولون: الشَّدَف كالمَيل في أحد الشِّقَّيْن والصواب هو الأوّل، وهو أقْيَس. ويقال للقوس: الشَّدْفاءُ؛ لاعوجاجها.‏
(شدق) الشين والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على انفراج في شيء. من ذلك الشِّدق للإنسان وغيره. والشَّدَق: سَعة الشِّدق. ورجلٌ أشدقُ، وخطيبٌ أشدَقُ. والأصل في ذلك شِدْقُ الوادي: عُرْضُه. ويقال نزلنا شِدْقَ العراق، أي ناحيتَه، وهو الشِّدْقُ(1).‏
(شدن) الشين والدال والنون أُصيل يدلُّ على صلاحٍ في جسم. يقال شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً، إذا صَلَحَ جسمه. ويقال للمُهْر أيضاً شَدَنَ. فإذا أفردْتَ الشادنَ فهو ولد الظّبْي. وظبيةٌ مُشْدِنٌ. فأمّا الشّدَنية فيقال إنّها المنسوبة إلى موضعٍ باليمن، قال عنترة:‏ هل تُبَلغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ *** لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ(2)‏
(شده) الشين والدال والهاء كلمة من الإبدال. يقال شُدِهَ الرجل مثل دَُهِش.‏
(شدو) الشين* والدال والحرف المعتلّ أصيلٌ يدلُّ على أخْذٍ بطَرَف من عِلم. من ذلك الشَّدْو، أنْ يحسِن الإِنسانُ من العلم أو غيره شيئاً. يقال يَشْدُو شيئاً من عِلْم. وقال بعضهم: كلُّ مَن عَلِم شيئاً واستدلَّ ببعضه على بعض فذلك الشَّدْو.‏
(شدح) الشين والدال والحاء ليس بشيء. وحُكي أنّ الشَّوْدَح: الطّوِيل من النُّوق. ويقال بل هي السَّريعة. وانشَدَحَ الرجل، إذا استلقَى على ظهره. وهذا ليس بشيءٍ، ولعلّه أن يكون انسدَح. وقد ذكرناه(3).‏
(شدخ) الشين والدال والخاء كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيءٍ أجوفَ. من ذلك شدخت الشيءَ شَدْخاً. والمُشَدَّخ: البسر يُغمَز حتى ينشدخ. ومن ذلك الغُرّة الشَّادِخة: التي تَغْشَى الوجهَ من أصل النّاصية إلى الأنف.‏
---------------------ـ
(1) أي يقال بفتح الشين أيضاً. وذكر في القاموس لغة ثالثة، وهي "الشديق".‏
(2) البيت في معلقته المشهورة.‏
(3) انظر ما سبق في (سدح).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الدال** وما يثلثهما)
(**شدف**) **الشين** ve**الدال** ve**الفاء**, bir şeyde yükselmeye delâlet eder. Bundan: **الشَّدَف**; o, **الشَّخص**tur; ve biz demiştik ki **الشَّخْصَ**, yücelik ve yükselmeye delâlet eder. **الشَّدَف**’in çoğulu **شُدوف**tur. Ve ondan: **فرسٌ أشدفُ** ve **شُنْدُفٌ**. Ve birtakım insanlar derler ki: **الشَّدَف** iki yarıdan birinde meyil gibidir; doğru olan birincisidir ve o daha kıyasîdir. Ve yaya: **الشَّدْفاءُ** denir; onun eğriliğinden dolayı.‏
(**شدق**) **الشين** ve**الدال** ve**القاف** bir asıldır; bir şeyde açılmaya delâlet eder. Bundan: insan ve başkası için **الشِّدق**. Ve **الشَّدَق**: **الشِّدق**’in genişliğidir. Ve **رجلٌ أشدقُ**; ve **خطيبٌ أشدَقُ**. Ve bunun aslı: **شِدْقُ الوادي**; onun enidir. Ve denir: **نزلنا شِدْقَ العراق**; yani onun tarafına; ve o **الشِّدْقُ**tur(1).‏
(**شدن**) **الشين** ve**الدال** ve**النون** köklü bir asıldır; bir bedende salâha delâlet eder. Denir: **شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً**; bedeni salâh bulduğu zaman. Ve tay için de **شَدَنَ** denir. Artık **الشادن**’i tekil yaptığında, o ceylan yavrusudur. Ve **ظبيةٌ مُشْدِنٌ**. Amma **الشّدَنية** hakkında denir ki o Yemen’de bir yere nisbet edilendir; **عنترة** dedi:‏
**هل تُبَلغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ** *** **لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ**(2)‏
(**شده**) **الشين** ve**الدال** ve**الهاء** ibdâlden bir kelimedir. Denir: **شُدِهَ الرجل**; **دَُهِش** gibi.‏
(**شدو**) **الشين*** ve**الدال** ve illetli harf, köklü bir asıldır; ilmin bir ucundan almaya delâlet eder. Bundan: **الشَّدْو**; insanın ilimden veya başkasından bir şeyi güzel yapmasıdır. Denir: **يَشْدُو شيئاً من عِلْم**. Ve bazısı dedi: Her kim bir şey bilip onun bir kısmıyla bir kısmına delil getirirse, işte o **الشَّدْو**dur.‏
(**شدح**) **الشين** ve**الدال** ve**الحاء** bir şey değildir. Ve hikâye olundu ki: **الشَّوْدَح**; develerden uzun olandır. Ve denir: bilakis o hızlı olandır. Ve **انشَدَحَ الرجل**; sırtüstü uzandığı zaman. Ve bu bir şey değildir; ve umulur ki o **انسدَح** olsun. Onu zikretmiştik(3).‏
(**شدخ**) **الشين** ve**الدال** ve**الخاء**, içi boş bir şeyi kırmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **شدخت الشيءَ شَدْخاً**. Ve **المُشَدَّخ**: **البسر**dir; **ينشدخ** oluncaya kadar sıkılır. Ve bundan: **الغُرّة الشَّادِخة**; perçemin kökünden buruna kadar yüzü kaplayan olandır.‏
---------------------ـ
(1) Yani **الشين**’in fethasıyla da söylenir. Ve **القاموس**’ta üçüncü bir lügat zikretti; o da "**الشديق**"tir.‏
(2) Beyit, onun meşhur muallakasındadır.‏
(3) Daha önce (**سدح**)’ta geçen şeye bak.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش د ن
جارية كأنهـا شـدن‏:‏ ظبـي‏.‏
وقـد شـدن أي ترعـرع‏.‏
وظبيـة مشـدن وقـد أشدنـت‏.‏
وناقـة شدنية‏.‏
وشدن بلد أو فحل‏.‏

##### Türkçe

ش د ن
Bir câriye, sanki **شـدن** gibidir: ceylan.
Ve muhakkak **شـدن** oldu; yani serpilip büyüdü.
Ve **ظبيـة مشـدن**; ve muhakkak **أشدنـت**.
Ve bir dişi deve: **شدنية**.
Ve **شدن** bir belde veya bir erkek deve.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَدَنَ الصبيُّ والخِشْفُ وجميعُ ولدِ الظِّلْفِ والخُفِّ والحافِر يَشْدُنُ شُدُوناً: قَوِيَ وَصَلَحَ جسمه وتَرَعْرَعَ ومَلَكَ أُمَّه فمشى معها. ويقال للمُهْر أَيضاً: قد شَدَن، فإِذا أَفردت الشادِنَ فهو ولد الظبية. أَبو عبيد: الشادِنُ من أَولاد الظباء الذي قد قوي وطلع قرناه واستغنى عن أُمه؛ قال عليّ بن أَحمد العُرَيْتي:
يا ما أُحَيْسِنَ غِزْلاناً شَدَنَّ لنا
ويقال: إن علي بن حمزة هذا حَضَرِيّ لا بدَوِيّ لأَنه مدح علي بن عيسى. وأَشْدَنَتِ الظبيةُ وظَبية مُشْدِنٌ إذا شَدَنَ ولَدُها، وظبية مُشْدِن: ذات شادِنٍ يتبعها، وكذلك غيرها من الظَّلْف والخف والحافر، والجمع مَشادِنُ على القياس، ومَشادِين على غير قياس مثل مطافل ومَطافيل. ابن الأَعرابي: امرأَة مَشْدُونة وهي العاتِقُ من الجَوارِي. وشَدَنٌ: موضع باليمن، والإِبل الشَّدَنية منسوبة إليه؛ قال العجاج:
والشَّدَنِيّات يُساقِطْنَ النُّعَرْ
وقيل: شَدَنٌ فَحْل باليمن؛ عن ابن الأَعرابي، قال: وإليه تنسب هذه الإِبل. والشَّدْنُ، بسكون الدال: شجر له سِيقانٌ
خَوَّارةٌ غِلاظ ونَوْرٌ شبيه بنَوْر اليَاسَمِينِ في الخلقة، إِلا أَنه أَحمر مُشْرَب، وهو أَطيب من اليَاسَمين؛ قال ابن بري: وهو طيب الريح؛ وأَنشد:
كأَنَّ فاها، بعدَما تُعانِقُ،
الشَّدْنُ والشِّرْيانُ والشَّبارِقُ.

##### Türkçe

**شَدَنَ** çocuk, **الخِشْفُ** ve **الظِّلْفِ**in, **الخُفِّ**ün ve **الحافِر**in bütün yavruları **يَشْدُنُ** **شُدُوناً**: kuvvetlendi; bedeni düzeldi ve gelişti; anasına mâlik oldu da onunla yürüdü. **المُهْر** için de denir: “**قد شَدَن**”; **الشادِنَ**i tekil olarak kullandığında ise o, **الظبية**nin yavrusudur. Ebû Ubeyd: **الشادِنُ**, **الظباء** yavrularından, kuvvetlenmiş, boynuzları çıkmış ve anasından müstağni olmuş olandır; Ali b. Ahmed el-‘Ureytî dedi ki:

يا ما أُحَيْسِنَ غِزْلاناً شَدَنَّ لنا

Ve denir: “Ali b. Hamza bu, bedevî değil hadarîdir; çünkü Ali b. Îsâ’yı övdü.” **وأَشْدَنَتِ** **الظبيةُ** ve **ظَبية مُشْدِنٌ**: onun yavrusu **شَدَنَ** olduğunda; ve **ظبية مُشْدِن**: kendisini izleyen **شادِنٍ** sahibi (olan); ve bunun gibi **الظَّلْف**ten, **الخُف**ten ve **الحافر**den başkası da (böyledir). Çoğulu kıyasa göre **مَشادِنُ**, kıyas dışı olarak da **مَشادِين**; **مطافل** ve **مَطافيل** gibi. İbnü’l-A‘râbî: **امرأَة مَشْدُونة**: o, câriyelerden **العاتِقُ** (olan)dır. Ve **شَدَنٌ**: Yemen’de bir yer; **الإِبل الشَّدَنية** ona nisbetlidir; el-‘Accâc dedi ki:

والشَّدَنِيّات يُساقِطْنَ النُّعَرْ

Ve denildi: **شَدَنٌ** Yemen’de bir aygırdır; İbnü’l-A‘râbî’den (rivayetle). Dedi ki: “Bu develer ona nisbet edilir.” Ve **الشَّدْنُ**, **الدال**ın sükûnuyla: kalın, gevşek gövdeleri olan ve yaratılışta **اليَاسَمِين**in çiçeğine benzer bir çiçeği bulunan bir ağaçtır; ancak o, kızıl karışık kırmızıdır; ve o, **اليَاسَمين**den daha hoştur. İbn Berrî dedi ki: “O, güzel kokuludur.” Ve şu beyit okundu:

كأَنَّ فاها، بعدَما تُعانِقُ،
الشَّدْنُ والشِّرْيانُ والشَّبارِقُ.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش د ن * * شَدَنَ * الغزال من باب دخل فهو * شَادِنٌ * إذا قوي وطلع قرناه واستغنى عن أمه و * الشَّدَنِيَّاتُ * من النوق منسوبة إلى موضع باليمن

##### Türkçe

* ش د ن * * **شَدَنَ** * ceylan, “dahale” bâbındandır; o hâlde o, **شَادِنٌ**’dir; (bu,) güçlendiği, boynuzları çıktığı ve annesinden müstağni olduğu zaman (söylenir). Ve **الشَّدَنِيَّاتُ** develerden (olan bir türdür); Yemen’de bir mevkie nispet edilmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( شَدَنَ الظَّبْيُ وجميعُ وَلَدِ الظِّلْفِ والخُفِّ والحافِرِ ) يَشْدُنُ ( شُدُوناً : قَوِيَ ) وصَلَحَ جِسْمه وتَرَعْرَعَ ومَلَكَ أُمَّه فمَشَى مَعَها .
ويقالُ للمُهْر أيْضاً : قد شَدَن ، فإذا أَفْرَدتَ الشادِنَ فهو وَلَدُ الظَّبْيَة .
وقالَ أَبو عُبَيْدٍ : الشادِنُ مِن أَوْلادِ الظِّبَاء الذي قد قَوِيَ وطَلَعَ قَرْناءُ ( واسْتَغْنَى عن أُمِّهِ .
( وَأَشْدَنَتِ الظَّبْيَةُ فهي مُشْدِنٌ ) ، إذا ( شَدَنَ وَلَدُها ) ؛ وقيلَ : ظَبْيةٌ مُشْدِنٌ : ذاتُ شادِنٍ يَتْبَعُها ، وكذلِكَ غَيْرها مِن الظِّلْف والحافِرِ والخُفِّ ، ( ج مَشادِنُ ) ، على القِياسِ ، ( ومَشادِينُ ) ، على غيرِ قِياسٍ ، كمَطافِلٍ ومَطافِيلٍ .
( والمَشْدُونَةُ : العاتِقُ مِن الجَوارِي ) ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
( والشَّدَنِيَّاتُ ، محرَّكةً ، مِن الإِبِلِ : مَنْسوبَةٌ إلى ) شَدَنٍ ، ( مَوْضعٍ باليَمَنِ ، أَو ) إلى ( فَحْلٍ ) ؛ عن ابنِ الأَعْرابيِّ ؛ قالَ العجَّاجُ :
والشَّدَنِيَّات يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ ( والشَّدْنُ ، بالفتحِ : شَجَرٌ ) له سِيقانٌ خَوَّارَةٌ غِلاظٌ ، و ( نَوْرُهُ كالياسَمِينِ ) في الخلْقَةِ إلاَّ أَنَّه أَحْمَر مُشْرَب ، وهو أَطْيَب مِن الياسَمِينِ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : وهو طَيِّبُ الريحِ ؛ وأَنْشَدَ :
كأَنَّ فاها بعدَما تُعانِقُالشَّدْنُ والشِّرْيانُ والشَّبارِقُ وممَّا يُسْتدركُ عليه :

الشَّدوينُ ، بضمِ النُّون : جَبَلٌ باليمنِ ؛ عن نَصْر .

##### Türkçe

: (**شَدَنَ الظَّبْيُ** ve **جميعُ وَلَدِ الظِّلْفِ والخُفِّ والحافِرِ**) **يَشْدُنُ** (**شُدُوناً**: güçlendi) ve bedeni düzeldi, serpilip gelişti ve anasına mâlik oldu da onunla birlikte yürüdü.

Ve **المُهْر** için de denilir: **قد شَدَن**; **الشادِنَ**’i tekil yaptığında ise o, **وَلَدُ الظَّبْيَة**’dir.

Ebû Ubeyd dedi: **الشادِنُ**; **أَوْلادِ الظِّبَاء**’dan, güçlenmiş ve boynuzları çıkmış olan (ve anasından müstağni olmuş) olandır.

(**وَأَشْدَنَتِ الظَّبْيَةُ**; o hâlde o **مُشْدِنٌ**’dir), (**شَدَنَ وَلَدُها**) olduğunda; ve denildi: **ظَبْيةٌ مُشْدِنٌ**: kendisini izleyen **شادِنٍ** sahibi; ve bunun gibi, **الظِّلْف** ve **الحافِر** ve **الخُفِّ**’ten başkası da; (çoğulu **مَشادِنُ**), kıyasa göre; ve (**مَشادِينُ**), kıyas dışı olarak; **مَطافِلٍ** ve **مَطافِيلٍ** gibi.

(**والمَشْدُونَةُ**: câriyelerden **العاتِقُ**); İbnü’l-A‘râbî’den.

(**والشَّدَنِيَّاتُ**; harekeli olarak; develerden: nisbetlidir) **شَدَنٍ**’e, (Yemen’de bir yer), yahut (bir **فَحْلٍ**’e); İbnü’l-A‘râbî’den; el-‘Accâc dedi:
والشَّدَنِيَّات يُسَاقِطْنَ النُّعَرْ

(**والشَّدْنُ**; fetha ile: bir ağaçtır) onun gevşek, kalın gövdeleri vardır; ve (çiçeği yaratılışta yasemin gibidir), ancak o, kırmızıya çalan bir kırmızıdır; ve o, yaseminden daha hoştur.

İbn Berrî dedi: ve o, güzel kokuludur; ve inşâd etti:
كأَنَّ فاها بعدَما تُعانِقُالشَّدْنُ والشِّرْيانُ والشَّبارِقُ
Ve ona istidrâk olunan şeylerdendir:

**الشَّدوينُ**, **النُّون**’un dammesiyle: Yemen’de bir dağdır; Nasr’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَدَنَ
1 شَدَنَ ذ , (S, K,) aor. شَدُنَ , (S,) inf. n. شُدُونٌ, (S, K,) said of a gazelle, and of the young of any cloven-hoofed animal, and camel, and solid-hoofed animal, He became strong, and in no need of his mother: (K:) or he became strong, and in a good state of body, and active and grown up, and vied with his mother in his faculties [so I render مَالَكَ أُمَّهُ of which I do not find any explanation] so that he went along with her; and [in this sense] it is said of a colt also: (TA:) or, said of a young gazelle, he became strong, and his horns came forth, and he became in no need of his mother: and sometimes it is said of a colt [in a similar sense]. (S.) Hence, it is said of a boy, meaning He became strong, and active and grown up. (Har p. 536.)

اشدنت
4 اشدنت ذ She (a gazelle) had a young one that had become such as is termed شَادِن. (S, K.)

شَدْنٌ
شَدْنٌ ذ A kind of tree, (K, TA,) having weak, or soft, and thick stems, (TA,) the flower of which is like the jasmine (K, TA) in form, but tinged with redness, and more pleasant [in odour] than the jasmine; said by IB to be of pleasant odour. (TA.)

شَدَنِيَّاتٌ
شَدَنِيَّاتٌ ذ Certain she-camels, so called in relation to a place in El-Yemen, (S, K, and EM p. 229,) named شَدَن: (TA, EM:) or in relation to a certain stallion. (IAar, K, TA. [In the CK, فَحْلٌ is erroneously put for فَحْلٍ.])

شَادِنٌ
شَادِنٌ ذ A young gazelle that has become strong, and whose horns have come forth, and that has become in no need of his mother: (A 'Obeyd, TA: [see شَصَرٌ:]) when used alone, [not as an epithet, in which quality it seems to be applied also to the young of any cloven-hoofed animal, and camel, and solid-hoofed animal, (see 1,)] it means [simply] a young gazelle. (S, TA.)

مُشْدِنٌ
مُشْدِنٌ ذ [without ة] A doe-gazelle whose young one has become such as is termed شَادِن: (S, K, TA:) or who has a شَادِن following her: and in like manner applied to other animals of the clovenhoofed kind, and of the solid-hoofed, and to a camel: (TA:) pl. مَشَادِنُ and مَشَادِينُ, (S, K,) like مَطَافِلُ and مَطَافِيلُ, (S,) [pls. of مُطْفِلٌ,] the latter pl. anomalous. (TA.)

مَشْدُونَةٌ
مَشْدُونَةٌ ذ , applied to a girl, i. q. عَاتِقٌ [i. e. That has newly attained to puberty, and has not been married; or that is between the periods of puberty and middle age; &c.]. (IAar, K.)

##### Türkçe

شَدَنَ
1 **شَدَنَ** **ذ** , (S, K,) muzâri‘ı **شَدُنَ** , (S,) mastarı **شُدُونٌ**, (S, K,) ceylan hakkında, ve çift tırnaklı her hayvanın yavrusu hakkında, ve deve hakkında, ve tek tırnaklı hayvan hakkında söylenir: O, güçlü oldu ve annesine muhtaç olmaz oldu: (K:) yahut o, güçlü oldu, ve beden hâli iyi oldu, ve faal ve büyümüş oldu, ve kabiliyetlerinde annesiyle yarıştı [ben **مَالَكَ أُمَّهُ**’yı böyle tercüme ediyorum; bunun için hiçbir açıklama bulmuyorum] öyle ki onunla birlikte yürüdü; ve [bu mânada] tay hakkında da söylenir: (TA:) yahut, genç bir ceylan hakkında söylenir: o, güçlü oldu, ve boynuzları çıktı, ve annesine muhtaç olmaz oldu: ve bazen tay hakkında [benzer bir mânada] söylenir. (S.) Bundan dolayı, bir oğlan hakkında söylenir; mânası: O, güçlü oldu, ve faal ve büyümüş oldu. (Har p. 536.)

اشدنت
4 **اشدنت** **ذ** O (dişi ceylan), **شَادِن** diye adlandırılan gibi olmuş bir yavruya sahip oldu. (S, K.)

شَدْنٌ
**شَدْنٌ** **ذ** Zayıf, yahut yumuşak, ve kalın gövdelere sahip olan, (TA,) çiçeği şekilce yasemine benzeyen (K, TA) fakat kızıllıkla boyanmış, ve yaseminden daha hoş [koku bakımından] olan bir tür ağaçtır; IB tarafından hoş kokulu olduğu söylenmiştir. (TA.)

شَدَنِيَّاتٌ
**شَدَنِيَّاتٌ** **ذ** El-Yemen’de bir yere nispetle böyle adlandırılan birtakım dişi develer; (S, K, and EM p. 229,) adı **شَدَن** olan: (TA, EM:) yahut belirli bir aygıra nispetle. (IAar, K, TA. [CK’de, **فَحْلٌ** yanlışlıkla **فَحْلٍ** yerine konmuştur.])

شَادِنٌ
**شَادِنٌ** **ذ** Güçlü olmuş, boynuzları çıkmış, ve annesine muhtaç olmaz olmuş genç bir ceylan: (A 'Obeyd, TA: [bk. **شَصَرٌ**:]) tek başına kullanıldığında, [bir sıfat olarak değil; bu vasıfta, çift tırnaklı her hayvanın yavrusuna, ve deveye, ve tek tırnaklı hayvana da uygulanıyor görünür, (bk. 1,)] [sadece] genç bir ceylan mânasına gelir. (S, TA.)

مُشْدِنٌ
**مُشْدِنٌ** **ذ** [**ة** olmaksızın] Yavrusu **شَادِن** diye adlandırılan gibi olmuş bir dişi ceylan: (S, K, TA:) yahut kendisini izleyen bir **شَادِن**’i olan: ve aynı şekilde çift tırnaklı türden diğer hayvanlara, ve tek tırnaklıya, ve deveye uygulanır: (TA:) çoğulu **مَشَادِنُ** ve **مَشَادِينُ**, (S, K,) **مَطَافِلُ** ve **مَطَافِيلُ** gibi, (S,) [**مُطْفِلٌ**’ün çoğulları,] ikinci çoğul şâzdır. (TA.)

مَشْدُونَةٌ
**مَشْدُونَةٌ** **ذ** , bir kıza uygulanır; **عَاتِقٌ** ile aynı mânadadır [yani: yeni bulûğa ermiş ve evlenmemiş olan; yahut bulûğ ile orta yaş dönemleri arasında olan; vb.]. (IAar, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَدَنَ
شَدَنَ U ( n. ac. شُدُوْن 27 ),
a.  Ran alone ( young animal ).

شَاْدِن
شَاْدِن 21 ,
a.  Young gazelle; fawn.

##### Türkçe

شَدَنَ
شَدَنَ U ( mastar-isim: **شُدُوْن** 27 ),
s. Yalnız başına koştu (genç hayvan).

شَاْدِن
شَاْدِن 21 ,
s. Genç ceylan; ceylan yavrusu.
