# شده (ش-د-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - د - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والدال معهما
ش ه د، د ه ش، ش د ه، ه د ش مستعملات
شهد:
الشَّهْد: العسل ما لم يُعْصَرْ من شَمْعِه، شِهاد، والواحدة: شَهْدَة وشُهْدة.
والشّهادة أن تقول: آستُشْهِد فلانٌ فهو شهيد، وقد شهد عليّ فلانٌ بكذا شَهادةً، وهو: شاهد وشهيد.
والتّشهُّدُ في الصّلاة من قولك: أشهدُ أن لا إله إلاّ اللهُ، وأشهد أنّ محمّداً عَبْدُه ورسولُه.
وفلانٌ يشهَدُ بالخطبة. منه.
والمَشْهَدُ: مَجْمعُ النّاسِ، والجمعُ: مشاهدٌ.
ومشاهدُ مكّة: مواضعُ المناسك، وقولُ اللهِ عزّ وجلّ "وشاهدٍ ومشهوده" قَيلَ في تفسيره: الشّاهد هو النبي صلى الله عليه وعلى آله. والمشهودُ هو يومُ القِيامة.
ولغة تميم: شِهيد بكسر الشّين، يكسرون فِعيلاً في كل شيء كان ثانيه أحد حروف الحَلْق، وكذلك: سُفْلىَ مُضَر. ولغةً شنعاءُ؛ يكسِرون كلَّ فعيلٍ، والنَّصبُ: اللّغةُ العالية.
والشُّهود: ما يَخْرُجُ على رأسِ الصَّبيّ، واحدُها: شاهد، وهي الأغْراسُ، والواحدةُ: غرسٌ، قال:
فجاءت بمثلِ السّابريّ تعجّـبـوا		له والثَّرىَ ما جفّ عنها شُهودها
وهي: الأغراس.
دهش:
شده: الدَّهَش: قَهابُ العَقْل، من الذَّهل والوَلَه ونحوه. دَهِشَ الرّجلُ فهو دَهِشٌ وشُدِهَ فهو مشدود شدها، وأدهشه الأمر، وأشدهه.
هدش:
هُدِش الكَلْبُ فانهَدشِ، وهُتِشَ فاهْتَتَشَ، أي: حُرش فاحتَرش، ولا يقالُ إلاّ للسِّباع.
وفي هذا المعنى: حُتِّش الرّجلُ، أي: هُيِّج للنَّشاط.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الشين** ve**الدال** onlarla birlikte

**ش ه د**، **د ه ش**، **ش د ه**، **ه د ش** kullanımdadırlar.

**شهد**:
**الشَّهْد**: baldır; mumundan sıkılmamış olan; **شِهاد**; tekili: **شَهْدَة** ve **شُهْدة**.
Ve **الشّهادة**: “Falanı şahit tutuyorum; o da şehittir” demendir; ve “Falan bana şununla şahitlik etti” denilir: **شَهادةً**; ve o: **شاهد** ve **شهيد**dir.
Ve namazda **التّشهُّد** senin “**أشهدُ أن لا إله إلاّ اللهُ** ve **أشهد أنّ محمّداً عَبْدُه ورسولُه**” sözündendir.
Ve falan hutbeyle **يشهَدُ**. Ondandır.
Ve **المَشْهَدُ**: insanların toplandığı yer; çoğulu: **مشاهدٌ**.
Ve Mekke’nin **مشاهدُ**i: menâsikin yerleridir; ve Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “**وشاهدٍ ومشهوده**”; onun tefsirinde denildi ki: **الشّاهد** Peygamberdir (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun). Ve **المشهودُ** kıyamet günüdür.
Ve Temîm’in dili: şînin kesresiyle **شِهيد**; ikinci harfi boğaz harflerinden biri olan her şeyde **فِعيلاً**ı kesrelerler; ve aynı şekilde: Mudar’ın **سُفْلىَ**sı. Ve çirkin bir dil olarak; her **فعيل**i kesrelerler; ve nasb: yüce dildir.
Ve **الشُّهود**: çocuğun başında çıkan şeydir; tekili: **شاهد**; ve onlar **الأغْراس**tır; tekili: **غرسٌ**; dedi ki:
فجاءت بمثلِ السّابريّ تعجّـبـوا		له والثَّرىَ ما جفّ عنها شُهودها
Ve o: **الأغْراس**tır.

**دهش**:

**شده**: **الدَّهَش**: aklın gitmesidir; **الذَّهل** ve **الوَلَه** ve benzerinden. Adam **دَهِشَ** olur; o da **دَهِشٌ**tir; ve **شُدِهَ** olur; o da **مشدود**dur, **شدها**; ve iş onu **أدهشه** etti; ve onu **أشدهه** etti.

**هدش**:
Köpek **هُدِش** edildi de **فانهَدشِ**; ve **هُتِشَ** edildi de **فاهْتَتَشَ**; yani: **حُرش** edildi de **فاحتَرش**; ve ancak yırtıcı hayvanlar için söylenir.
Ve bu manada: adam **حُتِّش** edildi; yani: canlılığa sevk edildi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شُدِهَ الرجلُ شَدْهاً فهو مشدوهٌ: دُهِشَ. والاسم الشُدْهُ والشَدَهُ، وقال أبو زيد: شُدِهَ الرجلُ: شُغِلَ، لا غَيْرُ.

##### Türkçe

**شُدِهَ** adam **شَدْهاً** (şeklinde) oldu; o hâlde o **مشدوهٌ**dur: şaşırdı. İsim **الشُدْهُ** ve **الشَدَهُ**dur. Ebû Zeyd dedi: **شُدِهَ** adam: meşgul oldu, başka değil.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش د
شهد ، شده ، دهش
استعمل من وجوهها : شهد ، شده ، دهش .
شهد : أخبرني المنذريُّ أنّه سأل أحمد بنَ يحيى عن قول الله عزّ وجلَّ : ( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ ( فقال : كلُّ ما كان ) شَهِدَ اللَّهُ ( فهو بمعنى عَلِم الله ، قال : وقال ابن الأعرابيّ : معناه قال الله . قال : ويكون معناه عَلِم الله ، ويكون ) شَهِدَ اللَّهُ ( كَتَب الله ، وقال أبو بكر بنُ الأنباريَّ في معنى قول المؤذّن : أشهد أن لا إلاه إلاّ الله : أَعلَم أن لا إلاه إلاّ الله وأبيّن أنّه لا إلاه إلاّ الله ، قال وقولُه جلَّ وعزَّ : ( شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ ( معناه : بيَّن الله أنّه لا إلاه إلاّ هو ، قال : وقوله : أشهد أنّ محمَّداً رسول الله : أعلَم وأبيّن أَنَّ محمداً رسول الله .
قال : وقال أبو عبيدة : معنى ) شَهِدَ اللَّهُ ( قضَى الله أنّه لا إلاه إلاّ الله ، قال : وحقيقتُه عَلِمَ الله وبَيَّن الله ؛ لأن الشاهد : هو العالم الذي يبيِّن ما عَلِمه ، فالله قد دلَّ على توحيده بجميع ما خلق ، فبيَّن أنه لا يقدِر أحدٌ أن ينشىء شيئاً واحداً ممَّا أَنشَأَ ، وشَهِدَتِ الملائكة لِمَا عاينتْ مِن عظيم قدرتِه ، وشهد أولُو العِلم بما ثَبَت عندهم ، وتبين من خلْقه الذي لا يقدر عليه غيرُه .
وقال أبو العباس أَحمدُ بنُ يحيى : ( شَهِدَ اللَّهُ ( : بيَّن الله وأَظهَر . وشَهِد الشّاهد عند الحاكم : أي بَيَّن ما يَعلَمه وأَظهَره ، يدل على ذلك قوله : ( شَهِدِينَ عَلَى أَنفُسِهِم بِالْكُفْرِ ) ( التّوبَة : 17 ) وذلك أنّهم يؤمنون بأنبياءَ شَعرُوا بمحمّد ( صلى الله عليه وسلم ) وحَثّوا على اتِّباعه ، ثمّ خالَفُوهم فكذّبوه ، فبيّنوا بذلك الكفرَ على أنفسهم ، وإنْ لم يقولوا : نحن كفّار .
وقال ابن شميل في تفسير الشّهيد الّذي يُستشهَد : الشَّهيد : الحيُّ .
قلتُ : أراه تأوّل قولَ الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ ) ( آل عِمرَان : 169 ) كأنّ أرواحَهم أُحضِرتْ دارَ السّلام أحياءً وأرواح
غيرههم أُخِّرت إلى يوم البَعْث ، وهذا قولٌ حَسَن .
وقال ابن الأنباريُّ : سُمِّي الشهيدُ شهيداً لأنَّ الله وملائكته شَهدوا له بالجنَّة ، وقيل : سُمُّوا شُهداءَ لأنهم ممّن يستشهد يوم القيامة مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) على الأمم الخالية .
قال الله جلّ وعزّ : ( لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا ) ( البَقَرَة : 143 ) .
وقال أبو إسحاق الزّجّاج : جاء في التفسير أنّ أمم الأنبياء تكذب في الآخرة إذا سُئلوا عمَّن أُرسلوا إليهم ، فيجحَدون أنبياءهم . هذا فيمَن جَحَدَ في الدَّنيا منهم أمْرَ الرسولِ فتَشهد أمةُ مُحمد ( صلى الله عليه وسلم ) بصدق الأنبياء ث وتشهد عليهم بتكذيبهم ، ويشهد النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لهذه الأمَّة بصدقهم . قال : والشَّهادةُ تكون للأفضل فالأفضل من أمته ، فأفضلهُم مَن قُتل في سبيل الله مُجاهِداً أعداءَ الله ، لتكون كلمةُ الله هي العُلْيا ، مُيّزت هذه الطبقةُ عن الأمة بالفَضْل الّذي حازُوه ، وبيَّن الله أنهم أحياءٌ عند ربهم يُرزَقون فَرِحين بما آتاهم الله من فضله ، ثمّ يتلوهم في الفَضْل مَن جَعَله النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في عِداد الشُّهداء ، فإنّه قال : ( المَبْطُونُ شهيد ، والمَطعُون شهيد ) .
قال : ومنهم أن تموتَ المرأةُ بِجُمْع ، وعَدّ فيهم الغَريق والميت في سبيلِ الله ، ودلّ حديث عمرَ بنِ الخطّاب أنَّ من أَنكَر مُنكَراً ، وأقام حَقّاً ولم يَخَفْ في الله لومةَ لائم أنّه في جملة الشهداء ، لقوله ح : ( ما لَكم إذا رأيتم الرجلَ يَخْرِقُ أعراضَ الناس أن لا تُعرِبوا عليه ؟ قالوا : نخاف لسانَه ، فقال : ذلك أدنى أن لا تكونوا شُهَداءَ ) ، معناه والله أعلم أنكم إذا لم تُعرِبوا وتقبِّحوا قولَ من يَقترض أعراضَ المسلمين مخافةَ لسانِه لم تكونوا في جُملة الشّهداء الّذين يُستشهَدون يوم القيامة على الأمم الّتي كَذّبتْ أنبياءَها في الدّنيا وجَحدتْ تكذيبها في الدّنيا يومَ القيامة .
والشّهيد في أسماء الله وصفاته . قال أبو إسحاق : هو الأمين في شهادته ، قال : وقيل : الشّهيد : الّذي لا يَغيب عن علمه شيء .
وقال اللّيث : الشَّهْد : العَسَل ما دام لم يُعصَر من شَمعه ، ويُجمَع على الشِّهاد ، والواحدةُ : شَهْدة وشُهْدة .
قال : وشَهد فلانٌ بحقّ فهو شاهد وشهيد ، واستُشهد فلان فهو شَهيد : إذا مات شهيداً ، واشتَشهَدْتُ فلاناً على فلان : أي أشهَدْته .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِّن رِّجَالِكُمْ ) ( البَقَرَة : 282 ) ، واستَشْهَدتُ فلاناً : إذا سألتَه إقامة شهادة احتَملها .
والتشهُّد : قراءة خُطبة الصلاة : التحيّات لله والصَّلوات ، واشتقاقه من قوله : أشهدُ أن لا إلاه إلاّ الله وأشهد أنّ محمداً عبدُه ورسوله .
والمَشهد : مَجمعٌ من الناس ، وجَمعُه المَشاهد ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( الْمَوْعُودِ وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ ) ( البُرُوج : 3 ) قيل في التفسير : الشاهد هو النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) والمشهود : يوم القيامة .
وقال الفرّاء في قوله : ( الْمَوْعُودِ ( هو يومُ الجمعة ) وَشَاهِدٍ ( هو يوم عرفة . قال : ويقال أيضاً : الشاهد : يوم القيامة ، فكأنَّه قال : واليوم الموعود والشاهد ، فجَعَل الشاهدَ من صفة الموعود يتبعه في خَفضه .
وقال اللّيث : لغةُ تميم ( شِهِيد ) بكسر الشين يكسرون فَعيلاً في كلّ شيء كان ثانِيَه أحدُ حرُوف الحَلْق ، وكذلك سُفلَى مُضَر ، يقولون : فِعيل . قال : ولغةٌ شَنْعاء يَكسرون كلّ فَعِيل ، والنَّصب اللّغة العالية .
ورَوى شمِر في حديث رواه لأبي أيُّوبَ الأنصاريّ أَنّه ذكر صلاةَ العصر ثم قال : ولا صلاةَ بعدَها حتّى يُرَى الشاهد ، قال : قلنا لأبي أيوب : ما الشاهد ؟ قال : النجم .
قال شمر : وهذا راجعٌ إلى ما فسَّره أبو أيوب أنّه النجم ، كأَنه يَشهد على الليل .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الشُّهود : ما يخرج على رأس الصبيّ ، واحدها شاهد ، وأنشد :
فجاءتِ بمِثْل السابريّ تَعجَّبوا
له والثَّرَى ما جَفّ عنها شُهودُها
وهي الأغراس .
وقال أبو بكر في قولهم : ما لِفلان رُوَاء ولا شاهد : معناه ماله مَنظر ولا لسان . والرواء : المَنظر ، وكذلك الرِّيُّ ، قال الله : ( ) ( مريم : 74 ) .
أنشد ابن الأعرابي :
لله دَرُّ أبيك رُبَّ عَمَيدَرٍ
حَسَنِ الرُّوَاءِ وقلبُه مَدْكوكُ
قال : والشاهد : اللِّسان ، من قولهم : لفلانٍ شاهدٌ حَسَن : أي عبارة جميلة .
بخطّ شَمِر : قال الفراء وغيره : صلاةُ الشاهد صلاةُ المغرب ، وهو اسمُها . قال شَمِر : وهو راجعٌ إلى ما فَسَّر أبو أيوبَ أنّه النجم .
وقال غيره : وتُسمَّى هذه الصلاة صلاةَ البَصَر ، لأنه يُبصَر في وقته نجومُ السماء ، فالبَصَر يُدرِك رؤيةَ النَّجم ، ولذلك قيل له : صلاة البَصَر .
عمرو ، عن أبيه : أَشْهَد الغلامُ : إذا أَمَذَى وأَدْرَك ، وأَشْهَدَت الجارية : إذا حاضَت وأَدْرَكَتْ ، وأنشد :
قامت تُناجِي عامراً فأَشهَدَا
فَداسَها ليلتَه حتى اغتَدَى
وقال الكسائيّ : أُشهِدَ الرجلُ : إذا استُششْهِد في سبيلِ الله ، فهو مُشهَد بفتح الهاء . وأنشد :
إني أقول سأموت مُشْهَدا
ويقال للشاهد : شَهِيد ، ويُجمَع شُهَدَاء .
وقال غيره : أشهدتُ الرجلَ على إقرار الغَريم ، واستشهدتُه ، بمعنًى واحد ، ومنه قولُ الله تعالى : ( أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً ) ( البَقَرَة : 282 ) أي أَشْهِدوا شاهدين ، يقال للشاهد : شهيد ، ويُجمَعُ شهداء .
وقال أبو سعيد الضَّرير : صلاة المغرب تسمّى شاهداً لاستواء المُسافِر والمقيم فيها ، لأنها لا تُقصَر .
قلت : والقول ما قاله شمر ، لأن صلاة الفجْر لا تُقصَر أيضاً ، ويَستوِي فيها الحاضر والمسافر فلم تُسَمّ شاهداً .
وقال ابن بزرج : شَهِدتُ على شهادة سَوْء : يريد شُهَداء سَوْء ، قال : وكلاًّ تكون الشهادة كلاماً يُؤدَّى وقوماً يَشهدون .
وأما قولُ الله جلّ وعزّ : ( فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ ) ( البَقَرَة : 185 ) فإن الفراء قال : نَصَبَ الشهرَ بِنَزْعِ الصِّفة ، ولم يَنْصِبه بوُقوع الفعل عليه . المعنى : فمن شَهِد منكم في الشهر : أي كان حاضراً غيرَ غائب في سفره .
وقال ابنُ الأعرابيّ : أنشدني أعرابيٌّ في صفة فَرَس :
له غائبٌ لم يَبتَذِلْهُ وشَاهِدُ
قال : الشاهد مِن جَرْيه ما يشهد له على سَبْقه وَجَوْدته ، وقيل : شاهدُهُ بَذْلُه جَرْيَه ، وغائبه مَصُونُ جرْيه .
أبو حاتم ، عن الأصمعي : امرأةٌ مُشْهِد بغير هاء : إذا كان زَوجُها شاهداً وامرأة مُغيبة بالهاء : إذا غاب زوجُها . هكذا حُفِظ عن العرب لا على مَذْهب القياس ، ولا يجوز غيرُه .
دهش شده : قال الليث : الدَّهَشُ : ذَهابُ العَقل من الذَّهْل والوَلَه ، يقال : دَهِش وشُدِه فهو دَهِش ومَشْدُوه شَدْها ، وقد أَشدَهه هكذا .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : شُدِه الرجلُ فهو مَشْدوه شَدْهاً ، وهو الشُّغْل ليس غيره .
قلت : لم يُجعل شدِه من الدَّهش كما يتوَهّم بعضُ الناس أنه مقلوب منه ، واللّغة العالية دَهِش على فَعِل ، كذلك قال أبو عمرو ، وهو الدّهَشِ بفتح الهاءِ ، وأما الشَّدْه فالدال ساكنةٌ ، والدَّهَش مثل الخَرَق والبَعَل ونحوه ، وأما شُدِه ، فهو مَشدوه ، فمعناه شغِل فهو مشغول .

##### Türkçe

ه ش د
**شهد** ، **شده** ، **دهش**
Onun vecihlerinden kullanıldı: **شهد** ، **شده** ، **دهش** .

**شهد** : el-Münzirî bana haber verdi ki, Allah عزّ وجلّ’ün şu sözü hakkında: ( **شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ** ( Ahmed b. Yahyâ’ya sormuş; o da şöyle demiş: her ne ( **شَهِدَ اللَّهُ** ) ise, o, **عَلِم الله** mânâsındadır. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî de dedi: mânâsı: **قال الله**. Dedi ki: mânâsı **عَلِم الله** olur; ve ( **شَهِدَ اللَّهُ** ) **كَتَب الله** olur. Ebû Bekr b. el-Enbârî, müezzinin sözü: **أشهد أن لا إلاه إلاّ الله**’ın mânâsında dedi ki: “**أَعلَم** ki **لا إلاه إلاّ الله** ve “**أبيّن** ki **لا إلاه إلاّ الله**.” Dedi: O’nun جلّ وعزّ sözü: ( **شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَاهَ إِلاَّ هُوَ** ( mânâsı: Allah, O’ndan başka ilâh olmadığını **بيَّن** etti. Dedi: Ve onun sözü: **أشهد أنّ محمَّداً رسول الله**: “**أعلَم** ve **أبيّن** ki Muhammed Allah’ın elçisidir.”

Dedi: Ebû Ubeyde dedi ki: ( **شَهِدَ اللَّهُ** )’ın mânâsı: Allah, **قضَى** etti ki **لا إلاه إلاّ الله**. Dedi: Onun hakikati: Allah **عَلِمَ** etti ve Allah **بَيَّن** etti; çünkü **الشاهد**: bildiğini açıklayan âlimdir. Allah, yarattığı her şeyle tevhidine delâlet etti; böylece, O’nun inşâ ettiğinden bir tek şeyi bile kimsenin inşâ etmeye güç yetiremeyeceğini açıkladı. Melekler, O’nun büyük kudretinden müşahede ettikleri şey sebebiyle şehâdet ettiler; ilim sahipleri de, yanlarında sabit olanla ve O’ndan başkasının güç yetiremeyeceği yaratmasından açıklığa kavuşanla şehâdet ettiler.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi ki: ( **شَهِدَ اللَّهُ** ): Allah **بيَّن** etti ve **أَظهَر** etti. **وشَهِد الشّاهد عند الحاكم**: yani bildiğini **بَيَّن** etti ve onu **أَظهَره**; buna delil O’nun sözü: ( **شَهِدِينَ عَلَى أَنفُسِهِم بِالْكُفْرِ** ) ( et-Tevbe: 17 )’dir. Bu, şundan dolayıdır ki onlar, Muhammed’i ( صلى الله عليه وسلم ) hisseden peygamberlere iman ederler; onun tâbi olunmasına teşvik ettiler; sonra onlara muhalefet edip onu yalanladılar; böylece, “biz kâfiriz” demeseler bile, bununla küfrü kendi nefisleri üzerine beyan ettiler.

İbn Şümeyl, kendisiyle şehâdet istenen **الشّهيد**’in tefsirinde dedi ki: **الشَّهيد**: diri olan.

Dedim: Onun, Allah جلّ وعزّ’ün şu sözünü te’vil ettiğini görüyorum: ( **وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتاً بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ** ) ( Âl-i İmrân: 169 ); sanki onların ruhları, esenlik yurduna diri olarak hazır kılınmış; başkalarının ruhları ise diriliş gününe ertelenmiştir. Bu, güzel bir sözdür.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: **الشهيد**e “şehid” adı verildi; çünkü Allah ve melekleri ona cennetle şehâdet ettiler. Ve denildi ki: “**شُهداء**” diye adlandırıldılar; çünkü onlar, kıyamet gününde peygamberle ( صلى الله عليه وسلم ) birlikte geçmiş ümmetler üzerine şehâdet ettirilenlerdendir.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( **لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا** ) ( el-Bakara: 143 ) .

Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi ki: Tefsirde geldiğine göre peygamberlerin ümmetleri, kendilerine gönderilen kimse hakkında sorulduklarında âhirette yalan söylerler; peygamberlerini inkâr ederler. Bu, dünyada onlardan resulün emrini inkâr eden kimse hakkındadır; böylece Muhammed’in ( صلى الله عليه وسلم ) ümmeti peygamberlerin doğruluğuna şehâdet eder ve onların yalanlamalarına karşı şehâdet eder; peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) de bu ümmet için onların doğruluğuna şehâdet eder. Dedi: Şehâdet, ümmetinden daha faziletli olana, sonra daha faziletli olana olur; onların en faziletlisi, Allah’ın düşmanlarıyla mücâhid olarak Allah yolunda öldürülen kimsedir; Allah’ın kelimesi en yüce olsun diye. Bu tabaka, elde ettikleri faziletle ümmetten ayrıldı; Allah, onların Rableri katında diri olduklarını, Allah’ın fazlından kendilerine verdiğiyle sevinerek rızıklandırıldıklarını beyan etti. Sonra fazilette onların ardından, peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) **الشُّهداء** sayısına kattığı kimse gelir; çünkü o dedi ki: ( **المَبْطُونُ شهيد ، والمَطعُون شهيد** ) .

Dedi: Onlardan biri de kadının **بِجُمْع** ile ölmesidir; ve onlarda boğulanı ve Allah yolunda öleni saydı. Ömer b. el-Hattâb’ın hadisi, münkeri inkâr eden, hakkı ikame eden ve Allah hakkında kınayanın kınamasından korkmayanın şehidler cümlesinde olduğuna delâlet etti; onun (ح) sözü sebebiyle: ( **ما لَكم إذا رأيتم الرجلَ يَخْرِقُ أعراضَ الناس أن لا تُعرِبوا عليه ؟ قالوا : نخاف لسانَه ، فقال : ذلك أدنى أن لا تكونوا شُهَداءَ** ) ; mânâsı—Allah daha iyi bilir—şudur: Müslümanların ırzlarına saldıran kimsenin sözünü, dilinden korkarak açığa vurup çirkin görmezseniz, dünyada peygamberlerini yalanlayan ve kıyamet gününde dünyadaki yalanlamalarını inkâr eden ümmetler üzerine kıyamet gününde şehâdet ettirilen şehidler cümlesinde olmazsınız.

**والشّهيد** Allah’ın isimleri ve sıfatlarındandır. Ebû İshâk dedi ki: O, şehâdetinde emindir. Dedi: Ve denildi ki: **الشّهيد**: ilminden hiçbir şeyin gaip olmadığı kimsedir.

Leys dedi ki: **الشَّهْد**: balmumu içinden sıkılmadığı müddetçe baldır; **الشِّهاد** üzerine cem‘ olunur; bir tanesi: **شَهْدة** ve **شُهْدة**.

Dedi: Falan, bir hak ile **شَهد** etti; o hâlde o **شاهد** ve **شهيد**dir. Falan **استُشهد** edildi; o hâlde o **شَهيد**dir: şehid olarak öldüğü zaman. Ve “falancayı falana karşı **اشتَشهَدْتُ**”: yani onu şahit tuttum.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( **وَاسْتَشْهِدُواْ شَهِيدَيْنِ مِّن رِّجَالِكُمْ** ) ( el-Bakara: 282 ) ; ve “falancayı **استَشْهَدتُ**”: ona, yüklendiği bir şehâdeti ikame etmesini sorduğum zaman.

**والتشهُّد**: namaz hutbesinin okunmasıdır: **التحيّات لله والصَّلوات**; onun اشتقاقı, şu sözden gelir: **أشهدُ أن لا إلاه إلاّ الله وأشهد أنّ محمداً عبدُه ورسوله**.

**والمَشهد**: insanlardan bir toplanma yeridir; cem‘i **المَشاهد**dir. Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **الْمَوْعُودِ وَشَاهِدٍ وَمَشْهُودٍ** ) ( el-Burûc: 3 ); tefsirde denildi ki: **الشاهد** peygamberdir ( صلى الله عليه وسلم ) ve **المشهود**: kıyamet günüdür.

Ferrâ, şu sözünde dedi ki: ( **الْمَوْعُودِ** ( cuma günüdür ) **وَشَاهِدٍ** ( Arefe günüdür. Dedi: Ve ayrıca denilir: **الشاهد**: kıyamet günüdür; sanki şöyle dedi: “vaad olunan gün ve şahit”; böylece **الشاهد**i **الموعود**un sıfatından kıldı; onun cer’inde ona tâbi kıldı.

Leys dedi ki: Temîm’in dili ( **شِهِيد** ) şînin kesresiyle; her şeyde, ikincisi boğaz harflerinden biri olan her **فَعِيل**i kesrelerler; ve Mudar’ın aşağısı da böyledir; “**فِعيل**” derler. Dedi: Çirkin bir dil de vardır; her **فَعِيل**i kesrelerler; nasb ise yüksek dildir.

Şemir, Ebû Eyyûb el-Ensârî’den rivayet ettiği bir hadiste rivayet etti ki o, ikindi namazını zikretti; sonra dedi: “Ondan sonra, **الشاهد** görülünceye kadar namaz yoktur.” Dedi: Ebû Eyyûb’a dedik: **الشاهد** nedir? Dedi: yıldız.

Şemir dedi ki: Bu, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine râcidir; sanki gece üzerine şehâdet eder.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الشُّهود**: çocuğun başında çıkan şeydir; bir tanesi **شاهد**dir. Ve şu beyti okudu:
فجاءتِ بمِثْل السابريّ تَعجَّبوا
له والثَّرَى ما جَفّ عنها شُهودُها
Ve o, fidanlardır.

Ebû Bekr, onların “falanda ne **رُوَاء** var ne **شاهد**” sözünde dedi ki: mânâsı: onda ne görünüş var ne dil. **والرواء**: görünüş; **وكذلك الرِّيُّ**. Allah dedi: ( ) ( Meryem: 74 ) .

İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
لله دَرُّ أبيك رُبَّ عَمَيدَرٍ
حَسَنِ الرُّوَاءِ وقلبُه مَدْكوكُ
Dedi: **والشاهد**: dildir; onların “falana güzel bir **شاهد** vardır” sözünden: yani güzel bir ifade.

Şemir’in hattıyla: Ferrâ ve başkaları dedi ki: **صلاةُ الشاهد** akşam namazıdır; onun adıdır. Şemir dedi ki: Bu, Ebû Eyyûb’un onu yıldız diye tefsir etmesine râcidir.

Başkası dedi ki: Bu namaz, göğün yıldızları vaktinde görüldüğü için **صلاةَ البَصَر** diye adlandırılır; böylece **البَصَر**, yıldızı görmeyi idrak eder; bunun için ona “**صلاة البَصَر**” denildi.

Amr, babasından: delikanlı **أَشْهَد** oldu: mezi geldiği ve erdiği zaman. Kız **أَشْهَدَت** oldu: hayız gördüğü ve erdiği zaman. Ve şu beyti okudu:
قامت تُناجِي عامراً فأَشهَدَا
فَداسَها ليلتَه حتى اغتَدَى

Kisâî dedi ki: Adam **أُشهِدَ** oldu: Allah yolunda şehid edilildiği zaman; o hâlde o, hâ’nın fethasıyla **مُشهَد**dir. Ve şu beyti okudu:
إني أقول سأموت مُشْهَدا

Şahide **شَهِيد** denilir; **شُهَدَاء** üzerine cem‘ olunur.

Başkası dedi ki: Adamı, borçlunun ikrarı üzerine **أشهدتُ**; ve onu **استشهدتُ**; tek bir mânâdadır. Ondan, Allah تعالى’nın sözü: ( **أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً** ) ( el-Bakara: 282 ) yani iki şahit şahit tutun; şahide **شهيد** denilir; **شهداء** üzerine cem‘ olunur.

Ebû Saîd ed-Darîr dedi ki: Akşam namazı, onda yolcu ile mukimin eşit olması sebebiyle **شاهداً** diye adlandırılır; çünkü o kısaltılmaz.

Dedim: Söz, Şemir’in dediğidir; çünkü sabah namazı da kısaltılmaz; onda da hazır ile yolcu eşittir; buna rağmen **شاهداً** diye adlandırılmadı.

İbn Büzerc dedi ki: “Kötü bir şehâdet üzerine **شَهِدتُ**”: **شُهَداء سَوْء** ister. Dedi: Şehâdet, hem eda edilen bir söz olur, hem de şehâdet eden bir kavim olur.

Allah جلّ وعزّ’ün şu sözüne gelince: ( **فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ** ) ( el-Bakara: 185 ); Ferrâ dedi ki: **الشهر**i, sıfatın çekilip çıkarılmasıyla nasb etti; fiilin onun üzerine vukuuyla nasb etmedi. Mânâ: “sizden kim ay içinde **شَهِدَ** ederse”: yani seferinde gaip olmayıp حاضر olan.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Bir bedevî bana, bir atın vasfında şu beyti okuttu:
له غائبٌ لم يَبتَذِلْهُ وشَاهِدُ
Dedi: **الشاهد**, onun koşusundan, onun birinciliğine ve iyiliğine şehâdet eden şeydir. Ve denildi ki: onun **شاهد**i, koşusunu ortaya koymasıdır; **غائب**i ise koşusunun korunmuş olmasıdır.

Ebû Hâtim, Asma‘î’den: **امرأةٌ مُشْهِد** hâ’sız: kocası حاضر ise. Ve **امرأة مُغيبة** hâ ile: kocası gaip ise. Araplardan böylece hıfz olundu; kıyas mezhebi üzere değil; ondan başkası câiz olmaz.

**دهش شده** : Leys dedi ki: **الدَّهَشُ**: gaflet ve hayret sebebiyle aklın gitmesidir. Denilir: **دَهِش** ve **شُدِه**; o hâlde o **دَهِش** ve **مَشْدُوه**dur; **شَدْها** (olarak). Ve onu böylece **أَشدَهه** etmiştir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Adam **شُدِه** oldu; o hâlde o **مَشْدوه**dur; **شَدْهاً**; ve o, meşguliyettir, başka bir şey değildir.

Dedim: **شدِه**i, bazı insanların onun ondan ters çevrilmiş olduğunu vehmettiği gibi **الدَّهش**ten kılınmadı. Yüksek dil, **دَهِش**in **فَعِل** üzere olmasıdır; Ebû Amr böyle dedi; ve o, hâ’nın fethasıyla **الدّهَشِ**tir. **الشَّدْه** ise, dâl sâkindir. **الدَّهَش**; **الخَرَق** ve **البَعَل** ve benzeri gibidir. **وأما شُدِه** ise, o **مَشدوه**dur; mânâsı: meşgul oldu; o hâlde o meşgul kılınmış olandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والدال وما يثلثهما)
(شدف) الشين والدال والفاء يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء. من ذلك الشَّدَف وهو الشَّخص، وقد قلنا إن الشَّخْصَ يدلُّ على سُمُوٍّ وارتفاع. وجمع الشَّدَف شُدوف. ومنه فرسٌ أشدفُ وشُنْدُفٌ. وناسٌ يقولون: الشَّدَف كالمَيل في أحد الشِّقَّيْن والصواب هو الأوّل، وهو أقْيَس. ويقال للقوس: الشَّدْفاءُ؛ لاعوجاجها.‏
(شدق) الشين والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على انفراج في شيء. من ذلك الشِّدق للإنسان وغيره. والشَّدَق: سَعة الشِّدق. ورجلٌ أشدقُ، وخطيبٌ أشدَقُ. والأصل في ذلك شِدْقُ الوادي: عُرْضُه. ويقال نزلنا شِدْقَ العراق، أي ناحيتَه، وهو الشِّدْقُ(1).‏
(شدن) الشين والدال والنون أُصيل يدلُّ على صلاحٍ في جسم. يقال شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً، إذا صَلَحَ جسمه. ويقال للمُهْر أيضاً شَدَنَ. فإذا أفردْتَ الشادنَ فهو ولد الظّبْي. وظبيةٌ مُشْدِنٌ. فأمّا الشّدَنية فيقال إنّها المنسوبة إلى موضعٍ باليمن، قال عنترة:‏ هل تُبَلغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ *** لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ(2)‏
(شده) الشين والدال والهاء كلمة من الإبدال. يقال شُدِهَ الرجل مثل دَُهِش.‏
(شدو) الشين* والدال والحرف المعتلّ أصيلٌ يدلُّ على أخْذٍ بطَرَف من عِلم. من ذلك الشَّدْو، أنْ يحسِن الإِنسانُ من العلم أو غيره شيئاً. يقال يَشْدُو شيئاً من عِلْم. وقال بعضهم: كلُّ مَن عَلِم شيئاً واستدلَّ ببعضه على بعض فذلك الشَّدْو.‏
(شدح) الشين والدال والحاء ليس بشيء. وحُكي أنّ الشَّوْدَح: الطّوِيل من النُّوق. ويقال بل هي السَّريعة. وانشَدَحَ الرجل، إذا استلقَى على ظهره. وهذا ليس بشيءٍ، ولعلّه أن يكون انسدَح. وقد ذكرناه(3).‏
(شدخ) الشين والدال والخاء كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيءٍ أجوفَ. من ذلك شدخت الشيءَ شَدْخاً. والمُشَدَّخ: البسر يُغمَز حتى ينشدخ. ومن ذلك الغُرّة الشَّادِخة: التي تَغْشَى الوجهَ من أصل النّاصية إلى الأنف.‏
---------------------ـ
(1) أي يقال بفتح الشين أيضاً. وذكر في القاموس لغة ثالثة، وهي "الشديق".‏
(2) البيت في معلقته المشهورة.‏
(3) انظر ما سبق في (سدح).‏

ـ

##### Türkçe

(Şîn, dâl ve bunların üçlüleri bâbı)

(**شدف**) **الشين** ve **الدال** ve **الفاء**, bir şeyde yükselmeye delâlet eder. Bundan: **الشَّدَف**; o da **الشَّخص**tur. Ve biz demiştik ki **الشَّخْصَ**, yücelik ve yükselmeye delâlet eder. **الشَّدَف**’in çoğulu **شُدوف**tur. Ve ondan: **فرسٌ أشدفُ** ve **شُنْدُفٌ**. Ve birtakım insanlar derler ki: **الشَّدَف**, iki yarıdan birinde meyil gibidir; doğru olan birincisidir ve o daha kıyasîdir. Ve yaya **الشَّدْفاءُ** denir; eğriliğinden dolayı.

(**شدق**) **الشين** ve **الدال** ve **القاف**; bir asıl, bir şeyde yarılmaya delâlet eder. Bundan: insan ve başkası için **الشِّدق**. Ve **الشَّدَق**: **الشِّدق**’in genişliğidir. Ve **رجلٌ أشدقُ**; ve **خطيبٌ أشدَقُ**. Ve bunun aslı: vadinin **شِدْقُ**’u; yani onun genişliğidir. Ve denir: **نزلنا شِدْقَ العراق**; yani onun tarafına; ve o **الشِّدْقُ**tur(1).

(**شدن**) **الشين** ve **الدال** ve **النون**; bir asıl, bedende salah’a delâlet eder. Denir: **شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً**; bedeni düzeldiği zaman. Ve tay için de **شَدَنَ** denir. Şayet **الشادن**’i tekil kılarsan, o ceylan yavrusudur. Ve **ظبيةٌ مُشْدِنٌ**. Amma **الشّدَنية**; Yemen’de bir yere nisbet edilen olduğu söylenir. **عنترة** dedi ki:
هل تُبَلغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ *** لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ(2)

(**شده**) **الشين** ve **الدال** ve **الهاء**; ibdâlden bir kelimedir. Denir: **شُدِهَ الرجل**; **دَُهِش** gibi.

(**شدو**) **الشين** ve **الدال** ve illetli harf; bir asıl olup ilmin bir ucundan almaya delâlet eder. Bundan: **الشَّدْو**; insanın ilimden veya başkasından bir şeyi güzel yapmasıdır. Denir: **يَشْدُو شيئاً من عِلْم**. Bazıları dedi ki: Her kim bir şeyi bilir ve onun bir kısmıyla bir kısmına delil getirirse, işte o **الشَّدْو**dur.

(**شدح**) **الشين** ve **الدال** ve **الحاء**; bir şey değildir. Ve hikâye olundu ki: **الشَّوْدَح**; develerden uzun olandır. Ve denir: bilakis o süratlidir. Ve **انشَدَحَ الرجل**; sırtı üzerine uzandığı zaman. Ve bu bir şey değildir; belki **انسدَح** olması umulur. Onu zikretmiştik(3).

(**شدخ**) **الشين** ve **الدال** ve **الخاء**; içi boş bir şeyi kırmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: **شدخت الشيءَ شَدْخاً**. Ve **المُشَدَّخ**: **البسر**; ezilir, ta ki **ينشدخ** oluncaya kadar. Ve bundan: **الغُرّة الشَّادِخة**; alnın kökünden buruna kadar yüzü kaplayan.

---------------------ـ
(1) Yani **الشين**’in fethasıyla da söylenir. Ve **القاموس**’ta üçüncü bir lügat zikredildi; o da **"الشديق"**tir.
(2) Beyit, onun meşhur muallakasındadır.
(3) ( **سدح** ) maddesinde geçenlere bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش د ه
هو مشدوه‏:‏ مسغول مدهوش وهو في مشاده‏:‏ في مشاغل‏.‏

##### Türkçe

ش د ه
O, **مشدوه**’dur: meşgul, sersemlemiş; ve o, **مشاده** içindedir: meşgaleler içinde.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَدَهَ رأْسَه شَدْهاً: شَدَخَه. قال ابن جني: أَما قولهم السَّدْهُ في الشَّدْهِ، ورجل مَسْدُوه في معنى مَشْدُوه، فينبغي أَن تكون السين بدلاً من الشين لأَن الشين أَعم تَصَرُّفاً. وشُدِهَ الرجلُ شَدَهاً وشُدْهاً: شُغِل: وقيل: تَحَيَّر، والاسم الشُّداهُ. الأَزهري: شُدِهَ الرجلُ دُهِشَ، فهو دَهِشٌ ومَشْدُوهٌ
شَدَهاً، وقد أَشْدَهَه كذا. أَبو زيد: شُدِهَ الرجلُ شَدْهاً (* قوله
«شده الرجل شدهاً إلخ» جاء المصدر محركاً وبضم أو فتح فسكون كما في القاموس وغيره). فهو مَشْدُوهٌ: دُهِشَ، والاسم الشُّدْهُ والشَّدَهُ مثل البُخْلِ والبَخَلِ، وهو الشُّغْل ليس غيره. وقال: شُدِهَ الرجلُ شُغِلَ لا غَيْرُ. قال أَبو منصور: لم يَجعَلْ شُدِهَ من الدَّهَشِ كما يظن بعض الناس أَنه مقلوب منه، واللغة العالية دَهِشَ، على فَعِلَ، وأَما الشَّدْهُ فالدال ساكنة.
شره: الشَّرَهُ: أَسْوَأُ الحِرْصِ، وهو غلبة الحِرْصِ، شَرهَ شَرَهاً فهو شَرهٌ
وشَرْهانُ. ورجل شَرهٌ: شَرْهانُ النفس حَريصٌ. والشَّرِهُ والشَّرْهانُ: السريعُ الطَّعْمِ الوَحِيُّ، وإن كان قليلَ الطَّعْمِ. ويقال: شَرِهَ فلانٌ
إلى الطعام يَشْرَهُ شَرَهاً إذا اشْتَدَّ حِرْصُه عليه. وسَنة شَرْهاء: مُجْدِبة؛ عن الفارسي. وقولُهم: هَيا
(* قوله «وقولهم هيا إلخ» مثله في
التهذيب، والذي في التكملة ما نصه: قال الصاغاني هذا غلط وليس هذا اللفظ من هذا التركيب في شيء أعني تركيب شره، وبعضهم يقول آهيا شراهيا مثل عاهيا وكل ذلك تصحيف وتحريف وإنما هو إهيا بكسر الهمزة وسكون الهاء وأشر بالتحريك سكون الراء وبعده إهيا مثل الأول وهو اسم من أسماء الله جل ذكره، ومعنى إهيا أشر إهيا الأزلي الذي لم يزل، هكذا أقرأنيه حبر من أحبار اليهود بعدن أبين). شَراهِيا، معناه يا حيُّ يا قيُّومُ بالعِبْرانِيَّةِ.

##### Türkçe

**شَدَهَ** başını **شَدْهاً**: onu **شَدَخَه** (yardı, parçaladı). İbn Cinnî dedi: “Onların **السَّدْهُ**’u **الشَّدْهِ** hakkında söylemeleri ve **مَسْدُوه** adamın, **مَشْدُوه** mânâsında olması; o hâlde **السين**’in **الشين**’den bedel olması gerekir; çünkü **الشين** tasarrufça daha geneldir.” Ve adam **شُدِهَ** **شَدَهاً** ve **شُدْهاً**: meşgul oldu; ve denildi: şaşırdı; isim **الشُّداهُ**’dur. Ezherî: adam **شُدِهَ**: **دُهِشَ** (dehşete düştü); o hâlde o **دَهِشٌ** ve **مَشْدُوهٌ**’dur, **شَدَهاً**; ve onu şu şey **أَشْدَهَه**. Ebû Zeyd: adam **شُدِهَ** **شَدْهاً**
(* sözü: “**شده الرجل شدهاً** ilh.” masdar harekeli olarak ve damme ile yahut fetha ile sonra sükûn ile, **القاموس** ve başkalarında olduğu gibi gelmiştir). O hâlde o **مَشْدُوهٌ**: **دُهِشَ**; isim **الشُّدْهُ** ve **الشَّدَهُ**’dir; **البُخْلِ** ve **البَخَلِ** gibi; ve o, meşguliyettir, ondan başkası değildir. Ve dedi: adam **شُدِهَ**: meşgul oldu, başka değil. Ebû Mansûr dedi: **شُدِهَ**’yi **الدَّهَشِ**’ten kılmadı; bazı insanların onun ondan kalb edilmiş olduğunu zannetmesi gibi değil; ve yüksek dil **دَهِشَ**’tir, **فَعِلَ** üzere; **الشَّدْهُ**’a gelince, onda **الدال** sâkindir.

**شره**: **الشَّرَهُ**: hırsın en kötüsüdür; ve o, hırsın galebesidir. **شَرهَ** **شَرَهاً**; o hâlde o **شَرهٌ** ve **شَرْهانُ**’dur. Ve **شَرهٌ** adam: nefsi **شَرْهانُ**, hırslıdır. Ve **الشَّرِهُ** ile **الشَّرْهانُ**: hızlı tat alan, vahyî (iştihalı)dır; tat az olsa bile. Ve denilir: falan kimse yemeğe **شَرِهَ**; **يَشْرَهُ** **شَرَهاً**: ona karşı hırsı şiddetlendiği zaman. Ve **سَنة شَرْهاء**: kıtlık yılıdır; Fârisî’den. Ve onların sözü: هَيا
(* sözü: “Ve onların sözü هَيا ilh.” bunun benzeri **التهذيب**’dedir; **التكملة**’de olan ise lafzen şudur: Sâğânî dedi: bu yanlıştır; ve bu lafız bu terkîbden hiçbir şeyde değildir; yani **شره** terkîbi. Ve bazısı **آهيا شراهيا** der; **عاهيا** gibi; ve bütün bunlar tashîf ve tahrîftir. Ancak o, hemzenin kesri ve **الهاء**’nın sükûnu ile **إهيا**’dır; ve **أشر** tahrîk ile, **الراء**’nın sükûnu; ve ondan sonra, ilkinin misli **إهيا**; ve o, Allah’ın—celâl zikri—isimlerinden bir isimdir. Ve **إهيا أشر إهيا**’nın mânâsı: ezelî olan, zâil olmamış olandır. Bunu bana, Aden–Ebyen’de Yahudi hahamlarından bir haham okuttu). **شَراهِيا**: mânâsı, İbrânîce “ya Hayy, ya Kayyûm”dur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش د ه * * شُدِهَ * الرجل * شَدْهاً * فهو * مَشْدوهٌ * دهش والاسم * الشَّدَهُ * و * الشَّدْهُ * كالبَخَلِ والبُخْلِ وقال أبو زيد * شُدِهَ * الرجل شُغِل لا غير

##### Türkçe

* ش د ه * * **شُدِهَ** * adam * **شَدْهاً** * (oldu); o hâlde o * **مَشْدوهٌ** *; şaşırdı. İsim: * **الشَّدَهُ** * ve * **الشَّدْهُ** *; * **البَخَلِ** * ve * **البُخْلِ** * gibi. Ebû Zeyd dedi: * **شُدِهَ** * adam; meşgul oldu, başka değil.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( شَدَهَ رأْسَه ، كمَنَعَ ) ، شَدْهاً : ( شَدَخَهُ .
( و ) شَدَهَ ( فُلاناً : أَدْهَشَهُ كأَشْدَهَهُ ) ، وهذه عن أَبي عبيدٍ ، قيلَ : هو مَقْلوبٌ منه .
( والمَشادِهُ : المَشاغِلُ ) ؛ ) نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ . ( والاسمُ الشَّدْهُ ) ، بالفتْحِ ، ( ويُحَرَّكُ ويُضَمُّ ) كالبُخْلِ والبَخَلِ .
( وشُدِهَ ، كعُنِيَ : دُهِشَ ) فهو مَشْدُوهٌ ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ ؛ والاسمُ بالضمِّ والتّحْريكِ ؛ كذا عن أَبي زيْدٍ .
( و ) شُدِهَ أَيْضاً : ( شُغِلَ ) عن أَبي زيْدٍ أَيْضاً .
( و ) قيلَ : ( حُيِّرَ فأنْشَدَه ، والاسمُ ) : ) الشُّدَاهُ ، ( كغُرابٍ ) .
( قالَ الأزْهرِيُّ : لم يَجْعَلْ شُدِهَ من الدَّهَشِ كما يظنُّ بعضُ الناسِ ، واللغَةُ العالِيَةُ دَهِشَ على فَعِلَ ، وأَمَّا الشَّدْهُ فالدالُ ساكِنَةٌ .

##### Türkçe

: (**شَدَهَ رأْسَه**، **كمَنَعَ**)، **شَدْهاً**: (**شَدَخَهُ**).
(ve) **شَدَهَ** (**فُلاناً**: onu şaşırttı; **كأَشْدَهَهُ**); bu, Ebû Ubeyd’dendir; denildi ki: o, ondan kalb edilmiştir.
(**والمَشادِهُ**: **المَشاغِلُ**); onu Zemahşerî nakletti. (**والاسمُ الشَّدْهُ**), fetha ile; (harekelenir ve damme yapılır) **كالبُخْلِ والبَخَلِ**.

(**وشُدِهَ**، **كعُنِيَ**: **دُهِشَ**) o hâlde o **مَشْدُوهٌ**dur; onu Cevherî nakletti; isim, damme ile ve harekeleme iledir; Ebû Zeyd’den böyle.
(ve) **شُدِهَ** ayrıca: (**شُغِلَ**) Ebû Zeyd’den yine.
(ve) denildi ki: (**حُيِّرَ فأنْشَدَه**; ve isim:) **الشُّدَاهُ** (**كغُرابٍ**).

(Ezherî dedi ki: **شُدِهَ**’yi, bazı insanların zannettiği gibi, **الدَّهَشِ**’ten kılmadı; yüksek lugat **دَهِشَ**’dır, **فَعِلَ** üzere; **وأَمَّا الشَّدْهُ** ise **الدالُ** sâkindir.)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شُدِهَ
1 شُدِهَ ذ , (JK, S, K,) inf. n. شَدْهٌ, (S,) He (a man, JK, S) became confounded, or perplexed, and unable to see his right course; or became bereft of his reason or intellect; i. q. دُهِشَ: (JK, S, K:) and also, (K,) or, accord. to AZ, only, (S,) he was, or became, busied, occupied, or employed; or busied, &c., so as to be diverted from something; or diverted from a thing by being busied; syn. شُغِلَ: (S, K:) and he was caused to become confounded, or perplexed, and unable to see his right course; (K;) as also ↓ انشده, or ↓ اشتده, (K, accord. to different copies: the former accord. to the TA.) Accord. to Az, شَدْهٌ is not from الدَّهَشُ, as it is thought to be by some [and as is implied by what here follows]. (TA.) ― -b2- شَدَهَهُ He confounded, or perplexed, him, so that he was unable to see his right course; or bereft him of his reason or intellect; syn. أَدْهَشَهُ; (K;) as also ↓ اشدههُ: (A 'Obeyd, K:) or the former verb, in the act. form, has not been heard: (Har p. 64:) and [it is asserted that] one does not say ↓ اشدههُ. (JK.) -A2- شَدَهَ رَأْسَهُ i. q. شَدَخَهُ [i. e. He broke his head]. (K.)

4 أَشْدَهَ see the preceding paragraph, in two places.

7 اـِنْشَدَهَ and 8: see 1, first sentence.

شَدْهٌ
شَدْهٌ ذ : see what next follows.

شُدْهٌ
شُدْهٌ ذ (S, K) and ↓ شَدَهٌ (S, and so in some copies of the K and in the TA) and ↓ شَدْهٌ (so in some copies of the K in the place of the second, and in others together with the second, and in the TA) [app. A state of confusion, or perplexity, so that one is unable to see his right course; or a state of alienation of mind;] substs. from شُدِهَ: (S: [but in the K they are mentioned after شَدَهَهُ and أَشْدَهَهُ meaning أَدْهَشَهُ, and مَشَادِهُ meaning مَشَاغِلُ, as being the substs.; so that they may signify as above, and also business, occupation, or employment, &c.; agreeably with renderings in the TK:]) and ↓ شُدَاهٌ is a subst. from شُدِهَ [app. in the former, or in both, of these senses]. (K.)

شَدَهٌ
شَدَهٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شُدَاهٌ
شُدَاهٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مَشْدُوهٌ
مَشْدُوهٌ ذ A man confounded, or perplexed, and unable to see his right course; or bereft of his reason or intellect. (S, TA. [But accord. to AZ, it seems to signify only مَشْغُولٌ, i. e. Busied, occupied, or employed, &c.: see 1, first sentence.])

مَشَادِهُ
مَشَادِهُ ذ [a pl. of which the sing. is app. مَشْدَهَةٌ] Things that cause one to be busied, occupied, or employed; or busied, &c., so as to be diverted from something; or diverted from a thing by being busied; syn. مَشَاغِلُ [pl. of مَشْغَلَةٌ]. (Z, K.)

##### Türkçe

**شُدِهَ**
1 **شُدِهَ** ذ , (JK, S, K,) mastar ismi **شَدْهٌ**, (S,) O (bir adam, JK, S) şaşkına döndü, yahut hayrete düştü, ve doğru yolunu göremez oldu; yahut aklından yahut idrakinden yoksun kaldı; **دُهِشَ** ile aynı: (JK, S, K:) ve ayrıca, (K,) yahut, AZ’ye göre, yalnızca, (S,) meşgul oldu, işgal olundu, yahut çalıştırıldı; yahut meşgul oldu, vb., öyle ki bir şeyden alıkonuldu; yahut meşgul edilmekle bir şeyden alıkonuldu; eş anlamlısı **شُغِلَ**: (S, K:) ve şaşkına döndürülmüş oldu, yahut hayrete düşürüldü, ve doğru yolunu göremez oldu; (K;) bunun gibi ↓ **انشده**, yahut ↓ **اشتده**, (K, farklı nüshalara göre: birincisi TA’ya göre.) Az’a göre, **شَدْهٌ**, bazılarının zannettiği gibi **الدَّهَشُ**’tan değildir [ve burada ardından gelenin delalet ettiği üzere]. (TA.) ― -b2- **شَدَهَهُ** Onu şaşkına döndürdü, yahut hayrete düşürdü, öyle ki doğru yolunu göremez oldu; yahut onu aklından yahut idrakinden yoksun bıraktı; eş anlamlısı **أَدْهَشَهُ**; (K;) bunun gibi ↓ **اشدههُ**: (A 'Obeyd, K:) yahut birinci fiil, etken (aktif) kalıpta işitilmemiştir: (Har p. 64:) ve [iddia olunur ki] ↓ **اشدههُ** denmez. (JK.) -A2- **شَدَهَ رَأْسَهُ** **شَدَخَهُ** ile aynı [yani: başını kırdı]. (K.)

4 **أَشْدَهَ**: önceki paragrafın iki yerinde bak.

7 **اـِنْشَدَهَ** ve 8: 1’e, ilk cümleye bak.

**شَدْهٌ**
**شَدْهٌ** ذ : hemen ardından gelene bak.

**شُدْهٌ**
**شُدْهٌ** ذ (S, K) ve ↓ **شَدَهٌ** (S, ve K’nın bazı nüshalarında ve TA’da da böyle) ve ↓ **شَدْهٌ** (K’nın bazı nüshalarında ikincinin yerinde böyle, ve diğerlerinde ikinciyle birlikte, ve TA’da) [görünüşe göre: şaşkınlık yahut hayret hâli; öyle ki kişi doğru yolunu göremez; yahut zihnin yabancılaşması hâli;] **شُدِهَ**’dan türemiş isimlerdir: (S: [fakat K’da, **شَدَهَهُ** ve **أَشْدَهَهُ**’den sonra, **أَدْهَشَهُ** anlamında, ve **مَشَادِهُ**’den sonra, **مَشَاغِلُ** anlamında, isimler olarak zikredilirler; böylece yukarıdaki gibi de, ve ayrıca iş, meşguliyet, yahut çalışma, vb. de ifade edebilirler; TK’daki tercümelere uygun olarak:]) ve ↓ **شُدَاهٌ** **شُدِهَ**’dan bir isimdir [görünüşe göre: bu iki anlamın birincisinde, yahut her ikisinde]. (K.)

**شَدَهٌ**
**شَدَهٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**شُدَاهٌ**
**شُدَاهٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مَشْدُوهٌ**
**مَشْدُوهٌ** ذ Doğru yolunu göremez hâlde şaşkına dönmüş, yahut hayrete düşmüş bir adam; yahut aklından yahut idrakinden yoksun kalmış. (S, TA. [Fakat AZ’ye göre, yalnızca **مَشْغُولٌ** yani meşgul, işgal olunmuş, yahut çalıştırılmış, vb. manasına geldiği görülür: 1’e, ilk cümleye bak.])

**مَشَادِهُ**
**مَشَادِهُ** ذ [tekili görünüşe göre **مَشْدَهَةٌ** olan bir çoğul] Kişiyi meşgul eden, işgal eden, yahut çalıştıran şeyler; yahut meşgul eden, vb., öyle ki bir şeyden alıkoyan; yahut meşgul edilmekle bir şeyden alıkoyan; eş anlamlısı **مَشَاغِلُ** [**مَشْغَلَةٌ**’nin çoğulu]. (Z, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَدَهَ
شَدَهَ A ( n. ac. شَدْه 1 ),
a.  Broke ( the head of ).

b.  see IV .

أَشْدَهَ
أَشْدَهَ IV ,
a.  Confounded, dumbfounded; charmed, delighted.

اِنْشَدَهَ
اِنْشَدَهَ VII ,  اِشْتَدَهَ VIII ,
a.  Pass. of I & IV.

شَدْه
شَدْه 1 ,  شُدْه 3 ,  شَدَه 4 ,  شُدَاْه 24 ,
a.  Bewilderment; astonishment; delight.

##### Türkçe

شَدَهَ
**شَدَهَ** A (isim-fiil: **شَدْه** 1),
a. (Birinin) başını kırdı.

b. IV’e bak.

أَشْدَهَ
**أَشْدَهَ** IV,
a. Şaşırttı, sersemletti; büyüledi, sevindirdi.

اِنْشَدَهَ
**اِنْشَدَهَ** VII, **اِشْتَدَهَ** VIII,
a. I ve IV’ün edilgeni.

شَدْه
**شَدْه** 1, **شُدْه** 3, **شَدَه** 4, **شُدَاْه** 24,
a. Şaşkınlık; hayret; sevinç.
