# شده — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شده](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شده

شَدَهَ رأْسَه شَدْهاً: شَدَخَه. قال ابن جني: أَما قولهم السَّدْهُ في الشَّدْهِ، ورجل مَسْدُوه في معنى مَشْدُوه، فينبغي أَن تكون السين بدلاً من الشين لأَن الشين أَعم تَصَرُّفاً. وشُدِهَ الرجلُ شَدَهاً وشُدْهاً: شُغِل: وقيل: تَحَيَّر، والاسم الشُّداهُ. الأَزهري: شُدِهَ الرجلُ دُهِشَ، فهو دَهِشٌ ومَشْدُوهٌ
شَدَهاً، وقد أَشْدَهَه كذا. أَبو زيد: شُدِهَ الرجلُ شَدْهاً (* قوله
«شده الرجل شدهاً إلخ» جاء المصدر محركاً وبضم أو فتح فسكون كما في القاموس وغيره). فهو مَشْدُوهٌ: دُهِشَ، والاسم الشُّدْهُ والشَّدَهُ مثل البُخْلِ والبَخَلِ، وهو الشُّغْل ليس غيره. وقال: شُدِهَ الرجلُ شُغِلَ لا غَيْرُ. قال أَبو منصور: لم يَجعَلْ شُدِهَ من الدَّهَشِ كما يظن بعض الناس أَنه مقلوب منه، واللغة العالية دَهِشَ، على فَعِلَ، وأَما الشَّدْهُ فالدال ساكنة.
شره: الشَّرَهُ: أَسْوَأُ الحِرْصِ، وهو غلبة الحِرْصِ، شَرهَ شَرَهاً فهو شَرهٌ
وشَرْهانُ. ورجل شَرهٌ: شَرْهانُ النفس حَريصٌ. والشَّرِهُ والشَّرْهانُ: السريعُ الطَّعْمِ الوَحِيُّ، وإن كان قليلَ الطَّعْمِ. ويقال: شَرِهَ فلانٌ
إلى الطعام يَشْرَهُ شَرَهاً إذا اشْتَدَّ حِرْصُه عليه. وسَنة شَرْهاء: مُجْدِبة؛ عن الفارسي. وقولُهم: هَيا
(* قوله «وقولهم هيا إلخ» مثله في
التهذيب، والذي في التكملة ما نصه: قال الصاغاني هذا غلط وليس هذا اللفظ من هذا التركيب في شيء أعني تركيب شره، وبعضهم يقول آهيا شراهيا مثل عاهيا وكل ذلك تصحيف وتحريف وإنما هو إهيا بكسر الهمزة وسكون الهاء وأشر بالتحريك سكون الراء وبعده إهيا مثل الأول وهو اسم من أسماء الله جل ذكره، ومعنى إهيا أشر إهيا الأزلي الذي لم يزل، هكذا أقرأنيه حبر من أحبار اليهود بعدن أبين). شَراهِيا، معناه يا حيُّ يا قيُّومُ بالعِبْرانِيَّةِ.

### Türkçe

**شَدَهَ** başını **شَدْهاً**: onu **شَدَخَه** (yardı, parçaladı). İbn Cinnî dedi: “Onların **السَّدْهُ**’u **الشَّدْهِ** hakkında söylemeleri ve **مَسْدُوه** adamın, **مَشْدُوه** mânâsında olması; o hâlde **السين**’in **الشين**’den bedel olması gerekir; çünkü **الشين** tasarrufça daha geneldir.” Ve adam **شُدِهَ** **شَدَهاً** ve **شُدْهاً**: meşgul oldu; ve denildi: şaşırdı; isim **الشُّداهُ**’dur. Ezherî: adam **شُدِهَ**: **دُهِشَ** (dehşete düştü); o hâlde o **دَهِشٌ** ve **مَشْدُوهٌ**’dur, **شَدَهاً**; ve onu şu şey **أَشْدَهَه**. Ebû Zeyd: adam **شُدِهَ** **شَدْهاً**
(* sözü: “**شده الرجل شدهاً** ilh.” masdar harekeli olarak ve damme ile yahut fetha ile sonra sükûn ile, **القاموس** ve başkalarında olduğu gibi gelmiştir). O hâlde o **مَشْدُوهٌ**: **دُهِشَ**; isim **الشُّدْهُ** ve **الشَّدَهُ**’dir; **البُخْلِ** ve **البَخَلِ** gibi; ve o, meşguliyettir, ondan başkası değildir. Ve dedi: adam **شُدِهَ**: meşgul oldu, başka değil. Ebû Mansûr dedi: **شُدِهَ**’yi **الدَّهَشِ**’ten kılmadı; bazı insanların onun ondan kalb edilmiş olduğunu zannetmesi gibi değil; ve yüksek dil **دَهِشَ**’tir, **فَعِلَ** üzere; **الشَّدْهُ**’a gelince, onda **الدال** sâkindir.

**شره**: **الشَّرَهُ**: hırsın en kötüsüdür; ve o, hırsın galebesidir. **شَرهَ** **شَرَهاً**; o hâlde o **شَرهٌ** ve **شَرْهانُ**’dur. Ve **شَرهٌ** adam: nefsi **شَرْهانُ**, hırslıdır. Ve **الشَّرِهُ** ile **الشَّرْهانُ**: hızlı tat alan, vahyî (iştihalı)dır; tat az olsa bile. Ve denilir: falan kimse yemeğe **شَرِهَ**; **يَشْرَهُ** **شَرَهاً**: ona karşı hırsı şiddetlendiği zaman. Ve **سَنة شَرْهاء**: kıtlık yılıdır; Fârisî’den. Ve onların sözü: هَيا
(* sözü: “Ve onların sözü هَيا ilh.” bunun benzeri **التهذيب**’dedir; **التكملة**’de olan ise lafzen şudur: Sâğânî dedi: bu yanlıştır; ve bu lafız bu terkîbden hiçbir şeyde değildir; yani **شره** terkîbi. Ve bazısı **آهيا شراهيا** der; **عاهيا** gibi; ve bütün bunlar tashîf ve tahrîftir. Ancak o, hemzenin kesri ve **الهاء**’nın sükûnu ile **إهيا**’dır; ve **أشر** tahrîk ile, **الراء**’nın sükûnu; ve ondan sonra, ilkinin misli **إهيا**; ve o, Allah’ın—celâl zikri—isimlerinden bir isimdir. Ve **إهيا أشر إهيا**’nın mânâsı: ezelî olan, zâil olmamış olandır. Bunu bana, Aden–Ebyen’de Yahudi hahamlarından bir haham okuttu). **شَراهِيا**: mânâsı, İbrânîce “ya Hayy, ya Kayyûm”dur.
