# شدو (ش-د-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%AF%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - د - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والدال و و ا ي ء معهما
ش د و، ش و د، ش ي د، د ي ش مستعملات
شدو:
الشَّدو: أن يُحسنَ الإنسانُ من أمرٍ شيئاً، تقول: هو يشدو شيئاً من العلم والغناء، ونحو ذلك.
شود:
شوّدتِ الشَّمسُ: ارتفعت.
شيد:
تشييدُ البناء: إحكامه ورفعه، وقد يسمَّى الجصُّ شيداً، قال الشّماخ:
لا أحسبنيِّوإن كنتُ امرأً غمراًكحيَّةِ الماء بين الطَّيِّ والشِّيدِ
وقيل: لا يكون القصر مشيداً حتى يجصَّص ويرفع.. والمشيد: المبني بالشَّيد.
والإشادة: شبه التَّنديد، وهو رفعك الصَّوت بما يكره صاحبك، قال:
أتانـي أن داهـيةً نـاداُ		أشاد بنا على خطلٍ هشام
ديش:
دِيس: قبيلة من بني الهون بن خزيمة، وهم من القارة.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الدال** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ش د و**، **ش و د**، **ش ي د**، **د ي ش** kullanımdadırlar

**شدو**:
**الشَّدو**: insanın bir işten bir şeyi güzel yapmasıdır; dersin ki: o, ilimden ve şarkıdan bir şey **يشدو** eder, ve bunun benzeri.

**شود**:
**شوّدتِ الشَّمسُ**: yükseldi.

**شيد**:
**تشييدُ البناء**: onun sağlamlaştırılması ve yükseltilmesidir; ve alçıya **شيداً** adı verilir; **الشّماخ** dedi ki:
لا أحسبنيِّوإن كنتُ امرأً غمراًكحيَّةِ الماء بين الطَّيِّ والشِّيدِ
Ve denildi: köşk, alçılanıp yükseltilinceye kadar **مشيداً** olmaz.. ve **المشيد**: **الشَّيد** ile yapılmış olandır.
Ve **الإشادة**: **التَّنديد** benzeridir; ve o, arkadaşının hoşlanmadığı şeyle sesini yükseltmendir; dedi ki:
أتانـي أن داهـيةً نـاداُ		أشاد بنا على خطلٍ هشام

**ديش**:
**دِيس**: **الهون بن خزيمة** oğullarından bir kabiledir; ve onlar **القارة**’dandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والدال وما يثلثهما)
(شدف) الشين والدال والفاء يدلُّ على ارتفاعٍ في شيء. من ذلك الشَّدَف وهو الشَّخص، وقد قلنا إن الشَّخْصَ يدلُّ على سُمُوٍّ وارتفاع. وجمع الشَّدَف شُدوف. ومنه فرسٌ أشدفُ وشُنْدُفٌ. وناسٌ يقولون: الشَّدَف كالمَيل في أحد الشِّقَّيْن والصواب هو الأوّل، وهو أقْيَس. ويقال للقوس: الشَّدْفاءُ؛ لاعوجاجها.‏
(شدق) الشين والدال والقاف أصلٌ يدلُّ على انفراج في شيء. من ذلك الشِّدق للإنسان وغيره. والشَّدَق: سَعة الشِّدق. ورجلٌ أشدقُ، وخطيبٌ أشدَقُ. والأصل في ذلك شِدْقُ الوادي: عُرْضُه. ويقال نزلنا شِدْقَ العراق، أي ناحيتَه، وهو الشِّدْقُ(1).‏
(شدن) الشين والدال والنون أُصيل يدلُّ على صلاحٍ في جسم. يقال شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً، إذا صَلَحَ جسمه. ويقال للمُهْر أيضاً شَدَنَ. فإذا أفردْتَ الشادنَ فهو ولد الظّبْي. وظبيةٌ مُشْدِنٌ. فأمّا الشّدَنية فيقال إنّها المنسوبة إلى موضعٍ باليمن، قال عنترة:‏ هل تُبَلغَنِّي دارَها شَدَنِيَّةٌ *** لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ(2)‏
(شده) الشين والدال والهاء كلمة من الإبدال. يقال شُدِهَ الرجل مثل دَُهِش.‏
(شدو) الشين* والدال والحرف المعتلّ أصيلٌ يدلُّ على أخْذٍ بطَرَف من عِلم. من ذلك الشَّدْو، أنْ يحسِن الإِنسانُ من العلم أو غيره شيئاً. يقال يَشْدُو شيئاً من عِلْم. وقال بعضهم: كلُّ مَن عَلِم شيئاً واستدلَّ ببعضه على بعض فذلك الشَّدْو.‏
(شدح) الشين والدال والحاء ليس بشيء. وحُكي أنّ الشَّوْدَح: الطّوِيل من النُّوق. ويقال بل هي السَّريعة. وانشَدَحَ الرجل، إذا استلقَى على ظهره. وهذا ليس بشيءٍ، ولعلّه أن يكون انسدَح. وقد ذكرناه(3).‏
(شدخ) الشين والدال والخاء كلمةٌ تدلُّ على كسرِ شيءٍ أجوفَ. من ذلك شدخت الشيءَ شَدْخاً. والمُشَدَّخ: البسر يُغمَز حتى ينشدخ. ومن ذلك الغُرّة الشَّادِخة: التي تَغْشَى الوجهَ من أصل النّاصية إلى الأنف.‏
---------------------ـ
(1) أي يقال بفتح الشين أيضاً. وذكر في القاموس لغة ثالثة، وهي "الشديق".‏
(2) البيت في معلقته المشهورة.‏
(3) انظر ما سبق في (سدح).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الدال** وما يثلثهما)
(**شدف**) **الشين** ve**الدال** ve**الفاء**, bir şeyde yükselmeye delâlet eder. Bundan: **الشَّدَف**; o, **الشَّخص**tur. Ve biz demiştik ki **الشَّخْصَ**, yücelmeye ve yükselmeye delâlet eder. **الشَّدَف**’in çoğulu **شُدوف**tur. Ve ondan: **فرسٌ أشدفُ** ve **شُنْدُفٌ**. Ve birtakım insanlar derler ki: **الشَّدَف** iki **شِقَّيْن**’den birinde **المَيل** gibidir; doğru olan birincisidir ve o daha kıyasîdir. Ve yaya **الشَّدْفاءُ** denir; onun eğriliğinden dolayı.

(**شدق**) **الشين** ve**الدال** ve**القاف**, bir şeyde yarılmaya/asılmaya (açılmaya) delâlet eden bir asıldır. Bundan: insan ve başkası için **الشِّدق**. Ve **الشَّدَق**: **الشِّدق**’in genişliğidir. Ve **رجلٌ أشدقُ**; ve **خطيبٌ أشدَقُ**. Bunun aslı: vadinin **شِدْقُ**’u; yani onun genişliğidir. Ve “**نزلنا شِدْقَ العراق**” denir; yani onun tarafı; ve o **الشِّدْقُ**tur(1).

(**شدن**) **الشين** ve**الدال** ve**النون**, bedende salah’a delâlet eden bir asıldır. “**شَدَن الظبيُ يشدُن شدوناً**” denir; bedeni düzeldiği zaman. Ve **المُهْر** için de “**شَدَنَ**” denir. **الشادن**’i tekil yaptığında, o **ولد الظّبْي**dir. Ve **ظبيةٌ مُشْدِنٌ**. Amma **الشّدَنية** hakkında, Yemen’de bir yere nisbet edilen olduğu söylenir. **عنترة** dedi ki:
هل تُبَلغَنِّي دارَها **شَدَنِيَّةٌ** *** لُعِنَتْ بمحروم الشَّرَابِ مُصَرَّمِ(2)

(**شده**) **الشين** ve**الدال** ve**الهاء**, ibdâlden bir kelimedir. “**شُدِهَ الرجل**” denir; **دَُهِش** gibi.

(**شدو**) **الشين** ve**الدال** ve illetli harf, bir ilmin bir ucundan almaya delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّدْو**; insanın ilimden veya başkasından bir şeyi güzel yapmasıdır. “**يَشْدُو شيئاً من عِلْم**” denir. Ve bazısı dedi ki: Her kim bir şey bilip onun bir kısmıyla bir kısmına delil getirirse, işte o **الشَّدْو**dur.

(**شدح**) **الشين** ve**الدال** ve**الحاء**, bir şey değildir. Ve **الشَّوْدَح**’ın, develerden uzun olan olduğu rivayet edilmiştir. Ve “bilakis o hızlı olandır” denir. Ve “**انشَدَحَ الرجل**” denir; sırtüstü yattığı zaman. Bu bir şey değildir; belki de **انسدَح** olması muhtemeldir. Onu zikretmiştik(3).

(**شدخ**) **الشين** ve**الدال** ve**الخاء**, içi boş bir şeyi kırmaya delâlet eden bir kelimedir. Bundan: “**شدخت الشيءَ شَدْخاً**”. Ve **المُشَدَّخ**: **البسر**dir; **يُغمَز** edilir de **ينشدخ** oluncaya kadar. Ve bundan: **الغُرّة الشَّادِخة**; **النّاصية**’nin aslından buruna kadar yüzü örten (kaplayan)dir.

---------------------ـ
(1) Yani **الشين**’in fethasıyla da söylenir. Ve **القاموس**’ta üçüncü bir lügat zikredilmiştir; o da “**الشديق**”tir.
(2) Beyit, onun meşhur muallakasındadır.
(3) Daha önce (**سدح**) maddesinde geçenlere bak.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش د و
شدا من العلم شيئاً وهو شاد وأخذ منه شداً‏:‏ طرفاً وذرواً‏.‏
قال‏:‏ فاطم ردي لي شداً من نفسي وكذلـك شـداً مـن الغناء ثم قيل للمغني‏:‏ الشادشي وهو يشدو بكذا‏:‏ يغنّي به وذكره يشدو به الشداه ويحدو به الحداه‏.‏

##### Türkçe

ش د و
**شدا** ilimden bir şey bildi; o **شاد**’dır. Ondan **شداً** aldı: bir taraf ve bir zirve.
Dedi ki: “Fâtım, bana nefsimden bir **شداً** geri ver”; ve bunun gibi, şarkıdan bir **شداً**. Sonra şarkıcıya **الشادشي** denildi; o, bununla **يشدو**: onunla şarkı söyler. Onu, **الشداه** onunla **يشدو** eder ve **الحداه** onunla **يحدو** eder diye zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَدَا
1 شَدَا ذ , (Msb, K,) first pers. شَدَوْتُ, (S,) aor. شَدُوَ , (Msb,) inf. n. شَدْوٌ, (S, Msb,) He drove camels: (S, K:) or he collected and drove a detached number of a herd of camels. (Msb.) ― -b2- Hence, (Msb,) شَدَا, (Msb, K,) inf. n. as above, (TA,) (assumed tropical:) He acquired somewhat of polite literature, (S, Msb, K, TA,) or of science, and guided himself thereby to the knowledge of somewhat more, (Msb,) and likewise of song; (TA;) as though he drove it and collected it: (S, TA:) or شَدَا مِنَ العِلْمِ, and مِنَ الغِنَآءِ, (MA, TA,) شَيْئًا, (TA,) inf. n. as above, (MA, TA,) he acquired somewhat of science, and of song: (MA:) or he knew well some sort of science, and of song; and so of other things. (TA.) شَدْوٌ signifies (assumed tropical:) A man's doing well, or knowing well, somewhat of a thing or an affair. (TA.) And شَدَوْتُ مِنْهُ بَعْضَ المَعْرِفَةِ means I knew [somewhat of] him, or it, [but] not well. (TA.) ― -b3- Also (assumed tropical:) He recited a verse, or two verses, (S, K,) singing, (K,) or prolonging, or straining, his voice, as in singing [and as is commonly done in the driving of camels; whence, app., this meaning of the verb]. (S.) And شَدَا شِعْرًا, (S, K,) or غِنَآءً, (S,) (assumed tropical:) He sang poetry, (S, K,) or a song: (S:) or he recited it with a trilling, or quavering, or prolonging and modulating of the voice. (S.) ― -b4- And شَدَا شَدْوَهُ i. q. نَحَا نَحْوَهُ (assumed tropical:) [He tended, repaired, betook himself, or directed his course, towards him, or it; agreeably with the explanation in the TK: or he purposed his (another's) purpose]. (K.) ― -b5- And شَدَا فُلَانًا فُلَانًا (assumed tropical:) He assimilated such a one to such a one; or he likened such a one to such a one; syn. شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ. (ISd, K, TA. [In the CK, فُلَانًا is not repeated.])

اشدى
4 اشدى ذ (assumed tropical:) He became a good, or an excellent, modulator of his voice, or maker of melody. (K.)

شَدًا
شَدًا ذ A remnant of strength; and a portion, or somewhat, thereof: (K:) a dial. var. of شَذًا. (TA. [See شَذَاةٌ, in art. شذو.]) A remnant, or remainder, of anything. (TA.) A small quantity or number: (TA:) and so ↓ شَدْوٌ, (M, K,) whatever it be, (M, TA,) of much or many, (M, K,) whatever the latter be. (K.) And The extremity of anything: (K:) a dial. var. of شَذًا. (TA.) -A2- Also Heat. (K.) -A3- And Mange, or scab: (K: [in the CK, الحَرْبُ is put for الجَرَبُ:]) a dial. var. of شَذًا. (TA.)

شَدْوٌ
شَدْوٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَادٍ
شَادٍ ذ act. part. n. of 1; signifying Driving, or a driver of, camels: &c.: (K, * TA:) pl. شُدَاةٌ. (TA.) ― -b2- [And particularly] (assumed tropical:) One who acquires somewhat of polite literature, (S, Msb,) and of science, and guides himself thereby to the knowledge of somewhat more. (Msb.) ― -b3- Also (assumed tropical:) A reciter of verses, who sings in reciting, or prolongs, or strains, his voice, as in singing: a singer of poetry: (TA:) [and simply] a singer. (S.)

##### Türkçe

**شَدَا**
1 **شَدَا** **ذ** , (Msb, K,) birinci şahıs **شَدَوْتُ**, (S,) muzâri‘ **شَدُوَ** , (Msb,) mastar ismi **شَدْوٌ**, (S, Msb,) O, develeri sürdü: (S, K:) yahut bir deve sürüsünden ayrılmış bir sayıyı topladı ve sürdü. (Msb.) ― -b2- Bundan dolayı, (Msb,) **شَدَا**, (Msb, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) (mecazî farz edilen:) O, edebî nezâket bilgisinden bir miktar edindi, (S, Msb, K, TA,) yahut ilimden, ve bununla kendisini daha fazlasının bilgisine yöneltti, (Msb,) ve aynı şekilde şarkıdan da; (TA;) sanki onu sürmüş ve toplamış gibi: (S, TA:) yahut **شَدَا مِنَ العِلْمِ**, ve **مِنَ الغِنَآءِ**, (MA, TA,) **شَيْئًا**, (TA,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (MA, TA,) o, ilimden ve şarkıdan bir miktar edindi: (MA:) yahut ilmin bir türünü ve şarkıyı iyi bildi; ve diğer şeylerden de böyledir. (TA.) **شَدْوٌ** (mecazî farz edilen:) Bir adamın bir şeyden yahut bir işten bir miktarı iyi yapması, yahut iyi bilmesi, mânâsına gelir. (TA.) Ve **شَدَوْتُ مِنْهُ بَعْضَ المَعْرِفَةِ** “ondan, yahut ondan (o şeyden), bir miktar tanıdım/bildim, [fakat] iyi değil” demektir. (TA.) ― -b3- Yine (mecazî farz edilen:) O, bir beyit yahut iki beyit okudu, (S, K,) şarkı söyleyerek, (K,) yahut sesini uzatarak, yahut zorlayarak, şarkı söylemedeki gibi [ve develeri sürmede yaygın olarak yapıldığı gibi; buradan, görünüşe göre, fiilin bu mânâsı]. (S.) Ve **شَدَا شِعْرًا**, (S, K,) yahut **غِنَآءً**, (S,) (mecazî farz edilen:) O, şiir söyledi, (S, K,) yahut bir şarkı: (S:) yahut onu, sesin titretmesiyle, yahut dalgalandırmasıyla, yahut sesin uzatılması ve nağmelendirilmesiyle okudu. (S.) ― -b4- Ve **شَدَا شَدْوَهُ** **نَحَا نَحْوَهُ** ile aynı mânâdadır (mecazî farz edilen:) [Ona, yahut ona (o şeye), yöneldi, gitti, kendini verdi, yahut yolunu ona doğru çevirdi; TK’deki açıklamaya uygun olarak: yahut onun (başkasının) kastını kastetti]. (K.) ― -b5- Ve **شَدَا فُلَانًا فُلَانًا** (mecazî farz edilen:) O, falancayı falancaya benzetti; yahut falancayı falancaya benzer kıldı; eş anlamlısı **شَبَّهَهُ اـِيَّاهُ**. (ISd, K, TA. [CK’de, **فُلَانًا** tekrar edilmemiştir.])

**اشدى**
4 **اشدى** **ذ** (mecazî farz edilen:) O, sesini iyi yahut mükemmel nağmelendiren, yahut melodi yapan biri oldu. (K.)

**شَدًا**
**شَدًا** **ذ** Kuvvetten bir kalıntı; ve ondan bir parça, yahut bir miktar: (K:) **شَذًا**’nın lehçe varyantı. (TA. [Bkz. **شَذَاةٌ**, **شذو** maddesinde.]) Herhangi bir şeyin kalıntısı, yahut artığı. (TA.) Az bir miktar yahut sayı: (TA:) ve bunun gibi ↓ **شَدْوٌ**, (M, K,) her ne olursa olsun, (M, TA,) çoktan yahut çoklardan, (M, K,) ikincisi her ne olursa olsun. (K.) Ve herhangi bir şeyin ucu/nihayeti: (K:) **شَذًا**’nın lehçe varyantı. (TA.) -A2- Yine Sıcaklık. (K.) -A3- Ve Uyuz, yahut kabuk: (K: [CK’de, **الجَرَبُ** yerine **الحَرْبُ** konmuştur:]) **شَذًا**’nın lehçe varyantı. (TA.)

**شَدْوٌ**
**شَدْوٌ** **ذ** : bir sonraki önceki paragrafa bak.

**شَادٍ**
**شَادٍ** **ذ** 1’in ism-i fâilidir; develeri sürmek, yahut develeri süren (kimse) mânâsına gelir: vb.: (K, * TA:) çoğulu **شُدَاةٌ**. (TA.) ― -b2- [Ve özellikle] (mecazî farz edilen:) edebî nezâket bilgisinden bir miktar edinen, (S, Msb,) ve ilimden, ve bununla kendisini daha fazlasının bilgisine yönelten kimse. (Msb.) ― -b3- Yine (mecazî farz edilen:) beyitleri okuyan, okurken şarkı söyleyen, yahut sesini uzatan, yahut zorlayan, şarkı söylemedeki gibi: şiir şarkıcısı: (TA:) [ve sırf] şarkıcı. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَدَا
شَدَا U ( n. ac. شَدْو 1 ),
a.  Sang, chanted.

b.  Declaimed, recited ( poem ).

c.  [ acc. &  Bi ], Likened, compared   to.

d.  Drove ( camels ).

أَشْدَوَ
أَشْدَوَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

شَدْء
شَدْء [ 1 ],
a.  Small quantity, a little.

شَدًا
شَدًا [ 4A ],
a.  see 1 .

b.  Extremity.

c.  Heat.

d.  Scab.

شَادٍ
شَادٍ [ 21 ],
a.  Camel-driver.

شِدْيَاق
شِدْيَاق G. ,
a.  Deacon; ecclesiastic, cleric.

##### Türkçe

شَدَا
شَدَا I ( n. ac. **شَدْو** 1 ),
a. Şarkı söyledi, terennüm etti.

b. (Şiir) irad etti, okudu.

c. [ acc. & Bi ], -e benzetti, -e kıyas etti.

d. (Develeri) sürdü.

أَشْدَوَ
أَشْدَوَ IV ,
a. I (a), (b)’ye bak.

شَدْء
شَدْء [ 1 ],
a. Az miktar, biraz.

شَدًا
شَدًا [ 4A ],
a. 1’e bak.

b. Uç nokta.

c. Sıcaklık.

d. Kabuk (yara kabuğu).

شَادٍ
شَادٍ [ 21 ],
a. Deve sürücüsü.

شِدْيَاق
شِدْيَاق G. ,
a. Diyakoz; ruhban, din adamı.
