# شذا — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A7/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%A7/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A7.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شذا

ش ذ ( و ا ي ء )
شذا ، شوذ ، شاذ .
شذا : أبو عُبيد : الشَّذَاةُ : ذُبَابٌ ، وجمعها شَذًى ، مقصور .
وقال الكسائي : هي ذُبَابةٌ نقضُّ الإبل ، ومنه قيل للرجل : آذَيْتَ وأَشْذَيْتَ .
وقال شمر : الشَّذَى : ذُباب الكلْب ، وكلُّ شيء يُؤْذِي فهو شَذًى ، وأنشد :
حكَّ الجِمالِ جُنوبَهُنّ من الشَّذَى
ويقال : إنِّي لأخْشى شذَاةَ فُلان ، أي شَرَّه .
وقال الليث : شذَاةُ الرجل : شدَّتُه وجُرْأَتَه ، ويقال للجائع إذا اشْتَدَّ جوعه : قَدْ ضَرِمَ شَذَاه .
أبو عُبَيد ، عن الفراء : الشَّذَى : شِدَّة ذَكاءِ الرِّيح ، وأنشدنا :
إذا ما مَشتْ نادَى بما في ثِيابِها
ذَكِيُّ الشَّذَى والْمنْدَلِيُّ المُطَيَّرُ
وقال الليث : الشَّذَى : كَسْرُ العودِ الصِّغارِ منه .
قلت : والقول قول الفراء في تَفْسير الشذى .
وقال الليث : الشَّذَى أيضاً : ضَرْبٌ من السُّفن ، والواحدة شَذَاة .
قلت : هذا معروف ولكنه ليس بعَرَبيّ . ثعلب ، عن ابن الأعرابي : شذَى إِذَا آذَى ، وشذَى ، إذا تَطَيِّبَ بالشَّذْو ، وهو المِسْك ، ويقال : هو رائحة الْمِسْك . وأنشد الأصمعي :
إنَّ لكَ الْفَضْلَ على صُحْبَتي
والْمِسْكُ قد يَسْتَصْحِبُ الرَّامِكا
حتَّى يصيرَ الشَّذْوُ من لَوْنِه
أَسْودَ مَظّنُوناً به حَالِكاً
شوذ : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه بعث سَرِيَّةَ فأمرهم أن يَمْسَحوا على الْمشاوِذ والتَّسَاخِين .
قال أبو عُبيد : المُشَاوِذُ : الْعَمائِم ، واحدها مِشْوَذ .
قال الوليد بن عقبة :
إذا ما شَدَدْتُ الرّأسَ مِنِّي بمِشْوَذٍ
فَغَيَّكِ منِّي تَغْلِبَ ابنة وَائِلِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ . يقال : للعمامة : المِشوَذُ والعمامة .
وقال أمية :
وشُوِّذَتْ شَمْسُهم إذَا طَلَعَتْ
معنى شُوِّذَتْ ، أي عُمِّمَتْ ، أي صار حولها حلب سحابٍ رقيق لا ماءَ فيه ، وفيه صُفْرة ، وكذلك تَطْلُع الشمس في الجدْب وقلّة المطر ، والْكتَم نَباتٌ يُخْلط مع الوسْمةِ فيصير خضاباً .
ويقال : فلانٌ حَسَنُ الشِّيذة ، أي حسن العِمَّة .

### Türkçe

ش ذ ( **و** **ا** **ي** **ء** )
**شذا** ، **شوذ** ، **شاذ** .
**شذا** : Ebû Ubeyd: **الشَّذَاةُ**: bir sinektir; çoğulu **شَذًى**’dır; maksûrdur.
Ve Kisâî dedi: o, develeri ısıran bir sinektir; bundan dolayı adama “**آذَيْتَ** ve **أَشْذَيْتَ**” denilmiştir.
Ve Şemr dedi: **الشَّذَى**: köpek sineğidir; eziyet eden her şey **شَذًى**’dır; ve şu beyiti okudu:
Hikekke’l-cimâli cunûbehunne mine’ş-**شَّذَى**
Ve denilir: “Ben falanın **شذَاةَ**’sinden korkarım”, yani şerrinden.
Ve Leys dedi: adamın **شذَاةُ**’si: şiddeti ve cüreti; ve aç olana, açlığı şiddetlendiğinde: “Onun **شذَاه**’ı tutuştu” denilir.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **الشَّذَى**: rüzgârın zekâsının şiddetidir; ve bize şu beyiti okuttu:
İzâ mâ meşet nâdâ bimâ fî siyâbihâ
Zekiyyü’ş-**شَّذَى** ve’l-mendeliyyü’l-mutayyeru
Ve Leys dedi: **الشَّذَى**: çubuğun, ondan küçük olanının kırılmasıdır.
Dedim: **الشذى**’nın tefsirinde söz, Ferrâ’nın sözüdür.
Ve Leys dedi: **الشَّذَى** ayrıca: gemilerden bir türdür; teki **شَذَاة**.
Dedim: bu bilinir; fakat Arapça değildir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شذَى**: eziyet ettiğinde; ve **شذَى**: **الشَّذْو** ile güzel koku sürdüğünde; o da misktir; ve denilir: o, miskin kokusudur. Asma‘î şu beyiti okudu:
İnne leke’l-fadla alâ suhbatî
Ve’l-**مِسْكُ** kad yestashibu’r-râmikâ
Hattâ yasîra’ş-**شَّذْوُ** min levnihî
Esvede maz nûnen bihî hâlikâ
**شوذ** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olundu: bir seriyye gönderdi de onlara **الْمَشاوِذ** ve **التَّسَاخِين** üzerine mesh etmelerini emretti.
Ebû Ubeyd dedi: **المُشَاوِذُ**: sarıklardır; teki **مِشْوَذ**.
Velîd b. Ukbe dedi:
İzâ mâ şededtü’r-ra’se minnî bi-**مِشْوَذٍ**
Fe-gayyiki minnî taglibe ibnete vâ’ilî
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den. Sarığa: **المِشوَذُ** ve sarık denilir.
Ümeyye dedi:
Ve şuvvizet şemsuhum izâ tala‘at
**شُوِّذَتْ**’in manası: yani sarık sarıldı; yani onun etrafında içinde su olmayan ince bir bulut sağımı oldu; onda bir sarılık vardır; güneş de kuraklıkta ve yağmur azlığında böyle doğar; **الْكتَم** ise **الوسْمةِ** ile karıştırılan bir bitkidir; böylece bir boya olur.
Ve denilir: falan **حَسَنُ الشِّيذة**’dir; yani sarığı güzeldir.
