# شذب (ش-ذ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ذ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والذال والباء معهما
ش ذ ب مستعمل فقط
شذب:
الشَّبُ: قشر الشَّجر، والشَّذب: المصدر، والفعل: يشذبُ، أي: يقطع من الشجر. وكلُّ شيءٍ نحِّي عن شيء فقط شُذب عنه، قال:
نشذبُ عن خندف حتى ترضى
والشَّوذب: الطَّويلُ من كل شيءٍ.
وشاذب: اسم إنسان.

##### Türkçe

Şin, ذال ve باء ile birlikte olan bab
**ش ذ ب** yalnızca müstamel

**شذب**:
**الشَّبُ**: ağacın kabuğu; **الشَّذب**: mastar; fiil: **يشذبُ**; yani: ağaçtan keser. Ve her şey ki bir şeyden yalnızca uzaklaştırıldı, ondan **شُذب** olundu. Dedi ki:
نَشْذِبُ عَنْ خِنْدِفٍ حَتَّى تَرْضَى
**الشَّوذب**: her şeyden uzun olan.
**وشاذب**: bir insan adıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ذ ب
شذب
استعمل من وجوهها : شذب .
شذب : أبو عُبيد ، عن الأصمَعيّ ، قال : الشَّذَبُ : قِطَعُ السَّجَر ، الواحدة شَذَبَة .
وقال الليث : الشَّذَبُ : قِشْرُ الشَّجر ، والشذْبُ : المَصْدَر ، والفعل يَشذِبُ ، وهو القطعُ من الشجر . وكل شيء من نُحِّيَ عن شيء ، فقد شُذِبَ عنه .
نَشذِبُ عن خِنْدِفَ حتّى تَرضَى
أي تَدْفع العِدا .
وقال رُؤبة :
يَشذِبُ أُولاهُنَّ عن ذاتِ النَّهَقْ
أي يَطْرُدْ .
قال : والشذَبُ : متاعُ البيت من القُماش وغيره .
والشوْذَب : الطويل النّجِيب من كلِّ شيء ، وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان أطولَ من المربرع ، وأقْصرَ من المُشذَّب .
قال أبو عبيد : المشذَّبُ : المُفْرِطُ في الطُّول ، وكذلك هو في كل شيءُ .
قال جرير :
أَلْوى بها شَذِبُ الْعُروق مُشذّبٌ
فكأنما وكَنَتْ على طِرْبَالِ
وقال شمر : شَذَبْتُهُ أَشذِبُهُ شذْباً ، وشلَلْته شلاّ ، وشذَّبْته تَشذِيباً بمعنى واحد .
وقال بُرَيْقٌ الْهُذَليّ :
يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أَقْرانَهُ
إذ فَرَّ ذو اللِّمّةِ الْغَيْلَمُ
والشذَبُ : الْقُشورُ والْعِيدان المُتَفَرِّقة .

##### Türkçe

ش ذ ب
**شذب**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **شذب**.

**شذب**: Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den, dedi ki: **الشَّذَبُ**: ağaç parçalarıdır; bir tanesi **شَذَبَة**’dir.

Leys dedi ki: **الشَّذَبُ**: ağacın kabuğudur; **الشذْبُ**: mastardır; fiil **يَشذِبُ**’dir; o, ağaçtan kesmedir. Ve her şey, bir şeyden uzaklaştırılırsa, ondan **شُذِبَ** olmuştur.

**نَشذِبُ عن خِنْدِفَ حتّى تَرضَى**
Yani düşmanı defederiz.

Rü’be dedi ki:
**يَشذِبُ أُولاهُنَّ عن ذاتِ النَّهَقْ**
Yani kovar.

Dedi ki: ve **الشذَبُ**: ev eşyasıdır; kumaştan ve başkasından.

Ve **الشوْذَب**: her şeyden uzun, soylu olandır; Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında, onun **المربرع**’dan daha uzun, **المُشذَّب**’dan daha kısa olduğu (rivayet edilmiştir).

Ebû Ubeyd dedi ki: **المشذَّبُ**: boyda aşırı olandır; ve o, her şeyde de böyledir.

Cerîr dedi ki:
**أَلْوى بها شَذِبُ الْعُروق مُشذّبٌ**
**فكأنما وكَنَتْ على طِرْبَالِ**

Şemmer dedi ki: Onu **شَذَبْتُهُ أَشذِبُهُ شذْباً** (şeklinde) yaptım; ve onu **شلَلْته شلاّ** (şeklinde) yaptım; ve onu **شذَّبْته تَشذِيباً** (şeklinde) yaptım; tek bir mânâdadır.

Bureyk el-Hüzelî dedi ki:
**يُشذِّبُ بالسَّيْفِ أَقْرانَهُ**
**إذ فَرَّ ذو اللِّمّةِ الْغَيْلَمُ**

Ve **الشذَبُ**: kabuklardır ve dağınık çubuklardır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والذال وما يثلثهما)
(شذر) الشين والذال والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقِ شيءٍ وتميُّزِه. والآخَر على الوعيد والتسرُّع. من ذلك قولُ العرب: تفرّق القومُ شَذَر مذَر، إذا تبدَّدُوا في البلاد. ومنه الشُّذْرة: قطعة من ذَهَب.‏
وأمّا الأصل الآخَر فالتشذُّر، وهو كالنَّشاط والتسرُّع للأمر. وتشذَّرَ القومُ في الحرب: تطاوَلوا. وتشَذّرت النّاقة: حَرّكَتْ رأسَها فَرَحا. والتشذُّر: الوعيد؛ ومنه حديث سليمان بن صُرَد، أنَّه بلغه عن عليّ عليه السلام قولٌ "تَشَذَّرَ فيه(1)".‏
فأما قولهم إنّ التشذُّر الاستثفار بالثَّوب، فذلك من قياس الباب الذي ذكرناه، وكأنَّه وُصِف بالجِدّ في أمره فقيل تشذَّر. ومنه: أتَى فلان فرسَه فتشذَّره، أي ركِبه من ورائه.‏
(شذم) الشين والذال والميم ليس بشيء، وذكروا فيه كلمةً يقال إنّها من المقلوب. قالوا: الشَّيذمان الذي في قول الطرماح:‏
* فَرَاها الشَّيذُمانُ عن الجَنِينِ(2) *‏
يقال إنّما هو الشَّيْمُذان.‏
(شذي) الشين والذال والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على الحَدّ والحِدّة. يقال إنّ فيه شَذَاةً، أي حِدّةً وجُرأة. وقال الخليل: يقال للجائع إذا اشتد جُوعه: ضَرِم شَذاهُ(3). والشَّذَى: الأذى والشّرّ. ويقال إنّ الشَّذَا ذُباب الكَلْب. والشَّذا: كِسَرُ العُود، وأحسَبُه سمِّي بذلك لحِدّة رائحته. قال الشّاعر:‏
إذا ما مشَت نَادَى بما في ثيابِها *** رياحُ الشَّذا والمَنْدَليُّ المَطَّيرُ(4)‏
فأمّا الذي من السُّفُن يُعرف بالشَّذَا فما أُراه عربيّاً.‏
(شذب) الشين والذال والباء أصلٌ يدلُّ على تجريدِ شيءٍ من قِشره، ثم يُحمَل عليه. فالشَّذْب: قَشْر اللَّحم. وكلُّ شيءٍ نحَّيتَه عن شيءٍ فقد شَذَبته. ومن الباب: التَّشذيب: التقطيع. فأَمَّا الشوْذَب فمن هذا الباب أيضاً، وهو الطَّوِيلُ من كلِّ شيء، كأنّه في طوله مشذّب، أي مجرَّد؛ وإذا جُرِّد الشّيءُ من قِشرِه كانَ أظهَرَ لطُوله. وفرسٌ مشذّب: طويل، بمنْزلة الجذْع المشذّب.‏
---------------------
(1) في اللسان: "بلغني عن أمير المؤمنين ذرء من قول، تشذر لي فيه بشتم وإيعاد، فسرت إليه جواداً. أي مسرعاً".‏
(2) صدره في الديوان 179 واللسان (شذم):‏  * على حولاء يطفو السخد منها *‏
(3) في الأصل: "ضرم شذواه"، صوابه من اللسان.‏
(4) هو العجير السلولي، أو عمرو بن الإطنابة. اللسان (شذا، طير).‏

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ذال ve bunların üçlü kılındığı şeyler bâbı)
(**شذر**) **الشين** ve **الذال** ve **الراء** iki asıldır: bunlardan biri bir şeyin dağılmasına ve ayrışmasına delâlet eder. Diğeri tehdit ve acele etmeye (delâlet eder). Bundan (olarak) Arapların sözü: “Kavim **شَذَر مذَر** dağıldı”, yani beldelere dağılıp saçıldıkları zaman. Ondan **الشُّذْرة**: altından bir parça.

Ama diğer asıl ise **التشذُّر**dür; o, iş için canlılık ve acele etme gibidir. Kavim savaşta **تشذَّرَ** etti: uzadılar (boyca/yükseldiler). Dişi deve **تشَذّرت**: başını sevinçle hareket ettirdi. **التشذُّر**: tehdittir; ondan Süleyman b. Ṣurad hadisi: ona Ali’den -aleyhi’s-selâm- bir söz ulaştı ki: “Onda **تَشَذَّرَ فيه**(1).”

Şu hâlde onların “**التشذُّر** elbiseyle **الاستثفار**dır” sözlerine gelince, bu, zikrettiğimiz bâbın kıyasındandır; sanki işinde ciddiyetle vasfedildi de “**تشذَّر**” denildi. Ondan: “Falan, atına geldi de onu **تشذَّره** etti”, yani ona arkasından bindi.

(**شذم**) **الشين** ve **الذال** ve **الميم** bir şey değildir; onda bir kelime zikrettiler, ters çevrilmişten olduğu söylenir. Dediler ki: Ṭırmâḥ’ın sözünde olan **الشَّيذمان**:
* **فَرَاها الشَّيذُمانُ عن الجَنِينِ**(2) *
denilir ki ancak o **الشَّيْمُذان**dır.

(**شذي**) **الشين** ve **الذال** ve illetli harf tek bir asıldır; o da sınır ve keskinliğe delâlet eder. Denilir ki onda **شَذَاةً** vardır; yani keskinlik ve cesaret. Halîl dedi ki: Aç olana, açlığı şiddetlendiği zaman denilir: **ضَرِم شَذاهُ**(3). **الشَّذَى**: eziyet ve şerdir. Denilir ki **الشَّذَا** köpeğin sineğidir. **الشَّذا**: odunun kırıntılarıdır; ben onu, kokusunun keskinliğinden dolayı böyle adlandırılmış sanıyorum. Şair dedi ki:
إذا ما مشَت نَادَى بما في ثيابِها *** رياحُ **الشَّذا** والمَنْدَليُّ المَطَّيرُ(4)
Ama gemilerden olup **الشَّذَا** diye bilinen şeye gelince, onu Arapça görmüyorum.

(**شذب**) **الشين** ve **الذال** ve **الباء** bir asıldır; bir şeyin kabuğundan soyulmasına delâlet eder, sonra onun üzerine taşınır. O hâlde **الشَّذْب**: etin soyulmasıdır. Herhangi bir şeyi bir şeyden uzaklaştırdıysan onu **شَذَبته** etmişsindir. Bâbdan: **التَّشذيب**: parçalama. Ama **الشوْذَب** de bu bâbdandır; o, her şeyden uzun olandır; sanki uzunluğunda **مشذّب**dir, yani soyulmuş/çıplaklaştırılmıştır; bir şey kabuğundan soyulunca uzunluğu daha belirgin olur. Ve **فرسٌ مشذّب**: uzun (attır); **الجذْع المشذّب** menzilesinde.

---------------------
(1) Lisân’da: “Bana Müminlerin Emîri’nden bir sözün bir parçası ulaştı: onda bana sövme ve tehdit ile **تشذر** etti; ben de ona bir atlı olarak yürüdüm; yani acele eden olarak.”
(2) Sadrı divanda 179 ve Lisân’da (**شذم**):  * على حولاء يطفو السخد منها *
(3) Asılda: “**ضرم شذواه**”; doğrusu Lisân’dandır.
(4) O, el-ʿUcayr es-Sulûlî’dir; yahut ʿAmr b. el-İṭnâbe. Lisân (**شذا**، **طير**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ذ ب
شذب الشجرة‏.‏
ونخل مشذب وطار عن النخل شذبه وهو ما قطع عنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فرس مشذب‏:‏ طويل استعير من الجذع المشذب‏.‏
قال يصف فرساً‏:‏ بمشذب كالجذع صا - ك على حواجبه خضابه يعنـي دم الصيـد‏.‏
وفـي الـأرض شـذب مـن كـلأ‏:‏ بقيـة منـه‏.‏
وبقـي عنده شذب من مال‏.‏
وما بقي له إلا شذب من العسكر‏.‏
وتشذب القوم‏:‏ تفرقوا‏.‏

##### Türkçe

ش ذ ب
**شذب** ağacı (budadı/seyreltti).‏
Ve **نخل مشذب**; ve hurma ağacından onun **شذبه**’si uçtu; o, ondan kesilmiş olan şeydir.‏
Mecazdan: **فرس مشذب**: uzun; **الجذع المشذب**’den ödünç alınmıştır.‏
Bir atı vasfederek dedi ki:‏ بمشذب كالجذع صا - ك على حواجبه خضابه يعنـي دم الصيـد‏.‏
Ve yerde ottan **شذب**: ondan bir kalıntıdır.‏
Ve onun yanında maldan bir **شذب** kaldı.‏
Ve onun için askerden bir **شذب**’den başka kalmadı.‏
**تشذب** kavim: dağıldılar.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّذَبُ: قِطَعُ الشَّجَرِ، الواحدة شَذَبةٌ؛ وهو أَيضاً قِشْرُ الشجر؛ والشَّذْبُ المصدر، والفعل يَشْذُبُ، وهو القَطْعُ عن الشجر. وقد شَذَب اللِّحاءَ يَشْذُبُه ويَشْذِبُه، وشَذَّبَه: قَشَره. وشَذَبَ العُودَ، يَشْذُبُه شَذْباً: أَلقَى ما عليه من الأَغْصانِ حتى يَبْدُوَ؛ وكذلك كلُّ شيءٍ نُحِّي عن شيءٍ، فقد شُذِبَ عنه؛ كقوله: نَشْذِبُ عن خِنْدِفَ، حتى تَرْضَى
أَي ندفع عنها العِدا؛ وقال رؤبة:
يَشْذِبُ أُولاهُنَّ عن ذاتِ النَّهَقْ(1)
(1 قوله «أُولاهن» كذا في النسخ تبعاً للتهذيب والذي في التكملة أُخراهن.)
أَي يَطْرد.
والشَّذَبةُ، بالتحريك: ما يُقْطَعُ مما تفرَّق من أَغصان الشجر ولم يكن في لُبّه، والجمع الشَّذَبُ؛ قال الكميت: بَلْ أَنتَ في ضِئْضِـئِ النُّضارِ مِنَ *  النَّبْعَةِ، إِذ حَظُّ غيرِك الشَّذَبُ الشَّذَبُ: القُشورُ، والعِـيدانُ المتفرّقةُ. وشَذَّبَ الشجرةَ تَشذِيباً.وجِذْعٌ مُشَذَّبٌ أَي مُقَشَّر، إِذا قَشَرْتَ ما عليه من الشَّوْكِ؛ ومنه قولهم: رجلٌ شاذِبٌ إِذا كان مُطَّرَحاً، مَـأْيوساً من فَلاحِه، كأَنه عَرِيَ من الخَير، شُبِّهَ بالشَّذَبِ، وهو ما يُلْقَى من النخلةِ من الكَرانِـيفِ وغير ذلك. وقال شمر: شَذَبْتُه أَشْذِبُه شَذْباً، وشلَلْتُه شَلاًّ، وشَذَّبْتُه تَشْذِيباً، بمعنى واحد؛ وقال بُرَيقٌ الـهُذليُّ: يُشَذِّبُ بالسَّيْفِ أَقرانَه، *  إِذْ فَرَّ ذُو اللِّـمَّةِ الفَيْلَمُ وأَنشد شمر قول ابن مقبل:
تَذُبُّ عنه بلِـيفٍ شَوْذَبٍ شَمِلٍ، *  يَحْمِـي أَسِرَّةَ، بَين الزَّوْرِ والثَّفَنِ بِلِـيفٍ أَي بذَنَبٍ. والشَّمِلُ: الرَّقِـيقُ. والأَسِرَّةُ: الخُطوطُ، واحدها سِرَرٌ. وشَذَّبَ الجِذْعَ: أَلقَى ما عليه من الكَرَبِ. والـمِشْذَبُ: الـمِنْجَلُ الذي يُشَذَّبُ به. وقال أَبو حنيفة: التَّشْذيبُ في القِدْحِ العَملُ الأَوَّلُ، والتهذيبُ العملُ الثاني؛ وهو مذكور في موضعه. وشَذَّبَه عن الشيء: طَرَده؛ قال: أَنـــا أَبو ليْلى وسَيْفِـي الـمَعْلُوبْ،
هل يُخْرِجَنْ ذَوْدَكَ ضَرْبٌ تَشْذيبْ،
ونَسَــــبٌ، في الـحَـيِّ، غَيرُ مَـأْشُوبْ
أَراد: ضَرْبٌ ذو تَشْذيبٍ؛ والتَّشْذِيبُ: التَّفريقُ والتَّمزيقُ في المال ونحوه.
القتيبي: شذَّبْتُ المالَ إِذا فرَّقْته، وكأَنَّ الـمُفْرِطَ في الطُّول، فُرِّقَ خَلْقُه ولم يُجْمَع، ولذلك قيل \<ص:487>
 له: مُشَذَّبٌ؛ وكلُّ شيء تَفَرَّقَ شُذِّبَ، قال ابن الأَنباري: غلط القتيبي في الـمُشَذّب، أَنه الطويلُ البائنُ الطُّول، وأَن أَصله من النخلة التي شُذِّبَ عنها جَريدها أَي قُطِّعَ وفُرِّقَ؛ قال: ولا يقال للبائنِ الطُّول إِذا كان كثير اللحم مُشذَّبٌ حتى يكون في لحمه بعضُ النُّقْصان؛ يقال: فرسٌ مُشَذَّبٌ إِذا كان طويلاً، ليس بكثير اللحم. وفي حديث علي، كرّم اللّه وجهه، شَذَّبهم عَنا تَخَرُّم الآجال. وشَذَبَ عنه شَذْباً أَي ذَبَّ.
والشَّاذِبُ: الـمُتَنَحِّي عن وطنه. ويقال: الشَّذَبُ الـمُسَنَّاة. ورجل شَذْبُ العُروقِ أَي ظاهِرُ العُرُوقِ. وأَشْذابُ الكلإِ وغيرِه، بَقاياه، الواحد شَذَبٌ، وهو المأْكول؛ قال ذوالرمة: فأَصْبَحَ البَكْرُ فَرْداً من أَلائِفِه، *  يَرْتادُ أَحْلِـيَـةً، أَعْجازُها شَذَبُ والشَّذَبُ: مَتاعُ البيتِ، من القُماشِ وغيره. ورجل مُشَذَّبٌ: طَويلٌ، وكذلك الفَرس؛ أَنشد ثعلب: دَلوٌ تَمَأّى، دُبِغَتْ بالـحُلَّبِ، *  بَلَّتْ بِكَفَّيْ عَزَبٍ مُشَذَّبِ والشَّوْذَبُ من الرجال: الطويلُ الـحَسَنُ الخَلْقِ.
وفي صفة النبي، صلى اللّه عليه وسلم: أَنه كان أَطْولَ من الـمَرْبوعِ وأَقصَرَ من الـمُشَذَّبِ؛ قال أَبو عبيد: الـمُشَذَّبُ الـمُفْرِطُ في الطُّول؛ وكذلك هو من كل شيء، قال جرير: أَلوى بها شَذْبُ العُروقِ مُشَذَّبٌ، *  فكأَنها وكَنَتْ على طِرْبالِ رواه شمر: أَلوَى بها شَنِقُ العُروقِ مُشَذَّبٌ. والشَّوْذَبُ: الطويلُ النَّجِـيبُ من كل شيء. وشَوْذبٌ: اسم.

##### Türkçe

**الشَّذَبُ**: ağacın parçaları; teki **شَذَبةٌ**; o ayrıca ağacın kabuğudur; **الشَّذْبُ** mastardır, fiil **يَشْذُبُ**dur; o, ağaçtan kesmedir. Ve kabuğu **شَذَب** etti, onu **يَشْذُبُه** ve **يَشْذِبُه**; ve onu **شَذَّبَه**: onu soydu. Ve dalı **شَذَبَ** etti, onu **يَشْذُبُه** **شَذْباً**: üzerindeki dallardan olanı attı, ta ki görününceye kadar; ve yine her şey ki bir şeyden uzaklaştırıldı, artık ondan **شُذِبَ** edilmiştir; onun sözü gibi:
نَشْذِبُ عن خِنْدِفَ، حتى تَرْضَى
Yani: ondan düşmanları defederiz; ve Rü’be dedi:
يَشْذِبُ أُولاهُنَّ عن ذاتِ النَّهَقْ(1)
(1 “**أُولاهن**” sözü nüshalarda, تهذيب’e tâbi olarak böyledir; tekmilede olan ise **أُخراهن**.)
Yani: kovar.

Ve **الشَّذَبةُ**, harekeli olarak: ağacın dallarından dağılmış olanlardan kesilen şey; onun özünde olmayan; çoğulu **الشَّذَبُ**dur; Kümeyt dedi:
بَلْ أَنتَ في ضِئْضِـئِ النُّضارِ مِنَ *  النَّبْعَةِ، إِذ حَظُّ غيرِك الشَّذَبُ

**الشَّذَبُ**: kabuklar ve dağınık çubuklardır. Ve ağacı **شَذَّبَ** etti, **تَشذِيباً**. Ve **جِذْعٌ مُشَذَّبٌ** yani soyulmuş; üzerindeki dikeni soyduğun zaman; ve ondan onların sözü: **رجلٌ شاذِبٌ**; eğer atılmış, kurtuluşundan ümit kesilmiş ise; sanki hayırdan soyunmuş; **الشَّذَبِ**e benzetildi; o, hurma ağacından **الكَرانِـيفِ** ve bunun dışındakilerden atılan şeydir. Ve Şemmer dedi: Onu **شَذَبْتُه أَشْذِبُه شَذْباً**, ve onu **شلَلْتُه شَلاًّ**, ve onu **شَذَّبْتُه تَشْذِيباً**, tek bir mânâ ile; ve Hüzeli Burayk dedi:
يُشَذِّبُ بالسَّيْفِ أَقرانَه، *  إِذْ فَرَّ ذُو اللِّـمَّةِ الفَيْلَمُ

Ve Şemmer, İbn Mukbil’in sözünü okudu:
تَذُبُّ عنه بلِـيفٍ شَوْذَبٍ شَمِلٍ، *  يَحْمِـي أَسِرَّةَ، بَين الزَّوْرِ والثَّفَنِ
**بِلِـيفٍ** yani kuyrukla. Ve **الشَّمِلُ**: ince olandır. Ve **الأَسِرَّةُ**: çizgilerdir; teki **سِرَرٌ**dür.

Ve gövdeyi **شَذَّبَ** etti: üzerindeki **الكَرَبِ**den olanı attı. Ve **الـمِشْذَبُ**: onunla **يُشَذَّبُ** edilen oraktır.

Ve Ebû Hanîfe dedi: **التَّشْذيبُ** okta ilk iştir; ve **التهذيبُ** ikinci iştir; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve onu şeyden **شَذَّبَه**: onu kovdu; dedi ki:
أَنـــا أَبو ليْلى وسَيْفِـي الـمَعْلُوبْ،
هل يُخْرِجَنْ ذَوْدَكَ ضَرْبٌ تَشْذيبْ،
ونَسَــــبٌ، في الـحَـيِّ، غَيرُ مَـأْشُوبْ
Muradı: **ضَرْبٌ ذو تَشْذيبٍ**; ve **التَّشْذِيبُ**: mal ve benzerinde ayırma ve parçalamadır.

Küteybî: Malı **شذَّبْتُ**; onu ayırdığım zaman; ve sanki boyda aşırı olanın yaratılışı ayrılmış ve toplanmamıştır; bunun için ona **مُشَذَّبٌ** denilmiştir; ve her şey ki dağıldı, **شُذِّبَ** edildi; İbnü’l-Enbârî dedi: Küteybî, **الـمُشَذّب** hakkında yanıldı; onun, boyca ayrık uzun olan (olduğu) (hususunda); ve onun aslının, yaprak sapları ondan **شُذِّبَ** edilmiş, yani kesilmiş ve ayrılmış olan hurma ağacından (geldiği)dir; dedi: ve boyca ayrık uzun olana, eğer eti çok ise, etinde bir miktar eksiklik bulunmadıkça **مُشذَّبٌ** denilmez; denir ki: **فرسٌ مُشَذَّبٌ**; eğer uzun ise, eti çok olmayan.

Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: ecellerin eksiltmesi onları bizden **شَذَّب** etti.

Ve ondan **شَذَبَ** etti, **شَذْباً**; yani savdı.

Ve **الشَّاذِبُ**: vatanından uzaklaşan. Ve denir ki: **الشَّذَبُ** **الـمُسَنَّاة**dır. Ve **رجل شَذْبُ العُروقِ** yani damarları belirgin. Ve otlağın ve başkasının **أَشْذابُ**u: kalıntılarıdır; teki **شَذَبٌ**dur; ve o yenilendir; Zü’r-Rumme dedi:
فأَصْبَحَ البَكْرُ فَرْداً من أَلائِفِه، *  يَرْتادُ أَحْلِـيَـةً، أَعْجازُها شَذَبُ

Ve **الشَّذَبُ**: ev eşyasıdır; kumaştan ve başkasından. Ve **رجل مُشَذَّبٌ**: uzun; ve aynı şekilde at; Sa‘leb okudu:
دَلوٌ تَمَأّى، دُبِغَتْ بالـحُلَّبِ، *  بَلَّتْ بِكَفَّيْ عَزَبٍ مُشَذَّبِ

Ve erkeklerden **الشَّوْذَبُ**: uzun, güzel yaratılışlıdır.

Ve Peygamberin sıfatında, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun: o, **الـمَرْبوعِ**dan daha uzun, **الـمُشَذَّبِ**den daha kısa idi; Ebû Ubeyd dedi: **الـمُشَذَّبُ** boyda aşırı olandır; ve yine o, her şeyden böyledir; Cerîr dedi:
أَلوى بها شَذْبُ العُروقِ مُشَذَّبٌ، *  فكأَنها وكَنَتْ على طِرْبالِ
Şemmer rivayet etti: **أَلوَى بها شَنِقُ العُروقِ مُشَذَّبٌ**. Ve **الشَّوْذَبُ**: her şeyden uzun, soylu olandır. Ve **شَوْذبٌ**: isimdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشذب محركة: قطع الشجر، الواحدة شذبة، حكاه أبو عبيد عن الأصمعي أو قشره والشذب: المصدر والفعل يشذب وهو القطع عن الشجر. يقال: الشذب: المسناة. و الشذب أيضا: بقية الكلإ وغيره، وهو المأكول وهو مجاز. تقول: وفي الأرض شذب من كلإ: بقية منه. وبقي عنده شذب من مال. وما بقي له إلا شذب من العسكر. قال ذو الرمة:
  فأصبح البكر فردا من ألائفه                      يرتاد أحلية أعجازها شذب قال أبو عبيد: الشذب متاع البيت من القماش وغيره. الشذب: القشور والعيدان المتفرقة. وكل شيء يتفرق شذب. قاله القتيبي ج أي الثلاثة أشذاب. قد شذب اللحاء يشذبه بالضم ويشذبه بالكسر: قشره كشذبه تشذيبا. وقال شمر: شذبته أشذبه شذبا، وشللته شلا، وشذبته تشذيبا بمعنى واحد. وقال بريق الهذلي:
  يشذب بالسيف أقرانه                      إذا فر ذو اللمة الفيلم شذب الشجر يشذبه شذبا: ألقى ما عليه من الأغصان حتى يبدو، وكذلك كل شيء نحي عن شيء فقد شذب عنه. والشذبة بالتحريك: ما يقطع مما تفرق من أغصان الشجر ولم يكن في لبه. والجمع الشذب. قال الكميت:
  بل أنت في ضئضئ النضار من ال                      نبعة إذ حـظ غـيرك الـشـذب شذب عنه: ذب ودفع. قال:
  تشذب عن خندف حتى ترضى                      أي تذب وتدفع عنها العـدا. وفي حديث علي كرم الله وجهه: شذبهم عنا تخرم الآجال. شذب الشيء: قطعه. يقال: شذب النخلة إذا قطع عنها شذبها أي جريدها. والتشذيبعن الشيء: الطرد. قال رؤبة:
  يشذب أولاهن عن ذات النهق أي يطرد. وقال غيره:
  أنا أبو ليلى وسيفي المعـلـوب
  هل يخرجن ذودك ضرب تشذيب

  أراد: ضرب ذو تشذيب. التشذيب: إصلاح الجذع. يقال: شذب الجذع، إذا ألقى ما عليه من الكرب. التشذيب: العمل الأول في القدح، والتهذيب: العمل الثاني، قاله أبو حنيفة، وسيأتي في هذب وأخطأ شيخنا فقال في التهذيب: إنه العمل الثاني: فظن التهذيب اسم الكتاب، وهو منه عجيب، عفا الله عنه ورحمه. التشذيب: التفريق والتمزيق في المال ونحوه. قال القتيبي: شذبت المال إذا فرقته. التشذيب التقشير. شذبه شذبا، وشذبه تشذيبا بمعنى واحد، وقد تقدم. والمشذب كمنبر: المنجل الذي يشذب به. المشذب كمعظم: الجذع الذي قشر ما عليه من الشوك. والطويل الحسن الخلق. قال القتيبي -بعد أن قال: شذبت المال إذا فرقته-: وكأن المفرط في الطول فرق خلقه ولم يجمع ولذلك قيل له مشذب. وكل شيء يتفرق شذب. قال ابن الأنباري: غلط القتيبي في المشذب أنه الطويل البائن الطول وأن أصله من النخلة التي شذب عنها جريدها أي قطع وفرق. وقال شيخنا: وزاد في الفائق: لأنها بذلك تطول ويزيد شطاطها. قال ابن الأنباري: ولا يقال للبائن الطول إذا كان كثير اللحم مشذب حتى يكون في لحمه بعض النقصان. يقال: فرس مشذب إذا كان طويلا ليس بكثير اللحم. وفي الأساس: ومن المجاز: فرس مشذب أي طويل. استعير من الجذع المشذب. قلت: ويفهم من كلام ابن الأنباري أن: رجل مشذب أيضا من المجاز كما هو ظاهر. وأنشد ثعلب:
  دلو تمأى دبغت بالحلب
  بلت بكفي عزب مشذب كالشوذب، وهو من الرجال الطويل الحسن الخلق. وفي صفة النبي صلى الله عليه وسلم أنه كان أطول من المربوع وأقصر من المشذب. قال أبو عبيد: المشذب: المفرط في الطول. وكذلك هو من كل شيء. قال جرير:
  ألوى بها شذب العروق مشذب                      فكأنها وكنت على طـربـال رواه شمر:
  ألوى بها شنق العروق مشذب والشوذب: الطويل النجيب من كل شيء. وأنشد شمر قول ابن مقبل:
  تذب عنه بليف شوذب شمـل                      يحمي أسرة بين الزور والثفن بليف أي بذنب. والشمل: الرقيق والأسرة: الخطوط. من المجاز: الشاذب بمعنى المتنحي عن وطنه. الشاذب: المفرد المأيوس من فلاحه كأنه عري من الخير. شبه بالشذب وهو ما يلقى من النخلة من الكرانيف وغير ذلك. الشوذب: اسم. وذو الشوذب: ملك من ملوك حمير. وأبو محمد عبد الله بن عمر بن أحمد بن علي بن شوذب المقري الواسطي محدث. وشوذب المدني مولى زيد بن ثابت. وشوذب أبو معاذ ويقال أبو عثمان تابعيان. وخالد بن شوذب الجشمي من أتباع التابعين. وشوذب: لقب بسطام بن مري اليشكري. من المجاز أيضا: تشذبوا إذا تفرقوا. يقال: رجل شذب العروق أي ظاهرها.

##### Türkçe

**الشذب** (harekeli): ağaçları kesmek; bir tanesi **شذبة**’dir. Bunu Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den nakletti. Yahut (manası) onun kabuğunu soymaktır. Ve **الشذب**: mastar ve fiildir; **يشذب**; o, ağaçtan kesmektir. Denilir: **الشذب**: **المسناة**. Ve **الشذب** ayrıca: ot ve başkasının bakiyesi; o yenilendir ve bu mecazdır. Dersin: “Yerde ottan **شذب** vardır”: ondan bir bakiye. Ve onun yanında maldan **شذب** kaldı. Ve askerden ona **شذب**’den başka kalmadı. Zû’r-Rumme dedi:
  “Derken genç deve, sürülerinden tek başına sabahladı;
  art taraflarının süslerini arar; (orada) **شذب** (vardır).”

Ebû Ubeyd dedi: **الشذب** ev eşyasıdır; kumaştan ve başkasından. **الشذب**: dağınık kabuklar ve çubuklardır. Ve her şey dağılırsa **شذب** (olur). Bunu el-Kuteybî söyledi; çoğulu: üçü, **أشذاب**. **قد شذب اللحاء**; onu (kabuğu) **يشذبه** (damme ile) ve **يشذبه** (kesre ile): onu soydu; **كشذبه تشذيبا** (gibi). Şemmer dedi: **شذبته أشذبه شذبا** ve **شللته شلا** ve **شذبته تشذيبا** bir tek mana üzeredir. Burayk el-Huzelî dedi:
  “Kılıçla akranlarını **يشذب** (kesip ayırır),
  **ذو اللمة** kaçtığında, **الفيلم** (de) (kaçınca), (o) **شذب**.”

**شذب الشجر يشذبه شذبا**: üzerindeki dalları atıp (giderip) görünür oluncaya kadar; ve aynı şekilde her şey bir şeyden uzaklaştırılırsa, ondan **شذب** edilmiştir. Ve **الشذبة** (harekeli): ağaç dallarından dağınık olanlardan kesilen şeydir; onun özünde (içinde) olmayan. Çoğulu **الشذب**’dir. el-Kumeyt dedi:
  “Bilakis sen, altının soyunda, **النبعة**’dan (olan)ın içindesin;
  (oysa) başkasının payı **الشذب** oldu.”

**شذب عنه**: savdı ve defetti. Dedi ki:
  “**تشذب** Hındif’ten, ta razı oluncaya kadar,”
yani ondan düşmanı savarsın ve defedersin. Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde: “Bize karşı onları **شذب** etti; eceller (onları) koparıp aldı.” **شذب الشيء**: onu kesti. Denilir: **شذب النخلة**; ondan **شذبها**’yı, yani onun **جريدها**’sını kesti. Ve **التشذيبعن الشيء**: kovmadır. Ru’be dedi:
  “Onların ilkini, **ذات النهق**’tan **يشذب**,”
yani kovar. Başkası dedi:
  “Ben Ebû Leylâ’yım ve kılıcım **المعلوب**’dur;
  senin sürünü **ضرب تشذيب** (ile) çıkaracak mı?”

Muradı: **ضرب ذو تشذيب** (yani teşzîbli bir darbe). **التشذيب**: gövdeyi düzeltmektir. Denilir: **شذب الجذع**; üzerindeki **الكرب**’ı attığı zaman. **التشذيب**: ok şaftında ilk iştir; **التهذيب**: ikinci iştir. Bunu Ebû Hanîfe söyledi; **هذب**’de gelecektir. Şeyhimiz hata etti; **التهذيب**’de dedi ki: “O ikinci iştir”; böylece **التهذيب**’i kitabın adı sandı; bu, ondan acayiptir; Allah onu affetsin ve ona rahmet etsin. **التشذيب**: mal ve benzerinde ayırma ve parçalamadır. el-Kuteybî dedi: **شذبت المال**; onu dağıttığım zaman. **التشذيب** kabuk soymadır. **شذبه شذبا** ve **شذبه تشذيبا** bir tek mana üzeredir; ve daha önce geçti. Ve **المشذب** (minber gibi): onunla **يشذب** edilen oraktır. **المشذب** (mu‘azzam gibi): üzerindeki diken soyulmuş gövdedir. Ve uzun, güzel yaratılışlı (kimse). el-Kuteybî —“**شذبت المال إذا فرقته**” dedikten sonra— dedi: Sanki aşırı uzun olan, yaratılışını dağıtmış da toplamamıştır; bu yüzden ona **مشذب** denildi. Ve her şey dağılırsa **شذب** (olur). İbnü’l-Enbârî dedi: el-Kuteybî, **المشذب**’de hata etti: onun, uzunluğu açıkça belli olan uzun (kimse) olduğunu (söyledi); hâlbuki aslı, **النخلة**’dendir ki ondan **جريدها** **شذب** edilmiştir; yani kesilmiş ve dağıtılmıştır. Şeyhimiz dedi: Ve **الفائق**’te artırdı: çünkü o (budama) ile uzar ve onun **شطاطها**’sı artar. İbnü’l-Enbârî dedi: Eti çok olan açık uzunlu (kimse)ye **مشذب** denilmez; ta ki etinde bir miktar eksiklik bulunsun. Denilir: **فرس مشذب**; uzun olup eti çok olmayan (at). **الأساس**’ta: Ve mecazdandır: **فرس مشذب**; yani uzun. **الجذع المشذب**’den ödünç alınmıştır. Dedim: İbnü’l-Enbârî’nin sözünden anlaşılır ki: **رجل مشذب** de mecazdandır; göründüğü üzere. Sa‘leb okudu:
  “Bir kova; sütle tabaklanmış,
  elimle ıslattım; uzak (sudan) **عزب مشذب** (bir kimse) (gibi).”

**كالشوذب**: o, erkeklerden uzun, güzel yaratılışlı olandır. Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: o, orta boyludan daha uzun, **المشذب**’den daha kısaydı. Ebû Ubeyd dedi: **المشذب**: boyda aşırı olandır. Ve her şeyden de böyledir. Cerîr dedi:
  “Onunla, damarları **شذب** olan bir **مشذب** (at) kıvrıldı;
  sanki o, bir **طربال** üzerinde bir kazık (gibi) idi.”

Şemmer rivayet etti:
  “Onunla, damarları **شنق** olan bir **مشذب** (at) kıvrıldı.”

Ve **الشوذب**: her şeyden uzun, soylu olandır. Şemmer, İbn Mukbil’in sözünü okudu:
  “Ondan, **بليف شوذب شمل** (bir şey) ile savar;
  **الزور** ile **الثفن** arasında bir aileyi korur.”

**بليف** yani kuyrukla. Ve **الشمل**: ince (olan). Ve **أسرة**: çizgilerdir. Mecazdandır: **الشاذب**; vatanından uzaklaşan manasınadır. **الشاذب**: felahından ümit kesilmiş tek (kimse)dir; sanki hayırdan soyunmuştur. **الشذب**’e benzetildi; o, hurmadan **الكرانيف** ve başkasından atılan şeydir. **الشوذب**: bir isimdir. Ve **ذو الشوذب**: Himyer krallarından bir kraldır. Ve Ebû Muhammed Abdullah b. Ömer b. Ahmed b. Ali b. Şûzeb el-Mukrî el-Vâsıtî bir muhaddistir. Ve Şûzeb el-Medenî, Zeyd b. Sâbit’in mevlâsıdır. Ve Şûzeb Ebû Muâz —ve denilir: Ebû Osmân— iki tâbiîdir. Ve Hâlid b. Şûzeb el-Cuşemî, tâbiîlerin tâbilerindendir. Ve Şûzeb: Bistâm b. Murre el-Yeşkurî’nin lakabıdır. Mecazdan ayrıca: **تشذبوا**; dağıldıkları zaman. Denilir: **رجل شذب العروق**; yani damarları belirgin olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَذَبَ
1 شَذَبَ ذ , aor. شَذِبَ and شَذُبَ , (K,) inf. n. شَذْبٌ, (TA,) He stripped off, or removed, the bark of a tree; as also ↓ شذّب, inf. n. تَشْذِيبٌ: (K:) he cut off portions of a tree, or the bark thereof. (TA.) He cut, or cut off, a thing; (O, K;) aor. شَذِبَ , inf. n. شَذْبٌ. (O.) He cut, or lopped, a tree: or he divested it of its bark. (A.) He pruned, or pared, a tree by cutting off its شَذَب, i. e. its straggling branches, or its thorns, or its bark; aor. شَذِبَ , inf. n. شَذْبٌ; and ↓ شذّب has the like meaning, but importing muchness, or relation to many objects: and شَذَبَ also signifies he trimmed, or cleared, anything by removing another thing from it: (Msb:) or he pruned a tree by lopping off its branches so that it became apparent: (K, TA:) and he pruned a palm-tree by cutting off from it its شَذَب, meaning its branches: (TA:) and [in like manner] ↓ شذّب, (S, TA,) inf. n. تَشْذِيبٌ, (S, K, TA,) he pruned a tree by cutting off its شَذَب, meaning its straggling branches not in the choice, or best, part thereof: (S:) or he trimmed a palm-trunk (K, TA) by lopping off the stumps of the branches: (TA:) الرَّيَاحِينِ ↓ تَشْذِيبُ [likewise] signifies the pruning, or cutting off, the superfluous portions of the straggling extremities of the sprigs of sweet-smelling plants: (Mgh:) and شُذِبَ عَنْهُ, said of anything, signifies it was removed from it, namely, another thing. (TA.) ― -b2- See also 2, in two places.

شذّب
2 شذّب ذ , inf. n. تَشْذِيبُ: see above, in four places. ― -b2- [Hence,] تَشْذِيبٌ signifies also The shaping an arrow by the first operation: (AHn, K:) the second operation is termed تَهْذِيبٌ. (AHn.) ― -b3- And شذّبهُ, (Sh, TA,) inf. n. as above, (Sh, K,) He drove away him, or it, (Sh, K, * TA,) from a thing; (TA;) as also ↓ شَذَبَهُ, aor. شَذِبَ , inf. n. شَذْبٌ: (Sh, TA:) and عَنْهُ ↓ شَذَبَ he repelled from him, or defended him. (S, K.) ― -b4- And شَذَّبْتُ المَالَ, (Kt, TA,) inf. n. as above, (K,) (assumed tropical:) I dispersed, or scattered, the property. (Kt, K, * TA.) ― -b5- [And accord. to Golius, on the authority of a gloss in a copy of the KL, شذّب also signifies He made long.]

تشذّبوا
5 تشذّبوا ذ (tropical:) They became dispersed, or scattered. (A, K.)

شَذَبٌ
شَذَبٌ ذ Pieces, or cuttings, of trees; (As, A 'Obeyd, K;) n. un. with ة: (As, A 'Obeyd:) or bark of trees: (K:) pieces of bark, and pieces of wood, or sticks, or twigs or branches, in a dispersed, or scattered, state; (O, K;) pl. أَشْذَابٌ: (K:) what fall from, or of, the branches of a tree, [when it is pruned,] in a dispersed, or scattered, state: or, as some say, the thorns: and the bark: (Msb:) the stumps of the cut branches upon the trunk of a palm-tree, and other portions, which are lopped off; (O;) [i. e., also] the branches thereof which are lopped off: (TA:) and in like manner, (O,) as pl. of شَذَبَةٌ, (S,) [or rather as a coll. gen. n. of which the n. un. is with ة,] what are cut off from, or of, the branches of trees, (S, O,) others than palm-trees, (O,) i. e. of the straggling branches, (S,) such as are not in the choice, or best, part thereof: (S, O:) also the superfluous portions of the straggling extremities of the sprigs of sweet-smelling plants, which are pruned, or cut off. (Mgh.) ― -b2- Anything in a scattered, or dispersed, state. (Kt, TA.) ― -b3- (tropical:) Somewhat remaining of herbage [&c.]: (S, A, O, K: [in the first and third of which is added وَهُوَ المَأْكُولُ, app. referring to the herbage of which the remainder is thus called, meaning, “ it being what has been eaten: ”]) pl. as above, i. e. أَشْذَابٌ. (S, O, K. *) One says, فِى الأَرْضِ شَذَبٌ مِنْ كَلَأ (tropical:) In the land is somewhat remaining of herbage. (A, TA.) And one says also, بَقِىَ عِنْدَهُ شَذَبٌ مِنْ مَالٍ (tropical:) [There remained in his possession a remnant of property]. (A, TA.) And مَا بَقِىَ لَهُ اـِلَّا شَذَبٌ مِنَ العَسْكَرِ (tropical:) [There remained not to him save a relic of the army]. (A, TA.) ― -b4- Also (assumed tropical:) Household goods, or furniture and utensils, consisting of what are termed قُمَاش [q. v., perhaps here meaning the meaner sorts thereof,] &c.: (A 'Obeyd, O, K:) pl. as above. (K, * TA.) -A2- And A dam; or thing constructed, or raised, to keep back the water of a torrent. (S, O, K.)

رَجُلٌ شَذِبُ العُرُوقِ
رَجُلٌ شَذِبُ العُرُوقِ ذ (assumed tropical:) A man whose veins are apparent. (S, K.) -A2- And شذب [app. شَذِبٌ] is syn. with عَظِبٌ, meaning A man alighting, or abiding, in places of dried-up herbage, and in a waterless desert. (TA in art. عظب.)

شَاذِبٌ
شَاذِبٌ ذ (tropical:) Going, or being, away from his home, or place of settled abode. (S, K, TA.) ― -b2- (tropical:) Solitary, or alone, and whose prosperity is despaired of; (K, TA;) as though stripped of good. (TA.)

شَوْذَبٌ
شَوْذَبٌ ذ : see مُشَذَّبٌ, in three places.

مِشْذَبٌ
مِشْذَبٌ ذ A pruning-hook. (O, * K, * TA.)

مُشَذَّبٌ
مُشَذَّبٌ ذ A palm-trunk pared (S, O, TA) of its prickles (TA) [or of the stumps of its branches or of its lower branches: see the verb of which it is the pass. part. n.]. ― -b2- (tropical:) Tall; (S, A;) as also ↓ شَوْذَبٌ; (S;) the former as an epithet applied to a horse, (S, A,) from the same epithet as applied to a palm-trunk: (A:) and (assumed tropical:) tall, and goodly in make; (A, K;) and so ↓ شَوْذَبٌ; (Mgh, K;) as though pruned: (Mgh:) and ↓ the latter, applied to anything [meaning any animal], (assumed tropical:) tall, and excellent or of high breed or strong and light and swift: A 'Obeyd says that the former signifies (assumed tropical:) excessively tall, and is applied in this sense to anything [i. e. a man and any animal]: Kt says, after explaining شَذَّبْتُ المَالَ as it has been expl. above, that he who is excessively tall is as though his frame were disconnected, and not compact; and therefore he is thus termed: but IAmb says that Kt has made a mistake in asserting that this epithet signifies (assumed tropical:) tall, conspicuous for tallness, and that it is from the palm-tree from which the branches have been lopped off, (in consequence of which, as is said in the Fلïk, it becomes taller, MF, TA,) and that he who is (assumed tropical:) conspicuous for tallness is not thus called unless somewhat deficient in flesh: it is applied to a horse as meaning (tropical:) tall, and not very fleshy. (TA.)

##### Türkçe

شَذَبَ
1 **شَذَبَ** **ذ** , muzârîsi **شَذِبَ** ve **شَذُبَ** , (K,) mastarı **شَذْبٌ**, (TA,) O, bir ağacın kabuğunu soydu yahut çıkardı; bunun gibi ↓ **شذّب**, mastarı **تَشْذِيبٌ**: (K:) ağacın parçalarını yahut onun kabuğunu kesti. (TA.) O, bir şeyi kesti yahut kesti attı; (O, K;) muzârîsi **شَذِبَ** , mastarı **شَذْبٌ**. (O.) O, bir ağacı kesti yahut budadı: yahut onu kabuğundan soydu. (A.) O, bir ağacı, onun **شَذَب**’ini, yani dağınık dallarını yahut dikenlerini yahut kabuğunu kesip atarak budadı yahut soydu; muzârîsi **شَذِبَ** , mastarı **شَذْبٌ**; ve ↓ **شذّب** bunun benzeri mânâdadır, fakat çokluk yahut birçok nesneyle ilişki ifade eder: ve **شَذَبَ** ayrıca, bir şeyden başka bir şeyi gidererek herhangi bir şeyi tıraşladı yahut temizledi mânâsına gelir: (Msb:) yahut o, dallarını kesip atarak bir ağacı budadı, öyle ki o belirgin oldu: (K, TA:) ve o, bir hurma ağacını, ondan onun **شَذَب**’ini, yani dallarını kesip atarak budadı: (TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **شذّب**, (S, TA,) mastarı **تَشْذِيبٌ**, (S, K, TA,) bir ağacı, onun **شَذَب**’ini, yani seçkin yahut en iyi kısmında olmayan dağınık dallarını kesip atarak budadı: (S:) yahut o, bir hurma gövdesini (K, TA) dalların kütüklerini kesip atarak tıraşladı: (TA:) **الرَّيَاحِينِ** ↓ **تَشْذِيبُ** [keza] güzel kokulu bitkilerin sürgünlerinin dağınık uçlarının fazla kısımlarını budamak yahut kesip atmak mânâsına gelir: (Mgh:) ve **شُذِبَ عَنْهُ**, herhangi bir şey hakkında söylenince, ondan, yani başka bir şeyin, giderildiği mânâsına gelir. (TA.) ― -b2- Ayrıca 2’ye bak, iki yerde.

شذّب
2 **شذّب** **ذ** , mastarı **تَشْذِيبُ**: yukarıya bak, dört yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] **تَشْذِيبٌ** ayrıca okun ilk işlemle şekillendirilmesi mânâsına gelir: (AHn, K:) ikinci işleme **تَهْذِيبٌ** denir. (AHn.) ― -b3- Ve **شذّبهُ**, (Sh, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (Sh, K,) onu yahut onu (Sh, K, * TA) bir şeyden uzaklaştırdı; (TA;) bunun gibi ↓ **شَذَبَهُ**, muzârîsi **شَذِبَ** , mastarı **شَذْبٌ**: (Sh, TA:) ve **عَنْهُ** ↓ **شَذَبَ** ondan savdı yahut onu savundu. (S, K.) ― -b4- Ve **شَذَّبْتُ المَالَ**, (Kt, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) (mecaz kabul edilen:) malı dağıttım yahut saçtım. (Kt, K, * TA.) ― -b5- [Ve Golius’a göre, KL’nin bir nüshasındaki bir haşiyenin otoritesine dayanarak, **شذّب** ayrıca “uzun yaptı” mânâsına gelir.]

تشذّبوا
5 **تشذّبوا** **ذ** (mecaz:) Dağıldılar yahut saçıldılar. (A, K.)

شَذَبٌ
**شَذَبٌ** **ذ** Ağaçların parçaları yahut kesilmiş parçaları; (As, A 'Obeyd, K;) tekili ة ile: (As, A 'Obeyd:) yahut ağaçların kabuğu: (K:) dağınık yahut saçılmış hâlde kabuk parçaları ve odun parçaları yahut çubuklar yahut ince dallar yahut dallar; (O, K;) çoğulu **أَشْذَابٌ**: (K:) bir ağacın dallarından [budandığında] düşen şeyler, dağınık yahut saçılmış hâlde: yahut, bazılarının dediğine göre, dikenler: ve kabuk: (Msb:) bir hurma ağacının gövdesi üzerindeki kesilmiş dalların kütükleri ve kesilip atılan diğer parçalar; (O;) [yani, ayrıca] onun kesilip atılan dalları: (TA:) ve aynı şekilde, (O,) **شَذَبَةٌ**’nin çoğulu olarak, (S,) [yahut daha doğrusu, tekili ة ile olan bir cins-isim topluluğu olarak,] ağaçların dallarından kesilen şeyler, (S, O,) hurma ağaçları dışındakiler, (O,) yani dağınık dallardan, (S,) onun seçkin yahut en iyi kısmında olmayanlar: (S, O:) ayrıca güzel kokulu bitkilerin sürgünlerinin dağınık uçlarının budanan yahut kesilip atılan fazla kısımları. (Mgh.) ― -b2- Dağınık yahut saçılmış hâlde olan herhangi bir şey. (Kt, TA.) ― -b3- (mecaz:) Ottan [&c.] kalan bir miktar: (S, A, O, K: [birinci ve üçüncüsünde **وَهُوَ المَأْكُولُ** ilavesi vardır; görünüşe göre, kalanı bu adla anılan ota işaret eder; mânâsı, “yenmiş olan şey olması”dır:]) çoğulu yukarıdaki gibi, yani **أَشْذَابٌ**. (S, O, K. *) Şöyle denir: **فِى الأَرْضِ شَذَبٌ مِنْ كَلَأ** (mecaz:) Yerde ottan bir miktar kalıntı vardır. (A, TA.) Ve yine şöyle denir: **بَقِىَ عِنْدَهُ شَذَبٌ مِنْ مَالٍ** (mecaz:) [Onun yanında maldan bir kalıntı kaldı]. (A, TA.) Ve **مَا بَقِىَ لَهُ اـِلَّا شَذَبٌ مِنَ العَسْكَرِ** (mecaz:) [Ona ordudan bir kalıntıdan başka bir şey kalmadı]. (A, TA.) ― -b4- Ayrıca (mecaz kabul edilen:) **قُمَاش** diye adlandırılanlardan olan ev eşyası yahut mobilya ve kap-kacak, &c.: (A 'Obeyd, O, K:) çoğulu yukarıdaki gibi. (K, * TA.) -A2- Ve bir bent; yahut sel suyunu geri tutmak için yapılmış yahut yükseltilmiş şey. (S, O, K.)

رَجُلٌ شَذِبُ العُرُوقِ
**رَجُلٌ شَذِبُ العُرُوقِ** **ذ** (mecaz kabul edilen:) Damarları belirgin olan bir adam. (S, K.) -A2- Ve **شذب** [görünüşe göre **شَذِبٌ**] **عَظِبٌ** ile eş anlamlıdır; mânâsı: kurumuş ot bulunan yerlerde ve susuz bir çölda konaklayan yahut kalan bir adam. (TA, madde **عظب**’da.)

شَاذِبٌ
**شَاذِبٌ** **ذ** (mecaz:) Evinden yahut yerleşik ikamet yerinden gidip giden yahut uzaklaşan. (S, K, TA.) ― -b2- (mecaz:) Yalnız yahut tek başına olan ve refahından ümit kesilen; (K, TA;) sanki hayırdan soyulmuş gibi. (TA.)

شَوْذَبٌ
**شَوْذَبٌ** **ذ** : **مُشَذَّبٌ**’e bak, üç yerde.

مِشْذَبٌ
**مِشْذَبٌ** **ذ** Budama kancası. (O, * K, * TA.)

مُشَذَّبٌ
**مُشَذَّبٌ** **ذ** Dikenlerinden (TA) [yahut dallarının kütüklerinden yahut alt dallarından: bunun mef‘ûl-ismi olduğu fiile bak] tıraşlanmış (S, O, TA) bir hurma gövdesi. ― -b2- (mecaz:) Uzun; (S, A;) bunun gibi ↓ **شَوْذَبٌ**; (S;) birincisi, hurma gövdesine uygulanan aynı sıfattan, bir ata sıfat olarak kullanılır, (S, A,) : (A:) ve (mecaz kabul edilen:) uzun ve yapılı; (A, K;) ve yine ↓ **شَوْذَبٌ**; (Mgh, K;) sanki budanmış gibi: (Mgh:) ve ↓ ikincisi, herhangi bir şeye [yani herhangi bir hayvana] uygulanınca, (mecaz kabul edilen:) uzun ve mükemmel yahut soylu yahut güçlü ve hafif ve hızlı: A 'Obeyd der ki birincisi (mecaz kabul edilen:) aşırı derecede uzun mânâsına gelir ve bu mânâda herhangi bir şeye [yani bir adama ve herhangi bir hayvana] uygulanır: Kt, **شَذَّبْتُ المَالَ**’ı yukarıda açıklandığı gibi açıkladıktan sonra, aşırı derecede uzun olan kimsenin sanki iskeleti ayrılmış ve sıkı değilmiş gibi olduğunu, bu yüzden böyle adlandırıldığını söyler: fakat IAmb, Kt’nin bu sıfatın (mecaz kabul edilen:) uzun, uzunlukla belirgin mânâsına geldiğini söylemekte hata ettiğini, bunun dalları kesilip atılmış hurma ağacından olduğunu (bunun sonucunda, Fلïk’te söylendiği üzere, daha uzun olur, MF, TA,) ve (mecaz kabul edilen:) uzunlukla belirgin olan kimseye, ancak etçe biraz eksik olmadıkça, böyle denmediğini söyler: bir ata, (mecaz:) uzun ve pek etli olmayan mânâsıyla uygulanır. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَذَبَ
شَذَبَ I ,  U ( n. ac. شَذْب 1 ),
a.  Stripped, peeled off; cut, lopped off; pruned.

b.  [ acc. &  'An ], Drove away from.

شَذَّبَ
شَذَّبَ II ,
a.  see I (a) .

تَشَذَّبَ
تَشَذَّبَ V ,
a.  Became dispersed, separated.

شَذَب
شَذَب 4 , ( pl. أَشْذَاْب 38 ),
a.  Bark; rind; fragments.

b.  Household-goods, chattels.

شَذَبَة
شَذَبَة 4t ,
a.  Branch ( cut off ).

مِشْذَب
مِشْذَب 20 ,
a.  Pruning-hook.

##### Türkçe

شَذَبَ
**شَذَبَ** I , U ( n. ac. **شَذْب** 1 ),
a. Soydu, kabuğunu soydu; kesti, budadı, koparıp attı; budadı.

b. [ acc. & 'An ], -den uzaklaştırdı.

شَذَّبَ
**شَذَّبَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

تَشَذَّبَ
**تَشَذَّبَ** V ,
a. Dağınık hâle geldi, ayrıldı.

شَذَب
**شَذَب** 4 , ( pl. **أَشْذَاْب** 38 ),
a. Kabuk; rind; parçalar.

b. Ev eşyası, menkul mallar.

شَذَبَة
**شَذَبَة** 4t ,
a. Dal (kesilip koparılmış).

مِشْذَب
**مِشْذَب** 20 ,
a. Budama kancası.
