# شذب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شذب

الشذب محركة: قطع الشجر، الواحدة شذبة، حكاه أبو عبيد عن الأصمعي أو قشره والشذب: المصدر والفعل يشذب وهو القطع عن الشجر. يقال: الشذب: المسناة. و الشذب أيضا: بقية الكلإ وغيره، وهو المأكول وهو مجاز. تقول: وفي الأرض شذب من كلإ: بقية منه. وبقي عنده شذب من مال. وما بقي له إلا شذب من العسكر. قال ذو الرمة:
  فأصبح البكر فردا من ألائفه                      يرتاد أحلية أعجازها شذب قال أبو عبيد: الشذب متاع البيت من القماش وغيره. الشذب: القشور والعيدان المتفرقة. وكل شيء يتفرق شذب. قاله القتيبي ج أي الثلاثة أشذاب. قد شذب اللحاء يشذبه بالضم ويشذبه بالكسر: قشره كشذبه تشذيبا. وقال شمر: شذبته أشذبه شذبا، وشللته شلا، وشذبته تشذيبا بمعنى واحد. وقال بريق الهذلي:
  يشذب بالسيف أقرانه                      إذا فر ذو اللمة الفيلم شذب الشجر يشذبه شذبا: ألقى ما عليه من الأغصان حتى يبدو، وكذلك كل شيء نحي عن شيء فقد شذب عنه. والشذبة بالتحريك: ما يقطع مما تفرق من أغصان الشجر ولم يكن في لبه. والجمع الشذب. قال الكميت:
  بل أنت في ضئضئ النضار من ال                      نبعة إذ حـظ غـيرك الـشـذب شذب عنه: ذب ودفع. قال:
  تشذب عن خندف حتى ترضى                      أي تذب وتدفع عنها العـدا. وفي حديث علي كرم الله وجهه: شذبهم عنا تخرم الآجال. شذب الشيء: قطعه. يقال: شذب النخلة إذا قطع عنها شذبها أي جريدها. والتشذيبعن الشيء: الطرد. قال رؤبة:
  يشذب أولاهن عن ذات النهق أي يطرد. وقال غيره:
  أنا أبو ليلى وسيفي المعـلـوب
  هل يخرجن ذودك ضرب تشذيب

  أراد: ضرب ذو تشذيب. التشذيب: إصلاح الجذع. يقال: شذب الجذع، إذا ألقى ما عليه من الكرب. التشذيب: العمل الأول في القدح، والتهذيب: العمل الثاني، قاله أبو حنيفة، وسيأتي في هذب وأخطأ شيخنا فقال في التهذيب: إنه العمل الثاني: فظن التهذيب اسم الكتاب، وهو منه عجيب، عفا الله عنه ورحمه. التشذيب: التفريق والتمزيق في المال ونحوه. قال القتيبي: شذبت المال إذا فرقته. التشذيب التقشير. شذبه شذبا، وشذبه تشذيبا بمعنى واحد، وقد تقدم. والمشذب كمنبر: المنجل الذي يشذب به. المشذب كمعظم: الجذع الذي قشر ما عليه من الشوك. والطويل الحسن الخلق. قال القتيبي -بعد أن قال: شذبت المال إذا فرقته-: وكأن المفرط في الطول فرق خلقه ولم يجمع ولذلك قيل له مشذب. وكل شيء يتفرق شذب. قال ابن الأنباري: غلط القتيبي في المشذب أنه الطويل البائن الطول وأن أصله من النخلة التي شذب عنها جريدها أي قطع وفرق. وقال شيخنا: وزاد في الفائق: لأنها بذلك تطول ويزيد شطاطها. قال ابن الأنباري: ولا يقال للبائن الطول إذا كان كثير اللحم مشذب حتى يكون في لحمه بعض النقصان. يقال: فرس مشذب إذا كان طويلا ليس بكثير اللحم. وفي الأساس: ومن المجاز: فرس مشذب أي طويل. استعير من الجذع المشذب. قلت: ويفهم من كلام ابن الأنباري أن: رجل مشذب أيضا من المجاز كما هو ظاهر. وأنشد ثعلب:
  دلو تمأى دبغت بالحلب
  بلت بكفي عزب مشذب كالشوذب، وهو من الرجال الطويل الحسن الخلق. وفي صفة النبي صلى الله عليه وسلم أنه كان أطول من المربوع وأقصر من المشذب. قال أبو عبيد: المشذب: المفرط في الطول. وكذلك هو من كل شيء. قال جرير:
  ألوى بها شذب العروق مشذب                      فكأنها وكنت على طـربـال رواه شمر:
  ألوى بها شنق العروق مشذب والشوذب: الطويل النجيب من كل شيء. وأنشد شمر قول ابن مقبل:
  تذب عنه بليف شوذب شمـل                      يحمي أسرة بين الزور والثفن بليف أي بذنب. والشمل: الرقيق والأسرة: الخطوط. من المجاز: الشاذب بمعنى المتنحي عن وطنه. الشاذب: المفرد المأيوس من فلاحه كأنه عري من الخير. شبه بالشذب وهو ما يلقى من النخلة من الكرانيف وغير ذلك. الشوذب: اسم. وذو الشوذب: ملك من ملوك حمير. وأبو محمد عبد الله بن عمر بن أحمد بن علي بن شوذب المقري الواسطي محدث. وشوذب المدني مولى زيد بن ثابت. وشوذب أبو معاذ ويقال أبو عثمان تابعيان. وخالد بن شوذب الجشمي من أتباع التابعين. وشوذب: لقب بسطام بن مري اليشكري. من المجاز أيضا: تشذبوا إذا تفرقوا. يقال: رجل شذب العروق أي ظاهرها.

### Türkçe

**الشذب** (harekeli): ağaçları kesmek; bir tanesi **شذبة**’dir. Bunu Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den nakletti. Yahut (manası) onun kabuğunu soymaktır. Ve **الشذب**: mastar ve fiildir; **يشذب**; o, ağaçtan kesmektir. Denilir: **الشذب**: **المسناة**. Ve **الشذب** ayrıca: ot ve başkasının bakiyesi; o yenilendir ve bu mecazdır. Dersin: “Yerde ottan **شذب** vardır”: ondan bir bakiye. Ve onun yanında maldan **شذب** kaldı. Ve askerden ona **شذب**’den başka kalmadı. Zû’r-Rumme dedi:
  “Derken genç deve, sürülerinden tek başına sabahladı;
  art taraflarının süslerini arar; (orada) **شذب** (vardır).”

Ebû Ubeyd dedi: **الشذب** ev eşyasıdır; kumaştan ve başkasından. **الشذب**: dağınık kabuklar ve çubuklardır. Ve her şey dağılırsa **شذب** (olur). Bunu el-Kuteybî söyledi; çoğulu: üçü, **أشذاب**. **قد شذب اللحاء**; onu (kabuğu) **يشذبه** (damme ile) ve **يشذبه** (kesre ile): onu soydu; **كشذبه تشذيبا** (gibi). Şemmer dedi: **شذبته أشذبه شذبا** ve **شللته شلا** ve **شذبته تشذيبا** bir tek mana üzeredir. Burayk el-Huzelî dedi:
  “Kılıçla akranlarını **يشذب** (kesip ayırır),
  **ذو اللمة** kaçtığında, **الفيلم** (de) (kaçınca), (o) **شذب**.”

**شذب الشجر يشذبه شذبا**: üzerindeki dalları atıp (giderip) görünür oluncaya kadar; ve aynı şekilde her şey bir şeyden uzaklaştırılırsa, ondan **شذب** edilmiştir. Ve **الشذبة** (harekeli): ağaç dallarından dağınık olanlardan kesilen şeydir; onun özünde (içinde) olmayan. Çoğulu **الشذب**’dir. el-Kumeyt dedi:
  “Bilakis sen, altının soyunda, **النبعة**’dan (olan)ın içindesin;
  (oysa) başkasının payı **الشذب** oldu.”

**شذب عنه**: savdı ve defetti. Dedi ki:
  “**تشذب** Hındif’ten, ta razı oluncaya kadar,”
yani ondan düşmanı savarsın ve defedersin. Ali’nin (Allah yüzünü keremli kılsın) hadîsinde: “Bize karşı onları **شذب** etti; eceller (onları) koparıp aldı.” **شذب الشيء**: onu kesti. Denilir: **شذب النخلة**; ondan **شذبها**’yı, yani onun **جريدها**’sını kesti. Ve **التشذيبعن الشيء**: kovmadır. Ru’be dedi:
  “Onların ilkini, **ذات النهق**’tan **يشذب**,”
yani kovar. Başkası dedi:
  “Ben Ebû Leylâ’yım ve kılıcım **المعلوب**’dur;
  senin sürünü **ضرب تشذيب** (ile) çıkaracak mı?”

Muradı: **ضرب ذو تشذيب** (yani teşzîbli bir darbe). **التشذيب**: gövdeyi düzeltmektir. Denilir: **شذب الجذع**; üzerindeki **الكرب**’ı attığı zaman. **التشذيب**: ok şaftında ilk iştir; **التهذيب**: ikinci iştir. Bunu Ebû Hanîfe söyledi; **هذب**’de gelecektir. Şeyhimiz hata etti; **التهذيب**’de dedi ki: “O ikinci iştir”; böylece **التهذيب**’i kitabın adı sandı; bu, ondan acayiptir; Allah onu affetsin ve ona rahmet etsin. **التشذيب**: mal ve benzerinde ayırma ve parçalamadır. el-Kuteybî dedi: **شذبت المال**; onu dağıttığım zaman. **التشذيب** kabuk soymadır. **شذبه شذبا** ve **شذبه تشذيبا** bir tek mana üzeredir; ve daha önce geçti. Ve **المشذب** (minber gibi): onunla **يشذب** edilen oraktır. **المشذب** (mu‘azzam gibi): üzerindeki diken soyulmuş gövdedir. Ve uzun, güzel yaratılışlı (kimse). el-Kuteybî —“**شذبت المال إذا فرقته**” dedikten sonra— dedi: Sanki aşırı uzun olan, yaratılışını dağıtmış da toplamamıştır; bu yüzden ona **مشذب** denildi. Ve her şey dağılırsa **شذب** (olur). İbnü’l-Enbârî dedi: el-Kuteybî, **المشذب**’de hata etti: onun, uzunluğu açıkça belli olan uzun (kimse) olduğunu (söyledi); hâlbuki aslı, **النخلة**’dendir ki ondan **جريدها** **شذب** edilmiştir; yani kesilmiş ve dağıtılmıştır. Şeyhimiz dedi: Ve **الفائق**’te artırdı: çünkü o (budama) ile uzar ve onun **شطاطها**’sı artar. İbnü’l-Enbârî dedi: Eti çok olan açık uzunlu (kimse)ye **مشذب** denilmez; ta ki etinde bir miktar eksiklik bulunsun. Denilir: **فرس مشذب**; uzun olup eti çok olmayan (at). **الأساس**’ta: Ve mecazdandır: **فرس مشذب**; yani uzun. **الجذع المشذب**’den ödünç alınmıştır. Dedim: İbnü’l-Enbârî’nin sözünden anlaşılır ki: **رجل مشذب** de mecazdandır; göründüğü üzere. Sa‘leb okudu:
  “Bir kova; sütle tabaklanmış,
  elimle ıslattım; uzak (sudan) **عزب مشذب** (bir kimse) (gibi).”

**كالشوذب**: o, erkeklerden uzun, güzel yaratılışlı olandır. Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: o, orta boyludan daha uzun, **المشذب**’den daha kısaydı. Ebû Ubeyd dedi: **المشذب**: boyda aşırı olandır. Ve her şeyden de böyledir. Cerîr dedi:
  “Onunla, damarları **شذب** olan bir **مشذب** (at) kıvrıldı;
  sanki o, bir **طربال** üzerinde bir kazık (gibi) idi.”

Şemmer rivayet etti:
  “Onunla, damarları **شنق** olan bir **مشذب** (at) kıvrıldı.”

Ve **الشوذب**: her şeyden uzun, soylu olandır. Şemmer, İbn Mukbil’in sözünü okudu:
  “Ondan, **بليف شوذب شمل** (bir şey) ile savar;
  **الزور** ile **الثفن** arasında bir aileyi korur.”

**بليف** yani kuyrukla. Ve **الشمل**: ince (olan). Ve **أسرة**: çizgilerdir. Mecazdandır: **الشاذب**; vatanından uzaklaşan manasınadır. **الشاذب**: felahından ümit kesilmiş tek (kimse)dir; sanki hayırdan soyunmuştur. **الشذب**’e benzetildi; o, hurmadan **الكرانيف** ve başkasından atılan şeydir. **الشوذب**: bir isimdir. Ve **ذو الشوذب**: Himyer krallarından bir kraldır. Ve Ebû Muhammed Abdullah b. Ömer b. Ahmed b. Ali b. Şûzeb el-Mukrî el-Vâsıtî bir muhaddistir. Ve Şûzeb el-Medenî, Zeyd b. Sâbit’in mevlâsıdır. Ve Şûzeb Ebû Muâz —ve denilir: Ebû Osmân— iki tâbiîdir. Ve Hâlid b. Şûzeb el-Cuşemî, tâbiîlerin tâbilerindendir. Ve Şûzeb: Bistâm b. Murre el-Yeşkurî’nin lakabıdır. Mecazdan ayrıca: **تشذبوا**; dağıldıkları zaman. Denilir: **رجل شذب العروق**; yani damarları belirgin olan.
