# شذذ (ش-ذ-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ذ - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والذّال
ش ذ يستعمل فقط
شذ:
شذّ الرَّجلُ من أصحابه، أي: انفرد عنهم. وكلّ شيء مُنفرد فهو شاذٌ.. وكلمةٌ شاذّة. وشُذّاذ النّاس: متفرِّقوهم. وكذلك شُذّانُ الحصى قال:
تتركُ شُذّانَ الحصى قنابلا

##### Türkçe

Şin ve ذال babı
**ش ذ** yalnızca kullanılır.
**شذ**:
**شذّ الرَّجلُ من أصحابه**, yani: onlardan ayrılıp tek kaldı. Ve her tek kalmış şey **شاذّ**dır.. Ve **كلمةٌ شاذّة**. Ve **شُذّاذ النّاس**: onların dağınık olanlarıdır. Yine **شُذّانُ الحصى**; dedi ki:
Taşın **شُذّانَ الحصى**sını bombalar olarak bırakır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَذَّ عنه يَشُذُّ ويَشِذُّ شُذوذاً: انفرد عن الجمهور، فهو شَاذٌّ. وأَشَذَّهُ غيرُه. وشُذّاذُ الناس: الذين يكونون في القوم وليسوا من قبائلهم. وشَذَّانُ الحصى بالفتح والنون: المفرِّق منه. وشَذَّانُ الناسِ أيضاً: مُتَفَرِّقوهَمْ.

##### Türkçe

**شَذَّ** عنه **يَشُذُّ** ve **يَشِذُّ** **شُذوذاً**: cemaatten ayrılıp tek kaldı; o hâlde o **شَاذٌّ**dur. Başkası onu **أَشَذَّهُ**.

**وشُذّاذُ الناس**: kavimde bulunup da kabilelerinden olmayan kimseler.

**وشَذَّانُ الحصى** (fetha ve **النون** ile): ondan ayıran (dağıtan) şey.

**وشَذَّانُ الناسِ** da: onların dağınık olanları.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ذ ذ
شـذ عـن الجماعـة شـذوذاَ‏:‏ انفـرد عنهـم‏.‏
وهـو مـن شـذاذ القوم‏:‏ من الذين هم فيهم وليسوا منهم‏.‏
وجاءني شذان الناس‏:‏ متفرقوهم‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو شاذ عن القياس‏.‏
وهذا مما شذ عن الأصول‏.‏
وكلمة شاذة‏.‏
وأصابه شذان الحصى‏:‏ ما تفرق منه‏.‏

##### Türkçe

ش ذ ذ
**شـذ** cemaatten **شـذوذاَ**: onlardan ayrılıp tek kaldı.
Ve o, kavmin **شـذاذ**’ındandır: onların içinde olup onlardan olmayan kimselerden.
Ve bana insanların **شذان**’ı geldi: onların dağınık olanları.
Mecazdan: o, kıyastan **شاذ**’dır.
Ve bu, asıllardan **شذ** eden şeylerdendir.
Ve **كلمة شاذة**.
Ve ona çakılın **شذان**’ı isabet etti: ondan ayrılıp dağılmış olan şey.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَذَّ عنه يَشِذُّ ويَشُذُّ شذوذاً: انفرد عن الجمهور وندر، فهو شاذٌّ، وأَشذُّه غيره. ابن سيده: شَذَّ الشَّيءُ يَشِذُّ شَذّاً وشُذوذاً: ندر عن جمهوره؛ وشَذَّه هو يَشُذُّه لا غير، وأَشَذَّهُ؛ أَنشد أَبو الفتحبن جني:
فَأَشَذَّني لمرورهم، فَكَأَنني
غُصْنٌ لأَوَّل عاضدٍ أَو عاسِفِ
قال: وأَبى الأَصمعي شذه. وسمى أَهلُ النحو ما فارق ما عليه بقية بابه وانفرد عن ذلك إِلى غيره شاذّاً، حملاً لهذا الموضع على حكم غيره، وجاؤوا شُذَّاذاً أَي قِلالاً.
وقوم شُذَّاذ إِذا لم يكونوا في منازلهم ولا حيهم. وشُذَّانُ الناس: ما تفرّق منهم. وشُذَّاذُ الناس: الذين يكونون في القوم ليسوا في قبائلهم ولا منازلهم. وشُذَّاذُ الناس: متفرقوهم. وفي حديث قتادة وذكر قوم لوط فقال: ثم أَتبع شُذَّانَ القوم صَخْراً مَنْضُوداً أَي من شذ منهم وخرج عن جماعته. قال: وشُذَّان جمع شاذّ مثل شاب وشُبَّان، ويروى بفتح الشين، وهو المتفرق من الحصى وغيره. ويقالُ: من قال شُذَّان، فهو جمع شاذ، ومن قال شَذَّان، فهو فَعْلانُ، وهو ما شذ من الحصى. ويقالُ: شُذَّان وإِنما يقال شُذَّان، بالضم، لا يجمع
(* قوله «وانما يقال شذان بالضم لا يجمع إلخ» كذا
بالنسخة المعتمد عليها عندنا، ولعل فيها سقطاً والأصل والله أعلم. وإنما يقال شذان بالضم لأن فاعلاً لا يجمع على فعلان يعني بفتح الفاء.) على فَعلان. ابن سيده: وشُذَّان الحصى ونحوه ما تطاير منه. وحكى ابن جني: شَذَّان الحصى؛ قال امروء القيس:
تُطاير شَذَّانَ الحَصى بِمَناسِم
صِلاب العُجى، مَلْثومها غَيرُ أَمعرا
الجوهري: شَذان الحصى، بالفتح والنون، المتفرق منه؛ وقال: يتركن شَذَّانَ الحَصى جَوافِلا
وشَذَّانُ الإِبل وشُذَّانُها: ما افترق منها؛ أَنشد ابن الأَعرابي: شُذَّانُها رائعة لِهَدْرِه
رائعة: مرتاعة. الليث: شذ الرجل إِذا انفرد عن أَصحابه؛ وكذلك كل شيء منفرد، فهو شاذ؛ وكلمة شاذة.
ويقال: أَشْذَذْتَ يا رجل إِذا جاء بقول شاذٍّ نادٍّ. ابن الأَعرابي: يقال ما يدع فلان شاذّاً ولا نادّاً إِلا قتله إِذا كان شجاعاً لا يلقاه أَحد إِلا قتله. ويقال: شاذّ أَي متنحٍّ.

##### Türkçe

**شَذَّ** ondan **يَشِذُّ** ve **يَشُذُّ** (olarak) **شذوذاً**: topluluktan ayrılıp tek kaldı ve nadir oldu; o hâlde o **شاذٌّ**dur; başkası onu **أَشذُّه** kılar. İbn Sîde: **شَذَّ** şey **يَشِذُّ** (olarak) **شَذّاً** ve **شُذوذاً**: kendi topluluğundan nadir oldu; ve onu o, başkası değil, **يَشُذُّه** (olarak) **شَذَّه** kılar; ve onu **أَشَذَّهُ** kılar. Ebû’l-Feth b. Cinnî inşâd etti:

فَأَشَذَّني لمرورهم، فَكَأَنني
غُصْنٌ لأَوَّل عاضدٍ أَو عاسِفِ

Dedi: ve el-Asma‘î onun **شذه**sini (kullanımını) reddetti. Nahiv ehli, bâbının geri kalanının üzerinde bulunduğu şeyden ayrılan ve bundan başka bir şeye tek başına giden şeye **شاذّاً** adını verdi; bu mevkii, başkasının hükmü üzerine حمل ederek; ve **شُذَّاذاً** getirdiler, yani azlar.

Ve bir kavim **شُذَّاذ** (olur), evlerinde ve ne kendi mahallelerinde olmadıkları zaman. Ve **شُذَّانُ الناس**: onlardan ayrılıp dağılmış olan şey. Ve **شُذَّاذُ الناس**: kavim içinde bulunan, kabilelerinde ve evlerinde olmayan kimseler. Ve **شُذَّاذُ الناس**: onların dağınık olanları. Katâde hadîsinde, Lût kavmini anıp şöyle dedi: sonra kavmin **شُذَّانَ**ını, yani onlardan şâz olanı ve cemaatinden çıkanını, yığılmış bir kaya ile tâkip etti. Dedi: ve **شُذَّان** **شاذّ**in cem‘idir; tıpkı **شاب** ve **شُبَّان** gibi; ve şînin fethasıyla da rivayet olunur; o, çakıl taşından ve başkasından dağılmış olandır. Ve denilir: kim **شُذَّان** derse, o **شاذ**in cem‘idir; kim **شَذَّان** derse, o **فَعْلانُ**dur; ve o, çakıl taşından şâz olan şeydir. Ve denilir: **شُذَّان**; ve ancak **شُذَّان** denilir, damme ile;
(* “ve ancak damme ile **شُذَّان** denilir, cem‘ edilmez ilh.” sözü, bizdeki muteber nüshada böyledir; belki onda bir düşme vardır; aslı—Allah daha iyi bilir—: ancak damme ile **شُذَّان** denilir; çünkü **فاعل** **فَعلان** üzerine cem‘ edilmez; yani fânın fethasıyla.)
**فَعلان** üzerine.

İbn Sîde: ve **وشُذَّان** çakıl taşı ve benzeri: ondan sıçrayıp saçılan şey. İbn Cinnî nakletti: **شَذَّان الحصى**; İmru’ul-Kays dedi:

تُطاير شَذَّانَ الحَصى بِمَناسِم
صِلاب العُجى، مَلْثومها غَيرُ أَمعرا

Cevherî: **شَذان الحصى**—fetha ve nûn ile—ondan dağılmış olan (şey)dir; ve dedi:

يتركن شَذَّانَ الحَصى جَوافِلا

Ve **شَذَّانُ الإِبل** ve onun **شُذَّانُها**sı: ondan ayrılıp dağılmış olan şey. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

شُذَّانُها رائعة لِهَدْرِه

**رائعة**: ürkmüş. Leys: adam **شذ** eder, arkadaşlarından tek başına ayrıldığı zaman; ve bunun gibi her tek kalan şey, o **شاذ**dır; ve şâz bir kelime.

Ve denilir: ey adam, **أَشْذَذْتَ**; şâz, nâdir bir söz getirdiğin zaman. İbnü’l-A‘râbî: denilir ki, falan, şâz ve nâdir hiçbir şeyi bırakmaz, ancak onu öldürür; şecaatli olduğu zaman, ona kimse rastlamaz ki onu öldürmesin. Ve denilir: **شاذّ** yani uzaklaşmış.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ذ ذ * * شَذَّ * عنه أي انفرد عن الجمهور وندر يشذ بالضم والكسر * شُذُوذا * فهو * شَاذٌ * و * أشَذَّهُ * غيره

##### Türkçe

* **ش ذ ذ** * * **شَذَّ** * ondan; yani cemaatten ayrılıp tek kaldı ve nadir oldu; **يشذ** (ötre ile ve esre ile) * **شُذُوذا** *; o hâlde o * **شَاذٌ** *dur; ve başkası onu * **أشَذَّهُ** * kıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شذ يشذ، بالضم، على الشذوذ والندرة، ويشذ، بالكسر، على القياس، هذا الذي ذكره أئمة الصرف، وأورده الشيخ الشيخ ابن مالك في مصنفاته، شذا وشذوذا، فهو شاذ، قال شيخنا: وحكى الشهاب في يونس تثليث المضارع، وهو غير معروف، ولا وجه للفتح إلا إذا ثبت كسر ماضيه، ولم يذكروه، والله أعلم، وفي المحكم: شذ الشيء يشذ ويشذ شذا وشذوذا: ندر عن الجمهور وخرج عنهم. وزاد غيره: وانفرد. وقال الليث: شذ الرجل، إذا انفرد عن أصحابه، وكذلك كل شيء منفرد فهو شاذ، وشذه هو، كمده، يشذه لا غير، وشذذه وأشذه أنشد أبو الفتح بن جني:
  فأشذني لمرورهم فكـأنـنـي                      غصن لأول عاضد أو عاصف قال: وأبي الأصمعي شذه، وسمي أهل النحو ما فارق ما عليه بقية بابه وانفرد عن ذلك إلى غيره شاذا، حملا لهذا الموضع على حكم غيره. وفي الأساس: ومن المجاز: هو شاذ عن القياس، وهذا مما يشذ عن الأصول، وكلمة شاذة، وهذه عن الليث. جاءوا شذاذا، الشذاذ كرمان القلال، و قوم شذاذ، وهم الذين لم يكونوا في حيهم ومنازلهم، وعبارة المحكم: الذين يكونون في القوم ليسوا في قبائلهم ولا منازلهم، وهو مجاز، وفي حديث قتادة وذكر قوم لوط فقال:  ثم أتبع شذان القوم صخرا منضودا  أي من شذ منهم وخرج عن جماعته، وهو جمع شاذ مثل شاب وشبان. والشذان، بالكسر: السدر. الشذان، بالفتح والضم: ما تفرق من الحصى وغيره كالإبل ونحوه، وهو مجاز، كما في الأساس، فمن قال شذان، بالضم، فهو جمع شاذ، ومن قال بالفتح فهو فعلان، وهو ما شذ من الحصى، قال ابن سيده، وشذان الحصى ونحوه: ما تطاير منه، وحكى ابن جني الفتح تبعا للجوهري، قال امرؤ القيس:
  تطاير شذان الحصى بـمـنـاسـم                      صلاب العجى ملثومها غير أمعرا وفي كتاب الفرق لابن السيد: وشذ الحصى، إذا تفرق، وأشذته الناقة، إذا فرقته. ومثله لابن القطاع، قال امرؤ القيس:
  كأن صليل المرو حين تشذه                      صليل زيوف ينتقدن بعبقرا وفي الصحاح: وشذان الإبل وشذانها: ما افترق منها، أنشد ابن الأعرابي..:
  شذانها رائعة لهدره وشاذ بن فياض: محدث، واسمه هلال، كذا في التبصير، وهو أبو بيدة اليشكري البصري، صدوق، له أوهام وأفراد، من العاشرة. يقال: أشذ الرجل، إذا جاء بقول شاذ نادر.
 أشذ الشيء: نحاه وأقصاه. ويقال: شاذ، أي متنح، وعن ابن الأعرابي: يقال: ما يدع فلان شاذا ولا نادا إلا فعله، إذا كان شجاعا لا يلقاه أحد إلا قتله. وقال ابن القطاع: أشذه: فرقه، وقيل شذه وأشذه بمعنى.

##### Türkçe

**شذ** **يشذ**; damme ile, **الشذوذ** ve **الندرة** üzere; ve **يشذ**; kesre ile, القياس üzere; bu, sarf imamlarının zikrettiği şeydir; ve şeyh, şeyh İbn Mâlik bunu musannefâtında nakletmiştir: **شذا** ve **شذوذا**; o hâlde o **شاذ**dır. Şeyhimiz dedi: Şihâb, Yûnus’ta muzâri‘in teslîsini hikâye etti; o ise mâruf değildir; ve feth için bir vech yoktur, ancak mâzîsinin kesri sabit olursa; hâlbuki onu zikretmediler; Allah daha iyi bilir. Ve **المحكم**’de: **شذ** şey **يشذ** ve **يشذ** **شذا** ve **شذوذا**: çoğunluktan nadir oldu ve onlardan çıktı. Başkası şunu ekledi: ve tek başına kaldı. Leys dedi: **شذ** adam; ashabından tek başına kaldığı zaman; ve bunun gibi tek başına olan her şey **شاذ**dır. Ve **شذه** o; **كمده** gibi; **يشذه**; başka değil. Ve **شذذه** ve **أشذه**. Ebû’l-Feth İbn Cinnî şu beyti inşâd etti:
  **فأشذني لمرورهم فكـأنـنـي                      غصن لأول عاضد أو عاصف**
Dedi: ve Ebû’l-Asma‘î: **شذه**. Ve nahiv ehli, بابının geri kalanının üzerinde bulunduğu şeyden ayrılan ve bundan başkasına tek başına giden şeye **شاذا** adını verdi; bu mevkii, başkasının hükmü üzerine حمل ederek. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: o, القياس’tan **شاذ**dır; ve bu, **الأصول**’dan **يشذ** eden şeylerdendir; ve **كلمة شاذة**; ve bu, Leys’tendir. **شذاذا** geldiler; **الشذاذ**: **كرمان القلال**. Ve **قوم شذاذ**: onlar, mahallelerinde ve menzillerinde olmayan kimselerdir. Ve **المحكم**’in ibaresi: kavim içinde bulunan, kabilelerinde ve menzillerinde olmayan kimseler; ve o mecazdır. Ve Katâde hadîsinde, Lût kavmini zikretti ve dedi ki:
  **ثم أتبع شذان القوم صخرا منضودا**
yani onlardan **شذ** eden ve cemaatinden çıkan kimse. Ve o, **شاذ**ın cem‘idir; **شاب** ve **شبان** gibi. Ve **الشذان**; kesre ile: **السدر**. Ve **الشذان**; fetha ve damme ile: çakıl taşından ve başkasından ayrılıp dağılan şey; deve ve benzeri gibi; ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Artık kim **شذان**ı damme ile söylerse, o **شاذ**ın cem‘idir; ve kim fetha ile söylerse, o **فعلان**dır; ve o, çakıl taşından **شذ** eden şeydir. İbn Sîde dedi: **شذان الحصى** ve benzeri: ondan sıçrayıp fırlayan şey. İbn Cinnî, Cevherî’ye tâbi olarak fethayı hikâye etti. İmru’ul-Kays dedi:
  **تطاير شذان الحصى بـمـنـاسـم                      صلاب العجى ملثومها غير أمعرا**
İbn es-Seyyid’in **كتاب الفرق**’ında: **شذ الحصى**; dağıldığı zaman. Ve **أشذته** deve; onu dağıttığı zaman. Bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ içindir. İmru’ul-Kays dedi:
  **كأن صليل المرو حين تشذه                      صليل زيوف ينتقدن بعبقرا**
Ve **الصحاح**’ta: **شذان الإبل** ve **شذانها**: ondan ayrılıp dağılan şey. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:..:
  **شذانها رائعة لهدره**
Ve **شاذ بن فياض**: muhaddis; ve adı **هلال**dır; **التبصير**’de böyle. Ve o, Ebû Bîde el-Yeşkürî el-Basrî’dir; صدوقtur; onun vehimleri ve ferdleri vardır; onuncu tabakadan. Denir ki: **أشذ** adam; **شاذ** nadir bir söz getirdiği zaman.

**أشذ** şey: onu uzaklaştırdı ve kenara itti. Ve denir ki: **شاذ**; yani çekilmiş, uzak durmuş. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: falan kimse **شاذا** da **نادا** da bırakmaz, ancak onu yapar; şecaatli olduğu zaman; ona kimse rastlamaz ki onu öldürmesin. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **أشذه**: onu ayırdı, dağıttı. Ve denildi ki: **شذه** ve **أشذه** mânâca birdir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَذَّ
شَذَّ I ,  U ( n. ac. شَذّ 1 ,  شُذُوْذ 27 ),
a.  Was separate, apart, isolated, alone; was odd, singular, unusual, exceptional; was anomalous, irregular.

b.  U ( n. ac. شَذّ 1 ),  see II .

شَذَّذَ
شَذَّذَ II ,
a.  Separated, set apart, isolated; excepted

أَشْذَذَ
أَشْذَذَ IV ,
a.  see II .

b.  Made use of an uncommon, abnormal expression.

شَاْذِذ
شَاْذِذ 21 , ( pl. شَوَاْذِذُ 41 ),
a.  Separate, apart; isolated, solitary, alone.

b.  Odd, singular, peculiar, unusual, uncommon; exceptional; abnormal; anomalous, irregular.

شُذُوْذ
شُذُوْذ 27 ,
a.  Separation; isolation.

b.  Oddity, peculiarity; exception; anomaly, irregularity.

شَذَّاْنُ
شَذَّاْنُ 33 ,
a.  Scattered, dispersed.

شِذَّاْن
شِذَّاْن 34 ,
a.  A species of lote-tree.

شُذَّاْن
شُذَّاْن 35 ,
a.  see 33 .

##### Türkçe

**شَذَّ**
**شَذَّ** I , U ( n. ac. **شَذّ** 1 , **شُذُوْذ** 27 ),
a. Ayrı, başka; yalıtılmış, tek başına idi; tek, münferit, alışılmadık, istisnaî idi; anormal, düzensiz idi.

b. U ( n. ac. **شَذّ** 1 ), II’ye bak.

**شَذَّذَ**
**شَذَّذَ** II ,
a. Ayırdı, ayrı kıldı, yalıttı; istisna etti.

**أَشْذَذَ**
**أَشْذَذَ** IV ,
a. II’ye bak.

b. Alışılmamış, anormal bir ifade kullandı.

**شَاْذِذ**
**شَاْذِذ** 21 , ( pl. **شَوَاْذِذُ** 41 ),
a. Ayrı, başka; yalıtılmış, tek başına, yalnız.

b. Tek, münferit, garip, alışılmadık, nadir; istisnaî; anormal; aykırı, düzensiz.

**شُذُوْذ**
**شُذُوْذ** 27 ,
a. Ayrılma; yalıtılma.

b. Gariplik, tuhaflık; istisna; aykırılık, düzensizlik.

**شَذَّاْنُ**
**شَذَّاْنُ** 33 ,
a. Dağınık, saçılmış.

**شِذَّاْن**
**شِذَّاْن** 34 ,
a. Sidr ağacından bir tür.

**شُذَّاْن**
**شُذَّاْن** 35 ,
a. 33’e bak.
