# شذذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شذذ

شَذَّ عنه يَشِذُّ ويَشُذُّ شذوذاً: انفرد عن الجمهور وندر، فهو شاذٌّ، وأَشذُّه غيره. ابن سيده: شَذَّ الشَّيءُ يَشِذُّ شَذّاً وشُذوذاً: ندر عن جمهوره؛ وشَذَّه هو يَشُذُّه لا غير، وأَشَذَّهُ؛ أَنشد أَبو الفتحبن جني:
فَأَشَذَّني لمرورهم، فَكَأَنني
غُصْنٌ لأَوَّل عاضدٍ أَو عاسِفِ
قال: وأَبى الأَصمعي شذه. وسمى أَهلُ النحو ما فارق ما عليه بقية بابه وانفرد عن ذلك إِلى غيره شاذّاً، حملاً لهذا الموضع على حكم غيره، وجاؤوا شُذَّاذاً أَي قِلالاً.
وقوم شُذَّاذ إِذا لم يكونوا في منازلهم ولا حيهم. وشُذَّانُ الناس: ما تفرّق منهم. وشُذَّاذُ الناس: الذين يكونون في القوم ليسوا في قبائلهم ولا منازلهم. وشُذَّاذُ الناس: متفرقوهم. وفي حديث قتادة وذكر قوم لوط فقال: ثم أَتبع شُذَّانَ القوم صَخْراً مَنْضُوداً أَي من شذ منهم وخرج عن جماعته. قال: وشُذَّان جمع شاذّ مثل شاب وشُبَّان، ويروى بفتح الشين، وهو المتفرق من الحصى وغيره. ويقالُ: من قال شُذَّان، فهو جمع شاذ، ومن قال شَذَّان، فهو فَعْلانُ، وهو ما شذ من الحصى. ويقالُ: شُذَّان وإِنما يقال شُذَّان، بالضم، لا يجمع
(* قوله «وانما يقال شذان بالضم لا يجمع إلخ» كذا
بالنسخة المعتمد عليها عندنا، ولعل فيها سقطاً والأصل والله أعلم. وإنما يقال شذان بالضم لأن فاعلاً لا يجمع على فعلان يعني بفتح الفاء.) على فَعلان. ابن سيده: وشُذَّان الحصى ونحوه ما تطاير منه. وحكى ابن جني: شَذَّان الحصى؛ قال امروء القيس:
تُطاير شَذَّانَ الحَصى بِمَناسِم
صِلاب العُجى، مَلْثومها غَيرُ أَمعرا
الجوهري: شَذان الحصى، بالفتح والنون، المتفرق منه؛ وقال: يتركن شَذَّانَ الحَصى جَوافِلا
وشَذَّانُ الإِبل وشُذَّانُها: ما افترق منها؛ أَنشد ابن الأَعرابي: شُذَّانُها رائعة لِهَدْرِه
رائعة: مرتاعة. الليث: شذ الرجل إِذا انفرد عن أَصحابه؛ وكذلك كل شيء منفرد، فهو شاذ؛ وكلمة شاذة.
ويقال: أَشْذَذْتَ يا رجل إِذا جاء بقول شاذٍّ نادٍّ. ابن الأَعرابي: يقال ما يدع فلان شاذّاً ولا نادّاً إِلا قتله إِذا كان شجاعاً لا يلقاه أَحد إِلا قتله. ويقال: شاذّ أَي متنحٍّ.

### Türkçe

**شَذَّ** ondan **يَشِذُّ** ve **يَشُذُّ** (olarak) **شذوذاً**: topluluktan ayrılıp tek kaldı ve nadir oldu; o hâlde o **شاذٌّ**dur; başkası onu **أَشذُّه** kılar. İbn Sîde: **شَذَّ** şey **يَشِذُّ** (olarak) **شَذّاً** ve **شُذوذاً**: kendi topluluğundan nadir oldu; ve onu o, başkası değil, **يَشُذُّه** (olarak) **شَذَّه** kılar; ve onu **أَشَذَّهُ** kılar. Ebû’l-Feth b. Cinnî inşâd etti:

فَأَشَذَّني لمرورهم، فَكَأَنني
غُصْنٌ لأَوَّل عاضدٍ أَو عاسِفِ

Dedi: ve el-Asma‘î onun **شذه**sini (kullanımını) reddetti. Nahiv ehli, bâbının geri kalanının üzerinde bulunduğu şeyden ayrılan ve bundan başka bir şeye tek başına giden şeye **شاذّاً** adını verdi; bu mevkii, başkasının hükmü üzerine حمل ederek; ve **شُذَّاذاً** getirdiler, yani azlar.

Ve bir kavim **شُذَّاذ** (olur), evlerinde ve ne kendi mahallelerinde olmadıkları zaman. Ve **شُذَّانُ الناس**: onlardan ayrılıp dağılmış olan şey. Ve **شُذَّاذُ الناس**: kavim içinde bulunan, kabilelerinde ve evlerinde olmayan kimseler. Ve **شُذَّاذُ الناس**: onların dağınık olanları. Katâde hadîsinde, Lût kavmini anıp şöyle dedi: sonra kavmin **شُذَّانَ**ını, yani onlardan şâz olanı ve cemaatinden çıkanını, yığılmış bir kaya ile tâkip etti. Dedi: ve **شُذَّان** **شاذّ**in cem‘idir; tıpkı **شاب** ve **شُبَّان** gibi; ve şînin fethasıyla da rivayet olunur; o, çakıl taşından ve başkasından dağılmış olandır. Ve denilir: kim **شُذَّان** derse, o **شاذ**in cem‘idir; kim **شَذَّان** derse, o **فَعْلانُ**dur; ve o, çakıl taşından şâz olan şeydir. Ve denilir: **شُذَّان**; ve ancak **شُذَّان** denilir, damme ile;
(* “ve ancak damme ile **شُذَّان** denilir, cem‘ edilmez ilh.” sözü, bizdeki muteber nüshada böyledir; belki onda bir düşme vardır; aslı—Allah daha iyi bilir—: ancak damme ile **شُذَّان** denilir; çünkü **فاعل** **فَعلان** üzerine cem‘ edilmez; yani fânın fethasıyla.)
**فَعلان** üzerine.

İbn Sîde: ve **وشُذَّان** çakıl taşı ve benzeri: ondan sıçrayıp saçılan şey. İbn Cinnî nakletti: **شَذَّان الحصى**; İmru’ul-Kays dedi:

تُطاير شَذَّانَ الحَصى بِمَناسِم
صِلاب العُجى، مَلْثومها غَيرُ أَمعرا

Cevherî: **شَذان الحصى**—fetha ve nûn ile—ondan dağılmış olan (şey)dir; ve dedi:

يتركن شَذَّانَ الحَصى جَوافِلا

Ve **شَذَّانُ الإِبل** ve onun **شُذَّانُها**sı: ondan ayrılıp dağılmış olan şey. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

شُذَّانُها رائعة لِهَدْرِه

**رائعة**: ürkmüş. Leys: adam **شذ** eder, arkadaşlarından tek başına ayrıldığı zaman; ve bunun gibi her tek kalan şey, o **شاذ**dır; ve şâz bir kelime.

Ve denilir: ey adam, **أَشْذَذْتَ**; şâz, nâdir bir söz getirdiğin zaman. İbnü’l-A‘râbî: denilir ki, falan, şâz ve nâdir hiçbir şeyi bırakmaz, ancak onu öldürür; şecaatli olduğu zaman, ona kimse rastlamaz ki onu öldürmesin. Ve denilir: **شاذّ** yani uzaklaşmış.
