# شذذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شذذ

شذ يشذ، بالضم، على الشذوذ والندرة، ويشذ، بالكسر، على القياس، هذا الذي ذكره أئمة الصرف، وأورده الشيخ الشيخ ابن مالك في مصنفاته، شذا وشذوذا، فهو شاذ، قال شيخنا: وحكى الشهاب في يونس تثليث المضارع، وهو غير معروف، ولا وجه للفتح إلا إذا ثبت كسر ماضيه، ولم يذكروه، والله أعلم، وفي المحكم: شذ الشيء يشذ ويشذ شذا وشذوذا: ندر عن الجمهور وخرج عنهم. وزاد غيره: وانفرد. وقال الليث: شذ الرجل، إذا انفرد عن أصحابه، وكذلك كل شيء منفرد فهو شاذ، وشذه هو، كمده، يشذه لا غير، وشذذه وأشذه أنشد أبو الفتح بن جني:
  فأشذني لمرورهم فكـأنـنـي                      غصن لأول عاضد أو عاصف قال: وأبي الأصمعي شذه، وسمي أهل النحو ما فارق ما عليه بقية بابه وانفرد عن ذلك إلى غيره شاذا، حملا لهذا الموضع على حكم غيره. وفي الأساس: ومن المجاز: هو شاذ عن القياس، وهذا مما يشذ عن الأصول، وكلمة شاذة، وهذه عن الليث. جاءوا شذاذا، الشذاذ كرمان القلال، و قوم شذاذ، وهم الذين لم يكونوا في حيهم ومنازلهم، وعبارة المحكم: الذين يكونون في القوم ليسوا في قبائلهم ولا منازلهم، وهو مجاز، وفي حديث قتادة وذكر قوم لوط فقال:  ثم أتبع شذان القوم صخرا منضودا  أي من شذ منهم وخرج عن جماعته، وهو جمع شاذ مثل شاب وشبان. والشذان، بالكسر: السدر. الشذان، بالفتح والضم: ما تفرق من الحصى وغيره كالإبل ونحوه، وهو مجاز، كما في الأساس، فمن قال شذان، بالضم، فهو جمع شاذ، ومن قال بالفتح فهو فعلان، وهو ما شذ من الحصى، قال ابن سيده، وشذان الحصى ونحوه: ما تطاير منه، وحكى ابن جني الفتح تبعا للجوهري، قال امرؤ القيس:
  تطاير شذان الحصى بـمـنـاسـم                      صلاب العجى ملثومها غير أمعرا وفي كتاب الفرق لابن السيد: وشذ الحصى، إذا تفرق، وأشذته الناقة، إذا فرقته. ومثله لابن القطاع، قال امرؤ القيس:
  كأن صليل المرو حين تشذه                      صليل زيوف ينتقدن بعبقرا وفي الصحاح: وشذان الإبل وشذانها: ما افترق منها، أنشد ابن الأعرابي..:
  شذانها رائعة لهدره وشاذ بن فياض: محدث، واسمه هلال، كذا في التبصير، وهو أبو بيدة اليشكري البصري، صدوق، له أوهام وأفراد، من العاشرة. يقال: أشذ الرجل، إذا جاء بقول شاذ نادر.
 أشذ الشيء: نحاه وأقصاه. ويقال: شاذ، أي متنح، وعن ابن الأعرابي: يقال: ما يدع فلان شاذا ولا نادا إلا فعله، إذا كان شجاعا لا يلقاه أحد إلا قتله. وقال ابن القطاع: أشذه: فرقه، وقيل شذه وأشذه بمعنى.

### Türkçe

**شذ** **يشذ**; damme ile, **الشذوذ** ve **الندرة** üzere; ve **يشذ**; kesre ile, القياس üzere; bu, sarf imamlarının zikrettiği şeydir; ve şeyh, şeyh İbn Mâlik bunu musannefâtında nakletmiştir: **شذا** ve **شذوذا**; o hâlde o **شاذ**dır. Şeyhimiz dedi: Şihâb, Yûnus’ta muzâri‘in teslîsini hikâye etti; o ise mâruf değildir; ve feth için bir vech yoktur, ancak mâzîsinin kesri sabit olursa; hâlbuki onu zikretmediler; Allah daha iyi bilir. Ve **المحكم**’de: **شذ** şey **يشذ** ve **يشذ** **شذا** ve **شذوذا**: çoğunluktan nadir oldu ve onlardan çıktı. Başkası şunu ekledi: ve tek başına kaldı. Leys dedi: **شذ** adam; ashabından tek başına kaldığı zaman; ve bunun gibi tek başına olan her şey **شاذ**dır. Ve **شذه** o; **كمده** gibi; **يشذه**; başka değil. Ve **شذذه** ve **أشذه**. Ebû’l-Feth İbn Cinnî şu beyti inşâd etti:
  **فأشذني لمرورهم فكـأنـنـي                      غصن لأول عاضد أو عاصف**
Dedi: ve Ebû’l-Asma‘î: **شذه**. Ve nahiv ehli, بابının geri kalanının üzerinde bulunduğu şeyden ayrılan ve bundan başkasına tek başına giden şeye **شاذا** adını verdi; bu mevkii, başkasının hükmü üzerine حمل ederek. Ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: o, القياس’tan **شاذ**dır; ve bu, **الأصول**’dan **يشذ** eden şeylerdendir; ve **كلمة شاذة**; ve bu, Leys’tendir. **شذاذا** geldiler; **الشذاذ**: **كرمان القلال**. Ve **قوم شذاذ**: onlar, mahallelerinde ve menzillerinde olmayan kimselerdir. Ve **المحكم**’in ibaresi: kavim içinde bulunan, kabilelerinde ve menzillerinde olmayan kimseler; ve o mecazdır. Ve Katâde hadîsinde, Lût kavmini zikretti ve dedi ki:
  **ثم أتبع شذان القوم صخرا منضودا**
yani onlardan **شذ** eden ve cemaatinden çıkan kimse. Ve o, **شاذ**ın cem‘idir; **شاب** ve **شبان** gibi. Ve **الشذان**; kesre ile: **السدر**. Ve **الشذان**; fetha ve damme ile: çakıl taşından ve başkasından ayrılıp dağılan şey; deve ve benzeri gibi; ve o mecazdır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Artık kim **شذان**ı damme ile söylerse, o **شاذ**ın cem‘idir; ve kim fetha ile söylerse, o **فعلان**dır; ve o, çakıl taşından **شذ** eden şeydir. İbn Sîde dedi: **شذان الحصى** ve benzeri: ondan sıçrayıp fırlayan şey. İbn Cinnî, Cevherî’ye tâbi olarak fethayı hikâye etti. İmru’ul-Kays dedi:
  **تطاير شذان الحصى بـمـنـاسـم                      صلاب العجى ملثومها غير أمعرا**
İbn es-Seyyid’in **كتاب الفرق**’ında: **شذ الحصى**; dağıldığı zaman. Ve **أشذته** deve; onu dağıttığı zaman. Bunun benzeri İbnü’l-Kattâ‘ içindir. İmru’ul-Kays dedi:
  **كأن صليل المرو حين تشذه                      صليل زيوف ينتقدن بعبقرا**
Ve **الصحاح**’ta: **شذان الإبل** ve **شذانها**: ondan ayrılıp dağılan şey. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:..:
  **شذانها رائعة لهدره**
Ve **شاذ بن فياض**: muhaddis; ve adı **هلال**dır; **التبصير**’de böyle. Ve o, Ebû Bîde el-Yeşkürî el-Basrî’dir; صدوقtur; onun vehimleri ve ferdleri vardır; onuncu tabakadan. Denir ki: **أشذ** adam; **شاذ** nadir bir söz getirdiği zaman.

**أشذ** şey: onu uzaklaştırdı ve kenara itti. Ve denir ki: **شاذ**; yani çekilmiş, uzak durmuş. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: falan kimse **شاذا** da **نادا** da bırakmaz, ancak onu yapar; şecaatli olduğu zaman; ona kimse rastlamaz ki onu öldürmesin. İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **أشذه**: onu ayırdı, dağıttı. Ve denildi ki: **شذه** ve **أشذه** mânâca birdir.
