# شذر (ش-ذ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ذ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والذال والراء معهما
ش ذ ر مستعمل فقط
شذر:
الشَّذرُ: قطعٌ من ذهب، تلقط من المعدن من غير إذابةِ الحجارة، وممّا يُصاغُ من الذَّهب فرائد يُفصَّل بها اللُّؤلُؤُ والجوهر.
والتَّشذُّر: النَّشاط، والتَّسرُّع إلى الأمر.
وتشذَّرت الناقةُ إذا رأت رعياً يسرُّها فحركت رأسها فرحاً ومرحاً.
والتَّشذُّر: التَّوعُّدُ والتَّهدُّدُ، قال لبيد:
غلبٌ تشذَّر بالدُّحول كأنها		جِنُّ البدي رواسياً أقدامها
والتَّشذُّرُ: الاستثفار بالثوب.

##### Türkçe

باب **الشين** ve**الذال** ve**الراء** onlarla birlikte

**ش ذ ر** yalnızca kullanılmıştır

**شذر**:
**الشَّذرُ**: altından parçalar; taşların eritilmesi olmaksızın madenden toplanır; ve altından dökülen şeylerden, onunla inci ve cevherin ayrıldığı (aralarına konulduğu) gerdanlık taneleri.

Ve **التَّشذُّر**: canlılık; ve işe doğru acele etme.

Ve deve **تشذَّرت**; onu sevindiren bir otlak gördüğü zaman; sevinç ve neşeden başını hareket ettirdi.

Ve **التَّشذُّر**: tehdit etme ve gözdağı verme; Lebîd dedi ki:
Güçlü (develer), **الدُّحول** ile **تشذَّر** etmiş; sanki o, **البدي** cinleri; ayakları sağlamca yerleşmiş.

Ve **التَّشذُّرُ**: elbiseyle istisfâr (elbiseyi altına bağlama).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَذْرُ من الذَهَبِ: ما يُلْقَطُ من المعدن من غير إذابةِ الحجارةِ، والقطعةُ منه شَذْرَةٌ. والشَذْرُ أيضاً: صغارُ اللؤلؤ. وتفرَّقوا شذَرَ مَذَرَ، وشِذَرَ مِذَرَ، إذا ذهَبوا في كلّ وجه. والتَشَذُّرُ: الاسْتِثْفارُ بالثوب أو بالذَنَب. يقال: تَشَذَّرَ فلان، إذا تهيَّأ للقتال. وتَشَذَّرَ القومُ في الحرب: تطاولوا. وتَشَذَّرَ فرسَه، إذا ركبه من ورائه. والتَشَذُّرُ: الوعيدُ.

##### Türkçe

**الشَذْرُ** altından: madenden, taşları eritme olmaksızın toplanan şeydir; onun parçası **شَذْرَةٌ**’dir. Ve **الشَذْرُ** ayrıca: incinin küçükleri. Ve “**شذَرَ مَذَرَ**” ve “**شِذَرَ مِذَرَ**” diye dağıldılar; her yöne gittiklerinde. Ve **التَشَذُّرُ**: elbiseyle yahut kuyrukla kuşanmadır. Denir ki: falan **تَشَذَّرَ**; savaşa hazırlandığında. Ve topluluk savaşta **تَشَذَّرَ**: boyca uzadılar. Ve atını **تَشَذَّرَ**; onu arkasından bindiğinde. Ve **التَشَذُّرُ**: tehdittir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ذ ر
شذر
استعمل منه : شذر .
شذر : قال الليث : الشَّذْرُ : قِطَعٌ من ذَهَبٍ ، الواحدة شَذْرَةٌ ، تُلْقَطُ من المعدن من غير إذَابَة الحِجَارة ، ومما يُصاغُ من الذّهب فرائد يْفَصَّل بها اللُّؤلؤ والجَوْهر .
وقال ابن دريد : الشَّذْرُ : خَرَزٌ يُفَصَّلُ به النّظم ، وأنشد :
شَذْرَةَ وَادٍ ورَأَيْتُ الزُّهَرَهْ
وقال شمر : الشَّذْرُ هَناتٌ كأنها رؤوس النَّمْل من الذّهب ، يُجْعَلُ في الخَوْق .
وفي حديث علي رضي الله عنه ، أنَّ سليمان بن صُرَد قال : بلغني عن أمير المؤمنين : ( ذَرْوٌ من قَوْلٍ تَشَذّرَ لِي به من شتْمٍ وإيعاد ) .
قال أبو عُبيد : والتَّشَذُّرُ التَّوَعُّدُ والتّهَدُّد .
وقال لبيد :
غُلْبٌ تَشَذّرُ بالذُّحُل كأَنَّها
جِنُّ البَدِيِّ رَواسِياً أَقْدامُها
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : تَشَذَّرَ فلانٌ وتَقَتَّرَ ، إذا تَشَمَّر وتَهَيَّأَ للحملة ، وقال : شَذّرَ به ، وشَتَّر به ، إذا سَمَّع به .
وقال الليث : التّشذُّر ، من النشاط والتَّسَرُّع إلى الأمر .
يقال : للقوم في الحرب إذا تَصَاوَلُوا : تَشَذّرُوا ، وتَشذّرَت النَّاقة ، إذا رَأَتْ رِعْياً يَسرُّها فحركت رأسها مَرَحاً وفَرَحاً .
وقال أبو عُبيد ، قال الكسائيّ : التَّشَذُّرُ بالثوب : هو الاسْتِثْفَارُ به .
قال : وقال العدبَّسُ الكِنَانيّ : الشّوْذَرُ : الإتْبُ .
وأنشد :
مْنْفَرِجٌ عن جانبَيْه الشَّوْذَرُ
وقال الفراء : الشَّوْذَرُ : هو الذي تلبسه المرأة تحت ثَوبها .
وقال الليث : الشَّوْذَرُ : ثوب تَخَبَّأُ به المرأةُ والجارية إلى طرف عَضُدِها .

##### Türkçe

ش ذ ر
**شذر**
Ondan kullanılan: **شذر**.
**شذر**: Leys dedi: **الشَّذْرُ**: altından parçalar; bir tanesi **شَذْرَةٌ**; taşların eritilmesi olmaksızın madenden toplanır; ve altından dökülen şeylerden, onunla inci ve cevherin ayrıldığı gerdanlık taneleri.

İbn Düreyd dedi: **الشَّذْرُ**: onunla dizinin ayrıldığı boncuk; ve inşad etti:
**شَذْرَةَ وَادٍ ورَأَيْتُ الزُّهَرَهْ**

Şemmer dedi: **الشَّذْرُ**: altından, sanki karınca başları gibi olan birtakım şeyler; **الخَوْق** içine konulur.

Ali رضي الله عنه hadîsinde, Süleyman b. Surad’ın dediği: Müminlerin emîrinden bana ulaştı: (Sövme ve tehditten bana onunla parçalanıp ayrılan sözden bir saçılma).

Ebû Ubeyd dedi: ve **التَّشَذُّرُ** tehdit etme ve gözdağı vermedir.

Lebîd dedi:
**غُلْبٌ تَشَذّرُ بالذُّحُل كأَنَّها**
**جِنُّ البَدِيِّ رَواسِياً أَقْدامُها**

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Falan **تَشَذَّرَ** ve **تَقَتَّرَ**, yani sıvadı ve hücuma hazırlandı; ve dedi: onunla **شَذّرَ** etti ve onunla **شَتَّر** etti, yani onunla (hakkında) duyurdu.

Leys dedi: **التّشذُّر**; canlılıktan ve işe aceleyle yönelmekten.

Denir: savaşta kavim için, birbirleriyle vuruştuklarında: **تَشَذّرُوا**; ve deve **تَشذّرَت**; yani onu sevindiren bir otlak gördüğünde başını sevinç ve ferahla hareket ettirdi.

Ebû Ubeyd dedi, Kisâî dedi: elbiseyle **التَّشَذُّرُ**: onunla **الاسْتِثْفَارُ**dır.

Dedi: ve el-‘Adabbes el-Kinânî dedi: **الشّوْذَرُ**: **الإتْبُ**.

Ve inşad etti:
**مْنْفَرِجٌ عن جانبَيْه الشَّوْذَرُ**

Ferrâ dedi: **الشَّوْذَرُ**: kadının elbisesinin altında giydiği şeydir.

Leys dedi: **الشَّوْذَرُ**: kadının ve cariyenin onunla, pazusunun ucuna kadar gizlendiği bir elbise.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والذال وما يثلثهما)
(شذر) الشين والذال والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقِ شيءٍ وتميُّزِه. والآخَر على الوعيد والتسرُّع. من ذلك قولُ العرب: تفرّق القومُ شَذَر مذَر، إذا تبدَّدُوا في البلاد. ومنه الشُّذْرة: قطعة من ذَهَب.‏
وأمّا الأصل الآخَر فالتشذُّر، وهو كالنَّشاط والتسرُّع للأمر. وتشذَّرَ القومُ في الحرب: تطاوَلوا. وتشَذّرت النّاقة: حَرّكَتْ رأسَها فَرَحا. والتشذُّر: الوعيد؛ ومنه حديث سليمان بن صُرَد، أنَّه بلغه عن عليّ عليه السلام قولٌ "تَشَذَّرَ فيه(1)".‏
فأما قولهم إنّ التشذُّر الاستثفار بالثَّوب، فذلك من قياس الباب الذي ذكرناه، وكأنَّه وُصِف بالجِدّ في أمره فقيل تشذَّر. ومنه: أتَى فلان فرسَه فتشذَّره، أي ركِبه من ورائه.‏
(شذم) الشين والذال والميم ليس بشيء، وذكروا فيه كلمةً يقال إنّها من المقلوب. قالوا: الشَّيذمان الذي في قول الطرماح:‏
* فَرَاها الشَّيذُمانُ عن الجَنِينِ(2) *‏
يقال إنّما هو الشَّيْمُذان.‏
(شذي) الشين والذال والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على الحَدّ والحِدّة. يقال إنّ فيه شَذَاةً، أي حِدّةً وجُرأة. وقال الخليل: يقال للجائع إذا اشتد جُوعه: ضَرِم شَذاهُ(3). والشَّذَى: الأذى والشّرّ. ويقال إنّ الشَّذَا ذُباب الكَلْب. والشَّذا: كِسَرُ العُود، وأحسَبُه سمِّي بذلك لحِدّة رائحته. قال الشّاعر:‏
إذا ما مشَت نَادَى بما في ثيابِها *** رياحُ الشَّذا والمَنْدَليُّ المَطَّيرُ(4)‏
فأمّا الذي من السُّفُن يُعرف بالشَّذَا فما أُراه عربيّاً.‏
(شذب) الشين والذال والباء أصلٌ يدلُّ على تجريدِ شيءٍ من قِشره، ثم يُحمَل عليه. فالشَّذْب: قَشْر اللَّحم. وكلُّ شيءٍ نحَّيتَه عن شيءٍ فقد شَذَبته. ومن الباب: التَّشذيب: التقطيع. فأَمَّا الشوْذَب فمن هذا الباب أيضاً، وهو الطَّوِيلُ من كلِّ شيء، كأنّه في طوله مشذّب، أي مجرَّد؛ وإذا جُرِّد الشّيءُ من قِشرِه كانَ أظهَرَ لطُوله. وفرسٌ مشذّب: طويل، بمنْزلة الجذْع المشذّب.‏
---------------------
(1) في اللسان: "بلغني عن أمير المؤمنين ذرء من قول، تشذر لي فيه بشتم وإيعاد، فسرت إليه جواداً. أي مسرعاً".‏
(2) صدره في الديوان 179 واللسان (شذم):‏  * على حولاء يطفو السخد منها *‏
(3) في الأصل: "ضرم شذواه"، صوابه من اللسان.‏
(4) هو العجير السلولي، أو عمرو بن الإطنابة. اللسان (شذا، طير).‏

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ẕâl ve bunların üçlüleri bâbı)
(**شذر**) **الشين** ve **الذال** ve **الراء** iki asıldır: bunlardan biri bir şeyin dağılmasına ve onun temâyüzüne delâlet eder. Diğeri tehdit ve acele etmeye (delâlet eder). Bundan (olarak) Arapların sözü: “Kavim **شَذَر مذَر** dağıldı”, yani beldelerde dağılıp saçıldıkları zaman. Ondan **الشُّذْرة**: altından bir parça.

Ama diğer asıl ise **التشذُّر**’dür; o, iş için canlılık ve acele etme gibidir. Kavim savaşta **تشذَّرَ** etti: uzadılar. Dişi deve **تشَذّرت**: başını sevinçten hareket ettirdi. Ve **التشذُّر**: tehdittir; ondan Süleyman b. Ṣurad hadisi: ona Ali’den -aleyhi’s-selâm- bir söz ulaştığı (rivayet edilir): “Onda **تَشَذَّرَ فيه**(1).”

Şu hâlde onların “**التشذُّر** elbiseyle **الاستثفار** etmektir” sözlerine gelince, bu, zikrettiğimiz bâbın kıyasındandır; sanki işinde ciddiyetle vasfedilmiş de “**تشذَّر**” denilmiştir. Ondan: Falan, atına geldi de onu **تشذَّره** etti; yani ona arkasından bindi.

(**شذم**) **الشين** ve **الذال** ve **الميم** bir şey değildir; onda bir kelime zikrettiler, ters çevrilmişten olduğu söylenir. Dediler ki: Ṭırmâḥ’ın sözünde olan **الشَّيذمان**:
* “Onu **الشَّيذُمانُ** ceninden ayırdı”(2) *
denilir ki ancak o **الشَّيْمُذان**’dır.

(**شذي**) **الشين** ve **الذال** ve illetli harf tek bir asıldır; o da sınır ve keskinliğe delâlet eder. “Onda **شَذَاةً** vardır” denir; yani keskinlik ve cüret. Halîl dedi ki: Aç olana, açlığı şiddetlendiği zaman: “**ضَرِم شَذاهُ**(3)” denir. Ve **الشَّذَى**: eziyet ve şerdir. Ve **الشَّذَا**’nın köpek sineği olduğu söylenir. Ve **الشَّذا**: odun kırıntılarıdır; ben onu, kokusunun keskinliğinden dolayı böyle adlandırılmış sanıyorum. Şair dedi ki:
Eğer yürürse, elbiselerinde olanı çağırır *** **الشَّذا** rüzgârları ve uçucu **المَنْدَليُّ**(4)
Ama gemilerden olup **الشَّذَا** diye bilinen şeye gelince, onu Arapça görmüyorum.

(**شذب**) **الشين** ve **الذال** ve **الباء** bir asıldır; bir şeyi kabuğundan soymaya delâlet eder, sonra ona hamledilir. O hâlde **الشَّذْب**: etin soyulmasıdır. Ve bir şeyi bir şeyden uzaklaştırdığın her şeyde onu **شَذَبته** etmiş olursun. Bâbdan: **التَّشذيب**: parçalama. Ama **الشوْذَب** ise bu bâbdandır da; o, her şeyin uzunudur; sanki uzunluğunda **مشذّب**’dir, yani soyulmuş/çıplaklaştırılmıştır; bir şey kabuğundan soyulunca uzunluğu daha belirgin olur. Ve **فرسٌ مشذّب**: uzun; **الجذْع** **المشذّب** menzilesinde.

---------------------
(1) Lisân’da: “Müminlerin emîrinden bir sözün bir parçası bana ulaştı; onda bana sövme ve tehdit ile **تشذر** etti; ben de ona bir atlı olarak yürüdüm; yani acele eden olarak.”
(2) Sadrı Dîvân’da 179 ve Lisân (**شذم**)’de:
* “Bir **حولاء** üzerine; ondan **السخد** yüzer” *
(3) Asılda: “**ضرم شذواه**”; doğrusu Lisân’dandır.
(4) O, **العجير السلولي**’dir; yahut **عمرو بن الإطنابة**. Lisân (**شذا**، **طير**).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ذ ر
التقط الشذر من المعدن والشذور‏.‏
وتشذر القوم وغيرهم‏:‏ تفرقوا‏.‏
وذهبت غنمك شذر مذر‏.‏
وأقبل يتشذّر‏.‏
يتهدّد‏.‏
ولبست الجارية شوذرها‏:‏ إتبها‏.‏
قال‏:‏
كأنّ إذا استَقبلتَهُ أجنِحَاتِهِ
شَوَاذِرُ جافَتها ثُدِيٌّ نَوَاهِدُ

##### Türkçe

ش ذ ر
**التقط الشذر** madenden ve **الشذور**(u) topladı.‏
**وتشذر القوم وغيرهم**: dağıldılar.‏
Ve koyunların **شذر مذر** gitti.‏
Ve **يتشذّر** olarak geldi.‏
Tehdit ediyor.‏
Ve cariye **شوذرها**sını giydi: **إتبها**sını.‏
Dedi ki:
Sanki onu karşıladığında onun kanatları
Onun **جافتها**sının **شَوَاذِرُ**ü, **ثُدِيٌّ نَوَاهِدُ**dür

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّذْر: قِطَعٌ من الذهب يُلْقَطُ من المعْدِن من غير إِذابة الحجارة، ومما يصاغ من الذهب فرائد يفصل بها اللؤلؤ والجوهر. والشَّذْرُ أَيضاً: صغار اللؤلؤ، شبهها بالشذر لبياضها. وقال شمر: الشَّذْرُ هَنَاتٌ صِغار كأَنها رؤوس النمل من الذهب تجعل في الخَوْقِ وقيل: هو خَرَزٌ يفصل به النَّظْمُ، وقيل: هو اللؤلؤ الصغير، واحدته شَذْرَةٌ؛ قال الشاعر: ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رآها ثُرْمُلَهْ،
وقالَ: يا قَوْم رَأَيْتُ مُنْكَرَه،
شَذْرةَ وَادٍ، وَرَأَيْتُ الزُّهَرَهْ
وأَنشد شَمِرٌ للمَرَّارِ الأَسَدِيّ يصف ظَبْياً:
أَتَيْنَ على اليَمِينِ، كَأَنَّ شَذْراً
تَتابَعَ في النِّظامِ لَه زَلِيلُ
وشَذَّرَ النَّظْمَ: فَصَّلَهُ. فأَما قولهم: شَذَّر كلامَه بِشِعِرٍ، فمولَّد وهو على المَثَلِ. والتَّشَذُّرُ: النَّشاطُ والسُّرْعة في الأَمر. وتَشَذَّرَتِ الناقةُ إِذا رأَت رِعْياً يَسُرُّها فحرّكت برأْسها مَرَحاً وفَرَحاً. والتَّشَذُّر: التَّهَدُّدُ؛ ومنه قول سليمان ابن صُرَد: بلغني عن أَمير المؤمنين ذَرْءٌ من قول تَشَذَّرَ لي فيه بشَتْمٍ وإِيعاد فَسِرْتُ إِليه جَوَاداً أَي مسرعاً؛ قال أَبو عبيد: لست أَشك فيها بالذال، قال: وقال بعضهم تَشَزَّرَ، بالزاي، كأَنه من النظر الشَّزْر، وهو نَظَرُ المُغْضَبِ، وقيل: التَّشَذُّر التَّهيُّؤُ للشَّرِّ، وقيل: التَّشَذُّرُ التوعد والتَّهَدُّدُ؛ وقال لبيد:
غُلْبٌ تَشَذَّرُ بالذُّحُولٍ، كأَنها
جِنُّ البَدِيِّ، رَوَاسِياً أَقْدَامُها
ابن الأَعرابي: تَشَذَّرَ فلان وتَقَتَّرَ إِذا تَشَمَّرَ وتَهَيَّأَ للحَمْلَة. وفي حديث حُنَينٍ: أَرى كتيبة حَرْشَفٍ كأَنهم قد تَشَذَّرُوا أَي تهيَّأُوا لها وتأَهَّبُوا. ويقال: شَذَّرَ به وشَتَّرَ به إِذا سَمَّعَ به. ويقال للقوم في الحرب إِذا تطاولوا: تَشَذَّرُوا. وتَشَذَّرَ فُلانٌ إِذا تهيأَ للقتال. وتَشَذَّرَ فَرَسَهُ أَي ركبه من ورائه. وتَشَذَّرَتِ الناقةُ: جَمَعَتْ قُطْرَيْها وشالت بذنبها. وتَشَذَّرَ السَّوْطُ: مال وتحرَّك؛ قال:
وكانَ ابنُ أَجْمالٍ، إِذا ما تَشَذَّرَتْ
صُدُورُ السِّياطِ، شَرْعُهُنَّ المُخَوَّفُ
وتَشَذَّرَ القومُ: تفرقوا. وذهبوا في كل وجه شَذَرَ مَذَرَ وشِذَرَ مِذَرَ وبِذَرَ أَي ذهبوا في كل وجه، ولا يقال ذلك في الإِقْبال؛ وذهبت غنمك شَذَرَ مَذَرَ وشِذَرَ مِذَرَ: كذلك. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَن عمر، رضي الله عنه، شَرَّدَ الشِّرْكَ شَذَرَ مَذَرَ أَي فرّقه وبَدَّده في كل وجه، ويروى بكسر الشين والميم وفتحهما. والتَّشَذُّرُ بالثوب وبالذَّنَبِ: هو الاستثفار به.
والشَّوْذَرُ: الإِتْبُ، وهو بُرْدٌ يُشَقُّ ثم تلقيه المرأَة في عنقها من غير كُمَّيْنِ ولا جَيْب؛ قال:
مُنْضَرِجٌ عَنْ جانِبَيْهِ الشَّوْذَرُ
وقيل: هو الإِزار، وقيل: هو المِلْحَفَةُ، فارسي معرب، أَصله شاذَر وقيل: جاذَر. وقال الفراء: الشَّوْذَرُ هو الذي تلبسه المرأَة تحت ثوبها، وقال الليث: الشَّوْذَرُ ثوب تَجْتابُه المرأَة والجارية إِلى طَرَفِ عَضُدها، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّذْر**: altından parçalar; maden(den) eritme olmaksızın toplanır. (Yine) altından yapılan şeylerden: onunla inci ve cevherin ayrıldığı gerdanlık taneleri. Ve **الشَّذْرُ** ayrıca: küçük inciler; beyazlıkları sebebiyle onu **الشَّذْر**e benzetti. Şemr dedi: **الشَّذْرُ** altından, sanki karınca başları gibi küçük şeylerdir; **الخَوْقِ** içinde yapılır. Ve denildi: o, onunla dizim(in) ayrıldığı boncuktur. Ve denildi: o, küçük incidir; onun bir tanesi **شَذْرَةٌ**dur; şair dedi:
ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رآها ثُرْمُلَهْ،
وقالَ: يا قَوْم رَأَيْتُ مُنْكَرَه،
شَذْرةَ وَادٍ، وَرَأَيْتُ الزُّهَرَهْ

Şemr, **المَرَّارِ الأَسَدِيّ**’ye ait, bir ceylanı vasfederken (şu beyti) rivayet etti:
أَتَيْنَ على اليَمِينِ، كَأَنَّ شَذْراً
تَتابَعَ في النِّظامِ لَه زَلِيلُ

Ve **شَذَّرَ النَّظْمَ**: onu ayırdı. Amma onların sözü: **شَذَّر كلامَه بِشِعِرٍ**; bu, muvelleddir ve mesel üzere(dir). Ve **التَّشَذُّرُ**: işte canlılık ve sürat. Ve **تَشَذَّرَتِ الناقةُ**: onu sevindiren bir otlak gördüğünde; başıyla şenlik ve sevinçle hareket etti. Ve **التَّشَذُّر**: tehdit etme; ondan, Süleyman b. Surad’ın sözü:
بلغني عن أَمير المؤمنين ذَرْءٌ من قول تَشَذَّرَ لي فيه بشَتْمٍ وإِيعاد
فَسِرْتُ إِليه جَوَاداً أَي مسرعاً؛
Ebû Ubeyd dedi: onda **بالذال** ile olduğundan şüphe etmiyorum. Dedi: Bazıları da **تَشَزَّرَ** dedi, **بالزاي** ile; sanki **النظر الشَّزْر**denmiş gibi; o, öfkelenenin bakışıdır. Ve denildi: **التَّشَذُّر** şerre hazırlanmadır. Ve denildi: **التَّشَذُّرُ** vaad ile tehdit etmektir; Lebîd dedi:
غُلْبٌ تَشَذَّرُ بالذُّحُولٍ، كأَنها
جِنُّ البَدِيِّ، رَوَاسِياً أَقْدَامُها

İbnü’l-A‘râbî: **تَشَذَّرَ** falan ve **تَقَتَّرَ**; hamle için sıvanıp hazırlanırsa. Huneyn hadîsinde: “Ben, sanki **تَشَذَّرُوا** etmişler gibi bir **حَرْشَفٍ** taburu görüyorum”; yani ona hazırlanmışlar ve teçhizlenmişler. Ve denilir: **شَذَّرَ به** ve **شَتَّرَ به**; onunla (hakkında) duyurduğunda. Ve kavme savaşta, uzayıp yükseldiklerinde denilir: **تَشَذَّرُوا**. Ve **تَشَذَّرَ فُلانٌ**: savaşmak için hazırlandığında. Ve **تَشَذَّرَ فَرَسَهُ**: yani ona arkasından bindi. Ve **تَشَذَّرَتِ الناقةُ**: iki yanını topladı ve kuyruğuyla kaldırdı. Ve **تَشَذَّرَ السَّوْطُ**: eğildi ve hareket etti; dedi:
وكانَ ابنُ أَجْمالٍ، إِذا ما تَشَذَّرَتْ
صُدُورُ السِّياطِ، شَرْعُهُنَّ المُخَوَّفُ

Ve **تَشَذَّرَ القومُ**: dağıldılar. Ve her yöne **شَذَرَ مَذَرَ** ve **شِذَرَ مِذَرَ** ve **بِذَرَ** gittiler; yani her yöne gittiler; bu, gelişte söylenmez. Ve koyunların **شَذَرَ مَذَرَ** ve **شِذَرَ مِذَرَ** gitti: böyledir. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ömer, Allah ondan razı olsun, şirki **شَذَرَ مَذَرَ** dağıttı”; yani onu her yöne ayırdı ve dağıttı; şîn ve mîm’in kesresiyle ve fethasıyla rivayet olunur. Ve **التَّشَذُّرُ** elbiseyle ve kuyrukla: onunla **الاستثفار**dır.

Ve **الشَّوْذَرُ**: **الإِتْبُ**dür; o, bir bürddür; sonra yarılır, sonra kadın onu, iki kol ve yaka olmaksızın boynuna atar; dedi:
مُنْضَرِجٌ عَنْ جانِبَيْهِ الشَّوْذَرُ

Ve denildi: o, izardır. Ve denildi: o, milhafedir. Farsça, Arapçalaştırılmıştır; aslı **شاذَر**; ve denildi: **جاذَر**. Ferrâ dedi: **الشَّوْذَرُ** kadının elbisesinin altında giydiği şeydir. Leys dedi: **الشَّوْذَرُ** kadının ve cariyenin, pazusunun ucuna kadar yırttığı elbisedir; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ذ ر * * الشَّذْرُ * من الذهب بوزن البحر ما يلقط من الذهب من المعدن من غير إذابة الحجارة القطعة منه * شَذْرةٌ * و * الشَّذْرُ * أيضا صغار اللؤلؤ

##### Türkçe

* ش ذ ر * * **الشَّذْرُ** *: altından; (vezin olarak) **البحر** vezninde; maden(den) altından, taşların eritilmesi olmaksızın toplanan şey; ondan bir parça: * **شَذْرةٌ** *. Ve * **الشَّذْرُ** * ayrıca küçük inci(ler)dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشذر، بالفتح: قطع من الذهب تلقط من معدنه بلا إذابة الحجارة: ومما يصاغ من الذهب فرائد يفصل بها اللؤلؤ والجوهر. أو خرز يفضل بها وفي بعض الأصول: به النظم أو هو اللؤلؤ الصغار، على التشبيه بالشذر، لبياضها. وقال شمر: الشذر: هنات صغار كأنها رؤوس النمل، من الذهب، يجعل في الخوق، الواحدة شذرة، بهاء، وأنشد شمر للمرار الأسدي يصف ظبيا:
  أتين على اليمين كأن شذرا                      تتابع في النظام له زليل

  وأبو شذرة: كنية الزبرقان بن بدر، نقله الصاغاني. أبو العلاء: شذرة بن محمد ابن أحمد بن شذرة الخطيب: محدث، عن أبن المقري الأصبهاني وغيره. وأبو الرجاء محمد، وأبو المرجى أحمد، ابنا إبراهيم بن أحمد بن شذرة، الأصبهانيان، حدثا عن ابن ريدة، وعنهما السلفي. من أمثالهم: تفرقوا شذر مذر، بالتحريك فيهما، ويكسر أولهما، وقد تبدل الميم من مذر باء موحدة، وقال بعضهم: هو الأصل، لأنه من التبذير، وهو التفريق، قاله شيخنا، قلت: والذي يظهر أن الميم هو الأصل، لأن المقصود منه إنما هو الإتباع فقط، لا ملاحظة معنى التفريق كأخواته الآتية، فتأمل، أي ذهبوا في كل وجه. وزاد الميداني فقال: ويقال: ذهبوا شغر بغر، وشذر مذر، وجذع مذع أي تفرقوا في كل وجه. وزاد في اللسان: ولا يقال ذلك في الإقبال، وفي حديث عائشة رضي الله عنها:  إن عمر رضي الله عنه شرد الشرك شذر مذر، أي فرقه وبدده في كل وجه. ورجل شذارة، بالكسر: غيور ويقال أيضا: شنذارة، بالنون، وشبذارة، بالموحدة، وقد تقدمت الإشارة إلى ذلك. والشيذر، كحيدر: د، أوفقير ماء، والفقير: هو المكان السهل تحفر فيه ركايا متناسبة، والذي نص عليه الصاغاني في التكملة: الشوذر: بلد، وقيل: فقير ماء، ولم يذكره صاحب اللسان. والشوذر: الملحفة، معرب، فارسيته جادر، ومن سجعات الحريري: برز على جوذر، عليه شوذر. الشوذر: الإتب، وهو برد يشق، ثم تلقيه المرأة في عنقها من غير كمين ولا جيب، قال:
  منضرج عن جانبيه الشوذر وقال الفراء: الشوذر: هو الذي تلبسه المرأة تحت ثوبها. وقال الليث: الشوذر: ثوب تجتابه المرأة والجارية إلى طرف عضدها. شوذر: ع بالبادية. اسم د، بالأندلس، هذا الذي أشار إليه الصاغاني. عن ابن الأعرابي: تشذر فلان وتقتر، إذا تشمر وتهيأ للقتال والحملة، وفي حديث حنين:  كأنهم قد تشذروا  أي تهيئوا لها وتأهبوا. تشذر الرجل: توعد وتهدد، وتغضب، ومنه قول سليمان بن صرد بلغني عن أمير المؤمنين ذرء من قول تشذر لي فيه بشتم وإيعاد، فسرت إليه جوادا، أي مسرعا، قال أبو عبيد: لست أشك فيها بالذال، قال: وقال بعضهم: تشزر، بالزاي، كأنه في النظر الشزر، وهو نظر المغضب. تشذر: نشط. تشذر: تسرع في الأمر، وفي التكملة: إلى الأمر. تشذر: تهدد، ولو ذكره عند توعد كان أجمع، كما فعله صاحب اللسان وغيره. تشذرت الناقة إذا رأت رعيا يسرها فحركت رأسها فرحا ومرحا. تشذر السوط: مال وتحرك، قال:
  وكان ابن أجمال إذا ما تشـذرت                      صدور السياط شرعهن المخوف. تشذر القوم والجمع: تفرقوا وذهبوا كل مذهب في كل وجه، وكذلك تشذرت غنمك. تشذروا في الحرب: تطاولوا. تشذر بالثوب وبالذنب استثفر. من ذلك تشذر فرسه، إذا ركبه من ورائه. والمتشذر: الأسد، لنشاطه، أو تسرعه إلى الأمور، أو تهيئه للوثوب. ومما يستدرك عليه: شذرت النظم تشذيرا، إذا فصلته بالخرز. قال الصاغاني: فأما قولهم: شذر كلامه بشعر، فمولد، وهو على المثل. وشذر به، إذا ندد به وسمع، وكذلك شتر به. وتشذرت الناقة: جمعت قطريها، وشالت بذنبها. والشذيور، كسفرجل: قصر بقومس، كان الخوارج التجئوا إليه، يقال بالسين أيضا، كذا في التكلمة للصاغاني.

##### Türkçe

**الشذر**، fetih ile: taşları eritme olmaksızın madeninden toplanan altın parçalarıdır; ve altından yapılan şeylerden, onunla inci ve cevherin ayrıldığı gerdanlık taneleridir. Yahut onunla ayrılan boncuk; ve bazı asıllarda: onunla dizim; yahut o, beyazlıkları sebebiyle **الشذر**e benzetme üzere küçük incidir. Şemmer dedi ki: **الشذر**: altından, sanki karınca başları gibi küçük şeylerdir; **الخوق** içine konur; bir tanesi **شذرة**dir, هاء ile. Ve Şemmer, Murâr el-Esedî’nin bir ceylanı vasfederken söylediği şu beyti rivayet etti:
  Sağ tarafta geldiler, sanki **شذرا**                      dizimde ardı ardına gelir; onun için bir **زليل** vardır

**أبو شذرة**: Zuberqân b. Bedr’in künyesidir; onu Sâğânî nakletti. Ebû’l-Alâ: **شذرة** b. Muhammed b. Ahmed b. **شذرة** el-Hatîb: muhaddis; İbnü’l-Mukrî el-İsfahânî ve başkalarından. Ve Ebû’r-Racâ Muhammed ile Ebû’l-Mercâ Ahmed, İbrâhîm b. Ahmed b. **شذرة**’nin iki oğludur; ikisi de İsfahânlıdır; İbn Rîde’den hadis rivayet ettiler; onlardan da Selefî rivayet etti. Onların darbımesellerinden: **تفرقوا شذر مذر**; ikisinde de hareke ile; ikisinin evveli de kesrelenir; ve **مذر**’deki **الميم** bazen tek noktalı **باء** ile değiştirilir. Bazıları dedi ki: asıl olan odur; çünkü o **التبذير**dendir; o da ayırıp dağıtmaktır; bunu şeyhimiz söyledi. Ben dedim ki: görünen şu ki asıl olan **الميم**’dir; çünkü ondan maksat ancak sırf **الإتباع**tır; gelecek kardeşleri gibi ayırıp dağıtma mânâsını gözetmek değildir; öyleyse düşün: yani her yönden gittiler. Meydânî artırdı ve dedi ki: **ذهبوا شغر بغر** ve **شذر مذر** ve **جذع مذع** denir; yani her yönde dağılıp ayrıldılar. Lisân’da artırdı: bu, gelişte söylenmez. Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Şüphesiz Ömer رضي الله عنه şirki **شذر مذر** olarak **شرد** etti”; yani onu her yönde ayırdı ve dağıttı. Ve **شذارة** adam, kesre ile: kıskançtır; ayrıca **شنذارة** denir, **النون** ile; ve **شبذارة** denir, tek noktalı **الموحدة** ile; buna daha önce işaret geçti. Ve **الشيذر**, **حيدر** vezninde: bir beldedir; yahut su **فقير**idir; **الفقير**: içinde birbirine uygun kuyular kazılan düz yerdir. Sâğânî’nin **التكملة**’de açıkça belirttiği: **الشوذر**: bir beldedir; ve “su **فقير**idir” denildi; Lisân sahibi onu zikretmedi. **الشوذر**: örtüdür; muarrebdir; Farsçası **جادر**’dir. Harîrî’nin secilerinden: “**جوذر** üzerinde ortaya çıktı; üzerinde **شوذر**.” **الشوذر**: **الإتب**dir; o, yarılan bir bürddür; sonra kadın onu, kolsuz ve yakasız olarak boynuna atar. Şöyle dedi:
  İki yanından **الشوذر** boyanmış.
Ferrâ dedi ki: **الشوذر**: kadının elbisesinin altında giydiği şeydir. Leys dedi ki: **الشوذر**: kadının ve cariyenin, pazusunun ucuna kadar yırtıp giydiği elbisedir. **شوذر**: bedeviyede bir ayn’dır. Endülüs’te bir dâl’in adıdır; Sâğânî’nin işaret ettiği budur. İbnü’l-A‘râbî’den: “Falan **تشذر** etti ve **تقتر** etti” denir; yani sıvandı ve savaş ve hücuma hazırlandı. Huneyn hadîsinde: “Sanki onlar **تشذروا** etmişler”; yani ona hazırlandılar ve ona hazırlanıp teçhiz oldular. Adam **تشذر** etti: tehdit etti ve gözdağı verdi; ve öfkelendi. Ondandır: Süleymân b. Surad’ın sözü: “Müminlerin emîrinden bana ulaştı ki, bana sövme ve tehdit ile onda bana karşı **تشذر** ettiğine dair bir şey”; bunun üzerine ona bir ata binerek gittim; yani hızlıca. Ebû Ubeyd dedi ki: onda **الذال** ile olduğundan şüphe etmiyorum. Dedi ki: Bazıları da **تشزر** dedi, **الزاي** ile; sanki o, **النظر الشزر**dedir; o da öfkeli bakıştır. **تشذر**: canlandı. **تشذر**: işte acele etti; **التكملة**’de: işe. **تشذر**: tehdit etti; onu “**توعد**” yanında zikretseydi daha toparlayıcı olurdu; Lisân sahibi ve başkalarının yaptığı gibi. Dişi deve **تشذرت** oldu: onu sevindiren bir otlak gördüğünde başını sevinç ve şenlikten oynattı. Kamçı **تشذر** etti: eğildi ve hareket etti. Şöyle dedi:
  İbn Ecmâl, ne zaman **تشـذرت** olursa                      kamçıların göğüsleri; onları korkutan sürer.
Topluluk **تشذر** etti; ve cem‘: dağıldılar ve her yönden her gidişe gittiler; senin koyunların da böyle **تشذرت** olur. Savaşta **تشذروا** ettiler: boy uzattılar. **تشذر** etti elbise ile ve kuyruk ile: **استثفر** etti. Ondandır: atı **تشذر** etti; yani onu arkasından bindi. Ve **المتشذر**: aslandır; onun canlılığı sebebiyle; yahut işlere çabuk atılması sebebiyle; yahut sıçramaya hazırlanması sebebiyle. Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: “Dizimi **شذرت** ettim, **تشذيرا**”; yani onu boncukla ayırdım. Sâğânî dedi ki: “Onların ‘Sözünü şiirle **شذر** etti’ sözüne gelince: muvelleddir; ve o, mesel üzerinedir.” Ve “Onunla **شذر** etti” denir; yani onu ayıpladı ve duyurdu; “Onunla **شتر** etti” de böyledir. Dişi deve **تشذرت** oldu: iki yanını topladı ve kuyruğunu kaldırdı. Ve **الشذيور**, **سفرجل** vezninde: Kûmis’te bir kaledir; Hâricîler ona sığınmışlardı; **السين** ile de söylenir; Sâğânî’nin **التكملة**’sinde böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شذّر النَّظْمَ
2 شذّر النَّظْمَ ذ , inf. n. تَشْذِيرٌ, He divided the strung beads with other beads. (O. [See شَذْرٌ, below.]) ― -b2- Hence, by way of comparison, (TA,) شذّر كَلَامَهُ بِشِعْرٍ (tropical:) [He interspersed his language with poetry]: but this is post-classical. (O, TA.) ― -b3- شذّر بِهِ He rendered him notorious, or infamous: or made him to hear what was bad, evil, abominable, or foul: (O, TA:) and in like manner شتّر به. (TA.)

تشذّر
5 تشذّر ذ It (a people, or party, TA, or a collected body, K, and a flock of sheep or a herd of goats, TA) dispersed, or became dispersed, (A, K, TA,) and went in every direction. (TA.) ― -b2- تشذّر بِالثَّوْبِ He turned back the extremity of the garment between his legs, and stuck it in the part where it was bound round his waist, behind. (S, K.) And تشذّر بِالذَّنَبِ He put the tail between his thighs, making it to cleave to his belly. (S, TA.) ― -b3- Hence, (TA,) تشذّر فَرَسَهُ He mounted his horse from behind. (S, K.) ― -b4- Also, تشذّر, He prepared himself for fight, (S, K, TA,) and for a charge, or an assault; he equipped, or accoutred, himself for it. (TA.) ― -b5- He threatened; (S, A, K;) and became angered: (K:) A 'Obeyd says, I doubt not its being with ذ; but some, he adds, say تشزّر, with ز. (S.) [See a verse of Lebeed cited among the exs. of the preposition بِ.] ― -b6- He was, or became, brisk, lively, or sprightly. (K.) ― -b7- He hastened to do a thing; (TS, K, TA;) or in a thing, or an affair. (So in some copies of the K.) ― -b8- تشذّروا فِى الحَرْبِ i. q. تَطَاوَلُوا [app. as meaning They behaved overbearingly in war]: (S, K:) or تَشَذُّرٌ signifies the protracting of war. (KL.) ― -b9- تشذّرت النَّاقَةُ The she-camel pastured upon herbage (K, TA) that rejoiced her, (TA,) and she shook her head by reason of joy thereat. (K, TA.) And The she-camel drew together her two sides, and raised her tail. (TA.) ― -b10- And تشذّر السَّوْطُ The whip inclined, and became in motion. (K.)

شَذْرٌ
شَذْرٌ ذ Pieces of gold that are picked up from the mine (S, A, K) without the melting, or smelting, (S, K,) of the ore: (S:) n. un. with ة: (S, K:) and pl. شُذُورٌ. (A.) And Beads made of gold to form divisions between pearls and jewels: (TA:) or beads by means of which other beads of a string are divided: (K:) or small pearls: (S, K:) or small things of gold, like the heads of ants, which are affixed to a [ring of the kind called] خَوْق: (Sh:) or, as some say, green beads: (Har p. 600:) n. un. with ة. (K.) -A2- شذر [app. شَذْرٌ] signifies [also, like تَشَذُّرٌ,] Briskness, liveliness, or sprightliness: and quickness in an affair. (Ham. p. 54.)

تَفَرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ
تَفَرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ ذ , and شِذَرَ مِذَرَ, They [dispersed, or became dispersed, or] went, or went away, in every direction: (S, L, K:) it is not said of a people coming: (L:) the م in مذر is sometimes changed into ب; or, accord. to some, بذر is the original, being from التَّبْذِيرُ; but MF thinks that مذر is the original, as it is only an imitative sequent, in which no regard is had to the meaning of “ dispersion. ” (TA.)

شَوْذَرٌ
شَوْذَرٌ ذ A [garment of the kind called] مِلْحَفَة: an arabicized word; (S, K;) from the Pers. جَادَرْ [or چَادَرْ or چَادِرْ]. (S.) And i. q. اـِتْبٌ; (A, K, TA;) i. e. A [garment of the kind called] بُرْد, which is slit [in the middle], and worn by a woman, who throws it upon her neck, [putting her head through the slit;] having neither sleeves nor an opening at the bosom: (TA:) or [a garment] like the صِدَار, [which is said by some to be the same as the اـِتْب,] worn by a young woman: (Har p. 55:) a garment which a woman wears beneath her ثَوْب: (Fr:) a certain garment which a woman and a girl wear, extending to the extremity of the upper half of the arm. (Lth.) [The modern چادر of Persia and El-'Irلk seems to be generally what is commonly called in Egypt a “ milلyeh, ” correctly “ mulلنh ” (مُلَآءَة), figured and described in my work on the Modern Egyptians: or, in some instances, a similar covering of plain white, or dark blue, cotton; the former of which is now called in Egypt an “ izلr. ” (See Dozy's “ Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes, ” pp. 216-219.)]

شِيذَارَةٌ
شِيذَارَةٌ ذ A very jealous man; (K;) as also شِنْذَارَةٌ and شِبْذَارَةٌ. (TA.)

المُتَشَذِّرُ
المُتَشَذِّرُ ذ The lion: (K:) because of his briskness, or quickness to act, or readiness to leap. (TA.)

##### Türkçe

شذّر النَّظْمَ
2 **شذّر النَّظْمَ** ذ , mastar ismi **تَشْذِيرٌ**, Dizilmiş boncukları başka boncuklarla böldü. (O. [Aşağıdaki **شَذْرٌ**’e bak.]) ― -b2- Bundan dolayı, benzetme yoluyla, (TA,) **شذّر كَلَامَهُ بِشِعْرٍ** (mecaz:) [sözünü şiirle aralara serpiştirdi]: fakat bu, klasik-sonrasıdır. (O, TA.) ― -b3- **شذّر بِهِ** Onu şöhretli (kötü şöhretli), yahut rezil yaptı: yahut ona kötü, şer, iğrenç, yahut pis olanı işittirdi: (O, TA:) ve aynı şekilde **شتّر به**. (TA.)

تشذّر
5 **تشذّر** ذ O (bir kavim, yahut bir fırka, TA, yahut toplanmış bir topluluk, K, ve koyun sürüsü yahut keçi sürüsü, TA) dağıldı, yahut dağılmış oldu, (A, K, TA,) ve her yöne gitti. (TA.) ― -b2- **تشذّر بِالثَّوْبِ** Elbisenin ucunu iki bacağı arasından geri çevirdi ve onu, beline bağlandığı yerin arkasında, oraya soktu. (S, K.) Ve **تشذّر بِالذَّنَبِ** Kuyruğu iki uyluğu arasına koydu; onu karnına yapışır kılarak. (S, TA.) ― -b3- Bundan dolayı, (TA,) **تشذّر فَرَسَهُ** Atına arkadan bindi. (S, K.) ― -b4- Ayrıca, **تشذّر**, savaş için hazırlandı, (S, K, TA,) ve bir hücum, yahut bir saldırı için; ona kendini donattı, yahut teçhizatlandı. (TA.) ― -b5- Tehdit etti; (S, A, K;) ve öfkelendi: (K:) A ‘Obeyd der ki: onun ذ ile olduğundan şüphe etmem; fakat bazıları, diye ekler, **تشزّر**, ز ile, der. (S.) [ب edatının örnekleri arasında zikredilen Lebeed’in bir beytine bak.] ― -b6- Çevik, canlı, yahut şen idi, yahut oldu. (K.) ― -b7- Bir şeyi yapmaya acele etti; (TS, K, TA;) yahut bir şeyde, yahut bir işte. (K’nın bazı nüshalarında böyle.) ― -b8- **تشذّروا فِى الحَرْبِ** i. q. **تَطَاوَلُوا** [görünüşe göre “savaşta zorbalık ettiler” mânasında]: (S, K:) yahut **تَشَذُّرٌ** savaşın uzatılmasını ifade eder. (KL.) ― -b9- **تشذّرت النَّاقَةُ** Dişi deve, onu sevindiren, (TA,) otlak üzerinde otladı (K, TA) ve bundan dolayı sevinç sebebiyle başını salladı. (K, TA.) Ve dişi deve iki yanını topladı ve kuyruğunu kaldırdı. (TA.) ― -b10- Ve **تشذّر السَّوْطُ** Kırbaç eğildi ve hareket hâlinde oldu. (K.)

شَذْرٌ
**شَذْرٌ** ذ Maden ocağından, cevherin eritilmesi yahut izabesi olmaksızın, (S, K,) toplanan altın parçaları: (S:) tekili ة iledir: (S, K:) ve çoğulu **شُذُورٌ**. (A.) Ve incilerle mücevherler arasında bölmeler oluşturmak için altından yapılmış boncuklar: (TA:) yahut bir dizinin diğer boncuklarının kendileriyle bölündüğü boncuklar: (K:) yahut küçük inciler: (S, K:) yahut karınca başları gibi küçük altın şeyler ki [**خَوْق** denilen türden] bir yüzüğe iliştirilir: (Sh:) yahut bazılarına göre yeşil boncuklar: (Har p. 600:) tekili ة iledir. (K.) -A2- **شذر** [görünüşe göre **شَذْرٌ**] [ayrıca, **تَشَذُّرٌ** gibi,] çeviklik, canlılık, yahut şenlik; ve bir işte sürat mânasına gelir. (Ham. p. 54.)

تَفَرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ
**تَفَرَّقُوا شَذَرَ مَذَرَ** ذ , ve **شِذَرَ مِذَرَ**, Onlar [dağıldılar, yahut dağılmış oldular, yahut] her yöne gittiler, yahut gidip uzaklaştılar: (S, L, K:) gelen bir kavim hakkında söylenmez: (L:) **مذر**’deki **م** bazen **ب**’ye çevrilir; yahut bazılarına göre **بذر** asıldır, **التَّبْذِيرُ**’den olmak üzere; fakat MF, **مذر**’in asıl olduğunu düşünür; zira o, sadece taklitî bir ardıl (sequent)tir; onda “dağılma” mânasına itibar edilmez. (TA.)

شَوْذَرٌ
**شَوْذَرٌ** ذ Bir [**مِلْحَفَة** denilen türden] elbise: Arapçalaştırılmış bir kelime; (S, K;) Farsça **جَادَرْ** [yahut **چَادَرْ** yahut **چَادِرْ**]’den. (S.) Ve i. q. **اـِتْبٌ**; (A, K, TA;) yani ortası yarılmış olan ve bir kadının giydiği, onu boynunun üzerine attığı [başını yarıktan geçirerek;] ne kolları ne de göğüste bir açıklığı bulunan [**بُرْد** denilen türden] bir elbise: (TA:) yahut genç bir kadının giydiği, bazılarınca **اـِتْب** ile aynı olduğu söylenen **صِدَار** gibi [bir elbise]: (Har p. 55:) bir kadının **ثَوْب**’unun altında giydiği bir elbise: (Fr:) bir kadın ve bir kızın giydiği, üst kolun yarısının ucuna kadar uzanan belirli bir elbise. (Lth.)

شِيذَارَةٌ
**شِيذَارَةٌ** ذ Çok kıskanç bir adam; (K;) bunun gibi **شِنْذَارَةٌ** ve **شِبْذَارَةٌ** da. (TA.)

المُتَشَذِّرُ
**المُتَشَذِّرُ** ذ Aslan: (K:) çevikliği, yahut fiile sürati, yahut sıçramaya hazır oluşu sebebiyle. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَذَرَ
شَذَرَ شَذَّرَ II ,
a.  Divided.

b.  [ Bi ], Rendered notorious.

تَشَذَّرَ
تَشَذَّرَ V ,
a.  Made ready for battle.

b.  Dispersed, scattered themselves.

c.  Got angry.

d.  Was lively, brisk.

شَذْر
شَذْر 1 , ( pl. شُذُوْر 27 ),
a.  Particle of gold.

b.  Beads; small pearls.

شَذَرَ مَذَر
شَذَرَ مَذَر
a.  Helter-skelter.

##### Türkçe

شَذَرَ
**شَذَرَ** **شَذَّرَ** II ,
a. Böldü.

b. [ Bi ], kötü şöhretli kıldı.

تَشَذَّرَ
**تَشَذَّرَ** V ,
a. Savaş için hazırlandı.

b. Dağıldılar, kendileri dağılıp saçıldılar.

c. Öfkelendi.

d. Canlı, çevik oldu.

شَذْر
**شَذْر** 1 , ( çoğ. **شُذُوْر** 27 ),
a. Altın parçası.

b. Boncuklar; küçük inciler.

شَذَرَ مَذَر
**شَذَرَ مَذَر**
a. Darmadağın.
