# شذر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شذر

الشَّذْر: قِطَعٌ من الذهب يُلْقَطُ من المعْدِن من غير إِذابة الحجارة، ومما يصاغ من الذهب فرائد يفصل بها اللؤلؤ والجوهر. والشَّذْرُ أَيضاً: صغار اللؤلؤ، شبهها بالشذر لبياضها. وقال شمر: الشَّذْرُ هَنَاتٌ صِغار كأَنها رؤوس النمل من الذهب تجعل في الخَوْقِ وقيل: هو خَرَزٌ يفصل به النَّظْمُ، وقيل: هو اللؤلؤ الصغير، واحدته شَذْرَةٌ؛ قال الشاعر: ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رآها ثُرْمُلَهْ،
وقالَ: يا قَوْم رَأَيْتُ مُنْكَرَه،
شَذْرةَ وَادٍ، وَرَأَيْتُ الزُّهَرَهْ
وأَنشد شَمِرٌ للمَرَّارِ الأَسَدِيّ يصف ظَبْياً:
أَتَيْنَ على اليَمِينِ، كَأَنَّ شَذْراً
تَتابَعَ في النِّظامِ لَه زَلِيلُ
وشَذَّرَ النَّظْمَ: فَصَّلَهُ. فأَما قولهم: شَذَّر كلامَه بِشِعِرٍ، فمولَّد وهو على المَثَلِ. والتَّشَذُّرُ: النَّشاطُ والسُّرْعة في الأَمر. وتَشَذَّرَتِ الناقةُ إِذا رأَت رِعْياً يَسُرُّها فحرّكت برأْسها مَرَحاً وفَرَحاً. والتَّشَذُّر: التَّهَدُّدُ؛ ومنه قول سليمان ابن صُرَد: بلغني عن أَمير المؤمنين ذَرْءٌ من قول تَشَذَّرَ لي فيه بشَتْمٍ وإِيعاد فَسِرْتُ إِليه جَوَاداً أَي مسرعاً؛ قال أَبو عبيد: لست أَشك فيها بالذال، قال: وقال بعضهم تَشَزَّرَ، بالزاي، كأَنه من النظر الشَّزْر، وهو نَظَرُ المُغْضَبِ، وقيل: التَّشَذُّر التَّهيُّؤُ للشَّرِّ، وقيل: التَّشَذُّرُ التوعد والتَّهَدُّدُ؛ وقال لبيد:
غُلْبٌ تَشَذَّرُ بالذُّحُولٍ، كأَنها
جِنُّ البَدِيِّ، رَوَاسِياً أَقْدَامُها
ابن الأَعرابي: تَشَذَّرَ فلان وتَقَتَّرَ إِذا تَشَمَّرَ وتَهَيَّأَ للحَمْلَة. وفي حديث حُنَينٍ: أَرى كتيبة حَرْشَفٍ كأَنهم قد تَشَذَّرُوا أَي تهيَّأُوا لها وتأَهَّبُوا. ويقال: شَذَّرَ به وشَتَّرَ به إِذا سَمَّعَ به. ويقال للقوم في الحرب إِذا تطاولوا: تَشَذَّرُوا. وتَشَذَّرَ فُلانٌ إِذا تهيأَ للقتال. وتَشَذَّرَ فَرَسَهُ أَي ركبه من ورائه. وتَشَذَّرَتِ الناقةُ: جَمَعَتْ قُطْرَيْها وشالت بذنبها. وتَشَذَّرَ السَّوْطُ: مال وتحرَّك؛ قال:
وكانَ ابنُ أَجْمالٍ، إِذا ما تَشَذَّرَتْ
صُدُورُ السِّياطِ، شَرْعُهُنَّ المُخَوَّفُ
وتَشَذَّرَ القومُ: تفرقوا. وذهبوا في كل وجه شَذَرَ مَذَرَ وشِذَرَ مِذَرَ وبِذَرَ أَي ذهبوا في كل وجه، ولا يقال ذلك في الإِقْبال؛ وذهبت غنمك شَذَرَ مَذَرَ وشِذَرَ مِذَرَ: كذلك. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَن عمر، رضي الله عنه، شَرَّدَ الشِّرْكَ شَذَرَ مَذَرَ أَي فرّقه وبَدَّده في كل وجه، ويروى بكسر الشين والميم وفتحهما. والتَّشَذُّرُ بالثوب وبالذَّنَبِ: هو الاستثفار به.
والشَّوْذَرُ: الإِتْبُ، وهو بُرْدٌ يُشَقُّ ثم تلقيه المرأَة في عنقها من غير كُمَّيْنِ ولا جَيْب؛ قال:
مُنْضَرِجٌ عَنْ جانِبَيْهِ الشَّوْذَرُ
وقيل: هو الإِزار، وقيل: هو المِلْحَفَةُ، فارسي معرب، أَصله شاذَر وقيل: جاذَر. وقال الفراء: الشَّوْذَرُ هو الذي تلبسه المرأَة تحت ثوبها، وقال الليث: الشَّوْذَرُ ثوب تَجْتابُه المرأَة والجارية إِلى طَرَفِ عَضُدها، والله أَعلم.

### Türkçe

**الشَّذْر**: altından parçalar; maden(den) eritme olmaksızın toplanır. (Yine) altından yapılan şeylerden: onunla inci ve cevherin ayrıldığı gerdanlık taneleri. Ve **الشَّذْرُ** ayrıca: küçük inciler; beyazlıkları sebebiyle onu **الشَّذْر**e benzetti. Şemr dedi: **الشَّذْرُ** altından, sanki karınca başları gibi küçük şeylerdir; **الخَوْقِ** içinde yapılır. Ve denildi: o, onunla dizim(in) ayrıldığı boncuktur. Ve denildi: o, küçük incidir; onun bir tanesi **شَذْرَةٌ**dur; şair dedi:
ذَهِبَ لَمَّا أَنْ رآها ثُرْمُلَهْ،
وقالَ: يا قَوْم رَأَيْتُ مُنْكَرَه،
شَذْرةَ وَادٍ، وَرَأَيْتُ الزُّهَرَهْ

Şemr, **المَرَّارِ الأَسَدِيّ**’ye ait, bir ceylanı vasfederken (şu beyti) rivayet etti:
أَتَيْنَ على اليَمِينِ، كَأَنَّ شَذْراً
تَتابَعَ في النِّظامِ لَه زَلِيلُ

Ve **شَذَّرَ النَّظْمَ**: onu ayırdı. Amma onların sözü: **شَذَّر كلامَه بِشِعِرٍ**; bu, muvelleddir ve mesel üzere(dir). Ve **التَّشَذُّرُ**: işte canlılık ve sürat. Ve **تَشَذَّرَتِ الناقةُ**: onu sevindiren bir otlak gördüğünde; başıyla şenlik ve sevinçle hareket etti. Ve **التَّشَذُّر**: tehdit etme; ondan, Süleyman b. Surad’ın sözü:
بلغني عن أَمير المؤمنين ذَرْءٌ من قول تَشَذَّرَ لي فيه بشَتْمٍ وإِيعاد
فَسِرْتُ إِليه جَوَاداً أَي مسرعاً؛
Ebû Ubeyd dedi: onda **بالذال** ile olduğundan şüphe etmiyorum. Dedi: Bazıları da **تَشَزَّرَ** dedi, **بالزاي** ile; sanki **النظر الشَّزْر**denmiş gibi; o, öfkelenenin bakışıdır. Ve denildi: **التَّشَذُّر** şerre hazırlanmadır. Ve denildi: **التَّشَذُّرُ** vaad ile tehdit etmektir; Lebîd dedi:
غُلْبٌ تَشَذَّرُ بالذُّحُولٍ، كأَنها
جِنُّ البَدِيِّ، رَوَاسِياً أَقْدَامُها

İbnü’l-A‘râbî: **تَشَذَّرَ** falan ve **تَقَتَّرَ**; hamle için sıvanıp hazırlanırsa. Huneyn hadîsinde: “Ben, sanki **تَشَذَّرُوا** etmişler gibi bir **حَرْشَفٍ** taburu görüyorum”; yani ona hazırlanmışlar ve teçhizlenmişler. Ve denilir: **شَذَّرَ به** ve **شَتَّرَ به**; onunla (hakkında) duyurduğunda. Ve kavme savaşta, uzayıp yükseldiklerinde denilir: **تَشَذَّرُوا**. Ve **تَشَذَّرَ فُلانٌ**: savaşmak için hazırlandığında. Ve **تَشَذَّرَ فَرَسَهُ**: yani ona arkasından bindi. Ve **تَشَذَّرَتِ الناقةُ**: iki yanını topladı ve kuyruğuyla kaldırdı. Ve **تَشَذَّرَ السَّوْطُ**: eğildi ve hareket etti; dedi:
وكانَ ابنُ أَجْمالٍ، إِذا ما تَشَذَّرَتْ
صُدُورُ السِّياطِ، شَرْعُهُنَّ المُخَوَّفُ

Ve **تَشَذَّرَ القومُ**: dağıldılar. Ve her yöne **شَذَرَ مَذَرَ** ve **شِذَرَ مِذَرَ** ve **بِذَرَ** gittiler; yani her yöne gittiler; bu, gelişte söylenmez. Ve koyunların **شَذَرَ مَذَرَ** ve **شِذَرَ مِذَرَ** gitti: böyledir. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ömer, Allah ondan razı olsun, şirki **شَذَرَ مَذَرَ** dağıttı”; yani onu her yöne ayırdı ve dağıttı; şîn ve mîm’in kesresiyle ve fethasıyla rivayet olunur. Ve **التَّشَذُّرُ** elbiseyle ve kuyrukla: onunla **الاستثفار**dır.

Ve **الشَّوْذَرُ**: **الإِتْبُ**dür; o, bir bürddür; sonra yarılır, sonra kadın onu, iki kol ve yaka olmaksızın boynuna atar; dedi:
مُنْضَرِجٌ عَنْ جانِبَيْهِ الشَّوْذَرُ

Ve denildi: o, izardır. Ve denildi: o, milhafedir. Farsça, Arapçalaştırılmıştır; aslı **شاذَر**; ve denildi: **جاذَر**. Ferrâ dedi: **الشَّوْذَرُ** kadının elbisesinin altında giydiği şeydir. Leys dedi: **الشَّوْذَرُ** kadının ve cariyenin, pazusunun ucuna kadar yırttığı elbisedir; Allah daha iyi bilir.
