# شذ — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B0/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B0.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: شذ

شَذَّ
1 شَذَّ ذ , (S, M, A, &c.,) aor. شَذِ٣َ and شَذُ٣َ , (S, M, L, Msb, K,) the former agreeable with analogy, and that which is mentioned by the leading writers on inflection, and the latter anomalous, (TA,) and Esh-Shihلb mentions شَذَ٣َ , but this is not known, and there is no reason for it unless فَعِلَ be established as a form of the pret., and this has not been mentioned, (MF,) inf. n. شُذُوذٌ (S, M, Mgh, L, Msb, K) and شَذٌّ, (M, L, K,) It (a thing, M, L) was, or became, apart, (S, A, L, Msb,) and it fell, or went, or came, out, or forth, (S, M, L, K,) from the generality of things, or the general assemblage, main body, bulk, or common mass, (S, M, A, L, K,) to which it pertained, (M, L,) or from other things: (Msb:) it (anything) was, or became, apart, or alone: and he (a man) was, or became, apart from his companions, or alone: (Lth, L:) and (assumed tropical:) he [app. a beast] took fright, and ran away. (Msb.) You say, شَذَّ عَنْهُ It was, or became, apart, &c., from it. (S, L.) And شَذَّ عَنِ الجَمَاعَةِ He was, or became, apart from the collective body [or generality] of people. (Mgh.) And مَا يَشِذُّ عَلَيْهِ شَىْءٍ (assumed tropical:) [Nothing is out of his way, or sphere, or compass]. (S and K in art. حوذ.) And شَذَّ الحَصَى The pebbles became scat- tered, or dispersed. (L.) ― -b2- شَذَّ, aor. شَذِ٣َ and شَذُ٣َ , inf. n. شُذُوذٌ and شَذٌّ, also signifies (tropical:) It (a word, form or measure, construction, or government,) deviated from the common, or constant, course of speech in respect of analogy, or rule; deviated from common, or constant, analogy, or rule; was extraordinary, or exceptional, as to rule; or was anomalous, abnormal, or irregular: and it (the same) deviated from the common, or constant, course of speech in respect of usage; deviated from common, or constant, usage; was extraordinary, or exceptional, as to usage; or was unusual: [the verb is used absolutely to express each of these meanings; the context in general showing clearly which meaning is intended: the former is that which is most frequently intended: and] the former meaning is also expressed by the phrase شَذَّ فِى القِيَاسِ or عَنِ القِيَاسِ: and the latter, by the phrase شَذَّ فِى الاِسْتِعْمَالِ. (Mz, 12th نوع.) [See also the contr. اِطَّرَدَ: and see شَاذٌّ, below.] -A2- See also 4.

2 شَذَّ٣َ see what next follows.

اشذّهُ
4 اشذّهُ ذ ; (S, M, K;) and ↓ شذّذهُ; (K;) and ↓ شَذَّهُ, aor. شَذُ٣َ , only; (M, K;) but As disallows this last form of the verb; (IJ, L;) He, or it, caused it to be, or to become, apart, (S, L,) to fall, or go, or come, out, or forth, from the generality of things, or the general assemblage, main body, bulk, or common mass, (S, M, L, K,) to which it pertained: (M, L:) and the first signifies he removed it, and put it far away; namely, a thing: (K:) and he set him, or exposed him, apart from his companions, or alone: (IJ, L:) and he scattered, or dispersed, it. (IKtt.) A poet says,
فَأَشَذَّنِى لِمُرُورِهِمْ فَكَأَنَّنِى
غُصْنٌ لِأَوَّلِ عَاضِدٍ أَوْ عَاصِفِ
[And he, or it, (perhaps meaning fortune,) exposed me apart from my companions, to their passing by, or by reason of their passing away, so that I was as though I were a branch that should become a prey for the first lopper or stormy wind]. (IJ, L.) And one says of a she-camel, اشذّت الحَصَى She scattered, or dispersed, the pebbles [with her feet]. (TA.) ― -b2- اشذّ also signifies نَادٍّ ↓ جَآءَ بِقَوْلٍ شَاذٍّ (assumed tropical:) [He said what deviated from the common course of speech]. (K, TA.)

شَذَّان
شَذَّان ذ : see شَاذٌّ, in four places.

شِذَّانٌ
شِذَّانٌ ذ The [species of lote-tree called] سِدْر. (K.)

شَاذٌّ
شَاذٌّ ذ A thing that is, or becomes, apart, (S, L, Msb,) and that falls, or goes, or comes, out, or forth, from the generality of things, general assemblage, main body, bulk, or common mass, (S, L,) to which it pertains: (L:) anything apart, or alone: and a man apart from his companions, or alone: (Lth, L:) and [app. a beast] taking fright, and running away: (Msb:) شُذَّانٌ is a pl. thereof, like as شُبَّانٌ is of شَابٌّ; [and so is شُذَّاذٌ, agreeably with analogy;] and ↓ شَذَّان is used in a similar sense, but is an epithet of the measure فِعْلَان, not a pl. of شَاذٌّ. (L.) مَا يَدَعُ فُلَانٌ شَاذًّا وَلَا نَادًّا اـِلَّا قَتَلَهُ [Such a one does not leave any one apart from his companions, nor any one taking fright and running away, but he slays him,] is said of a courageous man whom no one encounters without his slaying him. (IAar, L.) And one says شُذَّانُ قَوْمٍ Those, of a people, who have become apart, or separate, from their companions. (L, from a trad.) And شُذَّاذُ النَّاسِ Those who are among a people but do not belong to their tribes (S, L) nor to their places of abode: (L:) and those who are scattered, or dispersed, of people; (A, L;) as also النَّاسِ ↓ شَذَّانُ, (S, L,) and شُذَّانُهُمْ. (L.) And قَوْمٌ شُذَّاذٌ A people not among their own tribe nor in their own places of abode: (L, K: *) or a people among another people, not among their own tribes nor in their own places of abode. (M, TA.) And شُذَّاذُ الآفَاقِ The strangers. (Har p. 352.) And جَاؤُوا شُذَّاذًا They came few in number. (L, K. *) And الاـِبِلِ ↓ شَذَّانُ and شُذَّانُهَا Those that are scattered, or dispersed, of the camels. (L.) And شُذَّانُ الحَصَى (M, L) and الحَصَى ↓ شَذَّانُ (S, IJ, M, L, K) What are scatterred, or dispersed, of pebbles; (S, L, K;) what have flown about, and become scattered or dispersed, thereof: (M, L:) and in like manner one says of other things, (L, K,) or of similar things. (M, L.) ― -b2- Applied to a word, form or measure, construction, or government, it signifies (tropical:) Deviating from the common, or constant, course of speech in respect of analogy, or rule; deviating from common, or constant, analogy or rule; extraordinary, or exceptional, as to rule; or anomalous, abnormal, or irregular: such a word, &c., though itself admitted if agreeable with common usage, is not taken as an example to be imitated: also, applied to the same, deviating from the common, or constant, course of speech in respect of usage; deviating from common, or constant, usage; extraordinary, or exceptional, as to usage; unusual: [used absolutely to express each of these significations; the context in general showing clearly which signification is meant: the former is that which is most frequently intended:] a word, &c., may be شاذّ in respect of usage but agreeable with common analogy or rule; as the pret. of يَذَرُ and يَدَعُ; and the regular phrase مَكَانٌ مُبْقِلٌ, the epithet more commonly heard being بَاقِلٌ: and شاذّ in respect of analogy, or rule, but agreeable with common usage; as أَخْوَصَ الرِّمْثُ, and اِسْتَصْوَبْتُ الأَمْرَ: and شاذّ in respect of analogy, or rule, and of usage, together; as ثَوْبٌ مَصْوُونٌ, and مِسْكٌ مَدْوُوفٌ: (Mz, 12th نوع: [and the like is said, but less fully, in the Msb:]) the pl. masc. is شُذَّاذٌ; and pl. fem. شَوَاذُّ. (Mz, ib.) See 4, last sentence. [See also the contr. مُطَّرِدٌ: and see شَذَّ, latter part.] ― -b3- Applied to a tradition, (assumed tropical:) Having a single ascription, attested by a [single] sheykh, whether he be trustworthy or not: in the latter case, not accepted: in the former case, one hesitates respecting it, and does not adduce it as an argument, or evidence. (KT.)

### Türkçe

**شَذَّ**
1 **شَذَّ** ذ , (S, M, A, &c.,) muzâri‘i **شَذِ٣َ** ve **شَذُ٣َ** , (S, M, L, Msb, K,) birincisi kıyasa uygun, ve tasrîf (çekim) üzerine önde gelen yazarların zikrettiği; ikincisi ise şâz, (TA,) ve Esh-Shihلb **شَذَ٣َ**’yı zikreder; fakat bu bilinmez, ve bunun için bir gerekçe yoktur; meğer ki **فَعِلَ** mâzînin bir vezni olarak sabit kılınmış olsun; ve bu da zikredilmemiştir, (MF,) mastarı **شُذُوذٌ** (S, M, Mgh, L, Msb, K) ve **شَذٌّ**, (M, L, K,) O (bir şey, M, L) ayrı idi, yahut ayrı oldu, (S, A, L, Msb,) ve o, çıktı, yahut gitti, yahut geldi, dışarı, yahut ileri, (S, M, L, K,) kendisine ait olduğu şeylerin umumundan, yahut genel topluluktan, ana gövdeden, yığından, yahut ortak kütleden, (S, M, A, L, K,) (M, L,) yahut başka şeylerden: (Msb:) o (herhangi bir şey) ayrı idi, yahut ayrı oldu, yahut yalnız: ve o (bir adam) arkadaşlarından ayrı idi, yahut ayrı oldu, yahut yalnız: (Lth, L:) ve (mecazî olarak:) o [görünüşe göre bir hayvan] ürktü ve kaçtı. (Msb.) Dersin ki, **شَذَّ عَنْهُ** O, ondan ayrı idi, vb. (S, L.) Ve **شَذَّ عَنِ الجَمَاعَةِ** O, insanların toplu gövdesinden [yahut umumundan] ayrı idi, yahut ayrı oldu. (Mgh.) Ve **مَا يَشِذُّ عَلَيْهِ شَىْءٍ** (mecazî olarak:) [Hiçbir şey onun yolunun, yahut alanının, yahut kapsamının dışında değildir]. (S ve K, **حوذ** maddesinde.) Ve **شَذَّ الحَصَى** Çakıl taşları dağınık oldu, yahut saçıldı. (L.) ― -b2- **شَذَّ**, muzâri‘i **شَذِ٣َ** ve **شَذُ٣َ** , mastarı **شُذُوذٌ** ve **شَذٌّ**, ayrıca (mecazî olarak:) O (bir kelime, vezin yahut ölçü, terkîb, yahut âmilli kılma,) kıyas yahut kaide bakımından sözün yaygın yahut sürekli gidişinden saptı; yaygın yahut sürekli kıyastan yahut kaideden saptı; kaide bakımından olağanüstü yahut istisnaî oldu; yahut şâz, normal dışı, yahut düzensiz oldu: ve o (aynısı) kullanım bakımından sözün yaygın yahut sürekli gidişinden saptı; yaygın yahut sürekli kullanımdan saptı; kullanım bakımından olağanüstü yahut istisnaî oldu; yahut alışılmadık oldu: [fiil, bu anlamların her birini ifade etmek üzere mutlak olarak kullanılır; bağlam genellikle hangi anlamın kastedildiğini açıkça gösterir: birinci anlam en çok kastedilendir: ve] birinci anlam ayrıca **شَذَّ فِى القِيَاسِ** yahut **عَنِ القِيَاسِ** ibaresiyle; ikinci ise **شَذَّ فِى الاِسْتِعْمَالِ** ibaresiyle ifade edilir. (Mz, 12th نوع.) [Ayrıca zıddı **اِطَّرَدَ**’a bak; ve aşağıda **شَاذٌّ**’a bak.] -A2- 4’e de bak.

2 **شَذَّ٣َ**: hemen sonra gelen şeye bak.

**اشذّهُ**
4 **اشذّهُ** ذ ; (S, M, K;) ve ↓ **شذّذهُ**; (K;) ve ↓ **شَذَّهُ**, muzâri‘i **شَذُ٣َ** , yalnız; (M, K;) fakat As, fiilin bu son şeklini kabul etmez; (IJ, L;) O, yahut o (şey), onu ayrı kıldı, yahut ayrı hale getirdi, (S, L,) kendisine ait olduğu şeylerin umumundan, yahut genel topluluktan, ana gövdeden, yığından, yahut ortak kütleden, (S, M, L, K,) çıktırtmak, yahut çıkarmak, yahut getirmek, dışarı, yahut ileri, (M, L:) ve birincisi, onu uzaklaştırdı ve onu çok uzağa koydu demektir; yani bir şeyi: (K:) ve onu, arkadaşlarından ayrı kıldı, yahut onu yalnız bıraktı: (IJ, L:) ve onu saçtı, yahut dağıttı. (IKtt.) Bir şair der ki,
فَأَشَذَّنِى لِمُرُورِهِمْ فَكَأَنَّنِى
غُصْنٌ لِأَوَّلِ عَاضِدٍ أَوْ عَاصِفِ
[Ve o, yahut o (belki talih kastedilerek), onların geçip gitmesi için, yahut onların geçip gitmesi sebebiyle, beni arkadaşlarımdan ayrı olarak ortaya koydu; öyle ki ben, ilk budayıcıya yahut fırtınalı rüzgâra av olacak bir dal gibiydim]. (IJ, L.) Ve bir dişi deve hakkında denir ki, **اشذّت الحَصَى** O, çakıl taşlarını [ayaklarıyla] saçtı, yahut dağıttı. (TA.) ― -b2- **اشذّ** ayrıca **نَادٍّ** ↓ **جَآءَ بِقَوْلٍ شَاذٍّ** (mecazî olarak:) [O, sözün yaygın gidişinden sapan bir söz getirdi (söyledi)]. (K, TA.)

**شَذَّان**
**شَذَّان** ذ : dört yerde **شَاذٌّ**’a bak.

**شِذَّانٌ**
**شِذَّانٌ** ذ [**سِدْر** denilen] sidr ağacının türü. (K.)

**شَاذٌّ**
**شَاذٌّ** ذ Ayrı olan, yahut ayrı hale gelen bir şey, (S, L, Msb,) ve kendisine ait olduğu şeylerin umumundan, genel topluluktan, ana gövdeden, yığından, yahut ortak kütleden, (S, L,) çıkan, yahut giden, yahut gelen, dışarı, yahut ileri: (L:) ayrı, yahut yalnız olan herhangi bir şey: ve arkadaşlarından ayrı olan bir adam, yahut yalnız: (Lth, L:) ve [görünüşe göre bir hayvan] ürküp kaçan: (Msb:) bunun çoğulu **شُذَّانٌ**’dır; tıpkı **شُبَّانٌ**’ın **شَابٌّ**’ın çoğulu olması gibi; [ve kıyasa uygun olarak **شُذَّاذٌ** da böyledir;] ve ↓ **شَذَّان** benzer bir manada kullanılır; fakat **شَاذٌّ**’un çoğulu değil, **فِعْلَان** vezninin bir sıfatıdır. (L.) **مَا يَدَعُ فُلَانٌ شَاذًّا وَلَا نَادًّا اـِلَّا قَتَلَهُ** [Falanca, arkadaşlarından ayrı olanı da, ürküp kaçanı da bırakmaz; mutlaka onu öldürür] sözü, karşılaştığı kimseyi öldürmeden bırakmayan cesur bir adam hakkında söylenir. (IAar, L.) Ve denir ki **شُذَّانُ قَوْمٍ** Bir kavmin, arkadaşlarından ayrı yahut ayrı düşmüş olanları. (L, bir rivayetten.) Ve **شُذَّاذُ النَّاسِ** Bir kavim içinde olup kabilelerine (S, L) ve ikamet yerlerine mensup olmayanlar: (L:) ve insanların dağılmış, yahut saçılmış olanları; (A, L;) bunun gibi **شَذَّانُ** ↓ **النَّاسِ**, (S, L,) ve **شُذَّانُهُمْ**. (L.) Ve **قَوْمٌ شُذَّاذٌ** Kendi kabileleri arasında olmayan ve kendi ikamet yerlerinde bulunmayan bir kavim: (L, K: *) yahut başka bir kavim içinde bulunan, kendi kabileleri arasında olmayan ve kendi ikamet yerlerinde bulunmayan bir kavim. (M, TA.) Ve **شُذَّاذُ الآفَاقِ** Yabancılar. (Har p. 352.) Ve **جَاؤُوا شُذَّاذًا** Sayıca az geldiler. (L, K. *) Ve **شَذَّانُ** ↓ **الاـِبِلِ** ve **شُذَّانُهَا** Develerin dağılmış, yahut saçılmış olanları. (L.) Ve **شُذَّانُ الحَصَى** (M, L) ve **شَذَّانُ** ↓ **الحَصَى** (S, IJ, M, L, K) çakıl taşlarından dağılmış, yahut saçılmış olanlar; (S, L, K;) onlardan uçuşup dağılmış yahut saçılmış olanlar: (M, L:) ve benzer şekilde başka şeyler hakkında da söylenir, (L, K,) yahut benzer şeyler hakkında. (M, L.) ― -b2- Bir kelimeye, vezne yahut ölçüye, terkîbe, yahut âmilli kılmaya uygulandığında, (mecazî olarak:) kıyas yahut kaide bakımından sözün yaygın yahut sürekli gidişinden sapan; yaygın yahut sürekli kıyastan yahut kaideden sapan; kaide bakımından olağanüstü yahut istisnaî; yahut şâz, normal dışı, yahut düzensiz: böyle bir kelime vb., kendisi yaygın kullanıma uygun ise kabul edilse de, taklit edilecek bir örnek olarak alınmaz: ayrıca, aynı şeye uygulandığında, kullanım bakımından sözün yaygın yahut sürekli gidişinden sapan; yaygın yahut sürekli kullanımdan sapan; kullanım bakımından olağanüstü yahut istisnaî; alışılmadık: [bu anlamların her birini ifade etmek üzere mutlak olarak kullanılır; bağlam genellikle hangi anlamın kastedildiğini gösterir: birinci anlam en çok kastedilendir:] bir kelime vb. kullanım bakımından **شاذّ** olup yaygın kıyasa yahut kaideye uygun olabilir; **يَذَرُ** ve **يَدَعُ**’ın mâzîsi gibi; ve düzenli ibare **مَكَانٌ مُبْقِلٌ**, daha çok işitilen sıfat ise **بَاقِلٌ**’dir: ve kıyas yahut kaide bakımından **شاذّ** olup yaygın kullanıma uygun olabilir; **أَخْوَصَ الرِّمْثُ**, ve **اِسْتَصْوَبْتُ الأَمْرَ** gibi: ve kıyas yahut kaide bakımından ve kullanım bakımından birlikte **شاذّ** olabilir; **ثَوْبٌ مَصْوُونٌ**, ve **مِسْكٌ مَدْوُوفٌ** gibi: (Mz, 12th نوع: [ve benzeri, fakat daha az tafsilatla, Msb’de söylenir:]) müzekker çoğulu **شُذَّاذٌ**; müennes çoğulu **شَوَاذُّ**’dur. (Mz, ib.) 4’e, son cümleye bak. [Ayrıca zıddı **مُطَّرِدٌ**’a bak; ve **شَذَّ**’ın son kısmına bak.] ― -b3- Bir rivayete uygulandığında, (mecazî olarak:) tek bir isnada sahip olan; [tek bir] şeyh tarafından tasdik edilen; güvenilir olsun olmasın: ikinci durumda kabul edilmez: birinci durumda ise kişi onun hakkında tereddüt eder ve onu delil yahut hüccet olarak getirmez. (KT.)
