# شرح — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شرح

شرح
شَرَحَ - يَشْرَحُ
شَرَحَ - يَشْرَحُ + كائن + شيئاً: يبعد مكونات وأجزاء الشيء عن بعضها بعضاً
شَرَحَ - يَشْرَحُ + كائن + شيئاً + لكائن: يبعد مكونات وأجزاء الشيء عن بعضها بعضاً لتصبح نفوذة لأجل الكائن: ليراها أو يمر منها أو عبرها
وهنا يشرح صدره: أي يباعد قطعه عن بعضها لتصبح نفوذة ينفذ من خلالها الهدى (الأفكار الهادية) إلى الإسلام
الشرح : بمعنى التفسير: هو تفصيل الأمر وفك تشابكه ليصير مفهوماً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفتح والفرج والشق والشرح وإحداث انفصال وفتحة في جسم الشيء للمرور إلى جوفه "، وهي:
شَقَّ - يَشُقُّ، فَتَحَ - يَفْتَحُ، شَرَحَ - يَشْرَحُ، بَقَرَ - يَبْقُرُ، فَرَجَ - يَفْرِجُ، بَجَسَ - يَبْجِسُ (بَجَسَ - يَبْجُسُ)
يشرح
 	﴿فمن يرد الله أن يهديه يشرح صدره للإسلام ومن يرد أن يضله يجعل صدره ضيقا حرجا كأنما يصعد في السماء كذلك يجعل الله الرجس على الذين لا يؤمنون(125)﴾ الأنعام { أفمن شرح الله صدره للإسلام فهو على نور من ربه فويل للقاسية قلوبهم من ذكر الله أولئك في ضلال مبين(22)  الزمر
 	﴿قال رب اشرح لي صدري(25)﴾ طه ﴿ألم نشرح لك صدرك (1)﴾ الشرح
 	﴿من كفر بالله من بعد إيمانه إلا من أكره وقلبه مطمئن بالإيمان ولكن من شرح بالكفر صدرا فعليهم غضب من الله ولهم عذاب عظيم(106)﴾ النحل
مختار الصحاح
● [شرح] ش ر ح: الشَّرْحُ الكشف تقول شَرَحَ الغامض أي فسره وبابه قطع ومنه تَشْرِيحُ اللحم والقطعة منه شَرِيحةٌ وكل سمين من اللحم ممتد فهو شريحة و شَرِيحٌ و شَرَحَ الله صدره للإسلام فانْشَرَحَ وبابه أيضا قطع
الراغب
شرح
- أصل الشرح: بسط اللحم ونحوه، يقال: شرحت اللحم، وشرحته، ومنه: شرح الصدر أي: بسطه بنور إلهي وسكينة من جهة الله وروح منه. قال تعالى: }رب اشرح لي صدري﴿[طه/25]، وقال:﴾ألم نشرح لك صدرك﴿[الشرح/1]،﴾أفمن شرح الله صدره{ [الزمر/22]، وشرح المشكل من الكلام: بسطه وإظهار ما يخفى من معانيه.
ملخص اللسان
1.     الشَّرْحُ والتَّشْريح: قَطْعُ اللحم عن العضو قَطْعاً،وقد شَرَحْتُه وشَرَّحْتُه؛
2.     والشَّرْحُ: الكَشْفُ؛يقال: شَرَحَ فلان أَمره أَي أَوضحه، وشَرَح  مسأَلة مشكلة: بَيَّنها،
3.     وشَرَح الشيءَ يَشْرَحُه شَرْحاً، وشَرَّحَه: فتحه  وبَيَّنَه وكَشَفه.
4.     وكل ما فُتح من الجواهر، فقد شُرِحَ أَيضاً.
5.     وشَرَح اللهُ صدرَه لقبول الخير يَشْرَحه شَرْحاً فانْشَرح: وَسَّعَه لقبول الحق فاتَّسَع.
6.     والمَشْرَحُ: متاع المرأَة؛
7.     وشَرَحَ جاريته إِذا سَلَقها على قفاها ثم غَشِيَها؛
8.     الشَّرْحُ الحفظ، والشَّرْح الفتح،والشَّرْح البيان، والشَّرْح الفَهْم، والشَّرْحُ الاقْتِضاضُ للأَبكار؛
لسان العرب
● -   شرح: الشَّرْحُ والتَّشْريح: قَطْعُ اللحم عن العضو قَطْعاً، وقيل:  قَطْعُ اللحم على العظم قطعاً، والقِطْعَةُ منه شَرْحة وشَرِيحة، وقيل:  الشَّرِيحةُ القِطعةُ من اللحم المُرَقَّقَةُ.  ابن شميل: الشَّرْحة من الظِّباء الذي يُجاء به يابِساً كما هو، لم  يقَدَّدْ؛ يقال: خُذْ لنا شَرْحة من الظِّباء، وهو لحم مَشْرُوح؛ وقد  شَرَحْتُه وشَرَّحْتُه؛ والتَّصْفِيفُ نَحْوٌ من التَّشْريح، وهو تَرْقِيقُ  البَضْعة من اللحم حتى يَشِفَّ من رِقَّتِه ثم يُلْقَى على الجَمْر.  والشَّرْحُ: الكَشْفُ؛ يقال: شَرَحَ فلان أَمره أَي أَوضحه، وشَرَح  مسأَلة مشكلة: بَيَّنها، وشَرَح الشيءَ يَشْرَحُه شَرْحاً، وشَرَّحَه: فتحه  وبَيَّنَه وكَشَفه. وكل ما فُتح من الجواهر، فقد شُرِحَ أَيضاً. تقول:  شَرَحْتُ الغامِضَ إِذا فَسَّرْته؛ ومنه تَشْريحُ اللحم؛ قال الراجز:  كم قد أَكلتُ كَبِداً وإِنْفَحهْ،  ثم ادَّخَرْتُ أَلْيَةً مُشَرَّحه  وكل سمين من اللحم ممتدّ، فهو شَرِيحة وشَرِيح. وشَرَح اللهُ صدرَه  لقبول الخير يَشْرَحه شَرْحاً فانْشَرح: وَسَّعَه لقبول الحق فاتَّسَع. وفي  التنزيل: فمن يُرِد اللهُ أَن يَهْدِيَه يَشْرَحْ صدرَه للإِسلام. وفي  حديث الحسن، قال له عطاء: أَكان الأَنبياءُ يَشْرَحُون إِلى الدنيا مع علمهم  بربهم؟ فقال له: نعم إِن لله تَرائك في خَلْقِه؛ أَراد: كانوا ينبسطون  إِليها ويَشْرَحُونَ صدورَهم ويرغبون في اقتنائها رَغْبَةً واسعة.  والمَشْرَحُ: متاع المرأَة؛ قال:  قَرِحَتْ عَجِيزَتُها ومَشْرَحُها،  من نَصِّها دَأْباً على البُهْرِ  وربما سمي شُرَيْحاً، وأُراه على ترخيم التصغير. والمَشْرَحُ: الرائق  الاسْتُ  (* قوله «والمشنرح الراشق الاست» كذا بالأصل.).  وشَرَحَ جاريته إِذا سَلَقها على قفاها ثم غَشِيَها؛ قال ابن عباس: كان  أَهل الكتاب لا يأْتون نساءهم إِلاّ على حَرْفٍ وكان هذا الحيّ من قريش  يَشْرَحون النساءَ شَرْحاً؛ شَرَحَ جاريته إِذا وطئها نائمة على قفاها.  والمَشْرُوحُ: السَّرابُ؛ عن ثعلب، والسين لغة. قال أَبو عمرو: قال رجل  من العرب لفتاه: أَبْغِني شارِحاً فإِنَّ أَشاءَنا مُغَوَّسٌ وإِني أَخاف  عليه الطَّمْلَ؛ قال أَبو عمرو: الشارح الحافظ، والمُغَوَّسُ  المُشَنَّخُ؛ قال الأَزهري: تَشْنِيخُ النخل تَنْقِيحُه من السُّلاَّء. والأَشاءُ:  صِغارُ النخل؛ قال ابن الأَعرابي: الشَّرْحُ الحفظ، والشَّرْح الفتح،  والشَّرْح البيان، والشَّرْح الفَهْم، والشَّرْحُ الاقْتِضاضُ للأَبكار؛  وشاهدُ الشارح بمعنى الحافظ قولُ الشاعر:  وما شاكرٌ إِلاّ عصافيرُ قريةٍ،  يقومُ إِليها شارِحٌ فَيُطيرُها  والشارحُ في كلام أَهل اليمن: الذي يحفظ الزرع من الطيور وغيرها.  وشُرَيْحٌ ومِشْرَحُ بن عاهانَ: اسمان.  وبنو شُرَيح: بَطْنٌ.  وشَراحِيلُ: اسم، كأَنه مضاف إِلى إِيل، ويقال شَراحِينُ أَيضاً بإِبدال  اللام نوناً، عن يعقوب.
مقاييس اللغة:
(شرح) الشين والراء والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الفتح والبيان. من ذلك شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً، إِذا بيَّنتَه. واشتقاقهُ من تشريح اللحم.
القاموس المحيط:
شَرَحَ، كمَنَعَ كَشَفَ، وقَطَعَ، كشَرَّحَ، وفَتَحَ، وفَهِمَ، والبِكْرَ افْتَضَّها، أو جامَعَها مُسْتَلْقِيَةً، والشيءَ وَسَّعَهُ. والشَرْحَةُ القِطْعَةُ من اللَّحْمِ، كالشَّريحَةِ والشَّريحِ، ومن الظِّباءِ الذي يُجاءُ به يابساً كما هو لم يُقَدَّدْ. والمَشْروحُ السَّرابُ. والمَشْرَحُ الحِرُ، كالشُّرَيْحِ. وكمِنْبَرٍ ابنُ عاهانَ التابِعيُّ. وسَوْدَةُ بنتُ مِشْرَحٍ صَحابِيَّةٌ، وقيل بالسِّينِ. والشَّارِحُ حافِظ الزَّرْع من الطُّيور.
وشَراحيلُ: اسمٌ، ويقالُ: شَراحينُ. وشَرْحَةُ بنُ عَوَّةَ: من بني سامَةَ بنِ لُؤيٍّ. وبَنُو شَرْحٍ: بَطْنٌ. وكسُراقَةَ: هَمْدانِيَّةٌ أَقَرَّتْ بالزِّنى عندَ عَلِيٍّ، رضِيَ الله عنه، وأُمُّ سَهْلَةَ المُحَدِّثَةُ. وكزُبَيْرٍ وكَتَّانٍ: اسمانِ. وأبو محمدٍ عبدُ الرحمنِ بنُ أحمدَ بنِ محمدِ بنِ أبي شُرَيْحٍ الْأَنْصارِيُّ الشُّرَيْحِيُّ، صاحِبُ البَغَوِي، وعبد اللّهِ بنُ محمدٍ، وهِبَةُ الله بنُ عَلِيٍّ الشُّرَيْحِيَّانِ: مُحَدِّثانِ.
تاج العروس:
شرح
" شَرَحَ كَمَنَع : كَشَفَ " يقال : شَرحَ فُلانٌ أَمْرَه أَي أَوْضَحَه . وشَرَحَ مَسْأَلةً مُشْكِلةً : بَيَّنَها وهو مَجاز . شَرَحَ : " قَطَعَ " اللَّحْمَ عن العُضوِ قَطْعاً . وقيل : قَطَعَ اللَّحْمَ على العَظْمِ قَطْعاً " كشَرَّحَ " تَشْرِيحاً في الأَخير . شَرَحَ الشَّيْءَ يَشْرَحُه شَرْحاً : " فَتَحَ " وبَيَّنَ وكَشَفَ . وكُلُّ ما فُتِحَ من الجَوَاهرِ فقد شُرِحَ أَيضاً تقول : شَرَحْتُ الغَامِضَ إِذا فسَّرْتَه ومنه تَشْرِيحُ اللَّحْمِ . قال الرّاجز :
" كم قد أَكَلْتُ كَبِداً وإِنْفَحَهْ
" ثم ادّخَرْتُ أَلْيَةً مُشرَّحَهْ عن ابن الأَعرابيّ : الشَّرْحُ : البَيَانُ و " الفَهْم " والفَتْح والحِفْظ . شَرَحَ " البِكْرَ : افْتَضَّهَا أَو " شَرَحَهَا : إِذا " جامَعَهَا مُسْتَلْقِيَةً " وعبارة اللّسان : وشَرَحَ جارِيَتَه إِذا سَلَقَها على قَفَاهَا ثم غَشِيَها . قال ابن عبّاس : " كان أَهلُ الكتاب لا يأْتون نِساءَهم إِلاّ على حَرْف . وكان هذا الحَيُّ من قُرَيْش يَشْرَحون النِّسَاءَ شَرْحاً " . وقد شَرَحَها إِذا وَطِئها نائمةً على قَفَاهَا وهو مَجَاز . من المَجَاز : شَرَحَ " الشَّيْءَ " مثل قوْلِهم : شَرَحَ اللهُ صَدْرَه لقَبولِ الخَيْرِ يَشْرَحُه شَرْحاً فانْشَرحَ أَي " وَسَّعَه " لقَبولِ الحَقِّ فاتَّسعَ . وفي التنزيل " فَمَنْ يُرِدِ اللهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلإِسْلامِ " . " والشَّرْحَةُ : القِطْعَةُ من اللَّحْمِ كالشَّريحَةِ والشَّرِيحِ " . وقيل : الشَّرِيحةُ : القِطْعَةُ من اللَّحْمِ مُمْتَدٍّ : فهو شَرِيحةٌ وشَرِيحٌ ؛ كذا في الصّحاح . عن ابن شُمَيل : الشَّرْحَةُ " من الظِّبَاءِ : الّذي يُجَاءُ به يابِساً كما هو لم يُقَدَّدْ " . يقال : خُذْ لنا شَرْحَةً من الظَّباءِ وهو لَحْمٌ مَشْرُوحٌ وقد شَرَحْته وشَرَّحْته . والتَّصْفيف نَحْوٌ من التَّشْرِيح وهو تَرْقيقُ البَضْعةِ من اللَّحْمِ حتى يَشِفَّ من رِقَّته ثم يُرْمَى على الجَمْر . " والمَشْرُوحُ : السَّرَابُ " عن ثعلب والسّين لغة . من المجاز : غَطَّتْ مَشْرَحَها " المَشْرَحُ : الحِرُ " قال :
قَرِحَتْ عَجِيزتُها ومَشْرَحُها ... من نَصِّها دَأْباً على البُهْرِ
" كالشُّرَيحِ " وأُراهُ على تَرخيمِ التَّصغير . مِشْرَحٌ " كمِنْبَرٍ ابنُ عَاهَانَ التّابِعِيّ " روَى عن عُقْبَةَ بنِ عامر لَيَّنَه ابنُ حِبّانَ ؛ قاله الذّهبيّ في الدّيوَان " وسَوْدَة بنت مِشْرَحٍ صَحابيّةٌ " حَضَرتْ وِلاَدةَ الحَسَنِ بن عليّ ؛ أَوردَه المِزّيّ في ترجمته " وقيل : بالسّين " المهملة وهو الّذي قيَّده الأَميرُ ابن ماكولا وغيره ؛ كذا في معجم ابنِ فهد . قال أَبو عَمروٍ : " الشّارِح " : الحافظُ وهو في كلامِ أَهلِ اليَمَن " حافِظُ الزَّرْعِ من الطُّيور " وغيرِهَا . " وشَرَاحِيلُ : اسْمٌ " كأَنه مُضافٌ إِلى إِيل " ويُقَال : شَرَاحِينُ " أَيضاً بإِبدالِ اللاَّم نُوناً عن يعقوبَ ؛ كذا في الصّحاح . " وشرْحَهُ بنُ عَوَّةَ " بنِ حُجَيَّةَ بنِ وَهْبِ بن حاضرٍ : " من بني سَامَةَ بن لُؤَيّ " بَطْن ؛ كذا في التّبصير . " وبنو شَرْحٍ : بَطْنٌ " . شُرَاحَةُ " كسُرَاقَةَ : هَمْدانِيَّةٌ أَقرَّتْ بالزِّنَا عند " أَمير المؤمنين " عليٍّ رَضِيَ الله عنه " فرَجَمها . " وأُمُّ سَهْلةَ " شُرَاحَةُ " المُحدِّثةُ " . شُرَيح وشَرَّاحٌ " المُحدِّثةُ " . شُرَيح وشَرَّاحٌ " كزُبَيْر وكَتّانٍ اسمانِ " منهم شُرَيحُ بن الحارث القاضِي الكِنْدِيّ حَليفٌ لهم من بني رَائِشٍ كُنْيَته أَبو أُمَيَّةَ وقيل : أَبو عبد الرّحمن كان قائفاً وشاعراً وقَاضِياً يَروِي عن عُمَرَ بن الخطَّاب ورَوى عنه الشَّعبيّ مات سنة 78 ، وهو ابنُ مائةٍ وعَشْرِ سنينَ . وشُرَيْحُ بنُ هانِئِ بنِ يَزيدَ بنِ كَعْبٍ الحارِثيّ من أَهل اليمن عِدَادُه في أَهل الكوفَة يَرْوي عن عليٍّ وعائشةَ روَى عنه ابنُه المِقْدَاحُ بنُ شُريْح قُتِل بِسِجِسْتَانَ سنة 78 ، وكان في جَيش أَبي بَكْرَةَ رضي الله عنه وشُرَيحُ بن عُبَيْدٍ الحَضْرَميّ الشّاميّ كُنيته أَبو الصَّلْت يَرْوِي عن فضالةَ ابن عُبيدٍ ومَعَاوِيَةَ بنِ أَبي سفيانَ . وشُريحُ بنُ أَبي أَرْطَاةَ يَروى عن عائشةَ . وشُرَيْحُ بن النُّعْمَانِ الصائِديّ من أَهل الكوفَة يَروى عن النَّوَّاسِ ابنِ سمعَانَ وعنه خالدُ بن مَعْدَانَ . " وأَبو محمّدٍ عبدُ الرّحمن بنُ أَحمدَ بنِ محمّدِ بن أَبي شُرَيحٍ " الهَرَويّ " الأَنصاريّ الشُّرَيْحيّ " نِسبة إِلى جدِّه وهو " صاحب " أَبي القاسم " البَغَوِيّ " صاحب المعجم ورى عنه وعن ابن صاعِدٍ وعنه أَبو بكر محمدُ بنُ عبدِ الله العمريّ وغيره توفِّيَ سنة 390 . وعبد الله بن محمّد وهِبَة الله بن عليّ الشُّرَيْحيّان مُحَدِّثانِ " . ومما يستدرك عليه من هذه المادة المَشْرَح الرّاشقُ : الاسْتُ . ومَشْرَحٌ : لقَبُ قَومٍ باليَمن . و " النَّجَاحُ من الشَّرَاحِ " من الأَمثال المشهورة أَورَده الميدانيّ وغيره . ومن المَجَاز : فلان يَشْرَحُ إِلى الدُّنيا . وما لي أَراك تَشْرَح إِلى كُلِّ رِيبة : وهو إِظهارُ الرَّغْبَة فيها . وفي حديث الحسن قال له عَطاءٌ : " أَكانَ الأَنبِيَاءُ يَشرَحُون إِلى الدُّنيا مع عِلْمهم برَبِّهم ؟ فقال له : نَعَمْ إِن الله تَرَائِكَ في خَلْقه " . أَراد كانُوا يَنْبَسِطُون إِليها ويَشْرَحُون صُدُورَهم ويَرْغَبثون في اقتنائها رَغبةً واسعةً . وأَبو شُرَيْحٍ الخُزاعيّ الكَعْبيّ واسمه خُويلدُ بنُ عَمْرٍو وقيل : عَمْرُو بنُ خُوَيلد حاملُ لِوَاءِ قَومِه يومَ الفَتْح . وأَبو شُرَيحٍ هانئُ بنُ يَزيدَ جدُّ المِقْدَامِ بن شُرَيْح له وِفادةٌ ورِوَايَةٌ . وأَبو شُرَيْحٍ الأَنصاريّ مُحدِّثون . وسَعْدُ بنُ شَرَاحٍ كسَحَابٍ يَروِي عن خالدِ بنُ عَفَيْر ؛ ذكرَه الدَّارقُطنيّ . وشُرَاحَةُ بنُ شُرَحْبِيلَ بَطْنٌ من ذي رُعَينٍ

### Türkçe

شرح
**شَرَحَ - يَشْرَحُ**
**شَرَحَ - يَشْرَحُ** + bir varlık + bir şeyi: şeyin bileşenlerini ve parçalarını birbirinden uzaklaştırır
**شَرَحَ - يَشْرَحُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık için: şeyin bileşenlerini ve parçalarını birbirinden uzaklaştırır; varlık için nüfuz edilebilir olsun diye: onu görsün veya ondan ya da içinden geçsin diye
Ve burada “göğsünü **يشرح**”: yani parçalarını birbirinden uzaklaştırır; böylece hidayetin (hidayet veren fikirlerin) İslâm’a onun içinden nüfuz edeceği şekilde nüfuz edilebilir olur
**الشرح**: tefsir anlamında: işin tafsili ve dolaşıklığının çözülmesidir; böylece anlaşılır olur
Ve lafız, “açma ve ferahlık ve yarma ve şerh ve şeyin cisminin içinde, onun içine geçmek için bir ayrılma ve bir açıklık meydana getirme” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**شَقَّ - يَشُقُّ**، **فَتَحَ - يَفْتَحُ**، **شَرَحَ - يَشْرَحُ**، **بَقَرَ - يَبْقُرُ**، **فَرَجَ - يَفْرِجُ**، **بَجَسَ - يَبْجِسُ** (**بَجَسَ - يَبْجُسُ**)
**يشرح**
 	﴿Artık Allah kimi hidayete erdirmeyi dilerse, onun göğsünü İslâm için **يشرح**; kimi de saptırmayı dilerse, onun göğsünü dar, sıkıntılı kılar; sanki göğe yükseliyormuş gibi; işte Allah, iman etmeyenlerin üzerine pisliği böyle kılar (125)﴾ En‘âm ﴿Öyleyse Allah göğsünü İslâm için **شرح** ettiği kimse, Rabbinden bir nur üzeredir; artık Allah’ın zikrinden kalpleri katılaşmış olanlara yazıklar olsun; işte onlar apaçık bir sapıklık içindedirler (22)﴾ Zümer
 	﴿Dedi: Rabbim, benim göğsümü bana **اشرح** (25)﴾ Tâhâ ﴿Senin için göğsünü **نشرح** etmedik mi (1)﴾ **الشرح**
 	﴿Kim imanından sonra Allah’ı inkâr ederse—kalbi imanla mutmain olduğu hâlde zorlanan hariç—fakat kim küfürle göğsünü **شرح** ederse, işte onların üzerine Allah’tan bir gazap vardır ve onlar için büyük bir azap vardır (106)﴾ Nahl
مختار الصحاح
● [**شرح**] ش ر ح: **الشَّرْحُ** açığa çıkarma/kaldırma; dersin: **شَرَحَ** **الغامض** yani onu tefsir etti; ve onun bâbı kesmedir; ondan: etin **تَشْرِيحُ**’i; ve ondan bir parça **شَرِيحةٌ**’dır; ve etten her semiz, uzamış olan, o **شَرِيحة** ve **شَرِيحٌ**’tir; ve Allah onun göğsünü İslâm için **شَرَحَ** da **فانْشَرَحَ**; ve onun bâbı da kesmedir
الراغب
شرح
- **الشرح**’ın aslı: et ve benzerini yaymaktır; denir: **شرحت اللحم** ve **شرحته**; ve ondan: **شرح الصدر** yani: Allah tarafından bir nur ve Allah tarafından bir sekînet ve O’ndan bir ruh ile onu yaymak. Yüce Allah dedi: }**رب اشرح لي صدري**﴿[Tâhâ/25], ve dedi:﴾**ألم نشرح لك صدرك**﴿[**الشرح**/1],﴾**أفمن شرح الله صدره**{ [Zümer/22]; ve sözden müşkili **شرح** etmek: onu yaymak ve mânalarından gizli olanı ortaya çıkarmaktır.
ملخص اللسان
1.     **الشَّرْحُ** ve **التَّشْريح**: eti uzuvdan keserek ayırma; ve gerçekten ben onu **شَرَحْتُه** ve **شَرَّحْتُه**;
2.     ve **الشَّرْحُ**: açığa çıkarma; denir: falan kimse işini **شَرَحَ** yani onu açıkladı; ve müşkil bir meseleyi **شَرَحَ**: onu beyan etti,
3.     ve **شَرَح** şeyi, onu **يَشْرَحُ** **شَرْحاً**, ve onu **شَرَّحَه**: onu açtı ve onu beyan etti ve onu açığa çıkardı.
4.     ve cevherlerden her ne açılmışsa, o da ayrıca **شُرِحَ** olmuştur.
5.     ve Allah onun göğsünü hayrı kabul için **شَرَحَ**; onu **يَشْرَحه** **شَرْحاً** da **فانْشَرح**: onu hakkı kabul için genişletti de genişledi.
6.     ve **المَشْرَحُ**: kadının eşyasıdır;
7.     ve cariyesini **شَرَحَ**: onu ensesi üzerine yatırıp sonra onunla cima ettiğinde;
8.     **الشَّرْحُ** hıfzdır, **الشَّرْح** fetihtir, **الشَّرْح** beyandır, **الشَّرْح** fehmdir, **الشَّرْحُ** bakireleri iftizaz etmektir;
لسان العرب
● -   **شرح**: **الشَّرْحُ** ve **التَّشْريح**: eti uzuvdan keserek ayırma; ve denildi: eti kemik üzerinde keserek ayırma; ve ondan parça **شَرْحة** ve **شَرِيحة**’dır; ve denildi: **الشَّرِيحةُ** inceltilmiş et parçasıdır. İbn Şümeyl: **الشَّرْحة** ceylanlardan, olduğu gibi kuru olarak getirilen, kurutulup şeritlenmemiş olandır; denir: bize ceylandan bir **شَرْحة** al; ve o **لحم مَشْرُوح**’tur; ve gerçekten ben onu **شَرَحْتُه** ve **شَرَّحْتُه**; ve **التَّصْفِيفُ** **التَّشْريح**’ten bir türdür; o, et parçasını inceltmektir; inceliğinden dolayı şeffaflaşıncaya kadar, sonra kor üzerine atılır. Ve **الشَّرْحُ**: açığa çıkarma; denir: falan kimse işini **شَرَحَ** yani onu açıkladı; ve müşkil bir meseleyi **شَرَحَ**: onu beyan etti; ve **شَرَح** şeyi, onu **يَشْرَحُ** **شَرْحاً**, ve onu **شَرَّحَه**: onu açtı ve onu beyan etti ve onu açığa çıkardı. Ve cevherlerden her ne açılmışsa, o da ayrıca **شُرِحَ** olmuştur. Dersin: **شَرَحْتُ الغامِضَ** onu tefsir ettiğimde; ve ondan: etin **تَشْريحُ**’i; râciz dedi:
  Ne çok yedim bir ciğer ve bir **إِنْفَحهْ**,
  sonra sakladım bir içyağı, **مُشَرَّحه**
Ve etten her semiz, uzamış olan, o **شَرِيحة** ve **شَرِيح**’tir. Ve Allah onun göğsünü hayrı kabul için **شَرَحَ**; onu **يَشْرَحه** **شَرْحاً** da **فانْشَرح**: onu hakkı kabul için genişletti de genişledi. Ve tenzilde: “Artık Allah kimi hidayete erdirmeyi dilerse, onun göğsünü İslâm için **يَشْرَحْ**.” Ve Hasan’ın hadîsinde: Atâ ona dedi: Peygamberler Rablerini bilmeleriyle birlikte dünyaya doğru **يَشْرَحُون** olur muydu? Ona dedi ki: Evet; şüphesiz Allah’ın yaratıklarında **تَرائك** vardır; murad etti: ona doğru yayılırlar ve göğüslerini **يَشْرَحُونَ** ve onu edinmeye geniş bir rağbetle rağbet ederlerdi. Ve **المَشْرَحُ**: kadının eşyasıdır; dedi:
  Kalçası ve **مَشْرَحُها** yara oldu,
  onun dik duruşundan, nefes darlığı üzerine sürekli
Ve bazen **شُرَيْحاً** diye adlandırıldı; ve onu küçültmenin terhîmi üzere görüyorum. Ve **المَشْرَحُ**: parlak **الاسْتُ** (* “والمشنرح الراشق الاست” sözü: asılda böyle.). Ve cariyesini **شَرَحَ**: onu ensesi üzerine yatırıp sonra onunla cima ettiğinde; İbn Abbâs dedi: Ehl-i kitap kadınlarına ancak bir taraf üzere gelirlerdi; ve Kureyş’ten bu hayy kadınları **شَرْحاً** olarak **يَشْرَحون** idi; cariyesini **شَرَحَ**: onu sırtüstü yatarken cima ettiğinde. Ve **المَشْرُوحُ**: seraptır; Sa‘leb’den; ve **السين** bir lehçedir. Ebû Amr dedi: Araplardan bir adam delikanlısına dedi: Bana bir **شارِحاً** ara; çünkü bizim **أَشاء**’ımız **مُغَوَّسٌ**’tur ve ben onun üzerine **الطَّمْلَ**’dan korkuyorum; Ebû Amr dedi: **الشارح** hâfızdır; ve **المُغَوَّسُ** **المُشَنَّخُ**’tur; Ezherî dedi: hurmanın **تَشْنِيخُ**’i, onu **السُّلاَّء**’dan ayıklamaktır. Ve **الأَشاءُ**: hurmanın küçükleridir; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشَّرْحُ** hıfzdır, **الشَّرْح** fetihtir, **الشَّرْح** beyandır, **الشَّرْح** fehmdir, **الشَّرْحُ** bakireleri iftizaz etmektir; **الشارح**’ın hâfız anlamında şahidi şairin sözü:
  Şükreden yoktur; ancak bir köyün serçeleri,
  onlara bir **شارِحٌ** kalkar da onları uçurur
Ve Yemen ehlinin كلامında **الشارح**: ekini kuşlardan ve başkalarından koruyan kimsedir. Ve **شُرَيْحٌ** ve **مِشْرَحُ** b. Âhân: iki isimdir. Ve Benû **شُرَيح**: bir batındır. Ve **شَراحِيلُ**: bir isimdir; sanki **إِيل**’e izafe edilmiş gibidir; ve **شَراحِينُ** da denir; **اللام**’ı **نون** ile değiştirmekle; Yakûb’dan.
مقاييس اللغة:
(**شرح**) **الشين** ve **الراء** ve **الحاء**: feth ve beyana delâlet eden bir asıldır. Bundan: sözü ve başkasını **شرحت** **شَرْحاً**, onu beyan ettiğinde. Ve onun اشتقاقı etin **تشريح**’indendir.
القاموس المحيط:
**شَرَحَ**، “**مَنَعَ**” gibi: açığa çıkardı; ve kesti; **شَرَّحَ** gibi; ve açtı; ve anladı; ve bakireyi iftizaz etti; yahut onu sırtüstü iken cima etti; ve şeyi genişletti. Ve **الشَرْحَةُ**: etten parça; **الشَّريحَةِ** ve **الشَّريحِ** gibi; ve ceylanlardan, olduğu gibi kuru olarak getirilen, kurutulup şeritlenmemiş olan. Ve **المَشْروحُ**: seraptır. Ve **المَشْرَحُ**: **الحِرُ**’dür; **الشُّرَيْحِ** gibi. Ve “**مِنْبَرٍ**” gibi: İbn Âhân, tâbiî. Ve **سَوْدَةُ** bint **مِشْرَحٍ**: sahâbîdir; ve **بالسِّينِ** denildi. Ve **الشَّارِحُ**: ekini kuşlardan koruyan hâfızdır.
Ve **شَراحيلُ**: bir isimdir; ve **شَراحينُ** denir. Ve **شَرْحَةُ** b. **عَوَّةَ**: Benû **سامَةَ** b. **لُؤيّ**’dendir. Ve Benû **شَرْحٍ**: bir batındır. Ve “**سُراقَةَ**” gibi: Hemdânî bir kadındır; Ali’nin yanında zinayı ikrar etti—Allah ondan razı olsun—ve **أُمُّ سَهْلَةَ** muhaddisedir. Ve “**زُبَيْرٍ**” ve “**كَتَّانٍ**” gibi: iki isimdir. Ve Ebû Muhammed Abdurrahman b. Ahmed b. Muhammed b. Ebî **شُرَيْحٍ** el-Ensârî **الشُّرَيْحِيُّ**, el-Begavî’nin sahibi; ve Abdullah b. Muhammed, ve Hibetullah b. Ali **الشُّرَيْحِيَّانِ**: iki muhaddistir.
تاج العروس:
شرح
“**شَرَحَ** ‘**مَنَعَ**’ gibi: **كَشَفَ**” denir: falan kimse işini **شَرحَ** yani onu açıkladı. Ve müşkil bir meseleyi **شَرَحَ**: onu beyan etti; ve o mecazdır. **شَرَحَ**: eti uzuvdan keserek ayırdı. Ve denildi: eti kemik üzerinde keserek ayırdı; “**شَرَّحَ** gibi” sonuncuda **تَشْرِيحاً**. **شَرَحَ** şeyi, onu **يَشْرَحُه** **شَرْحاً**: “**فَتَحَ**” ve beyan etti ve açığa çıkardı. Ve cevherlerden her ne açılmışsa, o da ayrıca **شُرِحَ** olmuştur; dersin: **شَرَحْتُ الغَامِضَ** onu tefsir ettiğimde; ve ondan: etin **تَشْرِيحُ**’i. Râciz dedi:
“Ne çok yedim bir ciğer ve bir **إِنْفَحَهْ**
“sonra sakladım bir içyağı, **مُشرَّحَهْ**
İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّرْحُ**: beyan ve “fehm” ve feth ve hıfzdır. **شَرَحَ** “bakireyi: onu iftizaz etti” yahut “onu **شَرَحَ**”: “onu sırtüstü iken cima ettiğinde”; ve Lisân’ın ibaresi: cariyesini **شَرَحَ**: onu ensesi üzerine yatırıp sonra onunla cima ettiğinde. İbn Abbâs dedi: “Ehl-i kitap kadınlarına ancak bir taraf üzere gelirlerdi. Ve Kureyş’ten bu hayy kadınları **شَرْحاً** olarak **يَشْرَحون** idi.” Ve gerçekten onu **شَرَحَ**: onu sırtüstü yatarken cima ettiğinde; ve o mecazdır. Mecazdan: “şeyi **شَرَحَ**”, onların sözleri gibi: Allah onun göğsünü hayrı kabul için **شَرَحَ**; onu **يَشْرَحُه** **شَرْحاً** da **فانْشَرحَ** yani “onu genişletti” hakkı kabul için, da genişledi. Ve tenzilde: “Artık Allah kimi hidayete erdirmeyi dilerse, onun göğsünü İslâm için **يَشْرَحْ**.” Ve “**الشَّرْحَةُ**: etten parça; **الشَّريحَةِ** ve **الشَّرِيحِ** gibi.” Ve denildi: **الشَّرِيحةُ**: uzamış et parçasıdır: o **شَرِيحةٌ** ve **شَرِيحٌ**’tir; Sahîh’te böyle. İbn Şümeyl’den: **الشَّرْحَةُ** “ceylanlardan: olduğu gibi kuru olarak getirilen, kurutulup şeritlenmemiş olan”dır. Denir: bize ceylandan bir **شَرْحَةً** al; ve o **لَحْمٌ مَشْرُوحٌ**’tur; ve gerçekten ben onu **شَرَحْته** ve **شَرَّحْته**. Ve **التَّصْفيف** **التَّشْرِيح**’ten bir türdür; o, et parçasını inceltmektir; inceliğinden dolayı şeffaflaşıncaya kadar, sonra kor üzerine atılır. “Ve **المَشْرُوحُ**: serap”tır; Sa‘leb’den; ve **السّين** bir lehçedir. Mecazdan: “**غَطَّتْ مَشْرَحَها**”; “**المَشْرَحُ**: **الحِرُ**”dür; dedi:
Kalçası ve **مَشْرَحُها** yara oldu ... onun dik duruşundan, nefes darlığı üzerine sürekli
“**الشُّرَيحِ** gibi”; ve onu küçültmenin terhîmi üzere görüyorum. **مِشْرَحٌ** “**مِنْبَرٍ** gibi: İbn Âhân, tâbiî”; Ukbe b. Âmir’den rivayet etti; İbn Hibbân onu yumuşak saydı; Zehebî **الدّيوَان**’da söyledi. “Ve **سَوْدَة** bint **مِشْرَحٍ**: sahâbîdir”; Hasan b. Ali’nin doğumuna حاضر oldu; Mizzî onu tercümesinde zikretti. “Ve denildi: **بالسّين**” المهملة; ve onu Emir İbn Mâkûlâ ve başkaları kaydetti; İbn Fehd’in mu‘ceminde böyle. Ebû Amr dedi: “**الشّارِح**: hâfızdır”; ve Yemen ehlinin كلامında “ekini kuşlardan ve başkalarından koruyan”dır. “Ve **شَرَاحِيلُ**: bir isimdir”; sanki **إِيل**’e izafe edilmiş gibidir. “Ve denir: **شَرَاحِينُ**” da; **اللاَّم**’ı **نُون** ile değiştirmekle; Yakûb’dan; Sahîh’te böyle. “Ve **شرْحَهُ** b. **عَوَّةَ**” b. **حُجَيَّةَ** b. **وَهْبِ** b. **حاضرٍ**: “Benû **سَامَةَ** b. **لُؤَيّ**’dendir”; bir batın; **التّبصير**’de böyle. “Ve Benû **شَرْحٍ**: bir batın.” **شُرَاحَةُ** “**سُرَاقَةَ** gibi: Hemdânî bir kadındır; “Müminlerin emiri” Ali’nin yanında—Allah ondan razı olsun—zinayı ikrar etti”; onu recmetti. “Ve **أُمُّ سَهْلةَ**” **شُرَاحَةُ** “muhaddise.” **شُرَيح** ve **شَرَّاحٌ** “**زُبَيْر** ve **كَتّانٍ** gibi: iki isimdir.” Onlardan: **شُرَيحُ** b. el-Hâris el-kâdî el-Kindî; onlarla müttefik, Benû Râiş’ten; künyesi Ebû Ümeyye; ve denildi: Ebû Abdurrahman; kâif ve şair ve kâdı idi; Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet eder; ondan Şa‘bî rivayet etti; 78 yılında öldü; yüz on yaşındaydı. Ve **شُرَيْحُ** b. Hâni’ b. Yezîd b. Ka‘b el-Hârisî; Yemen ehlindendir; sayımı Kûfe ehlindedir; Ali’den ve Âişe’den rivayet eder; ondan oğlu el-Mikdâh b. **شُريْح** rivayet etti; 78 yılında Sicistân’da öldürüldü; Ebû Bekre’nin ordusunda idi—Allah ondan razı olsun. Ve **شُرَيحُ** b. Ubeyd el-Hadramî eş-Şâmî; künyesi Ebû’s-Salt; Fadâle b. Ubeyd’den ve Muâviye b. Ebî Süfyân’dan rivayet eder. Ve **شُريحُ** b. Ebî Ertâe; Âişe’den rivayet eder. Ve **شُرَيْحُ** b. en-Nu‘mân es-Sâidî; Kûfe ehlindendir; en-Nevvâs b. Sem‘ân’dan rivayet eder; ondan Hâlid b. Ma‘dân rivayet etti. “Ve Ebû Muhammed Abdurrahman b. Ahmed b. Muhammed b. Ebî **شُرَيحٍ**” el-Herevî “el-Ensârî **الشُّرَيْحيّ**”; dedesine nisbet; ve o “Ebû’l-Kâsım el-Begavî’nin sahibi”dir; mu‘cem sahibidir; ondan ve İbn Sâ‘id’den rivayet etti; ondan Ebû Bekir Muhammed b. Abdullah el-Umrî ve başkaları rivayet etti; 390 yılında vefat etti. “Ve Abdullah b. Muhammed ve Hibetullah b. Ali **الشُّرَيْحيّان**: iki muhaddistir.” Ve bu maddeden ona istidrâk edilenlerdendir: **المَشْرَح** **الرّاشقُ**: **الاسْتُ**. Ve **مَشْرَحٌ**: Yemen’de bir kavmin lakabıdır. Ve “**النَّجَاحُ من الشَّرَاحِ**” meşhur darbımesellerdendir; Meydânî ve başkaları onu zikretti. Ve mecazdan: falan kimse dünyaya doğru **يَشْرَحُ**. Ve bana ne oluyor ki seni her şüpheye doğru **تَشْرَح** görürüm: o, onda rağbeti izhar etmektir. Hasan’ın hadîsinde: Atâ ona dedi: “Peygamberler Rablerini bilmeleriyle birlikte dünyaya doğru **يَشرَحُون** olur muydu? Ona dedi ki: Evet; şüphesiz Allah’ın yaratıklarında **تَرَائِكَ** vardır.” Murad etti: ona doğru yayılırlar ve göğüslerini **يَشْرَحُون** ve onu edinmeye geniş bir rağbetle rağbet ederlerdi. Ve Ebû **شُرَيْحٍ** el-Huzâî el-Ka‘bî; adı **خُويلدُ** b. **عَمْرٍو**; ve denildi: **عَمْرُو** b. **خُوَيلد**; fetih günü kavminin sancağını taşıyan. Ve Ebû **شُرَيحٍ** Hâni’ b. Yezîd; el-Mikdâm b. **شُرَيْح**’in dedesi; onun bir heyeti ve rivayeti vardır. Ve Ebû **شُرَيْحٍ** el-Ensârî: muhaddislerdir. Ve Sa‘d b. **شَرَاحٍ** “**سَحَابٍ** gibi”: Hâlid b. **عَفَيْر**’den rivayet eder; Dârakutnî onu zikretti. Ve **شُرَاحَةُ** b. **شُرَحْبِيلَ**: Zî Ru‘ayn’dan bir batındır.
