# شرح — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: شرح

شَرَحَ
1 شَرَحَ ذ , aor. شَرَحَ , (K,) inf. n. شَرْحٌ, (S, O,) He uncovered, laid open, displayed, exposed to view, discovered, revealed, or disclosed. (S, O, K.) ― -b2- [Hence,] one says, شَرَحَ أَمْرَهُ (tropical:) He showed, discovered, disclosed, or made apparent, his affair, or case. (A, TA.) And شَرَحَ مَسْأَلَةً (A, TA) (tropical:) He explained a question; (TA;) he explained, or made manifest, the answer to a question. (A.) And شَرَحَ الغَامِضَ (assumed tropical:) He expounded, explained, or interpreted, what was obscure, recondite, or abstruse. (S, O.) And شَرَحَ الحَدِيثَ, inf. n. as above, (assumed tropical:) He expounded, explained, or interpreted, the tradition; showed, or made apparent, its meaning. (Msb.) ― -b3- And شَرَحَ, aor. as above, (K,) and so the inf. n., (O, TA,) He opened (O, K, TA) a thing of any kind, of any substance or material. (TA.) ― -b4- (tropical:) He defloured a virgin: (O, K, TA:) or (tropical:) he compressed a woman, (A, L,) or a virgin, (K,) lying on her back; (A, L, K;) or he threw, or laid, upon her back, and then compressed, his female slave, or young woman. (O, L.) ― -b5- He widened, or dilated, a thing. (K.) ― -b6- Hence, (TA,) شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ, (S, A, Mgh, O, Msb, TA,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (Msb, TA,) (assumed tropical:) God dilated his bosom, (Mgh, O, Msb, TA,) لِقَبُولِ الخَيْرِ [for the acceptance, or favourable acceptance, of what was good], (O, TA,) and لِلْاـِسْلَامِ (Mgh, Msb, TA) for the acceptance, or favourable acceptance, [of El-Islلm, or] of the truth, (Msb, TA,) as in the Kur [xxxix. 23]. (TA. [Said in the TA to be tropical; but not so in the A, being mentioned in the latter as proper.]) [And hence, an objective complement being app. understood,] فُلَانٌ يَشْرَحُ اـِلَى الدُّنْيَا (tropical:) Such a one manifests desire for the things of the present world: (A:) or such a one becomes dilated in the bosom at the prospect of the things of the present world, and desirous of acquiring them, with large desire. (O, * L.) And مَا لِى أَرَاكَ تَشْرَحُ اـِلَى كُلِّ رِيبَةٍ (tropical:) What aileth me that I see thee manifesting desire for everything occasioning doubt, or suspicion, or evil opinion? (A, TA.) ― -b7- Also He cut; and so ↓ شرّح. (K.) You say, شَرَحَ اللَّحْمَ, (A, O, Msb, TA,) inf. n. as above; (O;) and ↓ شرّحهُ, (A, O, Msb, TA,) inf. n. تَشْرِيحٌ; (S, O, TA;) the former meaning He cut the flesh-meat lengthwise [or into an oblong slice or into such slices]: and the latter, he so cut it much or into many [such] pieces [or slices]: (Msb:) or the former, he cut the flesh-meat from the joint or limb: or both signify he cut the flesh-meat upon the bone: (L, TA:) or شَرْحُ اللَّحْمِ signifies تَصْفِيفُهُ; and so ↓ تَشْرِيحُهُ: (O:) or التَّصْفِيفُ is a kind of ↓ تَشْرِيح; i. e. the cutting a piece of flesh-meat thin, so that it is translucent by reason of its thinness, and then throwing it upon the live coals. (TA.) ― -b8- Also, (K,) inf. n. as above, (O,) He understood (O, K) speech, or language. (TK.) ― -b9- And شَرْحٌ also signifies The act of keeping, preserving, or guarding. (TA.) [And particularly The guarding of seed-produce from the birds; (see شَارِحٌ;) as also شِرَاحَةٌ; (see 1 in art. خفر, fourth sentence;) each an inf. n., of which the verb is شَرَحَ.]

2 شَرَّحَ The inf. n. تَشْرِيحٌ signifies The expounding, explaining, or interpreting, well, language, or discourse. (KL.) ― -b2- See also 1, latter half, in four places. ― -b3- [Also The dissecting, or anatomizing, a body.]

انشرح صَدْرُهُ
7 انشرح صَدْرُهُ ذ (S, A, O) His bosom became dilated, (O,) [with joy or the like, or] لِلْاـِسْلَامِ [for the acceptance, or favourable acceptance, of El-Islلm]. (S.)

استشرح
10 استشرح ذ He asked for language to be expounded, explained, or interpreted, to him: or for flesh-meat to be cut for him in the manner termed شَرْحٌ. (O.)

شَرْحٌ
شَرْحٌ ذ inf. n. of 1. (S, O, &c.) ― -b2- [An exposition, explanation, or interpretation, in the form of a running commentary, comprising the entire text of the work which it expounds; distinguished from a حَاشِيَة, which is a commentary only on particular words and passages: pl. شُرُوحٌ.]

شَرْحَةٌ
شَرْحَةٌ ذ : see شَرِيحَةٌ. ― -b2- شَرْحَةٌ مِنَ الظِّبَآءِ Flesh-meat of gazelles cut in the manner termed شَرْح [i. e. into oblong slices], (TA,) such as is brought in a dry state, just as it was, not مُقَدَّد [which means cut into strips and then dried by exposure to the sun]. (ISh, O, K, TA.)

شَرَاحٌ
شَرَاحٌ ذ The discovery, disclosure, or explanation, of an affair or a case: so in the prov., النَّجَاحُ مَعَ الشَّرَاحِ [The accomplishment of one's want is with the discovery, or disclosure, or explanation, thereof]; meaning, discover thou, or disclose, or explain, to me my affair, or case, for the doing so is one of the means of accomplishing my want: thus expl. by As. (Meyd. [In the TA, من is put in the place of مع. See a similar prov. voce سَرَاحٌ.])

شَرِيحٌ
شَرِيحٌ ذ , applied to flesh-meat, i. q. ↓ مَشْرُوحٌ [i. e. Cut into oblong slices]. (O.) ― -b2- See also شَرِيحَةٌ, in two places.

شُرَيْحٌ
شُرَيْحٌ ذ The vulva of a woman; (O, K;) and (K) so ↓ مَشْرَحٌ: (A, Mgh, K:) or a proper name for the vulva of a woman; like as رُمَيْحٌ is a proper name for “ the penis. ” (TA in art. رمح. [Golius appears to have found in the K الحَرُّ in the place of الحِرُ.])

شَرِيحَةٌ
شَرِيحَةٌ ذ A cut piece of flesh-meat, (S, A, O, K,) as also ↓ شَرِيحٌ and ↓ شَرْحَةٌ, (K,) such as is مَشْرُوح [or cut into oblong slices]; (O;) [i. e. an oblong slice of flesh-meat:] or a thin piece, or slice, of flesh-meat: (L, TA:) and any extended piece of fat flesh-meat; (S, O;) as also ↓ شَرِيحٌ: (S:) pl. of the first شَرَائِحُ. (A.)

شَارِحٌ
شَارِحٌ ذ [An expositor, explainer, or interpreter, of a book or the like. ― -b2- And] A keeper, or guardian. (TA.) In the dial. of El-Yemen, (O, TA,) A guardian of seed-produce from the birds (O, K, TA) amp;c. (O, TA.)

مَشْرَحٌ
مَشْرَحٌ ذ : see شُرَيْحٌ. ― -b2- [Also] The سَافِلَة [i. e. podex, or anus,] of a man. (O.)

مَشْرُوحٌ
مَشْرُوحٌ ذ : see شَرِيحٌ. -A2- Also The سَرَاب [or mirage]: (K: [In the CK, الشَّرَابُ is put in the place of السَّرَابُ:]) mentioned on the authority of Th: and مَسْرُوحٌ [q. v.] is a dial. var. thereof. (TA.)

### Türkçe

**شَرَحَ**
1 **شَرَحَ** ذ , muzâri‘ı **شَرَحَ** , (K,) mastarı **شَرْحٌ**, (S, O,) O, örttüğünü açtı, açığa çıkardı, sergiledi, göz önüne çıkardı, ortaya çıkardı, ifşa etti, yahut açıkladı. (S, O, K.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **شَرَحَ أَمْرَهُ** (mecaz:) O, işini yahut hâlini gösterdi, ortaya çıkardı, ifşa etti, yahut belirgin kıldı. (A, TA.) Ve **شَرَحَ مَسْأَلَةً** (A, TA) (mecaz:) O, bir meseleyi açıkladı; (TA;) o, bir meselenin cevabını açıkladı yahut belirgin kıldı. (A.) Ve **شَرَحَ الغَامِضَ** (farz edilen mecaz:) O, kapalı, derin, yahut anlaşılması güç olanı şerh etti, açıkladı, yahut te’vil etti. (S, O.) Ve **شَرَحَ الحَدِيثَ**, mastarı yukarıdaki gibi, (farz edilen mecaz:) O, hadisi şerh etti, açıkladı, yahut te’vil etti; onun mânâsını gösterdi yahut belirgin kıldı. (Msb.) ― -b3- Ve **شَرَحَ**, muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (K,) mastarı da böyledir, (O, TA,) O, her nevi, her tür cevher yahut maddeden olan bir şeyi açtı. (TA.) ― -b4- (mecaz:) O, bir bâkireyi kızlığından çıkardı: (O, K, TA:) yahut (mecaz:) o, sırtüstü yatmış bir kadını, (A, L,) yahut bir bâkireyi, (K,) bastırdı; (A, L, K;) yahut o, câriyesini yahut genç kadını sırtüstü attı yahut yatırdı, sonra bastırdı. (O, L.) ― -b5- O, bir şeyi genişletti yahut yaydı. (K.) ― -b6- Bundan dolayı, (TA,) **شَرَحَ اللّٰهُ صَدْرَهُ**, (S, A, Mgh, O, Msb, TA,) muzâri‘ı yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı da böyledir, (Msb, TA,) (farz edilen mecaz:) Allah onun göğsünü genişletti, (Mgh, O, Msb, TA,) **لِقَبُولِ الخَيْرِ** [hayrı kabul etmek yahut hayrı güzelce kabul etmek için], (O, TA,) ve **لِلْاـِسْلَامِ** (Mgh, Msb, TA) İslâm’ı kabul etmek yahut güzelce kabul etmek için, [yahut] hakkı kabul etmek için, (Msb, TA,) Kur’ân’da [xxxix. 23] olduğu üzere. (TA. [TA’da bunun mecaz olduğu söylenmiştir; fakat A’da böyle değildir; zira orada hakikat olarak zikredilmiştir.]) [Ve bundan dolayı, mef‘ûlün bih’in anlaşıldığı açık olmak üzere,] **فُلَانٌ يَشْرَحُ اـِلَى الدُّنْيَا** (mecaz:) Falanca, dünya şeylerine karşı arzu izhar eder: (A:) yahut falanca, dünya şeyleri karşısında göğüste genişler ve onları elde etmeye büyük bir arzu ile istekli olur. (O, * L.) Ve **مَا لِى أَرَاكَ تَشْرَحُ اـِلَى كُلِّ رِيبَةٍ** (mecaz:) Bana ne oluyor ki seni, şüpheye yahut zan ve kötü kanaate sebep olan her şeye karşı arzu izhar eder görüyorum? (A, TA.) ― -b7- Yine: O, kesti; ve böylesi ↓ **شرّح**. (K.) Şöyle dersin: **شَرَحَ اللَّحْمَ**, (A, O, Msb, TA,) mastarı yukarıdaki gibi; (O;) ve ↓ **شرّحهُ**, (A, O, Msb, TA,) mastarı **تَشْرِيحٌ**; (S, O, TA;) birincisinin mânâsı: o, eti uzunlamasına kesti [yahut uzun bir dilim hâlinde yahut böyle dilimler hâlinde kesti]; ikincisi ise: o, onu çokça yahut birçok [böyle] parça [yahut dilim] hâlinde kesti: (Msb:) yahut birincisi: o, eti eklemden yahut uzuvdan kesti: yahut ikisi de: o, eti kemik üzerinde kesti demektir: (L, TA:) yahut **شَرْحُ اللَّحْمِ** **تَصْفِيفُهُ** mânâsınadır; ve böylesi ↓ **تَشْرِيحُهُ**: (O:) yahut **التَّصْفِيفُ**, ↓ **تَشْرِيح**’ın bir türüdür; yani bir et parçasını incecik kesmek; öyle ki inceliğinden dolayı yarı saydam olur; sonra onu kızgın közlerin üzerine atmak. (TA.) ― -b8- Yine, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (O,) O, sözü yahut dili anladı. (TK.) ― -b9- Ve **شَرْحٌ** ayrıca muhafaza etme, saklama yahut koruma fiili mânâsınadır. (TA.) [Ve özellikle: tohumu kuşlardan koruma; (bk. **شَارِحٌ**;) ve ayrıca **شِرَاحَةٌ**; (bk. خفر maddesinde 1, dördüncü cümle;) her biri bir mastardır; fiili **شَرَحَ** olan.]

2 **شَرَّحَ** Mastar **تَشْرِيحٌ**, dili yahut sözü iyi bir şekilde şerh etme, açıklama yahut te’vil etme mânâsınadır. (KL.) ― -b2- Ayrıca 1’in ikinci yarısına, dört yerde, bak. ― -b3- [Yine: bir bedeni teşrih etme yahut anatomi yapma.]

**انشرح صَدْرُهُ**
7 **انشرح صَدْرُهُ** ذ (S, A, O) Onun göğsü genişledi, (O,) [sevinç yahut benzeri ile, yahut] **لِلْاـِسْلَامِ** [İslâm’ı kabul etmek yahut güzelce kabul etmek için]. (S.)

**استشرح**
10 **استشرح** ذ O, kendisine dilin şerh edilmesini, açıklanmasını yahut te’vil edilmesini istedi: yahut kendisi için etin **شَرْحٌ** denilen tarzda kesilmesini istedi. (O.)

**شَرْحٌ**
**شَرْحٌ** ذ 1’in mastarıdır. (S, O, &c.) ― -b2- [Bir eserin tamamını şerh ettiği eserin bütün metnini kapsayan, akıp giden bir şerh tarzında, bir açıklama, izah yahut te’vil; yalnız belirli kelimeler ve pasajlar üzerine olan bir yorum olan **حَاشِيَة**’den ayrılır: çoğulu **شُرُوحٌ**.]

**شَرْحَةٌ**
**شَرْحَةٌ** ذ : **شَرِيحَةٌ**’ye bak. ― -b2- **شَرْحَةٌ مِنَ الظِّبَآءِ** **شَرْح** denilen tarzda kesilmiş ceylan eti [yani uzun dilimler hâlinde], (TA,) kuru hâlde getirilen, olduğu gibi olan; **مُقَدَّد** olmayan [ki bu, şeritler hâlinde kesilip sonra güneşte kurutulmuş demektir]. (ISh, O, K, TA.)

**شَرَاحٌ**
**شَرَاحٌ** ذ Bir işin yahut bir hâlin ortaya çıkarılması, ifşası yahut açıklanması: darbımeselde böyledir: **النَّجَاحُ مَعَ الشَّرَاحِ** [İhtiyacın gerçekleşmesi, onun ortaya çıkarılması/ifşası/açıklanması iledir]; mânâsı: işimi yahut hâlimi bana ortaya çıkar, yahut ifşa et, yahut açıkla; zira bunu yapmak, ihtiyacımın gerçekleşmesinin sebeplerindendir: As tarafından böyle açıklanmıştır. (Meyd. [TA’da **من**, **مع** yerine konmuştur. **سَرَاحٌ** maddesinde benzer bir darbımesel’e bak.])

**شَرِيحٌ**
**شَرِيحٌ** ذ , ete nispetle, ↓ **مَشْرُوحٌ** ile aynı mânâdadır [yani uzun dilimler hâlinde kesilmiş]. (O.) ― -b2- Ayrıca **شَرِيحَةٌ**’ye, iki yerde, bak.

**شُرَيْحٌ**
**شُرَيْحٌ** ذ Kadının ferci; (O, K;) ve (K) böylesi ↓ **مَشْرَحٌ**: (A, Mgh, K:) yahut kadının ferci için bir özel addır; tıpkı **رُمَيْحٌ**’un “penis” için bir özel ad olması gibi. (TA, رمح maddesinde. [Golius, K’da **الحَرُّ**’ı **الحِرُّ** yerine bulmuş görünmektedir.])

**شَرِيحَةٌ**
**شَرِيحَةٌ** ذ Kesilmiş bir et parçası, (S, A, O, K,) ve ayrıca ↓ **شَرِيحٌ** ve ↓ **شَرْحَةٌ**, (K,) **مَشْرُوح** olan [yahut uzun dilimler hâlinde kesilmiş olan]; (O;) [yani etin uzun bir dilimi:] yahut etin ince bir parçası yahut dilimi: (L, TA:) ve her uzamış yağlı et parçası; (S, O;) ve ayrıca ↓ **شَرِيحٌ**: (S:) birincisinin çoğulu **شَرَائِحُ**. (A.)

**شَارِحٌ**
**شَارِحٌ** ذ [Bir kitabın yahut benzerinin şârihi, açıklayıcısı yahut müfessiri. ― -b2- Ve] Bir muhafız yahut koruyucu. (TA.) Yemen lehçesinde, (O, TA,) kuşlardan tohumu koruyan kimse (O, K, TA) vb. (O, TA.)

**مَشْرَحٌ**
**مَشْرَحٌ** ذ : **شُرَيْحٌ**’e bak. ― -b2- [Yine] erkeğin **سَافِلَة**’si [yani makat, yahut anüs]. (O.)

**مَشْرُوحٌ**
**مَشْرُوحٌ** ذ : **شَرِيحٌ**’e bak. -A2- Yine: **السَرَاب** [yahut serap]: (K: [CK’da **الشَّرَابُ**, **السَّرَابُ** yerine konmuştur:]) Th’nin rivayetine dayanarak zikredilmiştir; ve **مَسْرُوحٌ** [bk. o] bunun lehçe varyantıdır. (TA.)
