# شرح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شرح

الشَّرْحُ والتَّشْريح: قَطْعُ اللحم عن العضو قَطْعاً، وقيل: قَطْعُ اللحم على العظم قطعاً، والقِطْعَةُ منه شَرْحة وشَرِيحة، وقيل: الشَّرِيحةُ القِطعةُ من اللحم المُرَقَّقَةُ.
ابن شميل: الشَّرْحة من الظِّباء الذي يُجاء به يابِساً كما هو، لم يقَدَّدْ؛ يقال: خُذْ لنا شَرْحة من الظِّباء، وهو لحم مَشْرُوح؛ وقد شَرَحْتُه وشَرَّحْتُه؛ والتَّصْفِيفُ نَحْوٌ من التَّشْريح، وهو تَرْقِيقُ البَضْعة من اللحم حتى يَشِفَّ من رِقَّتِه ثم يُلْقَى على الجَمْر. والشَّرْحُ: الكَشْفُ؛ يقال: شَرَحَ فلان أَمره أَي أَوضحه، وشَرَح مسأَلة مشكلة: بَيَّنها، وشَرَح الشيءَ يَشْرَحُه شَرْحاً، وشَرَّحَه: فتحه وبَيَّنَه وكَشَفه. وكل ما فُتح من الجواهر، فقد شُرِحَ أَيضاً. تقول: شَرَحْتُ الغامِضَ إِذا فَسَّرْته؛ ومنه تَشْريحُ اللحم؛ قال الراجز: كم قد أَكلتُ كَبِداً وإِنْفَحهْ،
ثم ادَّخَرْتُ أَلْيَةً مُشَرَّحه
وكل سمين من اللحم ممتدّ، فهو شَرِيحة وشَرِيح. وشَرَح اللهُ صدرَه لقبول الخير يَشْرَحه شَرْحاً فانْشَرح: وَسَّعَه لقبول الحق فاتَّسَع. وفي التنزيل: فمن يُرِد اللهُ أَن يَهْدِيَه يَشْرَحْ صدرَه للإِسلام. وفي حديث الحسن، قال له عطاء: أَكان الأَنبياءُ يَشْرَحُون إِلى الدنيا مع علمهم بربهم؟ فقال له: نعم إِن لله تَرائك في خَلْقِه؛ أَراد: كانوا ينبسطون إِليها ويَشْرَحُونَ صدورَهم ويرغبون في اقتنائها رَغْبَةً واسعة. والمَشْرَحُ: متاع المرأَة؛ قال:
قَرِحَتْ عَجِيزَتُها ومَشْرَحُها،
من نَصِّها دَأْباً على البُهْرِ
وربما سمي شُرَيْحاً، وأُراه على ترخيم التصغير. والمَشْرَحُ: الرائق الاسْتُ
(* قوله «والمشنرح الراشق الاست» كذا بالأصل.).
وشَرَحَ جاريته إِذا سَلَقها على قفاها ثم غَشِيَها؛ قال ابن عباس: كان أَهل الكتاب لا يأْتون نساءهم إِلاّ على حَرْفٍ وكان هذا الحيّ من قريش يَشْرَحون النساءَ شَرْحاً؛ شَرَحَ جاريته إِذا وطئها نائمة على قفاها. والمَشْرُوحُ: السَّرابُ؛ عن ثعلب، والسين لغة. قال أَبو عمرو: قال رجل من العرب لفتاه: أَبْغِني شارِحاً فإِنَّ أَشاءَنا مُغَوَّسٌ وإِني أَخاف عليه الطَّمْلَ؛ قال أَبو عمرو: الشارح الحافظ، والمُغَوَّسُ المُشَنَّخُ؛ قال الأَزهري: تَشْنِيخُ النخل تَنْقِيحُه من السُّلاَّء. والأَشاءُ: صِغارُ النخل؛ قال ابن الأَعرابي: الشَّرْحُ الحفظ، والشَّرْح الفتح، والشَّرْح البيان، والشَّرْح الفَهْم، والشَّرْحُ الاقْتِضاضُ للأَبكار؛ وشاهدُ الشارح بمعنى الحافظ قولُ الشاعر:
وما شاكرٌ إِلاّ عصافيرُ قريةٍ،
يقومُ إِليها شارِحٌ فَيُطيرُها
والشارحُ في كلام أَهل اليمن: الذي يحفظ الزرع من الطيور وغيرها. وشُرَيْحٌ ومِشْرَحُ بن عاهانَ: اسمان.
وبنو شُرَيح: بَطْنٌ.
وشَراحِيلُ: اسم، كأَنه مضاف إِلى إِيل، ويقال شَراحِينُ أَيضاً بإِبدال اللام نوناً، عن يعقوب.

### Türkçe

**الشَّرْحُ** ve **التَّشْريح**: etin uzuvdan kesilmesi, kesme suretiyle; ve denildi ki:
etin kemik üzerinde kesilmesi, kesme suretiyle; ve ondan parça **شَرْحة** ve **شَرِيحة**’dır; ve denildi ki:
**الشَّرِيحةُ** inceltilmiş etten parçadır.

İbn Şümeyl: **الشَّرْحة** ceylanlardan olup olduğu gibi kuru olarak getirilen şeydendir;
kurutulmamıştır; denir: bize ceylanlardan bir **شَرْحة** al; o, **مَشْرُوح** ettir; ve gerçekten
onu **شَرَحْتُه** ve **شَرَّحْتُه**; ve **التَّصْفِيفُ** **التَّشْريح**’ten bir türdür; o,
etten bir parçayı inceltmektir; ta ki inceliğinden dolayı şeffaflaşsın, sonra kor üzerine atılır.

Ve **الشَّرْحُ**: açığa çıkarma; denir: falan kimse işini **شَرَحَ** yani onu açıkladı; ve **شَرَحَ**
müşkil bir meseleyi: onu beyan etti; ve bir şeyi **شَرَحَ** onu **يَشْرَحُه** **شَرْحاً**; ve onu **شَرَّحَه**: onu açtı
ve onu beyan etti ve onu açığa çıkardı. Ve cevherlerden her ne açılmışsa, o da
**شُرِحَ** olmuştur. Dersin: **شَرَحْتُ** kapalı olanı, onu tefsir ettiğim zaman; ve ondan etin **تَشْريحُ**’i;
râciz dedi ki:
Ne çok yedim bir ciğer ve bir **إِنْفَحهْ**,
sonra bir **مُشَرَّحه** kuyruk yağı biriktirdim.

Ve etten her semiz olan, uzamış olan, o **شَرِيحة** ve **شَرِيح**’tir. Ve Allah onun göğsünü
hayrı kabul için **شَرَحَ**; onu **يَشْرَحه** **شَرْحاً**; böylece **انْشَرح**: onu
hakkı kabul için genişletti, böylece genişledi. Ve tenzilde: “Artık Allah kime hidayet etmeyi dilerse,
onun göğsünü İslâm için **يَشْرَحْ**.” Ve Hasan hadîsinde, Atâ ona dedi ki:
Peygamberler Rablerini bilmeleriyle birlikte dünyaya doğru **يَشْرَحُون** olur muydu?
O da ona dedi ki: Evet; şüphesiz Allah’ın yaratmasında **تَرائك** vardır; murad etti:
ona doğru yayılırlardı ve göğüslerini **يَشْرَحُونَ** ve onu elde etmeye geniş bir rağbetle rağbet ederlerdi.

Ve **المَشْرَحُ**: kadının eşyası; dedi ki:
Kalçası ve **مَشْرَحُ**’u yara oldu,
onun dik duruşundan, sürekli, **البُهْرِ** üzerine.

Ve bazen **شُرَيْحاً** diye adlandırıldı; ve onu küçültmenin terhîmi üzere görüyorum. Ve **المَشْرَحُ**: parlak olan
**الاسْتُ**
(* sözü: “**والمشنرح الراشق الاست**” asılda böyle.).

Ve cariyesini **شَرَحَ**: onu ensesi üzerine yatırıp sonra onunla cima ettiğinde; İbn Abbas dedi ki:
Ehl-i kitap kadınlarına ancak bir **حَرْفٍ** üzere gelirdi; ve Kureyş’ten bu kabile
kadınları **شَرْحاً** ile **يَشْرَحون** idi; cariyesini **شَرَحَ**: onu sırtüstü uyur haldeyken cima ettiğinde.

Ve **المَشْرُوحُ**: serap; Sa‘leb’den; ve **السين** bir lehçedir. Ebû Amr dedi ki: Araplardan bir adam
delikanlısına dedi: Bana bir **شارِحاً** bul; çünkü bizim **أَشاءَ**’ımız **مُغَوَّسٌ**’tur ve ben
ona **الطَّمْلَ**’dan korkuyorum; Ebû Amr dedi ki: **الشارح** koruyandır, ve **المُغَوَّسُ**
**المُشَنَّخُ**’tur; Ezherî dedi ki: hurmanın **تَشْنِيخُ**’i, onu **السُّلاَّء**’dan ayıklamaktır. Ve **الأَشاءُ**:
hurmanın küçükleridir; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّرْحُ** korumadır, ve **الشَّرْح** açmadır,
ve **الشَّرْح** beyandır, ve **الشَّرْح** anlamadır, ve **الشَّرْحُ** bakireleri bozmadır;
ve **الشارح**’ın koruyan manasında şahidi şairin sözü:
Şükreden yoktur; ancak bir köyün serçeleri,
onlara bir **شارِحٌ** kalkar da onları uçurur.

Ve Yemen ehlinin sözünde **الشارحُ**: ekini kuşlardan ve başkalarından koruyan kimsedir.

Ve **شُرَيْحٌ** ve **مِشْرَحُ بن عاهانَ**: iki isimdir.
Ve **بنو شُرَيح**: bir batındır.
Ve **شَراحِيلُ**: bir isimdir; sanki **إِيل**’e izafe edilmiştir; ve Yakub’dan, **اللام**’ı **نون**’a bedel kılmakla **شَراحِينُ** da denir.
