# شرخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شرخ

باب الخاء والشين والراء معهما
خ ش ر، خ ر ش، ش خ ر، ش ر خ مستعملات
خشر:
الخُشارةُ من الشعير ما لم يكتنز، إنما هو كالسحالة والنخالة، مما لا لبَّ فيه، قال:
أنتم خُشار خُشار		وليس خز كخَيْشِ
خرش: الخَرْشُ بالأظفار في الجسد كله. وتَخارَشَ الكلاب والسنانير: مزق بعضها بعضاً.
والخِراشُ: سمة مستطيلة كاللذعة الخفيفة، وثلاثة أَخْرِشةٍ، وبعيرٌ مَخْروشٌ.
والخِرْشاءُ: قشر البضةِ الداخل، وجمعه: الخَراشيُّ، وهو الغِرْقيءُ. والخِرشاء جُلَيْدَة تعلو اللَّبَنَ.
وبين القوم خراشة، أي: تبعةٌ يطلب بها بعضهم بعضاً.
وخَرَشتُ البعيرَ بالمحجنة، أي: نَخَسْتُه. وقد خَرَشْتُه واخْترشته وخرّشته.
شخر: شَخَر الحمار يَشْخِرُ شخيراً، وهو صوته من الحلق، ويقال: هو من منخره، والنخير في الأنف.
والشَّخِيرُ: ما تحات من الجبل بالأقدام والقوائم، قال:
بنطفةِ بارقٍ في رأس نيقٍ		منيفٍ دونها منه شَخِـيرُ
والشَّخيرُ: رفع الصوت بالنفير ورجل شِخِّير نفير.
والشِّخِّير: هو الكثير الشَّخير.
شرخ: شَرْخا الرحل: آخرته وواسطته، ويقال: قادمته وآخرته، قال:
كأنه بين شَرْخَيْ رحل ساهـمةٍ		حرف إذا ما استرق الليل مأمومُ
وشَرْخا السهم: زنمتا فوقهِ، وهما اللذان الوترُ بينهما.
والشَّرْخُ: نتاج كل سنةٍ من أولادِ الإبل.
قال ذو الرمة:
سبحلاً أبا شَرْخَيْن أحيا بناتهِ		مقاليتها فهي اللباب الحبائسُ
والشّارِخُ: الحدث من الناس، قال الأعشى:
وما إن أرى الدهر في صرفه		يغادر من شـارِخٍ أو يفـنْ
شَرْخُ الشباب: أولهُ. شَرَخَ ناب البعير، إذا شق البضعة وخرج. شَرَخَ الناب يَشْرُخُ شُرُوخاً، قال:
على بازلٍ لم يخنها الضراب		وقد شَرَخَ الناب منها شُرُوخا

### Türkçe

باب **الخاء** ve**الشين** ve**الراء** onlarla birlikte

خ ش ر، خ ر ش، ش خ ر، ش ر خ kullanılagelenlerdir
**خشر**:
Arpadan **الخُشارةُ**, birikip yığılmamış olan şeydir; ancak o, **السحالة** ve **النخالة** gibidir; içinde öz bulunmayan şeylerdendir, dedi ki:
Siz **خُشار** **خُشار**sınız		ve **خَيْشِ** gibi ipekli kumaş değil

**خرش**: **الخَرْشُ**, tırnaklarla bütün bedende (olan) çizmedir. Köpekler ve kediler **تَخارَشَ**: birbirlerini parçaladılar.
Ve **الخِراشُ**: hafif bir yanık izi gibi, uzunlamasına bir damgadır; ve üç **أَخْرِشةٍ**; ve **مَخْروشٌ** bir deve.
Ve **الخِرْشاءُ**: yumurtanın iç kabuğudur; onun çoğulu: **الخَراشيُّ**; o da **الغِرْقيءُ**dur. Ve **الخِرشاء** süte çıkan bir ince dericiktir.
Ve kavim arasında **خراشة** vardır; yani: birbirleriyle (hakkında) birbirlerini talep ettikleri bir takip/borç.
Ve ben deveyi **خَرَشتُ** (onu) **المحجنة** ile; yani: onu dürttüm. Ve gerçekten onu **خَرَشْتُ** ve **اخْترشته** ve **خرّشته**.

**شخر**: Eşek **شَخَر** **يَشْخِرُ** **شخيراً**; o, boğazdan çıkan sesidir; ve denilir ki: o, genzindendir; **النخير** ise burundadır.
Ve **الشَّخِيرُ**: ayaklar ve toynaklarla dağdan dökülen şeydir, dedi ki:
**بنطفةِ بارقٍ في رأس نيقٍ		منيفٍ دونها منه شَخِـيرُ**
Ve **الشَّخيرُ**: **النفير** ile sesi yükseltmektir; ve **شِخِّير** bir adam, **نفير** (yani çok nefîr eden).
Ve **الشِّخِّير**: çok **الشَّخير** edendir.

**شرخ**: Semerin iki **شَرْخ**ı: onun sonu ve ortasıdır; ve denilir ki: onun önü ve sonu, dedi ki:
**كأنه بين شَرْخَيْ رحل ساهـمةٍ		حرف إذا ما استرق الليل مأمومُ**
Ve okun iki **شَرْخ**ı: üstündeki iki çıkıntısıdır; ikisi, kirişin aralarında olduğu iki şeydir.
Ve **الشَّرْخُ**: develerin yavrularından her senenin doğumudur.
Zû’r-Rumme dedi ki:
**سبحلاً أبا شَرْخَيْن أحيا بناتهِ		مقاليتها فهي اللباب الحبائسُ**
Ve **الشّارِخُ**: insanlardan genç olan (kimse)dir, el-A‘şâ dedi ki:
**وما إن أرى الدهر في صرفه		يغادر من شـارِخٍ أو يفـنْ**
**شَرْخُ الشباب**: onun başlangıcıdır. Devenin azı dişi **شَرَخَ**, (yani) bir parçayı yardı ve çıktı, olduğunda. Azı diş **شَرَخَ** **يَشْرُخُ** **شُرُوخاً**, dedi ki:
**على بازلٍ لم يخنها الضراب		وقد شَرَخَ الناب منها شُرُوخا**
