# شرخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شرخ

الشرخ والسنخ: الأصل والعرق. والشرخ: الحرف الناتىء من الشيء كالسهم ونحوه. وشرءخا الفوق: جرفاه المشرفان اللذان يقع بينهما الوتر. وعن ابن شميل: زنمتا السهم: شرخا فوقه، وهما اللذان الوتر بينهما، وشرخا السهم مثله. قال الشاعر يصف سهما رمى به فأنفذ الرمية وقد اتصل به دمها:
  كأن المتن والشرخين مـنـه                      خلاف النصل سيط به مشيج والشرخ: أول الشباب ونضارته وقوته، وهو مصدر يقع على الواحد والاثنين والجمع، وقيل هو جمع شارخ، مثل شارب وشرب. وقال شمر: الشرخ الشباب، وهو اسم يقع موقع الجمع، قال لبيد:
  شرخا صقورا يافعا وأمردا

  وفي الحديث اقتلوا شيوخ المشركين واستحيوا شرخهم. قال أبو عبيد: فيه قولان: أحدهما أنه أراد بالشيوخ الرجال المسان أهل الجلد والقتال ولا يريد الهرمى الذين إذا سبوا لم ينتفع بهم في الخدمة. وأراد بالشرخ الشباب أهل الجلد الذين ينتفع بهم في الخدمة، وقيل: أراد بهم الصغار، فصار تأويل الحديث: اقتلوا الرجال البالغين واستحيوا الصبيان. قال حسان بن ثابت
  إن شرخ الشباب والشعر الأس                      ود ما لم يعاص كان جنونـا وجمع الشرخ شروخ وشرخ. والشرخ: نتاج كل سنة من أولاد الإبل. قال أبو عبيدة: الشرخ النتاج. يقال: هذا من شرخ فلان، أي من نتاجه. وقيل: الشرخ نتاج سنة ما دام صغارا. والشرخ: نجل الرجل، أي ولده. وقد شرخ شروخا؛ وقيل هو النطفة يكون منها الولد. والشرخ: نصل لم يسق بعد ولم يركب عليه قائمه، والجمع شروخ. والشرخ: جمع شارخ، مثل طائر وطير، وشارب وشرب، للشاب الحدث. وهو أحد القولين، وثانيهما أول الشباب، وقد تقدم. كذا قاله أبو بكر. والشرخ: الترب والمثل. ويقال: هما شرخان، أي مثلان. وهو شرخي وأنا شرخه، أي تربي ولدتي. ج شروخ، وهم الأتراب. والشروخ أيضا: العضاه. وقولهم شروخ شرخ مبالغة. قال العجاج:
  صيد تسامى وشروخ شرخ وشرخ ناب البعير شرخا وشروخا: شق البضعة وخرج. قال الشاعر:
  فلما اعترت طارقات الهموم                      رفعت الولي وكورا ربيخـا
  على بازل لم يخنها الضراب                      وقد شرخ الناب منها شروخا وفي الصحاح: شرخ ناب البعير شرخا، وشرخ: بطن من خزاعة القبيلة المشهورة. ومما يستدرك عليه: شرخ الأمر: أوله. وشرخا الرحل: حرفاه وجانباه، وقيل خشبتاه من وراء ومقدمز وفي التهذيب: شرخا الرحل: آخرته وأوسطه. قال العجاج:
  شرخا غبيط سلس مركاح وفي حديث عبد الله بن رواحة، قال لابن أخيه في غزوة مؤتة لعلك ترجع بين شرخي الرحل، أي جانبيه، أراد أنه يستشهد فيرجع ابن أخيه راكبا موضعه على راحلته فيستريح. وكذا كان. وفي الأساس: ولا يزال فلان بين شرخي رحله، إذا كان مسفارا. وفقعة شرياخ: لا خير فيها. وفي حديث أبي رهم لهم نعم بشبكة شرخ، بفتح فسكون: موضع بالحجاز، وبعضهم يقول بالدال. وبنو أبي الشرخ: بطن من جذام، ولهم بقية بريف مصر، ويقال لهم المشارخة والشروخ؛ وإليهم نسب شبرى.

### Türkçe

**الشرخ** ve **السنخ**: asıl ve damar. Ve **الشرخ**: şeyden çıkan çıkıntılı kenar; ok ve benzeri gibi. Ve **شرءخا الفوق**: kirişin aralarında bulunduğu, yukarı doğru çıkık iki kenarı. İbn Şümeyl’den: okun iki **زنمة**si: onun **شرخا فوق**udur; ikisi de kirişin aralarında bulunduğu şeydir; okun iki **شرخ**ı da onun gibidir. Şair, kendisiyle attığı bir oku vasfeder; atışı delip geçmiş ve onun kanı ona bitişmiş olduğu hâlde:
  Sanki **المتن** ve ondan iki **الشرخ**                      **النصل**in karşısında, onunla bir **مشيج** kamçılanmış gibidir

Ve **الشرخ**: gençliğin başlangıcı, onun parlaklığı ve kuvvetidir; tek, iki ve cem‘ üzerine vâki olan bir masdardır. Ve “o, **شارخ**ın cem‘idir” denilmiştir; **شارب** ve **شرب** gibi. Şemmer dedi: **الشرخ** gençliktir; cem‘in yerinde vâki olan bir isimdir. Lebîd dedi:
  İki **شرخ**: yırtıcı kuşlar; ergen ve sakalsız

Hadiste: “Müşriklerin ihtiyarlarını öldürün ve onların **شرخ**ını sağ bırakın.” Ebû Ubeyd dedi: onda iki söz vardır: birincisi, **الشيوخ** ile, derisi (dayanıklılığı) ve savaşması olan yaşlı erkekleri kastetmiştir; esir alındıklarında hizmette kendilerinden faydalanılmayan bunakları kastetmez. Ve **الشرخ** ile, hizmette kendilerinden faydalanılan, derisi (dayanıklılığı) olan gençleri kastetmiştir. “Onlarla küçükleri kastetmiştir” de denilmiştir; böylece hadisin te’vîli: “Bâliğ erkekleri öldürün ve çocukları sağ bırakın” olur. Hassân b. Sâbit dedi:
  Şüphesiz gençliğin **شرخ**ı ve siyah saç                      isyan edilmedikçe delilik idi

**الشرخ**ın cem‘i **شروخ** ve **شرخ**tır. Ve **الشرخ**: her senenin deve yavrularından olan doğumu. Ebû Ubeyde dedi: **الشرخ** doğumdur. “Bu, falanın **شرخ**ındandır” denir; yani onun doğumundandır. Ve “**الشرخ** küçük kaldıkları müddetçe bir senenin doğumudur” denilmiştir. Ve **الشرخ**: adamın **نجل**i; yani çocuğu. Ve gerçekten **شرخ** etti: **شروخا**; ve “o, ondan çocuk olan **النطفة**dır” denilmiştir. Ve **الشرخ**: henüz sulanmamış ve üzerine sapı takılmamış bir **نصل**; cem‘i **شروخ**tur. Ve **الشرخ**: **شارخ**ın cem‘idir; **طائر** ve **طير**, **شارب** ve **شرب** gibi; yeni yetme genç için. Bu iki sözden biridir; ikincisi “gençliğin başlangıcı”dır; ve geçmiştir. Ebû Bekir böyle dedi. Ve **الشرخ**: yaşıt ve benzer. “İkisi iki **شرخ**tır” denir; yani iki benzer. “O benim **شرخي**mdir ve ben onun **شرخ**ıyım” denir; yani annelerimiz doğurmuş yaşıtım. Cem‘i **شروخ**tur; ve onlar yaşıtlardır. Ve **الشروخ** ayrıca: **العضاه**dır. “**شروخ شرخ**” sözleri mübalağadır. el-Accec dedi:
  Av; yükselir ve **شروخ شرخ**

Ve devenin **ناب**ı **شرخ** etti: **شرخا** ve **شروخا**; bir parçayı yardı ve çıktı. Şair dedi:
  Hüzünlerin ansızın gelenleri arız olunca                      **الولي**yi ve yumuşak bir hörgücü kaldırdım
  Darbeler onu zayıflatmamış bir **بازِل** üzerinde                      ve ondan **الناب** gerçekten **شروخا** **شرخ** etmişti

**الصحاح**’ta: devenin **ناب**ı **شرخ** etti: **شرخا**. Ve **شرخ**: meşhur kabile **خزاعة**dan bir batın. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **شرخ الأمر**: onun evveli. Ve **شرخا الرحل**: onun iki kenarı ve iki yanı; ve “arkadan ve önden iki tahtasıdır” denilmiştir. Ve **التهذيب**’te: **شرخا الرحل**: onun arkası ve ortası. el-Accec dedi:
  İki **شرخ**: yumuşak, sallanan bir **غبيط**; kolay yürüyen

Ve Abdullah b. Revâha’nın hadisinde: Mûte gazvesinde kardeşinin oğluna dedi: “Belki sen, **شرخي الرحل** arasında dönersin”; yani iki yanı. Onun muradı: kendisi şehit olur da kardeşinin oğlu, onun yerine binitinde binmiş olarak döner, böylece rahat eder. Ve öyle oldu. Ve **الأساس**’ta: “Falan, yolcu ise, hâlâ **شرخي رحله** arasındadır.” Ve **فقعة شرياخ**: onda hayır yoktur. Ebû Rehm’in hadisinde: “Onların, **شرخ** ağıyla (ağıyla) develeri vardır”; fetha sonra sükûn ile: Hicaz’da bir yer; bazısı **الدال** ile söyler. Ve **بنو أبي الشرخ**: Cüzâm’dan bir batın; Mısır’ın kırsalında onlardan bir kalıntı vardır; onlara **المشارخة** ve **الشروخ** denir; ve Şubrâ ona nisbet edilmiştir.
