# شرد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شرد

شَرَدَ البعيرُ والدابة يَشْرُدُ شَرْداً وشِراداً وشُروداً: نَفَرَ، فهو شارِدٌ، والجمع شَرَدٌ. وشَرُودٌ في المذكر والمؤَنث، والجمع شُرُودٌ؛ قال:
ولا أُطيق البَكَراتِ الشَّرَدا
قال ابن سيده: هكذا رواه ابن جني شَرَدا على مثال عَجَلٍ وكُتُبٍ استَعْصَى وذَهَبَ على وجْهه؛ الجوهري: الجمع شَرَدٌ على مثال خادِمٍ وخَدَم وغائِب وغَيَب، وجمع الشَّرُود شُرُدٌ مِثْلُ زَبُورٍ وَزُبُر؛ وأَنشد أَبو عبيدة لعبد مناف بن ربيع الهذلي:
حتى إِذا أَسْلَكوهُمْ في قُتائِدَةٍ
شَلاًّ، كما تَطْرُد الجمَّالةُ الشُّرُدا
ويروى الشَّرَدا. والتَّشْريدُ: الطَّرْد. وفي الحديث: لَتَدْخُلُنَّ الجنةَ أَجمعون أَكتعون إِلا من شَرَدَ على الله أَي خرج عن طاعته وفارق الجماعة من شَرَدَ البعيرُ إِذا نفر وذهب في الأَرض. وفرس شَرُود: وهو المُسْتَعْصي على صاحبه. وقافَيَةٌ شَرُودٌ: عائِرَةٌ سائِرَةٌ في البلاد تَشْرُدُ كمن يشرد البعير؛ قال الشاعر:
شَرُودٌ، إِذا الرَّاؤُونَ حَلُّوا عِقالَها،
مُحَجَّلةٌ، فيها كلامٌ مُحَجَّلُ
وشَرَدَ الجمل شُروداً، فهو شارد، فإِذا كان مُشَرَّداً فهو شَريد طَريد.وتقول: أَشْرَدْتُه وأَطْرَدْتُهُ إِذا جعلته شَريداً طَريداً لا يُؤْوى. وشَرَدَ الرجلُ شُروداً: ذهب مَطْرُِوداً. وأَشْرَدَه وشَرَّدَه: طَردَه. وشَرَّدَ به: سَمَّع بعيوبه؛ قال:
أُطَوِّفُ بالأَباطِحِ كُلَّ يَوْم،
مَخافةَ أَنْ يُشَرِّدَ بِي حَكِيمُ
معناه أَن يُسَمِّعَ بي. وأُطَوِّفُ: أَطُوفُ. وحَكِيمٌ: رجل من بني سُلَيْم كانت قريش ولته الأَخذ على أَيدي السفهاء. ورجل شَريدٌ: طَرِيدٌ. وقوله عز وجل: فَشَرِّدْ بهمْ مَنْ خَلْفَهم؛ أَي فَرِّق وبَدِّدْ جمعهم. وقال الفراء: يقول إِن أَسرتهم يا محمد فَنَكِّلْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهم ممن تَخافُ نَقْضَهُ العهد لعلهم يذكرون فلا ينقضون العهد. وأَصل التشريد التَّطْريدُ، وقيل: معناه سَمِّعْ بهم من خَلْفَهم، وقيل: فَزِّعْ بهم مَنْ خلفهم. وقال أَبو بكر في قولهم: فلان طريد شريد: أَمَّا الطَّريدُ فمعناه المَطْرود، والشريد فيه قولان: أَحدهما الهارب من قولهم شَرَدَ البعير وغيرُه إِذا هرب؛ وقال الأَصمعي: الشريد المُفْرَدُ؛ وأَنشد اليمامي: تَراهُ أَمامَ النَّاجِياتِ كأَنه
شرَيدُ نَعانٍ، شَذَّ عَنه صَواحِبُه
قال: وتَشَرَّدَ القَوْمُ ذَهبوا.
وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لَخوَّات بن جُبَيْر: ما فَعَلَ شِرادُك؟ يُعَرِّضُ بقضيّته مع ذات النِّحْيَيْن في الجاهلية، وأَراد بشِراده أَنه لما فزع تَشَرَّد في الأَرض خوفاً من التَّبَعة؛ قال ابن الأَثير: كذا رواه الهرويّ والجوهريّ في الصحاح وذكر القصة؛ وقيل: إِن هذا وهمٌ من الهروي والجوهري، ومن فَسَّرَه بذلك قال: والحديث له قصة مَرْويَّةٌ عن خَوَّات أَنه قال: نزلت مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بِمَرِّ الظَّهْرانِ فخرجت من خِبائي فإِذا نسوة يتَحَدّثن فأَعجبنني، فرجعت فأَخرجت حُلَّةً من عَيْبَتي فَلبسْتُها ثم جلست إِليهن، فمرّ رسول الله صلى الله عليه وسلم، فهِبتُه فقلت: يا رسول الله جمل لي شَرُود وأَنا أَبْتَغِي له قَيْداً فمضى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وتَبِعْتُه فأَلقى إِليَّ رداءه ثم دخل الأَراكَ فقضى حاجته وتوضأَ، ثم جاء فقال: يا أَبا عبد الله ما فعل شَروُدُك؟ ثم ارتحلنا فجعل لا يلحقني إِلا قال: السلام عليكم، يا أَبا عبد الله، ما فعل شِرادُ جَملك؟ قال: فتعجلت إِلى المدينة واجتنبت المسجدَ ومُجالَسة رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فلما طال ذلك عليّ تَحَيّنْتُ ساعةَ خَلْوَةِ المسجد ثم أَتيت المسجد فجعلت أُصلي، فخرج رسول الله، صلى الله عليه وسلم، من بعض حُجَرِه فجاء فصلى ركعتين خفيفتين وطوّلت الصلاة رجاءَ أَن يذهبَ ويدَعَني، فقال: طوِّلْ يا أَبا عبد الله ما شئت فلستُ بقائم حتى تنصرف، فقلت: والله لأَعتذرن إِليه، فانصرفت، فقال: السلام عليكم أَبا عبد الله ما فعل شِرادُ الجمل؟ فقلت: والذي بعثك بالحق ما شَرَدَ ذلك الجمل مُنْذُ أَسلمت، فقال: رحمك الله مرتين أَو ثلاثاً ثم أَمسك عني فلم يعد.
والشَّريدُ: البقية من الشيء. ويقال: في إِداواهُمْ شَريدٌ من ماء أَي بقية. وأَبْقَتِ السَّنَةُ عليهم شَرائِدَ من أَموالهم أَي بقايا، فإِما أَن يكون شَرائِدُ جمع شَريد على غير قياس كَفيلٍ
(* قوله «كفيل» كذا
بالأَصل المعوّل عليه، ولعل الأَولى كأفيل بالهمز، وهو الفصيل من الإبل كما في القاموس.) وأَفائِلَ، وإِما أَن يكون شَريدَةٌ لغة في شَريد. وينو الشَّريدِ: حَيٌّ، منهم صخر أَخو الخنساء؛ وفيهم يقول:
أَبَعْدَ ابنِ عَمْرٍو من آلِ الشَّر يـ
ـدِ، حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها
وبنو الشَّريدِ: بَطْنٌ مِنْ سُلَيْم.

### Türkçe

**شَرَدَ** deve ve binek hayvanı **يَشْرُدُ** **شَرْداً** ve **شِراداً** ve **شُروداً**: ürktü; o **شارِدٌ**’dir; çoğulu **شَرَدٌ**’dir. Ve **شَرُودٌ** müzekker ve müenneste (kullanılır); çoğulu **شُرُودٌ**’dur; dedi ki:
ولا أُطيق البَكَراتِ **الشَّرَدا**

İbn Sîde dedi: İbn Cinnî bunu **شَرَدا** diye, **عَجَلٍ** ve **كُتُبٍ** misali üzere rivayet etti.
İnat etti ve kendi yönü üzere gitti; Cevherî: çoğul **شَرَدٌ**’dir, **خادِمٍ** ve **خَدَم** ve **غائِب** ve **غَيَب** misali üzere; ve **الشَّرُود**’un çoğulu **شُرُدٌ**’dur, **زَبُورٍ** ve **زُبُر** gibi. Ve Ebû Ubeyde, Abd Menâf b. Rabî‘ el-Hüzelî’ye ait olarak inşâd etti:
حتى إِذا أَسْلَكوهُمْ في قُتائِدَةٍ
شَلاًّ، كما تَطْرُد الجمَّالةُ **الشُّرُدا**

Ve **الشَّرَدا** diye de rivayet olunur. Ve **التَّشْريدُ**: kovma. Ve hadiste: “Mutlaka cennete hepiniz, topluca, gireceksiniz; ancak Allah’a karşı **شَرَدَ** eden hariç”; yani O’nun itaatinden çıktı ve cemaatten ayrıldı; **شَرَدَ البعيرُ**: ürktüğü ve yeryüzünde gittiği zaman. Ve **فرس شَرُود**: sahibine karşı inat eden (attır). Ve **قافَيَةٌ شَرُودٌ**: ülkelerde dolaşan, kaçıp giden; deve kaçtığı gibi **تَشْرُدُ**; şair dedi ki:
**شَرُودٌ**، إِذا الرَّاؤُونَ حَلُّوا عِقالَها،
مُحَجَّلةٌ، فيها كلامٌ مُحَجَّلُ

Ve **شَرَدَ** deve **شُروداً**; o **شارد**’dır; artık **مُشَرَّداً** olursa o **شَريد** **طَريد**’dir. Ve dersin: **أَشْرَدْتُه** ve **أَطْرَدْتُهُ**: onu barındırılmayan bir **شَريداً طَريداً** kıldığın zaman. Ve **شَرَدَ الرجلُ شُروداً**: kovulmuş olarak gitti. Ve **أَشْرَدَه** ve **شَرَّدَه**: onu kovdu. Ve **شَرَّدَ به**: onun ayıplarını duyurdu; dedi ki:
أُطَوِّفُ بالأَباطِحِ كُلَّ يَوْم،
مَخافةَ أَنْ يُشَرِّدَ بِي حَكِيمُ

Manası: benimle (hakkımda) duyurmasıdır. Ve **أُطَوِّفُ**: **أَطُوفُ** (dolaşırım). Ve **حَكِيمٌ**: Benî Süleym’den bir adamdır; Kureyş onu sefihlerin ellerini tutmakla (onları engellemekle) görevlendirmişti. Ve **رجل شَريدٌ**: **طَرِيدٌ** (kovulmuş). Ve O’nun عز وجل sözü: **فَشَرِّدْ بهمْ مَنْ خَلْفَهم**; yani onların topluluğunu ayır ve dağıt. Ferrâ dedi: “Eğer onları esir alırsan, ey Muhammed, o hâlde onların arkasındakilerden, ahdi bozmasından korktuğun kimselere onlarla ibret ver; umulur ki hatırlarlar da ahdi bozmazlar.” Ve **التشريد**’in aslı **التَّطْريدُ**’dür; ve denildi: manası “onlarla arkalarındakilere duyur”dur; ve denildi: “onlarla arkalarındakileri korkut”tur. Ebû Bekir, onların “falanca **طريد شريد**” sözünde dedi: **الطَّريدُ**’e gelince, manası **المَطْرود**’dur; **الشريد** hakkında iki söz vardır: birincisi, “kaçan”dır; onların “**شَرَدَ البعير** ve başkası” sözünden, kaçtığı zaman. Asma‘î dedi: **الشريد** **المُفْرَدُ**’dir (yalnız bırakılmış/tek). Yemâmî inşâd etti:
تَراهُ أَمامَ النَّاجِياتِ كأَنه
**شرَيدُ نَعانٍ**، شَذَّ عَنه صَواحِبُه

Dedi ki: ve **تَشَرَّدَ القَوْمُ**: gittiler.

Ve hadiste: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, Huvvât b. Cübeyr’e dedi: “**شِرادُك** ne yaptı?”; câhiliyede iki tulum sahibi kadınla olan meselesine üstü kapalı dokundurur; ve **بشِراده** ile muradı: korktuğu vakit, sorumluluktan korkarak yeryüzünde **تَشَرَّد** ettiğidir. İbnü’l-Esîr dedi: Herevî ve Cevherî bunu صحاح’ta böyle rivayet etti ve kıssayı zikretti; ve denildi: bu, Herevî ve Cevherî’den bir vehimdir. Onu bununla tefsir eden dedi ki: hadisin, Huvvât’tan rivayet edilmiş bir kıssası vardır; o dedi ki: “Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, ile **بِمَرِّ الظَّهْرانِ**’da konakladım; çadırımdan çıktım; bir de kadınlar konuşuyorlar; hoşuma gittiler; döndüm, heybe(m)den bir **حُلَّةً** çıkardım, onu giydim; sonra onların yanına oturdum. Resûlullah صلى الله عليه وسلم geçti; ondan çekindim; dedim ki: ‘Ya Resûlallah, benim bir **جمل**’im **شَرُود** (inatçı/kaçak)tır; ona bir **قَيْداً** arıyorum.’ Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, geçti; ben de onu takip ettim; bana ridâsını attı; sonra **الأَراكَ**’a girdi, ihtiyacını giderdi ve abdest aldı; sonra geldi ve dedi ki: ‘Ya Ebâ Abdillah, **شَروُدُك** ne yaptı?’ Sonra yola çıktık; bana yetişmezdi ki mutlaka derdi: ‘Esselâmü aleyküm, ya Ebâ Abdillah, **شِرادُ جَملك** ne yaptı?’” Dedi ki: “Şehre acele ettim ve mescidden ve Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, ile oturmaktan uzak durdum. Bu bana uzayınca, mescidin boş bir saatini kolladım; sonra mescide geldim; namaz kılmaya başladım. Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, hücrelerinden birinden çıktı; geldi, iki hafif rek‘at kıldı; ben de namazı uzattım; umarak ki gider ve beni bırakır. Dedi ki: ‘Ya Ebâ Abdillah, dilediğin kadar uzat; sen dönünceye kadar ben kalkıcı değilim.’ Dedim ki: ‘Vallahi ona mutlaka özür beyan edeceğim.’ Döndüm; dedi ki: ‘Esselâmü aleyküm Ebâ Abdillah, **شِرادُ الجمل** ne yaptı?’ Dedim ki: ‘Seni hak ile gönderen (Allah)a yemin olsun, o **الجمل** İslâm’a girdiğimden beri **ما شَرَدَ**.’ Dedi ki: ‘Allah sana rahmet etsin’ iki yahut üç kere; sonra benden el çekti; artık dönmedi.”

Ve **الشَّريدُ**: şeyden arta kalan. Ve denilir: “Onların kırbalarında sudan **شَريدٌ** vardır”; yani kalıntı. Ve **أَبْقَتِ السَّنَةُ** onlara mallarından **شَرائِدَ** bıraktı; yani kalıntılar. Artık ya **شَرائِدُ**, القياس dışı olarak **شَريد**’in çoğuludur; **كَفيلٍ**
(* “**كفيل**” sözü: asılda, kendisine dayanılan nüshada böyledir; muhtemelen daha evlâ olan, hemzeli olarak **كأفيل**’dir; o da القاموس’ta olduğu üzere develerden sütten kesilmiş yavrudur.)
ve **أَفائِلَ** gibi; yahut **شَريدَةٌ**, **شَريد**’de bir lugattır. Ve **بنو الشَّريدِ**: bir kabiledir; onlardandır, el-Hansâ’nın kardeşi Sahr; ve onlar hakkında der ki:
أَبَعْدَ ابنِ عَمْرٍو من آلِ **الشَّر يـ**
ـ**ـدِ**، حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها

Ve **بنو الشَّريدِ**: Süleym’den bir batındır.
