# شرز — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B2/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%B2/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B2.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شرز

ش ز ر
شزر ، شرز : مستعملان .
شزر : قال الليث : الشَّزْرُ نَظَرٌ فيه إعْراضْ كنظرِ المُعَادِي المُبْغِض .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الطَّعْنُ الشَّزْر ما طَعنْتَ عن يَمينك وشمالك ، واليَسْرُ ما كان حِذَاءَ وَجْهِك .
وقال الليث : الْحَبْلُ المشزُورُ الْمفتُول شزْراً ، وهو الذي يُفْتل مما يلي الْيسَار ، وهو أشدُّ لِفَتله .
وقال غيره : الْفَتلُ الشزْر إلى فَوْق ، واليَسْرُ إلى أسْفَل .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : طحنتُ بالرَّحَا
شَزْراً ، وهو الذي يَذهَبُ بالرّحا عن يمِينه ، وبَتّاً ، أي عن يَسَاره ، وأنشدنا :
ونَطحَنُ بالرحا بَتّاً وشَزراً
ولَو نُعطَى المغازِلَ ما عَيِينا
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : المشزُورُ المفتُولُ إلى فوق ، وهو الشَّزْر . قلت : وهذا عِندَنا هو الصَّحيح .
وقال الفراء ، يقال : شَزَرَهُ وتَزَره ، إذا أصابه بالْعَين .
أخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي أنَّه أنشده :
ما زَالَ في الْحَوْلاء شَزْراً رَائِغاً
عِنْدَ الصَّريم كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ
قال : معناه لم يَزَل في رَحِمِ أُمه رَجُلَ سَوْءٍ شَزْراً ، يأْخُذُ في غير الطّريق . قال : والصَّرِيمُ : الأمْر المَصْرُوم ، وهو المَعْزُومُ عليه .
شرز : ثعلب ، عن ابن الأعْرابيّ ، قال : الشُّرَّازُ الذين يُعذبون الناس عَذاباً شَرْزاً ، أي شَدِيداً .
وقال أبو عَمْرو : والشَّرْزُ من المُشَارَزَة ، وهي المُعادَاة .
وقال رؤبة :
يَلْقَى مُعادِيهم عَذَابَ الشَّرْزِ
ويقال : أَتَاهُ الدَّهر بشَرْزَةٍ لا يَتَخَلَّى منها ، ويقال : رماه بشرْزَة ، أي هَلَكَةٍ ، وقد أَشْرَزَهُ الله ، أي أَلْقاه في مَكْرُوهٍ لا يَخْرُجُ منه .
وقال الليث ، يقال : هو مُشَارِزُ ، أي مُحَارِبٌ مُخَاشِنٌ ، وشَارَزَه ، أي عَادَاه .

### Türkçe

ش ز ر
**شزر** , **شرز**: ikisi de kullanımdadır.

**شزر**: Leys dedi: **الشَّزْرُ**; içinde yüz çevirme bulunan bir bakıştır; düşman, buğzedenin bakışı gibi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطَّعْنُ الشَّزْر**; sağından ve solundan sapladığın saplamadır; **واليَسْرُ** ise yüzünün hizasında olan şeydir.

Leys dedi: **الْحَبْلُ المشزُورُ**; **شزْراً** bükülmüş, bükülmüş olandır; o, sol taraftan olan şeyden bükülendir; bükülmesi bakımından daha şiddetlidir.

Başkası dedi: **الْفَتلُ الشزْر** yukarıyadır; **واليَسْرُ** aşağıyadır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: değirmen taşıyla öğüttüm:
**شَزْراً**; o, değirmen taşının sağından giden şeydir; ve **بَتّاً**; yani solundan. Bize okuttu:
ونَطحَنُ بالرحا بَتّاً وشَزراً
ولَو نُعطَى المغازِلَ ما عَيِينا

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **المشزُورُ** yukarıya doğru bükülmüş olandır; o da **الشَّزْر**’dir. Dedim: Bu, bizim yanımızda doğru olanın ta kendisidir.

Ferrâ dedi: denilir: **شَزَرَهُ** ve **تَزَره**; göze değdirdiği zaman.

Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: ona şu beyti okuttuğunu:
ما زَالَ في الْحَوْلاء شَزْراً رَائِغاً
عِنْدَ الصَّريم كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ
Dedi: manası: annesinin rahminde, kötü bir adam olarak **شَزْراً** (saparak) kalmaya devam etti; yolun dışında tutar. Dedi: **والصَّرِيمُ**: kesilip koparılmış iş; o, üzerine azmedilmiş olandır.

**شرز**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الشُّرَّازُ**; insanlara **عَذاباً شَرْزاً** (yani şiddetli) azap eden kimselerdir.

Ebû Amr dedi: **والشَّرْزُ**; **المُشَارَزَة**’dendir; o da düşmanlıktır.

Rü’be dedi:
يَلْقَى مُعادِيهم عَذَابَ الشَّرْزِ

Ve denilir: zaman ona, ondan ayrılmadığı bir **بشَرْزَةٍ** ile geldi. Ve denilir: onu bir **بشرْزَة** ile attı; yani bir helâk ile. Ve Allah onu **أَشْرَزَهُ**; yani onu, ondan çıkmadığı bir hoşlanılmayana attı.

Leys dedi: denilir: o **مُشَارِزُ**’dur; yani savaşçı, sert huylu. Ve onu **شَارَزَه**; yani ona düşmanlık etti.
