# شرس (ش-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والسين والراء معهما
ش ر س مستعمل فقط
شرس.
الشرس: شبه الدعك، كما يشرس الحمار ظهور العانة بلحييه، ونحو ذلك. وقيل: الشرس:النهس، وهو عضيض الحمار والفرس، الذي لا يقطع، وهو أوضع من القطع أو مثله، قال:
قدا بأنياب وشرساً أشرسا
رجل شرس الخلق، وإنه لأشرس، وإنه لشريس، أي: عسر شديد الخلاف، قال:
فظلت ولي نفسان شـريسة		ونفس تعناها الفراق جزوع
والشراس: شدة المشارسة في معاملة الناس. رجل أشرس ذو شراس، وناقة شريسة، قال
قد علمت عمرة بالغميس
أم أبا المسور ذو شريس

وأمكنه شراس، أي: صلبة خشنة، وأرض شرساء. وشراس: نعت واجب على فعال.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **السين** ve **الراء** onlarla birlikte

**ش ر س** yalnızca kullanılmıştır.

**شرس**.

**الشرس**: sürtünmeye benzer; tıpkı eşeğin, çenesinin iki yanı ile kasıkların üstlerini **يشرس** etmesi gibi ve bunun benzeri. Ve denildi: **الشرس**: **النهس**tir; o da eşeğin ve atın ısırmasıdır; ki kesmez; ve o, kesmeden daha aşağıdır yahut onun gibidir. Dedi ki:

قدا بأنياب وشرساً أشرسا

Bir adam **شرس الخلق**tur; ve o elbette **لأشرس**tir; ve o elbette **لشريس**tir; yani: zor, şiddetli muhalefetli. Dedi ki:

فظلت ولي نفسان شـريسة		ونفس تعناها الفراق جزوع

**الشراس**: insanlarla muamelede **المشارسة**nin şiddetidir. **رجل أشرس**: **ذو شراس**; ve **ناقة شريسة**. Dedi ki:

قد علمت عمرة بالغميس
أم أبا المسور ذو شريس

Ve ona **شراس** mümkün oldu; yani: sert, kaba. Ve **أرض شرساء**. Ve **شراس**: **فعال** üzere gerekli bir sıfattır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رَجُلٌ شَرِسٌ، أي سَيئُ الخلق بيّن الشَرَسِ والشَراسَةِ. وهو شَرِسٌ وأَشْرَسُ، أي عَيرٌ شديد الخلاف. وتَشارَسَ القومُ، أي تَعادَوا. ومكانٌ شَرْسٌ، أي غليظٌ. والشِرْسُ بالكسر: عِضاهُ الجَبَلِ، وهو ما صَغُر من شجر الشوك كالشُبْرُمِ والحاج. وبنو فلان مُشْرِسونَ، أي ترعى إبلُهم الشِرْسَ. وأرضٌ مُشْرسَةٌ: كثيرة الشِرْسِ.

##### Türkçe

**رَجُلٌ شَرِسٌ**, yani huyu kötü; **الشَرَسِ** ve **الشَراسَةِ**si açık (belli) olan. Ve o **شَرِسٌ** ve **أَشْرَسُ**tur; yani muhalefeti şiddetli bir **عَيرٌ**. Ve **تَشارَسَ القومُ**, yani birbirlerine düşman oldular. Ve **مكانٌ شَرْسٌ**, yani kaba (sert). Ve **الشِرْسُ** (kesre ile): dağın **عِضاهُ**’u; o, diken ağacından küçük olan şeydir; **الشُبْرُمِ** ve **الحاج** gibi. Ve falanın oğulları **مُشْرِسونَ**dur; yani develeri **الشِرْسَ**ı otlar. Ve **أرضٌ مُشْرسَةٌ**: **الشِرْسِ**i çok olan.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش س ر
سرش ، شرس
استعمل من وجوهها : سرش ، شرس .
سرش : أما سرش فإنَّ اللَّيث أَهْمله .
وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : يقال سَرِشَ الإنسان ، إذا تحَبَّبَ إلى الناس .
شرس : قال الليث : الشَّرْسُ شِبْهُ الدَّعْك للشَّيء كما يَشْرِسُ الحمارُ ظُهورَ الْعَانَةِ بِلَحْيَيْه وأنشد :
قَدَّا بأَنْيَابٍ وشَرْساً أَشْرَسَا
ورَجلُ شَرِسُ الْخُلُقِ وإنه لأشْرَس ، وإنَّه لَشرِيسٌ ، أي عَسِرٌ شديد الخِلاف . وأنشد :
فَظَلْتُ ولي نَفْسانِ نَفْسُ شريَسَةٌ
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزُوعُ
قال : والشِّراسُ شِدّة الْمُشَارَسَة في مُعاملة الناس وتقول : رَجُل أَشْرسٌ ذُو شِراسٍ ، وناقَةٌ شَرِيسَةٌ : ذاتُ شِرَاسٍ ، وذات شَرِيس . وأَنشد :
قَدْ عَلِمَت عَمْرَةُ بالْغَمِيسِ
أَنَّ أبا الْمِسْوَرِ ذُو شَرِيسِ
ومكان شَراسٌ : صُلْبُ ، وأرض شَرْسَاءُ .
وشَراسِ على فَعَالِ : نعت واجِبٌ للأرض كالاسم .
ابن السِّكِّيت : أَرضّ مُشرِسَةٌ ، كَثِيرَةُ الشِّرْس ، وهو ضرب من النَّبات .
وقال ابن الأعرابيّ : الشِّرْسُ الشُّكاعِيُّ ، والْقَتَادُ والسِّحاءُ ، وكلُّ ذِي شَوْكٍ مما يَصْغُر ، وأنشد :
وَاضِعَةٌ تأكُلُ كُلَّ شِرْسِ
وقال أبو زيد : الشَّراسَةُ شِدَّةُ أَكْلِ الماشِية ، تَشَرسُ شَراسَةً ، وإنه لَشرِسُ الأكل .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : الشَّرِسُ السَّيِّءُ الخُلُق ، وقد شَرِسَ شَرَساً .

##### Türkçe

ش س ر
**سرش** , **شرس**

Onun vecihlerinden kullanılmıştır: **سرش** , **شرس** .

**سرش** : **أما سرش**’e gelince, şüphesiz **اللَّيث** onu ihmal etmiştir.
**أبو العباس** rivayet etti, **ابن الأعرابيّ**’den: Denir ki: **سَرِشَ الإنسان**; insanlara sevimli göründüğü zaman.

**شرس** : **الليث** dedi: **الشَّرْسُ** şey için **الدَّعْك**’a benzer; tıpkı eşeğin, iki çenesiyle **الْعَانَةِ**’nin sırtlarını **يَشْرِسُ** etmesi gibi. Ve inşad etti:
قَدَّا بأَنْيَابٍ وشَرْساً أَشْرَسَا

Ve **رَجلُ شَرِسُ الْخُلُقِ**; ve şüphesiz o **لأشْرَس**’tir, ve şüphesiz o **لَشرِيسٌ**’tir; yani güç, şiddetli muhalefet sahibi. Ve inşad etti:
فَظَلْتُ ولي نَفْسانِ نَفْسُ شريَسَةٌ
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزُوعُ

Dedi: ve **الشِّراسُ** insanlarla muamelede **الْمُشَارَسَة**’nin şiddetidir. Ve dersin ki: **رَجُل أَشْرسٌ ذُو شِراسٍ**; ve **ناقَةٌ شَرِيسَةٌ**: **شِرَاسٍ** sahibi, ve **شَرِيس** sahibi. Ve inşad etti:
قَدْ عَلِمَت عَمْرَةُ بالْغَمِيسِ
أَنَّ أبا الْمِسْوَرِ ذُو شَرِيسِ

Ve **مكان شَراسٌ**: sert; ve **أرض شَرْسَاءُ**.

Ve **شَراسِ** **فَعَالِ** üzere: isim gibi, yer için gerekli bir sıfattır.

**ابن السِّكِّيت**: **أَرضّ مُشرِسَةٌ**; **الشِّرْس**’i çok olan; o da bitkiden bir türdür.

Ve **ابن الأعرابيّ** dedi: **الشِّرْسُ** **الشُّكاعِيُّ**’dir; ve **الْقَتَادُ** ve **السِّحاءُ**; ve küçülen şeylerden, diken sahibi olanın hepsi. Ve inşad etti:
وَاضِعَةٌ تأكُلُ كُلَّ شِرْسِ

Ve **أبو زيد** dedi: **الشَّراسَةُ** davarın yemesinin şiddetidir; **تَشَرسُ شَراسَةً**; ve şüphesiz o **لَشرِسُ الأكل**’dir.

**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: **الشَّرِسُ** kötü huyludur; ve **شَرِسَ شَرَساً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ من الذي قبله. من ذلك الشَّرْس: شِدّة الدَّعْكِ للشّيء. يقال شرَسْتُهُ شَرساً. والشَّريس: الشَّكِس الكثير الخِلاف([2]). ويقال تَشَارَسَ القومُ، إِذا تَعَادَوا([3]). ويقال إنَّ الشِّرْس نبتٌ بَشِع الطّعم. والأشرس: الرَّجُل الجريء على القتال. ويقال إن الشِّراس الرِّباق([4]).
(شرص) الشين والراء والصاد ما أحسب فيه شيئاً * صحيحاً، لأنِّي لا أرى قياسَهَ مطّرِداً. على أنَّهم يقولون إن الشِّرْصَتَيْن([5]): ناحيتا النّاصية مما رقَّ فيه الشَّعَر. ويقال لكلِّ ضخمٍ رِخْو: شِرْواص([6]). ويقال إنَّ الشَّرَص الغَلْظَ من الأرض.
(شرط) الشين والراء والطاء أصلٌ يدلُّ على عَلَمٍ وعلامة، وما قارب ذلك من عَلَم. من ذلك الشَّرَط العَلاَمة. وأشراط الساعة: علاماتُها. ومن ذلك الحديث حين ذكر أشراط الساعة، وهي علاماتها. وسمِّي الشُّرَط لأنّهم جعلوا لأنفسهم عَلامةً يُعرَفون بها. ويقولون: أَشرَطَ فلاَنٌ نفسَه للهَلكة، إِذا جعلَها عَلَمَاً للهلاك. ويقال أَشْرَطَ من إِبله وغنمه، إِذا أعدَّ منها شيئاً للبيع. قال الشاعر:([7])
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
ومن الباب شَرْط الحاجم، وهو معلومٌ، لأنَّ ذلك علامةٌ وأَثَر. ويقال إنَّ أشراطَ السّاعة أوائِلُها. ومن الباب الشّريط، وهو خَيط يُرْبَق به البَهْم. وإِنّما سمِّي بذلك لأنَّها إذا رُبِطَتْ به صار لذلك أَثَر. ومن الباب الشَّرَط، وهو المَسِيل الصَّغير يجيء من قدر عشر أذرع، وسمِّي بذلك لأنَّه أثّر في الأرض كَشَرْط الحاجم.
ومن الباب الشَّرَطانِ : نجمانِ يقال إنَّهما قرنا الحَمَل، وهما مَعْلَمانِ مُشْتَهِران. ويقال جملٌ شِرواطٌ، أي ضَخْم. وإِنّما سُمِّيَ شِرواطاً لأنَّه إِذا كان مع إِبل تبيَّن كأنَّه عَلَم. قال حسّانٌ:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ([8])ففيه أقوال: قال قوم: أراد به الشّرَطينِ والثالثَ بين يديهما، ويكون على هذا قول من سمّى الثلاثة أشراطاً([9]). قال العجاج:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ([10]) *
وقال قوم: أراد بالأشراط الحَرَس. ويقال: الأشراط سِفْلة القوم. قال الشاعر:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا([11])ومن ذلك شَرَط المِعْزَى، وهي رُذَالُها، في قول جرير:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ([12])وقال قوم: اشتقاق الشُّرَط من هذا لأنَّهم رُذَال. وقال آخرون: إِنَّما سُمُّوا شرَطاً لأنَّهم جَعَلوا لأنفسهم علامةً يُعرَفون بها، فأمَّا الشَّرَط التي هي الرُّذَال فإنّ وجهَ القياس فيها أنَّها تُشْرَط، أي تقدّم أبداً للنّوائب قبل الجُبار، فهي كالذي قُلْنَاهُ في قوله: "فأشرط فيها نَفْسَه"، أي جعلها عَلَماً للهلاك.
(شرع) الشين والراء والعين أصلٌ واحدٌ، وهو شيءٌ يُفتَح في امتدادٍ يكون فيه. من ذلك الشّريعة، وهي مورد الشَّارِبة الماء. واشتُقّ من ذلك الشِّرْعة في الدِّين، والشَّريعة. قال الله تعالى: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾  [المائدة 48]، وقال سبحانه: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾  [الجاثية 18]. وقال الشَّاعر في شريعة الماء:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي([13])
ومن الباب: أشرعت الرُّمَح نحوه إشراعاً. ورَّبما قالوا في هذا شَرَعْت. والإبْل الشُّرُوع: التي شَرَعَت ورَوِيَت. ويُقال أشرعْتُ طريقاً، إِذا أنفذتَه وفتحتَه، وشرعت أيضاً. وحِيتانٌ شُرَّع: تَخفِض رؤوسَها تشرب([14]). وشَرَعْت الإِبلَ، إِذا أمكنتَها من الشّريعة. هذا هو الأصل ثم حُمِل عليه كلُّ شيءٍ يُمدُّ في رفعةٍ وغير رفعة. من ذلك الشِّرَع، وهي الأوتار، واحدتها شِرْعة، والشراع جمع الجمع. قال الشاعر:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع([15]) *
ومن ذلك شِرَاع السَّفينة، وهو ممدودٌ في علوٍّ،  وشُبّه بذلك عنقُ البعير فقيل شرَعَ البعيرُ عنقَه. وقد مَدَّ شِراعَه إذا رفَعَ عُنقَه. وقيل في التَّفسير في قولـه تعالى: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: إِنّها الرافعةُ رؤوسَها، ومنه قولهم: رُمْحٌ شُرَاعيٌّ، أي طويل، في قول الهُذَليّ([16]). ومن الفتح الذي ذكرناه أوّلاً روايةُ ابنِ السِّكّيت: شرعت الإهاب، إِذا شقَقتَ ما بين رِجلَيه.
(شرف) الشين والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. فالشَّرَف: *العُلُّوّ. والشريف([17]): الرجل العالي. ورجلٌ شريفٌ من قوم أشراف، يقال إِنَّه جمعٌ نادر، كحبيب وأحباب، ويتيم وأيتام. ويقال للذي غَلَبَهُ غيرُه بالشَّرَف مشروف. ويقال استشرفتُ الشّيءَ، إِذا رفعتَ بصرك تنظرُ إليه. ويقال للأنوف الأشراف، الواحدُ شرف. والمَشْرَف([18]): المكان تُشرِف عليه وتعلوه. ومشارف الأرض: أعاليها. والمشرفيّة: منسوبة إلى مَشَارف الشام. ويقال إنَّ الشُّرْفَة: خِيار المال، واشتقاقه من الشُّرْفة التي تُشَرَّفُ بها القصور، والجمع شُرَف. والمُستشرِف من الخيل: العظيم الطَّويل. قال الخليل: سهمٌ شارف: دقيق طويل، وأُذُنٌ شَرْفاءُ: طويلةُ القُوف([19]). ومَنْكِبٌ أشرفُ:عالٍ. فأَمَّا النّاقة الشَّارفُ فهي المُسِنَّة الهَرِمَة من الإِبل، وهذا ممكنٌ  أن يكون من العلوّ في السّنّ. وذُكِر عن الخليل أنَّ السَّهْم الشارف من هذا، وهو الذي طال [عهدُهُ] بالصِّيان([20]) فانتكث عَقَبُهُ وريشُهُ. قال أوس:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ([21])ويزعمون أن شُرَيْفَاً أطولُ جَبَلٍ في الأرض.
(شرق) الشين والراء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إضاءةٍ وفتحٍ. من ذلك شَرَقَت الشّمسُ، إذا طلعت. وأشرقت، إذا أضاءت. والشُّرُوق: طُلوعها. ويقولون: لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ، أي طَلَعَ، يُرَاد بذلك طُلُوع الشمس. وأيّام التَّشْريق سمِّيت بذلك لأنَّ لحوم الأضاحِي تُشرَّق فيها للشَّمس. وناسٌ يقولون: سمِّيت بذلك لقولهم: "أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير". والمَشْرِقَانِ: مَشْرِقَا الصَّيفِ والشِّتاء. والشَّرْق: المَشْرِق. وقال قوم: إنَّ اللحمَ الأحمرَ يُسمَّى شَرْقاً.  فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه من حُمرته كأنه مُشْرِق.
ومن قياس هذا الباب: الشّاةُ الشّرقاء: المشقوقة الأُذُن، وهو من الفَتح الذي وصفناه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: شَرِقَ بالماء، إِذا غَصَّ به شَرَقَاً. قال عديّ:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([22])(شرك) الشين والراء والكاف أصلانِ، أحدُهما يدلُّ على مقارنَة وخِلاَفِ انفراد، والآخر يدلُّ على امتدادٍ واستقامة.
فالأول الشِّرْكة، وهو أن يكون الشيءُ بين اثنين لا ينفردُ به أحدهما. ويقال شاركتُ فلاناً في الشيء، إذا صِرْتَ شريكه. وأشركْتُ فلاناً، إذا جعلتَه شريكاً لك. قال الله جلَّ ثناؤهُ في قِصَّةِ موسى: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. ويقال في الدُّعاء: اللهم أشرِكْنا في دعاء المؤمنين، أي اجعلنا لهم شركاءَ في ذلك، وشَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه.
وأمّا الأصل الآخر فالشرَك: لَقَم الطّريق، وهو شِرَاكُه أيضاً. وشِرَاك النَّعْل مشبَّه بهذا. ومنه شَرَكُ الصّائِدِ، سمِّي بذلك لامتداده.
(شرم) الشين والراء والميم أصلٌ واحدٌ لا يُخْلف، وهو يدلُّ على خَرْقٍ في الشيء ومَزْق. من ذلك قولُهم: تشرّم الشيء، إذا تمزّق. ومنه الحديث: "أَنَّهُ أُتِيَ بِمُصْحَفٍ قد تَشَرَّمتْ حواشيه". ومن الباب الشّرِيم، وهي المرأة المُفْضاة. والشَّرْم: قَطْعٌ من الأرنبة، وقَطْعٌ من ثَفْر النَّاقة([23]). والشَّارم: السهم الذي يَشرِمُ جانبَ الغَرَض. ويقال شَرَم له من ماله، إِذا قَطَع له من ماله قطعةً قليلة. والشَّرْم يقال إِنّه لُجَّة في البحر. وسَمِعت مَن يقول إِن الشَّرْمَ كالخَرْق في جانب البحر، كالمدخَل إلى البحر. وهذا أقيَسُ من القول الأوّل. قال:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ([24])ويقال عُشْب شَرْمٌ، إِذا شُرِمَ أعلاه، أي أُكِل.
(شري) الشين والراء والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على تعارضٍ من الاثنين في أمرين أخذاً وإِعطاءً مُمَاثَلةً، والآخر نبتٌ، و*الثالث هَيْجٌ في الشيء وعلُوّ.
فالأوّل قولهم: شَرَيت الشيء واشتريتُه، إِذا أخذتَه من صاحبه بثَمنه. وربما قالوا: شَريتُ: إِذا بعتَ. قال الله تعالى: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. ومما يدلُّ على المماثلة قولهم: هذا شَرْوَى هذا، أي مِثْلُهُ. وفُلاَنٌ شَروَى فلانٍ. ومنه حديث شريح في قوسٍ كَسَرَها رجلٌ لرجُل فقال شُريح: "شَرواها" أي مثلُها. وأشراء الشيء: نواحيه، الواحد شَرىً، وسمِّي بذلك لأنَّه كالنّاحية الأخرى. والشِّرَى مقصور، يقال شَرَى الشيءَ شِرىً. وأمَّا النَّبْت فالشّرْيُ، يقال إِنّه الحنظل. ويقولون الشَّرْية: النَّخْلة التي تنبُت من النَّواة. قال رُؤبة:
* وشرية في قرية *
والشَّرَى : موضع كثير الدّغَل والأُسْدِ. قال:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25]) والشِّريان من شجر القِسِيّ.
والأصل الثالث: قولهم شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً، إِذا استُطِيرَ غَضَبَاً، ويقال شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً، إِذا أسرع. وشَرِي البرقُ، إِذا استطار. قال الشاعر:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])ويقال استشرى الرجُل، إِذا لجَّ في الأمر. ويقال شَرِي زِمامُ النّاقة يَشْرى شَرىً، إِذا كثُر اضطرابُهُ. ويقولون: "كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى"([27]).
(شرب) الشين والراء والباء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الشُّرب المعروف، ثمّ يُحمل عليه ما يقاربُه مجازاً وتشبيهاً. تقول: شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً، وهو المصدر. والشُّرْب الاسم. والشَّرب: القوم الذين يَشْرَبون. والشِّرب: الحظُّ من الماء. قال الشاعر([28]) في الشَّرْب:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
والشَّرَبَة: ماءٌ يجمع حول النَّخلة يكون منها شُربها، والجمع شَرَبٌ. والمَشْرَبة: الموضع الذي يَشْرب منه النّاس، وفي الحديث: "ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ". والمَشْرَب: الوجه الذي يُشرب منه، ويكون موضعاً ويكون مصدراً. والشَّريب: الذي يُشارِبُكَ. ويقال أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ، أي ادَّعيتَ عليَّ شُربَه، وهذا مَثَلٌ، وذلك إِذا ادَّعَى عليه ما لم يفعَلْه. وماء شَروبٌ وشَريبٌ، إذا صلَح أن يُشْرَبَ وفيه بعضُ الكراهة. والإشراب: لونٌ قد أُشْرِبَ من لَون، يقال: [فيه([29])] شُرْبَةُ حُمْرةٍ. ويقال أُشْرِبَ فلانٌ حبَّ فلانٍ، إِذا خالطَ قلبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾  [البقرة 93]، قال المفسرون حُبَّ العِجْل. قال الشيباني: الشَّرْب الفَهْم، يقال شَربَ يَشْرُب شَرْباً، إِذا فَهِم. ويقال اسْمَع ثم اشْرُبْ([30]). والشاربة: القوم يكونون على ضَفّةِ نهر، ولهم ماؤُه. وشارب الإنسان معروف، ويجمع على شواربَ. والشَّوارب أيضاً: عروقٌ مُحدقةٌ بالحُلْقوم. وحمارٌ صَخِب الشَّوارب من هذا، إِذا كان شديدَ النَّهيقِ. والشارب في السيف([31]).
وأمّا اشرأبَّ فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس كأنّه كالمتهيِّئ للشُّرب، فيمدُّ عنقَه لـه. ثم يقاس على ذلك فيقال اشرأبّ لينظر شُرَأْبِيبَةً. وإنمّا زيدت الهمزةُ فرقاً بين المعنيين. وشَرَبَّةُ: مكان.
(شرث) الشين والراء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو الشَّرَث، وهو غِلظ الأصابع والكَفّيْن.
(شرج) الشين والراء والجيم أصلٌ منقاس يدُلُّ على اختلاطٍ ومُداخَلة. من ذلك الشَّرَجُ وهي العُرَى، سُمِّيت بذلك لأنّها تتداخل. ويقال شَرَجْتُ اللَّبنَ ، إِذا نضَدْته. ويقال شَرَّجْتُ الشرابَ، إِذا مَزَجْتَه. ويقال: إنَّ الشَّريجة القوسُ يكون عودُها لونَين. ويقال تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ، إِذا تداخَلاَ. هذا هو الأصل. قولهم: أصبَحَ الناسُ في هذا الأمر شَرْجَيْنِ، فيُظَنُّ  أنّهم أصبحوا فِرْقَين. وهذا كذا يقال، وهو يرجع إلى المعنى الذي ذكرناه؛  لأنهم إذا اختلفوا اختلَطَ * الرّأيُ  والكلامُ وصارت مراجعاتٌ، كما قال زُهير:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ([32])وأمّا شَرَج الوادي فمنفَسَحُه، والجمع أشراج.
(شرح) الشين والراء والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الفتح والبيان. من ذلك شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً، إِذا بيَّنتَه. واشتقاقهُ من تشريح اللحم.
(شرخ) الشين والراء والخاء أصلان: أحدهما رَيْعان الشيء، وذلك يكون في النّتاج في غالب الأمر. والآخَر يدلُّ على تساوٍ في شيئين متقابلين.
فالأوّل شَرخ الشّباب: أوّلُه ورَيْعانه. وشَرخُ كلِّ سنةٍ: نِتاجها من أولاد الأنعام. وقد شَرَخَ نابُ البعيرِ، إذا شقَّ البَضْعة وخرج. وقال الشاعر([33]):
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
والأصل الآخر: الشَّرْخانِ، يقال لآخِرةِ الرّحْل وواسطتِه شَرخانِ. وَشَرْخَتَا السَّهمِ: زَنَمَتَا فُوقِه([34])،  و[هو([35])] موضِعُ الوتر بينهما.
(شرد) الشين والراء والدال أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تنفيرٍ وإِبعاد، وعلى نِفَارٍ وبُعدٍ، في انتشار. وقد يقال للواحد([36]). من ذلك شَرَد البعيرُ شُرودا. وشَرّدْتُ الإبلَ تشريداً أُشرِّدُهَا. ومنه قوله جلَّ ثناؤه:﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾  [الأنفال 57]، يريد نكِّل بهم وسَمِّع. وهو ذلك المعنى، أنَّ المُذْنِب إذا أَذْنَبَ وعُوقِبَ عليه، فقد شُرِّدَ بتلك العقوبة غيرُهُ، لأنَّه يحذرُ مثلَ ما وقع بالمذْنِبِ فَيَشْرُد عن الذَّنْبِ وَينْكُلُ. والله أعلم.
--------------ــ
([1]) التكملة من المجمل. وقبلها في الأصل: "شرزت"، صوابه من المجمل.
([2]) ويقال: "شرس" و"أشرس" أيضاً.
([3]) في الأصل:" تهادوا"، صوابه من المجمل واللسان.
([4]) كذا وردت الكلمة بضبطها في الأصل. فإن صحت كانت جمع ربق، بالكسر، وهو الحبل والحلقة  يشد بها الغنم الصغار.
([5]) في الأصل:" الصرشصتين"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) ذكرت في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([7]) هو أوس بن حجر. ديوانه 21 واللسان (شرط، عصم).
([8]) ديوان حسان 235 واللسان (شرط). وفي الديوان: "خفقة الأشراط".
([9]) في المجمل: "وعلى ذلك تأويل من يسمي تلك الثلاثة أشراطاً".
([10]) ديوان العجاج 69 واللسان (شرط).
([11]) أنشده في اللسان (شرط).
([12]) ديوان جرير 266 واللسان (شرط).
([13]) البيت لامرئ القيس، وليس في ديوانه، هو في معجم البلدان، في رسم (ضارج) مع قصة تتعلق به.
([14]) في المجمل: "والحيتان الشرع: الرافعة رؤوسها، ويقال بل الخافضة".
([15]) سبقت قطعة منه في (زهر)، وتمام إنشاده في الحواشي.
([16]) هو قول ساعدة بن جُؤَيَّة:
أنحى عليها شُرَاعيَّاً فغادرها  *** لدى المزاحِفِ تلَّى في نضوخ دمِ
 ([17]) في الأصل: "والشرف"، صوابه في المجمل.
([18]) ضبطت في اللسان بضم الميم، من أشرف. وضبطت في المجمل بفتحها.
([19]) قوف الأذن، بضم القاف، أعلاها، أو مستدار سمها. وفي الأصل: "الفوق"، تحريف. وفي المجمل: "طويلة" فقط.
([20]) الصيان والصيانة والصون والحفظ بمعنى. وفي الأصل: "بالصبيان"، صوابه في المجمل. وفي اللسان:
(11: 74): "بالصيانة". وكلمة "عهده" من المجمل.
([21]) ديوان أوس بن حجر 16 واللسان (شرف).
([22]) اللسان (عصر، شرق)، والحيوان ( 5: 138، 593)،  والأغاني (2: 24).
 ([23]) في الأصل: "من فقر الناقة"، تحريف. وفي المجمل: "قطع الأرنبة وثفر الناقة".
([24]) البيت لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93، وأمالي القالي (1: 148). ويروى: "على رمث في البحر".
([25]) هو الأشهب بن رميلة، كما في البيان (2: 242)، والكامل 33، 348 والعقد (1: 53)، واللسان (حرد). وانظر الحيوان (4: 245).
([26]) البيت في اللسان (شرى).
([27]) المعروف: "كل مجر في الخلاء يسر". انظر الحيوان (1: 88/ 4: 207).
([28]) هو الأعشى، ديوانه 43، وشرح القصائد العشر للتبريزي 283، وقد سبق في (شيم).
([29])  التكملة من المجمل. وفي اللسان (1: 473): "وفيه شربة من حمرة، أي إشراب".
([30]) في اللسان: "ويقال للبليد: احلب ثم اشرب، أي ابرك ثم افهم. وحلب، إذا برك".
([31]) في اللسان: "الشاربان في السيف أسفل القائم، أنفان طويلان، أحدهما من هذا الجانب والآخر من هذا الجانب".
([32]) ديوان زهير  164 واللسان (لبك). واللبك: المختلط.
([33]) هو حسان بن ثابت. ديوانه 413 واللسان (شرخ)، والحيوان: (3: 108 / 6: 244).
([34]) في الأصل: "وشرختا السهم زينا فوقه". صوابه من المجمل، ونحوه في اللسان.
([35]) التكملة من المجمل.
([36]) كذا وردت هذه الجملة، وأراها مقحمة.

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** والراء وما يثلثهما)
(**شرز**) **الشين** ve **الراء** ve **الزّاء**; bütün dallarında hayrın zıddına delâlet eden bir asıldır: helâkten, münâzaadan ve bunun dışındakilerden. Bundan: Arapların düşman için sözü: **أَشْرزَه الله**, yani onu helâk etti. Ve onu **بِشَرْزةٍ** ile attı, yani bir helâk edici şey ile. Ve denilir ki **المشارَزة**; **المصاحبة** ve **المنازعة** gibidir. Ve **المشارِز**: kötü huylu, yaratılışı şiddetli adamdır.
Ve bâbdan: **أَشْرزت** **[الشيء]**; onu kesip de birleştirmediğin zaman.

(**شرس**) **الشين** ve **الراء** ve **السين**; kendinden öncekinin yakın bir aslıdır. Bundan: **الشَّرْس**: bir şeyin ovulmasının şiddeti. Denilir: **شرَسْتُهُ شَرساً**. Ve **الشَّريس**: çok muhalefet eden **الشَّكِس**. Ve denilir: **تَشَارَسَ القومُ**; birbirlerine düşman oldukları zaman. Ve denilir ki **الشِّرْس**: tadı çirkin bir bitkidir. Ve **الأشرس**: savaşmaya cüretli adamdır. Ve denilir ki **الشِّراس**: **الرِّباق**tır.

(**شرص**) **الشين** ve **الراء** ve **الصاد**; onda *sahih* bir şey bulunduğunu sanmıyorum; çünkü onun kıyasını düzenli (muttārid) görmüyorum. Şu var ki onlar derler ki **الشِّرْصَتَيْن**: perçemin iki yanı; saçın inceldiği yerden. Ve her iri yumuşağa **شِرْواص** denilir. Ve denilir ki **الشَّرَص**: yerin kalın (sert) olanıdır.

(**شرط**) **الشين** ve **الراء** ve **الطاء**; bir **عَلَم** ve alâmete, ve **عَلَم**dan buna yakın olana delâlet eden bir asıldır. Bundan: **الشَّرَط** alâmettir. Ve **أشراط الساعة**: onun alâmetleridir. Ve bundan, hadistir: **أشراط الساعة**ı zikrettiği vakit; o, onun alâmetleridir. Ve **الشُّرَط** diye adlandırıldı; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ve derler: **أَشرَطَ** falan kimse nefsini helâke; onu helâk için bir **عَلَم** kıldığı zaman. Ve denilir: **أَشْرَطَ** develerinden ve koyunlarından; onlardan bir şeyi satış için hazırladığı zaman. Şair dedi ki:
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
Ve bâbdan: **شَرْط الحاجم**; o bilinir; çünkü bu bir alâmet ve izdir. Ve denilir ki **أشراطَ السّاعة**: onun evvelleridir. Ve bâbdan **الشّريط**; o, kuzuya **يُرْبَق** olunan iptir. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onunla bağlandıkları zaman bunun bir izi olur. Ve bâbdan **الشَّرَط**; o, yaklaşık on arşın miktarından gelen küçük akıntıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü yerde, **شَرْط الحاجم** gibi iz bıraktı.

Ve bâbdan **الشَّرَطانِ**: iki yıldızdır; denilir ki onlar Koç’un iki boynuzudur; ve onlar meşhur iki **مَعْلَمان**dır. Ve denilir: **جملٌ شِرواطٌ**; yani iri. Ancak **شِرواطاً** diye adlandırıldı; çünkü develerle beraber olduğu zaman, sanki bir **عَلَم** gibi belirginleşir. Hassân dedi ki:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ
Bunda sözler vardır: Bir kavim dedi: bununla **الشّرَطينِ**i ve ikisinin önünde üçüncüyü kastetti; buna göre, üçüne **أشراطاً** adını verenin sözü olur. A‘câc dedi ki:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ *
Ve bir kavim dedi: **الأشراط** ile **الحَرَس**ı kastetti. Ve denilir: **الأشراط** kavmin aşağı tabakasıdır. Şair dedi ki:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا
Ve bundan: **شَرَط المِعْزَى**; o, onun rezilleridir; Cerîr’in sözünde:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ
Ve bir kavim dedi: **الشُّرَط**ın iştikakı bundan; çünkü onlar rezildir. Ve başkaları dedi: ancak **شرَطاً** diye adlandırıldılar; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ama reziller olan **الشَّرَط**a gelince, onda kıyasın yönü şudur: onlar **تُشْرَط** olunur; yani musibetler için, zorbanın önünde daima öne sürülür; böylece, onun sözü hakkında dediğimiz gibidir: “**فأشرط فيها نَفْسَه**”, yani onu helâk için bir **عَلَم** kıldı.

(**شرع**) **الشين** ve **الراء** ve **العين**; tek bir asıldır; o, içinde bulunduğu bir uzanışta açılan bir şeydir. Bundan **الشّريعة**; o, su içenlerin suya varma yeridir. Ve bundan dinde **الشِّرْعة** ve **الشَّريعة** türetildi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ **شِرْعَةً** وَمِنْهَاجَاً﴾ [المائدة 48] ve Subhânehu dedi ki: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى **شَرِيعَةٍ** مِنَ الأَمْرِ﴾ [الجاثية 18]. Şair su şeriatı hakkında dedi ki:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي
Ve bâbdan: **أشرعت الرُّمَح** ona doğru **إشراعاً**. Ve bazen bu hususta **شَرَعْت** derler. Ve **الإبْل الشُّرُوع**: **شَرَعَت** ve kandı (suya doydu) olanlardır. Ve denilir: **أشرعْتُ طريقاً**; onu geçirip açtığın zaman; ve **شرعت** da. Ve **حِيتانٌ شُرَّع**: başlarını indirir, içerler. Ve **شَرَعْت الإِبلَ**; onları **الشّريعة**dan yararlanır kıldığın zaman. Bu asıldır; sonra bunun üzerine, yükseklikte ve yükseklik dışında uzatılan her şey taşındı. Bundan **الشِّرَع**; o, kirişlerdir; tekili **شِرْعة**; ve **الشراع** cem‘u’l-cem‘dir. Şair dedi ki:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع *
Ve bundan **شِرَاع السَّفينة**; o, yüksekte uzatılmıştır; ve bununla devenin boynu benzetildi; böylece “deve boynunu **شرَعَ** etti” denildi. Ve boynunu kaldırdığı zaman “**مَدَّ شِراعَه**” denilmiştir. Ve tefsirde, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında denildi: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ **شُرَّعاً**﴾ [الأعراف 163]: o, başlarını kaldıranlardır. Ve bundan onların sözü: **رُمْحٌ شُرَاعيٌّ**; yani uzun; Hüzeli’nin sözünde. Ve ilkin zikrettiğimiz açmadan, İbnü’s-Sikkît’in rivayeti: **شرعت الإهاب**; iki bacağı arasını yardığın zaman.

(**شرف**) **الشين** ve **الراء** ve **الفاء**; yükseklik ve yüceliğe delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشَّرَف**: *yükseklik. Ve **الشريف**: yüksek adam. Ve **رجلٌ شريفٌ**; **قوم أشراف**tan; denilir ki o, nadir bir cem‘dir; **حبيب** ve **أحباب** gibi, **يتيم** ve **أيتام** gibi. Ve bir başkasının onu **الشَّرَف** ile yendiği kimseye **مشروف** denilir. Ve denilir: **استشرفتُ الشّيءَ**; ona bakmak için gözünü kaldırdığın zaman. Ve burunlara **الأشراف** denilir; tekili **شرف**. Ve **المَشْرَف**: üzerine çıkıp yükseldiğin yer. Ve **مشارف الأرض**: onun yüksekleridir. Ve **المشرفيّة**: Şam’ın **مَشَارف**ına nispetlidir. Ve denilir ki **الشُّرْفَة**: malın seçkinleridir; ve onun iştikakı, sarayların onunla yükseltildiği **الشُّرْفة**dandır; cem‘i **شُرَف**tir. Ve atlardan **المُستشرِف**: büyük, uzun olandır. Halîl dedi: **سهمٌ شارف**: ince uzun; ve **أُذُنٌ شَرْفاءُ**: **القُوف**u uzun. Ve **مَنْكِبٌ أشرفُ**: yüksek. Ama **النّاقة الشَّارفُ**: develerden yaşlı, ihtiyar olanıdır; bu, yaşta yükseklikten olması mümkündür. Ve Halîl’den zikredildi ki **السَّهْم الشارف** de bundandır; o, **بالصِّيان** ile [**عهدُهُ**] uzayan; böylece topuğu ve tüyü bozulandır. Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ
Ve iddia ederler ki **شُرَيْفَاً** yeryüzündeki en uzun dağdır.

(**شرق**) **الشين** ve **الراء** ve **القاف**; aydınlanmaya ve açılmaya delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: **شَرَقَت الشّمسُ**; doğduğu zaman. Ve **أشرقت**; aydınlattığı zaman. Ve **الشُّرُوق**: onun doğuşudur. Ve derler: “**لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ**”; yani doğduğu müddetçe; bununla güneşin doğuşu kastedilir. Ve **أيام التَّشْريق** bununla adlandırıldı; çünkü kurban etleri onda güneşe karşı **تُشرَّق** edilir. Ve bir topluluk der ki: “**أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير**” sözlerinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **المَشْرِقَانِ**: yazın ve kışın iki doğuş yeridir. Ve **الشَّرْق**: doğu. Ve bir kavim dedi: kırmızı et **شَرْقاً** diye adlandırılır. Eğer sahih ise, kızıllığından dolayı sanki **مُشْرِق** gibidir.

Bu bâbın kıyasından: **الشّاةُ الشّرقاء**: kulağı yarık olan; bu, vasfettiğimiz açmadan (yarılmadan)dır.

Bu bâbdan şâz olan: onların sözü **شَرِقَ بالماء**; onunla boğazına takıldığı zaman, **شَرَقَاً**. ‘Adiyy dedi ki:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي

(**شرك**) **الشين** ve **الراء** ve **الكاف**; iki asıldır: birisi, tek başına olmamanın zıddı olarak beraberliğe delâlet eder; diğeri, uzamaya ve doğruluğa delâlet eder.
Birincisi **الشِّرْكة**dir; o, şeyin iki kişi arasında olmasıdır; ikisinden biri onunla tek başına kalmaz. Ve denilir: **شاركتُ** falanı şeyde; onun ortağı olduğun zaman. Ve **أشركْتُ** falanı; onu kendine ortak kıldığın zaman. Allah Teâlâ, Mûsâ kıssasında dedi ki: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. Ve duada denilir: “Allah’ım, bizi müminlerin duasına **أشرِكْنا**”; yani bizi bunda onlara ortaklar kıl. Ve **شَرِكتُ** adamı işte; **أشْرَكُه**.
Ama diğer asıl, **الشرَك**: yolun **لَقَم**ıdır; o, onun **شِرَاكُه** da. Ve **شِرَاك النَّعْل** buna benzetilmiştir. Ve ondan **شَرَكُ الصّائِدِ**; uzamasından dolayı bununla adlandırıldı.

(**شرم**) **الشين** ve **الراء** ve **الميم**; tek bir asıldır, değişmez; o, şeyde bir yırtığa ve parçalamaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **تشرّم الشيء**; parçalandığı zaman. Ve ondan hadis: “Ona, kenarları **تَشَرَّمتْ** olan bir mushaf getirildi.” Ve bâbdan **الشّرِيم**; o, **المُفْضاة** kadındır. Ve **الشَّرْم**: burun ucundan bir kesik; ve devenin **ثَفْر**inden bir kesik. Ve **الشَّارم**: hedefin yanını **يَشرِمُ** eden oktur. Ve denilir: **شَرَم** ona malından; malından ona az bir parça kestiği zaman. Ve **الشَّرْم** denilir ki denizde bir girdaptır. Ve “**الشَّرْم** denizin yanında bir yırtık gibidir; denize giriş gibi” diyen birini işittim. Bu, birinci sözden daha kıyasîdir. Dedi ki:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ
Ve denilir: **عُشْب شَرْمٌ**; üstü **شُرِمَ** olduğu zaman; yani yenildi.

(**شري**) **الشين** ve **الراء** ve illetli harf; üç asıldır: birisi, iki taraftan iki işte, alma ve verme olarak, bir benzerlik üzere karşılıklı olmayı gösterir; diğeri bitkidir; *üçüncüsü şeyde bir coşma ve yükselmedir.
Birincisi onların sözü: **شَرَيت** şeyi ve **اشتريتُه**; onu sahibinden bedeliyle aldığın zaman. Ve bazen derler: **شَريتُ**; sattığın zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. Ve benzerliğe delâlet eden şeylerden onların sözü: “bu, bunun **شَرْوَى**sıdır”; yani onun mislidir. Ve falan, falanın **شَروَى**sıdır. Ve ondan, Şurayh’ın hadisi: bir adam bir adamın yayını kırdı; Şurayh dedi ki: “**شَرواها**”; yani onun misli. Ve **أشراء** şey: onun yanlarıdır; tekili **شَرىً**; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, öteki yan gibi. Ve **الشِّرَى** maksûrdur; denilir: **شَرَى** şeyi **شِرىً**. Ama bitki, **الشّرْيُ**dir; denilir ki o, **الحنظل**dır. Ve derler: **الشَّرْية**: çekirdekten biten hurma fidanı. Ru’be dedi ki:
* وشرية في قرية *
Ve **الشَّرَى**: çalılığı ve aslanı çok bir yerdir. Dedi ki:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ
Ve **الشِّريان** yay ağaçlarındandır.
Üçüncü asıl: onların sözü **شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً**; öfkeden savrulduğu zaman. Ve denilir: **شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً**; hızlandığı zaman. Ve **شَرِي البرقُ**; savrulduğu zaman. Şair dedi ki:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا
Ve denilir: **استشرى** adam; işte inatla ısrar ettiği zaman. Ve denilir: devenin yuları **شَرِي**; **يَشْرى شَرىً**; onun çalkantısı çoğaldığı zaman. Ve derler: “**كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى**”.

(**شرب**) **الشين** ve **الراء** ve **الباء**; kıyaslı, düzenli tek bir asıldır; o, bilinen içmedir; sonra mecaz ve teşbih olarak ona yakın olan ona taşınır. Dersin: **شربت الماءَ**; onu **أشرَبُهُ شَرْباً**; bu masdardır. Ve **الشُّرْب** isimdir. Ve **الشَّرب**: içen kavimdir. Ve **الشِّرب**: sudan paydır. Şair **الشَّرْب** hakkında dedi ki:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
Ve **الشَّرَبَة**: hurma ağacının etrafında toplanan sudur; ondan onun içmesi olur; cem‘i **شَرَبٌ**. Ve **المَشْرَبة**: insanların içtiği yerdir; ve hadiste: “**مَشْرَبةٍ** üzerine çeviren (çit çeken) mel‘undur.” Ve **المَشْرَب**: içilen yön; yer de olur, masdar da olur. Ve **الشَّريب**: seninle içişen kimsedir. Ve denilir: **أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ**; yani içmediğim şeyi bana isnat ettin; bu bir meseldir; bu, yapmadığı şeyi ona iddia ettiği zamandır. Ve **ماء شَروبٌ** ve **شَريبٌ**; içilmeye elverişli olduğu zaman, içinde biraz kerihlik olmakla beraber. Ve **الإشراب**: bir renkten **أُشْرِبَ** edilmiş bir renktir; denilir: **[فيه] شُرْبَةُ حُمْرةٍ**. Ve denilir: falan kimse falanın sevgisini **أُشْرِبَ**; kalbine karıştığı zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾ [البقرة 93]; müfessirler dedi: buzağı sevgisini. Şeybânî dedi: **الشَّرْب** anlayıştır; denilir: **شَربَ يَشْرُب شَرْباً**; anladığı zaman. Ve denilir: **اسْمَع ثم اشْرُبْ**. Ve **الشاربة**: bir nehrin kıyısında olan kavimdir; onun suyu onlarındır. Ve insanın **شارب**ı bilinir; **شواربَ** üzerine cem‘ olunur. Ve **الشَّوارب** da: boğazı kuşatan damarlar. Ve **حمارٌ صَخِب الشَّوارب** bundandır; anırması şiddetli olduğu zaman. Ve kılıçta **الشارب**.
Ama **اشرأبَّ**; bundan olan kıyastan uzak değildir; sanki içmeye hazırlanır gibi; onun için boynunu uzatır. Sonra bunun üzerine kıyas edilir; böylece “bakmak için **اشرأبّ**; **شُرَأْبِيبَةً**” denilir. Ancak iki mânâ arasında ayırım için hemze artırıldı. Ve **شَرَبَّةُ**: bir yerdir.

(**شرث**) **الشين** ve **الراء** ve **الثاء**; tek bir asıldır; o, **الشَّرَث**tır; o da parmakların ve iki avucun kalınlığıdır.

(**شرج**) **الشين** ve **الراء** ve **الجيم**; karışmaya ve iç içe girmeye delâlet eden kıyaslı bir asıldır. Bundan **الشَّرَجُ**; o, halkalardır; iç içe girdikleri için bununla adlandırıldı. Ve denilir: **شَرَجْتُ اللَّبنَ**; onu üst üste dizdiğin zaman. Ve denilir: **شَرَّجْتُ الشرابَ**; onu karıştırdığın zaman. Ve denilir: **الشَّريجة** iki renkli odunu olan yaydır. Ve denilir: **تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ**; birbirine girdiği zaman. Bu asıldır. Onların sözü: insanlar bu işte **شَرْجَيْنِ** olarak sabahladı; böylece onların iki fırka sabahladıkları sanılır. Bu böyle söylenir; ve zikrettiğimiz mânâya döner; çünkü ihtilaf ettikleri zaman *görüş ve söz karışır, ve karşılıklı müracaatlar olur; Züheyr’in dediği gibi:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ
Ama **شَرَج الوادي**: onun genişlemiş yeridir; cem‘i **أشراج**.

(**شرح**) **الشين** ve **الراء** ve **الحاء**; açmaya ve beyana delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: sözü ve başkasını **شرحت**; **شَرْحاً**; onu açıkladığın zaman. Ve onun iştikakı, etin **تشريح**inden.

(**شرخ**) **الشين** ve **الراء** ve **الخاء**; iki asıldır: birisi şeyin tazeliği; bu çoğu kez doğumda olur. Diğeri, karşılıklı iki şeyde eşitliğe delâlet eder.
Birincisi: **شَرخ الشّباب**: onun evveli ve tazeliği. Ve her senenin **شَرخُ**u: davar yavrularından onun doğumudur. Ve devenin azı dişi **شَرَخَ**; eti yarıp çıktığı zaman. Şair dedi ki:
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
Ve diğer asıl: **الشَّرْخانِ**; semerin sonuna ve ortasına **شَرخانِ** denilir. Ve okun **شَرْخَتَا**sı: **فُوقِه**nin iki **زَنَمَة**sidir; ve **[هو]** ikisi arasındaki kiriş yeridir.

(**شرد**) **الشين** ve **الراء** ve **الدال**; tek bir asıldır; ürkütmeye ve uzaklaştırmaya, ve yayılma içinde kaçışa ve uzaklığa delâlet eder. Ve tekil için de denilebilir. Bundan: deve **شَرَد** etti; **شُرودا**. Ve develeri **شَرّدْتُ**; **تشريداً**; onları **أُشرِّدُهَا**. Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾ [الأنفال 57]; yani onlarla ibret ver ve duyur. Ve o, o mânâdır: günahkâr günah işleyip de onun üzerine cezalandırıldığı zaman, o ceza ile başkası **شُرِّدَ** edilmiş olur; çünkü günahkâra vâki olanın benzerinden sakınır; böylece günahtan **يَشْرُد** eder ve vazgeçer. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ر س
فيه شكاسة وشراسة وهو عسر شرس‏.‏
ومارسه فشارسه وهو ذو شراس وشريس وقد لان شريسه‏.‏
قال‏:‏ قد علمت عمرة بالغميس أن أبا المسوار ذو شريـس وله نفس شريسة‏:‏ قال‏:‏ فظلت ولي نفسان نفس شريسة ونفـس تعنّاهـا الفراق جزوع

##### Türkçe

ش ر س
Onda **شكاسة** ve **شراسة** vardır; ve o, güçtür, **شرس**tir.‏
Ve onu **مارسه**; böylece onu **فشارسه**; ve o, **شراس** ve **شريس** sahibidir; ve onun **شريسه**i yumuşamıştır.‏
Dedi ki: **قد علمت عمرة بالغميس أن أبا المسوار ذو شريـس وله نفس شريسة**: Dedi ki:
Böylece, benim iki nefisli olduğum hâlde kaldım: **نفس شريسة** ve ayrılığın kendisini bunaltıp ürkek kıldığı bir nefis.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَبو زيد: الشَّرِسُ السَّيءُ الخُلُق. ورجل شَرِسُ وشَريسٌ وأَشْرَسُ: عَسِرُ الخُلُق شديد الخلاف، وقد شَرِسَ شَرَساً. وفيه شِراسٌ، ورجل شَرِسُ الخُلق بَيِّنُ الشَّرَسِ والشَّراسَةِ، وشَرِسَتْ نفْسُه شَرَساً وشَرُسَتْ شَراسةً، فهي شَرِيسَة؛ قال:
فَرُحْتُ، ولي نَفْسانِ: نَفْسٌ شَرِيسَةٌ،
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزوعُ
والشِّراسُ: شدَّة المُشارَسَةِ في معاملة الناس. وتقول: رجل أَشْرَسُ ذو شِراسٍ وناقة شريسَة ذات شِراسٍ وذات شَريس. وفي حديث عمرو بن مَعْديكرب: هم أَعظمنا خَمِيساً وأَشدّنا شَريساً أَي شَراسةً؛ وقد شَرِسَ يَشْرَسُ، فهو شَرِسٌ، وقوم فيهم شَرَسٌ وشَريسٌ وشَراسَة أَي نُفُور وسُوء خُلق. وشارَسه مُشارَسَة وشِراساً: عاسَره وشاكَسَه. وناقة شَريسَة: بَيِّنة الشِّراس سيئة الخلق. وإِنه لذو شَريس أَي عُسْرٍ؛ قال:
قد علمَتْ عَمْرَةُ بالغَمِيسِ
أَنَّ أَبا المِسْوارِ ذو شَريسِ
وتَشارَسَ القومُ: تَعادَوْا. ابن الأَعرابي: شَرِسَ الإِنسانُ إِذا تحبَّبَ إِلى الناس. والشَّرْسُ: شدّة وَعْكِ الشيء، شَرَسَه يَشْرُسُه شَرْساً وشَرَسَ الحمارُ آتُنَه يَشْرُسُها شَرْساً: أَمَرَّ لَحْيَيه ونحو ذلك على ظهورها. الليث: الشَّرْسُ شِبه الدَّعْكِ للشيءِ كما يَشْرُسُ الحمارُ ظهورَ العانة بلَحْيَيْه؛ وأَنشد:
قَدّاً بأَنْيابٍ وشَرْساً أَشْرَسا
ومكان شَراسٌ: صُلْبٌ خَشِنُ المَسِّ. الجوهري: مكان شَرْسٌ أَي غليظ؛ قال العجاج:
إِذا أُنِيخَتْ بمكانٍ شَرْسِ،
خَوَّتْ على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِ،
كِرْكِرَةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده على التذكير لأَنه يصف جملاً:
إِذا أُنيخ بمكان شرسِ،
خَوَّى على مُسْتَوَياتٍ خَمْسِ
وقبله بأَبيات:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقْطارِه بفَأْسِ
قوله خَوَّى: يريد بَرَكَ متجافياً على الأَرض في بُروكه لضُمْرِه وعِظَمِ ثَفِناتِه، وهي ما ولي الأَرضَ من قوائمه إِذا برك. والكِرْكِرَةُ: ما وَليَ الأَرضَ من صدره. والجَذْعُ: الحبس على غير عَلَفٍ. والعَفْسُ: الإِذالةُ. والرَّمَلانُ: ضرب من السير. وأَرض شَرْساء وشَراسِ، على فَعالِ مثال قَطامِ: خَشِنَة غليظة، نعت الأَرض واجب كالاسم.
أَبو زيد: الشَّراسَة شدة أَكل الماشية؛ قال أَبو حنيفة: شَرَسَتِ الماشيةُ تَشْرُسُ شَراسَةً اشتدّ أَكلُها. وإِنه لَشَرِيسُ الأَكل أَي شديده.والشَّريسُ: نبت بَشِع الطعم، وقيل: كلُّ بشع الطعم شَريسٌ. والشِّرْسُ، بالكسر: عِضاهُ الجبَل وله شوك أَصفر، وقيل: هو ما صَغُرَ من شجر الشوك كالشُّبْرُمِ والحاجِ، وقيل: الشِّرْسُ ما رَقَ شوكه، ونباتُه الهُجُول والصَّحارَى ولا ينبت في الجَرَعِ ولا قيعان الأَوْدية، وقيل: الشِّرْسُ شجر صغار له شوك، وقيل: الشِّرْسُ حَمْلُ نَبْت مَّا. وأَشْرَسَ القومُ: رَعَتْ إِبلهم الشِّرْسَ. وبنو فلان مُشْرِسُون أَي ترعى إِبلهم الشِّرْسَ. وأَرض مُشْرِسَة وشَريسَة: كثيرة الشِّرس، وهو ضرب من النبات. والشَّرَسُ، بفتح الشين والراء: ما صَغُر من شَجر الشوك؛ حكاه أَبو حنيفة. ابن الأَعرابي: الشِّرْسُ الشُّكاعى والقَتادُ والسَّحا وكل ذي شوك مما يَصْغُرُ؛ وأَنشد:
واضعة تأْكُلُ كلَّ شَرْس
وأَشْرَسُ وشَريسٌ: اسمان.

##### Türkçe

أَبو زيد: **الشَّرِسُ** kötü huyludur. Ve **شَرِسُ** ve **شَريسٌ** (olan) adam.
Ve **أَشْرَسُ**: huylu zor, muhalefeti şiddetli; ve gerçekten **شَرِسَ** **شَرَساً**. Ve onda **شِراسٌ** vardır; ve
**شَرِسُ الخُلق** (olan) adam, **الشَّرَسِ** ve **الشَّراسَةِ**si apaçık (olan); ve onun nefsi **شَرِسَتْ**
**شَرَساً** ve **شَرُسَتْ** **شَراسةً**, artık o **شَرِيسَة**dir; dedi ki:
فَرُحْتُ، ولي نَفْسانِ: نَفْسٌ شَرِيسَةٌ،
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزوعُ
Ve **الشِّراسُ**: insanlarla muamelede **المُشارَسَةِ**nin şiddetidir. Ve dersin: **أَشْرَسُ** adam,
**شِراسٍ** sahibi; ve **شريسَة** deve, **شِراسٍ** sahibi ve **شَريس** sahibi. Ve عمرو بن
مَعْديكرب hadîsinde: “Onlar bizim en büyük **خَمِيساً**ımız ve bizim en şiddetli **شَريساً**ımızdır” yani **شَراسةً**; ve gerçekten **شَرِسَ**
**يَشْرَسُ**, artık o **شَرِسٌ**tir; ve içinde **شَرَسٌ** ve **شَريسٌ** ve **شَراسَة** bulunan kavim, yani nefret ve kötü
huy. Ve onu **شارَسه** **مُشارَسَة** ve **شِراساً**: ona zorluk çıkardı ve ona inatlaştı. Ve **شَريسَة** deve: **الشِّراس**ı apaçık,
kötü huylu. Ve gerçekten o **شَريس** sahibidir, yani zorluk; dedi ki:
قد علمَتْ عَمْرَةُ بالغَمِيسِ
أَنَّ أَبا المِسْوارِ ذو شَريسِ
Ve kavim **تَشارَسَ** etti: birbirlerine düşman oldular. İbn الأَعرابي: insan **شَرِسَ** eder, insanlar(a) karşı
sevimli görünmeye çalıştığı zaman. Ve **الشَّرْسُ**: şeyin ovulmasının şiddetidir; onu **شَرَسَه** **يَشْرُسُه**
**شَرْساً**; ve eşek dişisini **شَرَسَ** eder, onu **يَشْرُسُها** **شَرْساً**: çenelerini acılaştırdı ve benzeri
şeyleri onun sırtları üzerinde. el-Leyth: **الشَّرْسُ** şey için **الدَّعْكِ**e benzer, tıpkı eşeğin
çeneleriyle kasıkların sırtlarını **يَشْرُسُ** etmesi gibi; ve inşad etti:
قَدّاً بأَنْيابٍ وشَرْساً أَشْرَسا
Ve **شَراسٌ** yer: sert, dokunuşu kaba. el-Cevherî: **شَرْسٌ** yer, yani kalın; dedi ki el-عجاج:
إِذا أُنِيخَتْ بمكانٍ شَرْسِ،
خَوَّتْ على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِ،
كِرْكِرَةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ
İbn بري dedi: inşadının doğrusu müzekker üzere (olmasıdır), çünkü o bir deveyi vasfediyor:
إِذا أُنيخ بمكان شرسِ،
خَوَّى على مُسْتَوَياتٍ خَمْسِ
Ve ondan önce beyitlerle:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقْطارِه بفَأْسِ
Onun sözü **خَوَّى**: onun muradı, zayıflığından
ve **ثَفِناتِه**nin büyüklüğünden dolayı, çökerken yere doğru uzaklaşmış olarak yere çöktü (demektir); ve o, çöktüğü zaman bacaklarından yere bitişik olan şeydir. Ve **الكِرْكِرَةُ**: göğsünden yere bitişik olan şeydir. Ve **الجَذْعُ**: yem olmaksızın hapsetmektir. Ve **العَفْسُ**:
sürmektir. Ve **الرَّمَلانُ**: yürüyüşten bir türdür. Ve **شَرْساء** ve **شَراسِ** (olan) yer; **فَعالِ**
üzerine, **قَطامِ** misali: kaba, kalın; yerin sıfatıdır, isim gibi vaciptir.
أَبو زيد: **الشَّراسَة** davarın yemesinin şiddetidir; أَبو حنيفة dedi: davar **شَرَسَتِ**
eder, **تَشْرُسُ** **شَراسَةً**: onun yemesi şiddetlendi. Ve gerçekten o **لَشَرِيسُ الأَكل**dir, yani
onun şiddetlisi. Ve **الشَّريسُ**: tadı iğrenç bir bitkidir; ve denildi: tadı iğrenç olan her şey **شَريسٌ**tir. Ve **الشِّرْسُ**,
kesre ile: dağın **عِضاهُ**udur ve onun sarı dikeni vardır; ve denildi: o, diken ağacından küçülen şeydir,
**الشُّبْرُمِ** ve **الحاجِ** gibi; ve denildi: **الشِّرْسُ** dikeni incelen şeydir; ve onun bitkisi **الهُجُول**
ve **الصَّحارَى**dır; ve **الجَرَعِ**de ve vadilerin tabanlarında bitmez; ve denildi: **الشِّرْسُ**
dikenli küçük ağaçtır; ve denildi: **الشِّرْسُ** dikenli küçük ağaçtır; ve denildi: **الشِّرْسُ** bir bitkinin
**حَمْلُ**üdür. Ve kavim **أَشْرَسَ** etti: onların develeri **الشِّرْسَ**i otladı. Ve falan oğulları **مُشْرِسُون**dur, yani onların develeri
**الشِّرْسَ**i otlar. Ve **مُشْرِسَة** ve **شَريسَة** (olan) yer: **الشِّرس**i çok olan; ve o, bitkiden bir türdür.
Ve **الشَّرَسُ**, şin ve râ’nın fethasıyla: diken ağacından küçülen şeydir; bunu أَبو حنيفة nakletti. İbn
الأَعرابي: **الشِّرْسُ** **الشُّكاعى** ve **القَتادُ** ve **السَّحا**dır ve küçülen, diken sahibi olan her şeydir; ve inşad etti:
واضعة تأْكُلُ كلَّ شَرْس
Ve **أَشْرَسُ** ve **شَريسٌ**: iki isimdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ر س * رجل * شَرِسٌ * أي سيء الخُلُق وبابه طرِب وسلِم

##### Türkçe

* ش ر س * adam * **شَرِسٌ**: yani kötü huylu; ve onun bâbı **طرِب** ve **سلِم**’dir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشرس، محركة: سوء الخلق، والنفور، وشدة الخلاف، كالشراسة. والشريس، كأمير، وهو أشرس وشرس، ككتف، وشريس، كأمير، وقد شرس شرسا، كفرح فقط، وشرست نفسه شرسا، وشرست شراسة فهي شريسة، كفرح وكرم، قال.

  فرحت ولي نفسان نفس شريسة                      ونفس تعناها الفراق جـزوع

  هكذا أنشده الليث، وما ذكرناه من تعيين البابين وتمييزهما هو الذي صرح به ابن سيده وغيره، وكلام المصنف لا يخلو عن قصور في التحرير؛ فإن الشراسة يقتضي أن يكون فعله مضمونا، والشرس محركة أن يكون مكسورا. ويقال: ناقة شريس: ذات شراس. وفي حديث عمرو بن معد يكرب: هم أعظمنا خميسا وأشدنا شريسا. أي شراسة. والشرس، محركة: ما صغر من شجر الشوك، حكاه أبو حنفة، رحمه الله كالشرس، بالكسر، وهو مثل الشبرم والحاج، وقيل: الشرس: عضاه الجبل، وله شوك أصفر، وقيل: هو ما رق شوكه، ونباته الهجول والصحارى، لا ينبت في قيعان الأودية، وقال ابن الأعرابي: وهو الشكاعى والقتاد والسحا وكل ذي شوك مما يصغر، وأنشد:
  واضعة تأكل كل شرس وشرس،كفرح: دام على رعيه، كذا في التكملة، وهو نص ابن الأعرابي، ونص أبي حنيفة: شرست الماشية تشرس شراسة: اشتد أكلها، ولم يخص بالشرس، ومثله قول أبي زيد، كما سيأتي. وعن ابن الأعرابي: شرس الرجل، كفرح، إذا تحبب إلى الناس. والأشرس هو: الجرئ في القتال، نقله الصاغاني، والذي في التهذيب أن الجريء في القتال هو الأشوس، فصحفه الصاغاني. وتبعه المصنف، فتأمل. ومنه الأشرس: الأسد، لجراءته أو لسوء خلقه، كالشريس، كأمير. والأشرس بن غاضرة الكندي، صحابي. وأرض شرساء وشراس كثمان وشناح ورباع وحزاب وزمان ومكان وسراب، فإعراب الأول بالتقدير في غير النصب، والثاني يعرب بالحركات مطلقا: شديدة خشنة غليظة. والشراس، بالكسر: أفضل دباق الأساكفة، والأطباء يقولون: إشراس، بزيادة الألف المكسورة، قال صاحب المنهاج: هو الخبثى، ويشبه أصل اللوف في أفعاله، وإذا أحرق كان حارا في الثانية يابسا في الثالثة، وهو نافع من داء الثعلب طلاء عليه، وإذا دق وشرب أدر البول والحيض، ويضمد به الفتق. والشرس: جذبك الناقة بالزمام، أي بالعنف. والشرس: مرس الجلد والراحلة، عن ابن عباد، وقال الليث: الشرس: شبه الدعل للشيء، كما يشرس الحمار ظهور العانة بلحيته، وقال غيره: شرس الحمار أتنه يشرسها شرسا: أمر لحييه ونحو ذلك على ظهورها. والشرس أيضا: أن تمض صاحبك بالكلام الغليظ، عن ابن عباد، وليس في التكملة والعباب لفظة الغليظ ولا يحتاج إليها؛ فإن الإمضاض لا يكون إلا به، فلو اقتصر على الكلام كان أوجز. وقال أبو عمرو: الشرس، بالضم: الجرب في مشافر الإبل، ومنه يقال: إبل مشروسة، كذا في العباب. وقال أبو زيد: الشراسة: شدة أكل الماشية، وإنه لشرس الأكل، أي شديدهن هذه مأخوذة من عبارة أبي حنيفة، ونصها: وإنه لشريس الأكل. وقد شرس كنصر. وضبطه الأموي كضرب.والمشارسة والشراس، بالكسر: الشدة في المعاملة، وقد شارسه، إذا عاسره وشاكسه. وتشارسوا: تعادوا وتخالفوا، نقله ابن فارس. والشرساء: السحابة الرقيقة البيضاء، نقله الصاغاني. ومن أمثالهم عثر بأشرس الدهر أي بالشدة. ويقال: هذا جمل لم يشرس، أي لم يرض ولم يذلل، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: مكان شرس، بالفتح، وشراس، كسحاب: خشن غليظ صلب، وفي المحكم: خشن المس، قال العجاج:

  إذا أنيخ بمـكـان شـرس                      خوى على مستويات خمس وأرض شرسة وشريسة: كثيرة الشرس. وأشروسان، بالضم: فرضة من جاء من خراسان يريد السند، منها أبو الفضل رستم بن عبد الرحمن ابن ختش الأشروسي، شيخ لأبي محمد بن الضراب. وبزيادة نون قبل ياء النسبة: جماعة نسبوا إلى أشروسنة، من بلاد الروم، قاله الحافظ:
  وقد سموا شرسا وشريسا وأشرس بن كندة، أخو معاوية، وأمهما رملة بنت أسد بن ربيعة. وأبو الفتح محمد بن أحمد بن محمد بن أشرس النحوي النسب البدري. توفي سنة 441.

##### Türkçe

**الشرس** (harekeli): kötü huy; nefret; ihtilafın şiddeti; **الشراسة** gibi. Ve **الشريس**, **أمير** vezninde; o **أشرس** ve **شرس**, **كتف** vezninde; ve **شريس**, **أمير** vezninde. Ve gerçekten **شرس** **شرسا**, yalnız **فرح** gibi; ve nefsi **شرست** **شرسا**; ve **شرست** **شراسة**; artık o **شريسة**dir; **فرح** ve **كرم** gibi. Dedi ki:

  Sevindim; hâlbuki benim iki nefsim var: bir **نفس شريسة**
  ve bir nefis ki ayrılık onu, ürkek, meşgul eder.

Böylece onu **الليث** inşad etti. Ve bizim, iki bâbı tayin ve onları birbirinden ayırma hususunda zikrettiğimiz şey, **ابن سيده** ve başkalarının açıkça beyan ettiği şeydir. Ve musannifin sözü, tahrirde bir kusurdan hâlî değildir; zira **الشراسة**, fiilinin mazmûm olmasını gerektirir; ve **الشرس** (harekeli) ise meksûr olmasını. Ve denir: **ناقة شريس**: **شراس** sahibi. Ve **عمرو بن معد يكرب** hadîsinde: “Onlar bizim en büyüklerimizdir **خميسا** ve bizim en şiddetlimizdir **شريسا**.” Yani: **شراسة**. Ve **الشرس** (harekeli): diken ağacından küçük olan şey; onu **أبو حنيفة** hikâye etti, Allah ona rahmet etsin; **الشرس** gibi, kesre ile; ve o, **الشبرم** ve **الحاج** gibidir. Ve denildi: **الشرس**: dağın **عضاه**’ıdır; ve onun sarı dikeni vardır. Ve denildi: o, dikeni incelen şeydir; ve onun bitkisi **الهجول** ve çöllerdir; vâdîlerin tabanlarında bitmez. Ve **ابن الأعرابي** dedi: o, **الشكاعى** ve **القتاد** ve **السحا** ve küçük olan her dikenli şeydir. Ve inşad etti:

  Koyan (dişi) yer: her **شرس** ve **شرس** yer.

Ve **شرس** (yalnız **فرح** gibi): otlamasına devam etti; **التكملة**’de böyle; ve o, **ابن الأعرابي**’nin nassıdır. Ve **أبو حنيفة**’nin nassı: **شرست** davar **تشرس** **شراسة**: yemesi şiddetlendi; onu **الشرس** ile tahsis etmedi. Ve bunun benzeri **أبو زيد**’in sözü; ileride geleceği üzere. Ve **ابن الأعرابي**’den: adam **شرس** ( **فرح** gibi), insanlara sevimli görünürse. Ve **الأشرس**: savaşta cüretkâr olan; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **التهذيب**’de olan: savaşta cüretkâr olan **الأشوس**’tur; böylece **الصاغاني** onu tashîf etti. Ve musannif ona tâbi oldu; öyleyse düşün. Ve ondan **الأشرس**: aslan; cüreti sebebiyle yahut kötü huyu sebebiyle; **الشريس** gibi, **أمير** vezninde. Ve **الأشرس بن غاضرة الكندي**: sahâbî. Ve **أرض شرساء** ve **شراس**; **ثمان** ve **شناح** ve **رباع** ve **حزاب** ve **زمان** ve **مكان** ve **سراب** gibi: birincinin i‘râbı, nasb dışında takdir iledir; ikincisi ise mutlak olarak harekelerle i‘râb olunur: şiddetli, kaba, kalın. Ve **الشراس** (kesre ile): ayakkabıcıların en iyi tabaklaması. Ve tabipler derler: **إشراس**, kırık elif ziyadesiyle. **صاحب المنهاج** dedi: o, **الخبثى**’dır; ve fiillerinde **أصل اللوف**’a benzer. Ve yakıldığı zaman ikinci derecede sıcak, üçüncü derecede kuru olur. Ve **داء الثعلب**’dan faydalıdır; üzerine sürme olarak. Ve dövülüp içildiğinde idrarı ve hayzı söktürür. Ve onunla fıtık üzerine lapa yapılır. Ve **الشرس**: senin, deveyi yularla çekmendir; yani şiddetle. Ve **الشرس**: deriyi ve biniti ovmak; **ابن عباد**’dan. Ve **الليث** dedi: **الشرس**: bir şey için **الدعل** benzeri; nitekim eşek, sakalıyla **العانة**’nın sırtlarını **يشرس** eder. Ve başkası dedi: eşek, dişisini **شرس** eder, onu **يشرسها** **شرسا**: iki çenesini ve benzeri şeyleri onun sırtlarına sürer. Ve **الشرس** ayrıca: arkadaşını kaba sözle incitmendir; **ابن عباد**’dan. Ve **التكملة** ve **العباب**’da **الغليظ** lafzı yoktur; ona ihtiyaç da yoktur; zira **الإمضاض** ancak onunla olur; eğer yalnız “söz” ile yetinseydi daha veciz olurdu. Ve **أبو عمرو** dedi: **الشرس** (damme ile): develerin dudaklarında uyuz. Ondan dolayı denir: **إبل مشروسة**; **العباب**’da böyle. Ve **أبو زيد** dedi: **الشراسة**: davarın yemesinin şiddeti; ve gerçekten o, **شرس الأكل**’dir; yani onların en şiddetlisidir. Bu, **أبو حنيفة**’nin ibaresinden alınmıştır; ve onun nassı: “Ve gerçekten o, **شريس الأكل**’dir.” Ve gerçekten **شرس** ( **نصر** gibi). Ve onu **الأموي** ( **ضرب** gibi) ضبط etti. Ve **المشارسة** ve **الشراس** (kesre ile): muamelede şiddet. Ve **شارسه**: ona güçlük çıkardı ve ona muhalefet ettiğinde. Ve **تشارسوا**: birbirlerine düşman oldular ve ihtilafa düştüler; onu **ابن فارس** nakletti. Ve **الشرساء**: ince beyaz bulut; onu **الصاغاني** nakletti. Ve onların mesellerinden: “Zamanın **أشرس**’ine rastladı”; yani şiddete. Ve denir: bu, **جمل**dir, **لم يشرس**; yani razı olmadı ve boyun eğdirilmedi; ve o mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **مكان شرس** (fetha ile) ve **شراس** ( **سحاب** gibi): kaba, kalın, sert. Ve **المحكم**’de: dokunuşu kaba. **العجاج** dedi:

  Eğer ben, **مكان شرس**’te çöktürülürsem,
  beş düzlüğün üzerine çöker.

Ve **أرض شرسة** ve **شريسة**: **الشرس**’i çok olan. Ve **أشروسان** (damme ile): Horasan’dan gelip Sind’i isteyenin geldiği bir iskele; ondan: **أبو الفضل رستم بن عبد الرحمن ابن ختش الأشروسي**; **أبي محمد بن الضراب**’a şeyh. Ve nisbe **ياء**’sından önce bir **نون** ziyadesiyle: **أشروسنة**’ye nisbet edilen bir cemaat; Rum beldelerinden; onu **الحافظ** söyledi:

Ve gerçekten **شرسا** ve **شريسا** ve **أشرس بن كندة** diye isimlendiler; **معاوية**’nin kardeşi; ikisinin annesi **رملة بنت أسد بن ربيعة**. Ve **أبو الفتح محمد بن أحمد بن محمد بن أشرس**: nahivci; nisbesi **البدري**. 441 senesinde vefat etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَرِسَ
1 شَرِسَ ذ , aor. شَرَسَ , (Msb, TA,) inf. n. شَرَسٌ (Msb, TA, TK) and شَرَاسَةٌ and شَرِيسٌ, (TK, the first and second also mentioned and explained, but not said to be inf. ns., in the S and O and K, and the third in like manner in the K,) or the second is a simple subst., (Msb,) or an inf. n. of which the verb is with damm [to the medial radical letter, as shown below], (TA,) He was, or became, evil in disposition, or illnatured, (S, * A, * Msb, K, * TA,) and very perverse or cross or repugnant, (S, * A, * K, * TA,) and averse. (TA.) And شَرِسَتْ نَفْسُهُ, (Msb, TA,) inf. n. شَرَسٌ; (TA;) and شَرُسَتْ, (Msb, TA,) inf. n. شَرَاسَةٌ; (TA;) [His mind was, or became, evil in disposition, &c.:] ISd and others make this distinction [in respect of the inf. ns.] in the usages of the two verbs. (TA.) ― -b2- And شَرِسَ He showed, or manifested, or he made himself an object of, love, or affection, to men. (IAar, O, K.) [Thus it has two contr. meanings.] -A2- Also, شَرِسَ, He kept continually, or constantly, to the pasturing upon the trees called شِرْس. (IAar, O, K.) -A3- And شَرَسَتِ المَاشِيَةُ, (AZ, AHn, O, K, *) aor. ??, (AZ, O, K,) or, as written by El-Umawee and AHn, شَرِسَ , (TA,) inf. n. شَرَاسَةٌ, The cattle ate vehemently: (AZ, AHn, O, K:) thus expl. without the particularizing of the شِرْس [as the pasture eaten]. (TA.) -A4- And شَرَسَهُ, (Ibn-'Abbلd, O,) inf. n. شَرْسٌ, (K,) He pained him, or distressed him, (Ibn-'Abbلd, O, K, *) namely, his companion, (K,) with speech, (Ibn-'Abbلd, O,) [i. e.,] with rough speech. (K.)

شارسهُ
3 شارسهُ ذ , (A, TA,) inf. n. شِرَاسٌ (A, O, K) and مُشَارَسَةٌ, (O, K,) He treated him, or behaved towards him, or dealt with him, with hardness, (A, O, * K, * TA,) or harshness, or illnature. (A, TA.)

تشارسوا
6 تشارسوا ذ They treated one another [with hardness, or harshness, or illnature, (see 3,) or] with enmity, or hostility, (S, O, K,) and contrariety, or perverseness. (TA.)

مَكَانٌ شَرْسٌ
مَكَانٌ شَرْسٌ ذ , (S, O, TA,) and ↓ شَرِسٌ, (S, [both of these forms I find in my two copies of the S, the former in a poetical ex., and therefore it may perhaps be contraction of the latter by poetic license,]) and ↓ شَرَاسٌ, (TA,) A place that is rugged, or rough, (S, O, TA,) and hard: or, as in the M, rough to the fell. (TA.) And أَرْضٌ ↓ شَرْسَآءُ, and ↓ شَرَاسٍ, and ↓ شَرَاسٌ, (O, K, TA, [the last written by Freytag شُرَّاسٌ,]) Land that is rugged, or rough, (O,) or hard, (K,) or hard and rugged or rough. (TA.)

شِرْسٌ
شِرْسٌ ذ Such as are small, of thorny trees; (Mgh, * K;) as also ↓ شَرَسٌ; (K;) the latter word thus expl. by AHn: (O:) or the عِضَاه of the mountain, which are the small kind of thorny trees, (S, O, TA, *) having yellow thorns, or, as some say, such as have slender thorns, growing in depressed tracts, and in the deserts (الصَّحَارَى), but not in the plain, or soft, tracts of valleys; (TA;) such as the شُبْرُم and حَاج (S, O) and شُكَاعَى and قَتَاد. (O. [See عِضٌّ.]) See also أَشْرَسُ.

شَرَسٌ
شَرَسٌ ذ : see next preceding paragraph.

شَرِسَ
شَرِسَ ذ (S, A, O, Msb, K) and ↓ شَرِيسٌ (A, O, K) and ↓ أَشْرَسُ (S, O, K) A man (S, O) evil in disposition, or illnatured, (S, A, O, Msb, K,) and very perverse or cross or repugnant, (S, A, O, K,) and averse: (TA:) and شَرِسَةٌ and ↓ شَرِيسَةٌ [both fem.] abounding in evilness of disposition or illnature, and in excessive perverseness &c. (TA.) One says also ↓ نَفْسٌ شَرِيسَةٌ A mind evil in disposition, &c. (A, TA.) And ↓ نَاقَةٌ شَرِيسٌ, (TA,) or ذَاتُ شَرِيسٍ, (O,) or the latter also, (TA,) i. q. شَرِسَةٌ[A she-camel evil in disposition, &c.]. (O.) See also أَشْرَسُ. ― -b2- شَرِسُ الأَكْلِ, (O, K,) or, accord. to AHn, الأَكْلِ ↓ شَرِيسُ, (TA,) Vehement in respect of eating. (AHn, O, K.) ― -b3- See also شَرْسٌ. -A2- شَرِسَةٌ and ↓ شَرِيسَةٌ [A land (أَرْضٌ)] abounding with شَرَس [or شِرْس, i. e. the trees thus called]; (TA;) [and] ↓ أَرْضٌ مُشْرِسَةٌ a land abounding with شِرْس. (Yaakoob, S.)

شَرَاسٌ
شَرَاسٌ ذ : see شَرْسٌ, in two places.

شَرَاسٍ
شَرَاسٍ ذ : see شَرْسٌ.

شَرِيسٌ
شَرِيسٌ ذ : see شَرِسٌ, in six places: and أَشْرَسُ.

أَشْرَسُ
أَشْرَسُ ذ : see شَرِسٌ. Hence, (O,) الأَشْرَسُ The lion; (O, K;) as also ↓ الشَّرِسُ, (O,) or ↓ الشَّرِيسُ; (K;) because of his evil disposition. (O.) ― -b2- And Bold, or daring, in fight: (O, K:) or this is a mistranscription for أَشْوَسُ, mentioned in the T as having this meaning. (TA.) ― -b3- Also i. q. أَفَظُّ [More, and most, evil in disposition or illnatured &c.]. (TA in art. فظ.) ― -b4- عَثَرَ بِأَشْرَسِ الدَّهْرِ, meaning (assumed tropical:) [He stumbled upon, or chanced to meet with,] hardship, calamity, or adversity: a prov. (O, K. [In Meyd (and so in Freytag's Arab. Prov., ii. 96,) الدَّهْرِ ↓ عَثَرْنَا بِشِرْسِ, and expl. as lit. meaning the trees called شِرْس.]) ― -b5- See also شَرْسٌ.

مُشْرِسٌ
مُشْرِسٌ ذ Whose camels pasture upon the [trees called] شِرْس. (S.) ― -b2- أَرْضٌ مُشْرِسَةٌ: see شَرِسٌ.

##### Türkçe

**شَرِسَ**
1 **شَرِسَ** ذ , muzâri‘ **شَرَسَ** , (Msb, TA,) mastar ismi **شَرَسٌ** (Msb, TA, TK) ve **شَرَاسَةٌ** ve **شَرِيسٌ**, (TK, birinci ve ikinci ayrıca S ve O ve K’da zikredilmiş ve açıklanmış, fakat mastar isimleri oldukları söylenmemiştir; üçüncüsü de K’da aynı şekilde;) yahut ikincisi basit bir isimdir, (Msb,) yahut ortadaki kök harfine damme ile olan bir fiilin mastar ismidir, (TA,) O, tabiatça kötü oldu yahut oldu; yahut huysuz, (S, * A, * Msb, K, * TA,) ve çok inatçı yahut aksi yahut itici, (S, * A, * K, * TA,) ve kaçınan. (TA.) Ve **شَرِسَتْ نَفْسُهُ**, (Msb, TA,) mastar ismi **شَرَسٌ**; (TA;) ve **شَرُسَتْ**, (Msb, TA,) mastar ismi **شَرَاسَةٌ**; (TA;) [Onun zihni tabiatça kötü oldu, vb.:] ISd ve başkaları iki fiilin kullanımlarında bu ayırımı [mastar isimleri bakımından] yaparlar. (TA.) ― -b2- Ve **شَرِسَ** O, insanlara sevgi yahut muhabbet gösterdi; yahut onu açığa vurdu; yahut kendisini sevgiye konu yaptı. (IAar, O, K.) [Böylece onun iki zıt manası vardır.] -A2- Yine, **شَرِسَ**, **شِرْس** denilen ağaçlarda otlamaya sürekli yahut devamlı olarak bağlı kaldı. (IAar, O, K.) -A3- Ve **شَرَسَتِ المَاشِيَةُ**, (AZ, AHn, O, K, *) muzâri‘ ??, (AZ, O, K,) yahut El-Umawee ve AHn’nin yazdığı üzere **شَرِسَ** , (TA,) mastar ismi **شَرَاسَةٌ**, Sığırlar şiddetle yedi: (AZ, AHn, O, K:) böylece **شِرْس**’i [yenilen otlak olarak] tahsis etmeksizin açıklanmıştır. (TA.) -A4- Ve **شَرَسَهُ**, (Ibn-'Abbلd, O,) mastar ismi **شَرْسٌ**, (K,) Ona acı verdi yahut onu sıkıntıya soktu, (Ibn-'Abbلd, O, K, *) yani arkadaşını, (K,) söz ile, (Ibn-'Abbلd, O,) [yani] kaba söz ile. (K.)

**شارسهُ**
3 **شارسهُ** ذ , (A, TA,) mastar ismi **شِرَاسٌ** (A, O, K) ve **مُشَارَسَةٌ**, (O, K,) Ona sertlikle muamele etti, (A, O, * K, * TA,) yahut kabalıkla, yahut huysuzlukla. (A, TA.)

**تشارسوا**
6 **تشارسوا** ذ Birbirlerine [sertlikle yahut kabalıkla yahut huysuzlukla (bk. 3) yahut] düşmanlıkla, yahut husumetle, (S, O, K,) ve aykırılıkla, yahut inatçılıkla muamele ettiler. (TA.)

**مَكَانٌ شَرْسٌ**
**مَكَانٌ شَرْسٌ** ذ , (S, O, TA,) ve ↓ **شَرِسٌ**, (S, [bu iki şekli S’nin iki nüshamda buluyorum; birincisi şiirsel bir örnekte, bu sebeple belki şiir zaruretiyle ikincinin kısaltması olabilir,]) ve ↓ **شَرَاسٌ**, (TA,) Engebeli yahut pürüzlü, (S, O, TA,) ve sert bir yer: yahut M’de olduğu üzere, deriye karşı pürüzlü. (TA.) Ve **أَرْضٌ** ↓ **شَرْسَآءُ**, ve ↓ **شَرَاسٍ**, ve ↓ **شَرَاسٌ**, (O, K, TA, [sonuncuyu Freytag **شُرَّاسٌ** diye yazmıştır,]) Engebeli yahut pürüzlü, (O,) yahut sert, (K,) yahut sert ve engebeli yahut pürüzlü bir arazi. (TA.)

**شِرْسٌ**
**شِرْسٌ** ذ Dikenli ağaçların küçük olanları; (Mgh, * K;) ve ayrıca ↓ **شَرَسٌ**; (K;) son kelimeyi AHn böyle açıklamıştır: (O:) yahut dağın **عِضَاه**’ı; bunlar dikenli ağaçların küçük türüdür, (S, O, TA, *) sarı dikenleri olan; yahut bazılarına göre ince dikenleri olan; çukur yerlerde ve çöllerde (**الصَّحَارَى**) yetişen, fakat vadilerin düz yahut yumuşak yerlerinde yetişmeyen; (TA;) **شُبْرُم** ve **حَاج** gibi (S, O) ve **شُكَاعَى** ve **قَتَاد**. (O. [Bk. **عِضٌّ**.]) Ayrıca **أَشْرَسُ**’a da bak.

**شَرَسٌ**
**شَرَسٌ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**شَرِسَ**
**شَرِسَ** ذ (S, A, O, Msb, K) ve ↓ **شَرِيسٌ** (A, O, K) ve ↓ **أَشْرَسُ** (S, O, K) (S, O) tabiatça kötü, yahut huysuz, (S, A, O, Msb, K,) ve çok inatçı yahut aksi yahut itici, (S, A, O, K,) ve kaçınan bir adam: (TA:) ve **شَرِسَةٌ** ve ↓ **شَرِيسَةٌ** [ikisi de müennes] tabiat kötülüğünde yahut huysuzlukta ve aşırı inatçılık vb.de bol olan. (TA.) Yine ↓ **نَفْسٌ شَرِيسَةٌ** denir: tabiatça kötü bir zihin, vb. (A, TA.) Ve ↓ **نَاقَةٌ شَرِيسٌ**, (TA,) yahut **ذَاتُ شَرِيسٍ**, (O,) yahut ikincisi de, (TA,) **شَرِسَةٌ** ile aynı manadadır [tabiatça kötü bir dişi deve, vb.]. (O.) Ayrıca **أَشْرَسُ**’a bak. ― -b2- **شَرِسُ الأَكْلِ**, (O, K,) yahut AHn’ye göre **الأَكْلِ** ↓ **شَرِيسُ**, (TA,) Yeme bakımından şiddetli. (AHn, O, K.) ― -b3- Ayrıca **شَرْسٌ**’a da bak. -A2- **شَرِسَةٌ** ve ↓ **شَرِيسَةٌ** [bir arazi (**أَرْضٌ**)] **شَرَس** [yahut **شِرْس**, yani böyle adlandırılan ağaçlar] bakımından bol olan; (TA;) [ve] ↓ **أَرْضٌ مُشْرِسَةٌ** **شِرْس** bakımından bol olan bir arazi. (Yaakoob, S.)

**شَرَاسٌ**
**شَرَاسٌ** ذ : iki yerde **شَرْسٌ**’e bak.

**شَرَاسٍ**
**شَرَاسٍ** ذ : **شَرْسٌ**’e bak.

**شَرِيسٌ**
**شَرِيسٌ** ذ : altı yerde **شَرِسٌ**’e bak: ve **أَشْرَسُ**.

**أَشْرَسُ**
**أَشْرَسُ** ذ : **شَرِسٌ**’e bak. Buradan, (O,) **الأَشْرَسُ** Aslan; (O, K;) ve ayrıca ↓ **الشَّرِسُ**, (O,) yahut ↓ **الشَّرِيسُ**; (K;) onun tabiatça kötülüğü sebebiyle. (O.) ― -b2- Ve savaşta cesur, yahut atılgan: (O, K:) yahut bu, T’de bu manayla zikredilen **أَشْوَسُ** için bir yanlış yazımdır. (TA.) ― -b3- Yine **أَفَظُّ** ile aynı manadadır [tabiatça kötülükte yahut huysuzlukta vb. daha çok ve en çok olan]. (TA, md. **فظ**.) ― -b4- **عَثَرَ بِأَشْرَسِ الدَّهْرِ**, manası (mecaz kabul edilerek:) [zorluğa, musibete, yahut belaya rastladı]: bir darb-ı meseldir. (O, K. [Meyd’de (ve Freytag’ın Arab. Prov., ii. 96’sında da) **الدَّهْرِ** ↓ **عَثَرْنَا بِشِرْسِ**, ve lafzen **شِرْس** denilen ağaçlar manasında açıklanmıştır.]) ― -b5- Ayrıca **شَرْسٌ**’a da bak.

**مُشْرِسٌ**
**مُشْرِسٌ** ذ Develeri [**شِرْس** denilen] ağaçlarda otlayan. (S.) ― -b2- **أَرْضٌ مُشْرِسَةٌ**: **شَرِسٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَرَسَ
شَرَسَ U ( n. ac. شَرْس 1 ),
a.  Distressed.

b.  Devoured. _ast;

شَرِسَ
شَرِسَ A ( n. ac. شَرَس 4 ,  شَرَاْسَة 22t ,  شَرِيْس 25 ),
a.  Was quarrelsome, morose, ill-tempered.

شَاْرَسَ
شَاْرَسَ III ,
a.  Was ill-natured to.

شِرْس
شِرْس 2 , ( pl. شُرُوْس 27 ),
a.  Root.

b.  Vein. - شَرِس 5 ,  أَشْرَسُ 14 ,  شَرِيْس 25 , Quarrelsome, morose, ill-tempered, churlish.

b.  Hard, rough ( ground ).

##### Türkçe

**شَرَسَ**
**شَرَسَ** U ( n. ac. **شَرْس** 1 ),
a. Sıkıntıya düşmüş oldu.

b. Yenilmiş oldu. _ast;

**شَرِسَ**
**شَرِسَ** A ( n. ac. **شَرَس** 4 , **شَرَاْسَة** 22t , **شَرِيْس** 25 ),
a. Kavgacı, somurtkan, huysuz oldu.

**شَاْرَسَ**
**شَاْرَسَ** III ,
a. -e karşı kötü huylu oldu.

**شِرْس**
**شِرْس** 2 , ( pl. **شُرُوْس** 27 ),
a. Kök.

b. Damar. - **شَرِس** 5 , **أَشْرَسُ** 14 , **شَرِيْس** 25 , Kavgacı, somurtkan, huysuz, kaba.

b. Sert, pürüzlü (yer).
