# شرس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شرس

أَبو زيد: الشَّرِسُ السَّيءُ الخُلُق. ورجل شَرِسُ وشَريسٌ وأَشْرَسُ: عَسِرُ الخُلُق شديد الخلاف، وقد شَرِسَ شَرَساً. وفيه شِراسٌ، ورجل شَرِسُ الخُلق بَيِّنُ الشَّرَسِ والشَّراسَةِ، وشَرِسَتْ نفْسُه شَرَساً وشَرُسَتْ شَراسةً، فهي شَرِيسَة؛ قال:
فَرُحْتُ، ولي نَفْسانِ: نَفْسٌ شَرِيسَةٌ،
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزوعُ
والشِّراسُ: شدَّة المُشارَسَةِ في معاملة الناس. وتقول: رجل أَشْرَسُ ذو شِراسٍ وناقة شريسَة ذات شِراسٍ وذات شَريس. وفي حديث عمرو بن مَعْديكرب: هم أَعظمنا خَمِيساً وأَشدّنا شَريساً أَي شَراسةً؛ وقد شَرِسَ يَشْرَسُ، فهو شَرِسٌ، وقوم فيهم شَرَسٌ وشَريسٌ وشَراسَة أَي نُفُور وسُوء خُلق. وشارَسه مُشارَسَة وشِراساً: عاسَره وشاكَسَه. وناقة شَريسَة: بَيِّنة الشِّراس سيئة الخلق. وإِنه لذو شَريس أَي عُسْرٍ؛ قال:
قد علمَتْ عَمْرَةُ بالغَمِيسِ
أَنَّ أَبا المِسْوارِ ذو شَريسِ
وتَشارَسَ القومُ: تَعادَوْا. ابن الأَعرابي: شَرِسَ الإِنسانُ إِذا تحبَّبَ إِلى الناس. والشَّرْسُ: شدّة وَعْكِ الشيء، شَرَسَه يَشْرُسُه شَرْساً وشَرَسَ الحمارُ آتُنَه يَشْرُسُها شَرْساً: أَمَرَّ لَحْيَيه ونحو ذلك على ظهورها. الليث: الشَّرْسُ شِبه الدَّعْكِ للشيءِ كما يَشْرُسُ الحمارُ ظهورَ العانة بلَحْيَيْه؛ وأَنشد:
قَدّاً بأَنْيابٍ وشَرْساً أَشْرَسا
ومكان شَراسٌ: صُلْبٌ خَشِنُ المَسِّ. الجوهري: مكان شَرْسٌ أَي غليظ؛ قال العجاج:
إِذا أُنِيخَتْ بمكانٍ شَرْسِ،
خَوَّتْ على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِ،
كِرْكِرَةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده على التذكير لأَنه يصف جملاً:
إِذا أُنيخ بمكان شرسِ،
خَوَّى على مُسْتَوَياتٍ خَمْسِ
وقبله بأَبيات:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقْطارِه بفَأْسِ
قوله خَوَّى: يريد بَرَكَ متجافياً على الأَرض في بُروكه لضُمْرِه وعِظَمِ ثَفِناتِه، وهي ما ولي الأَرضَ من قوائمه إِذا برك. والكِرْكِرَةُ: ما وَليَ الأَرضَ من صدره. والجَذْعُ: الحبس على غير عَلَفٍ. والعَفْسُ: الإِذالةُ. والرَّمَلانُ: ضرب من السير. وأَرض شَرْساء وشَراسِ، على فَعالِ مثال قَطامِ: خَشِنَة غليظة، نعت الأَرض واجب كالاسم.
أَبو زيد: الشَّراسَة شدة أَكل الماشية؛ قال أَبو حنيفة: شَرَسَتِ الماشيةُ تَشْرُسُ شَراسَةً اشتدّ أَكلُها. وإِنه لَشَرِيسُ الأَكل أَي شديده.والشَّريسُ: نبت بَشِع الطعم، وقيل: كلُّ بشع الطعم شَريسٌ. والشِّرْسُ، بالكسر: عِضاهُ الجبَل وله شوك أَصفر، وقيل: هو ما صَغُرَ من شجر الشوك كالشُّبْرُمِ والحاجِ، وقيل: الشِّرْسُ ما رَقَ شوكه، ونباتُه الهُجُول والصَّحارَى ولا ينبت في الجَرَعِ ولا قيعان الأَوْدية، وقيل: الشِّرْسُ شجر صغار له شوك، وقيل: الشِّرْسُ حَمْلُ نَبْت مَّا. وأَشْرَسَ القومُ: رَعَتْ إِبلهم الشِّرْسَ. وبنو فلان مُشْرِسُون أَي ترعى إِبلهم الشِّرْسَ. وأَرض مُشْرِسَة وشَريسَة: كثيرة الشِّرس، وهو ضرب من النبات. والشَّرَسُ، بفتح الشين والراء: ما صَغُر من شَجر الشوك؛ حكاه أَبو حنيفة. ابن الأَعرابي: الشِّرْسُ الشُّكاعى والقَتادُ والسَّحا وكل ذي شوك مما يَصْغُرُ؛ وأَنشد:
واضعة تأْكُلُ كلَّ شَرْس
وأَشْرَسُ وشَريسٌ: اسمان.

### Türkçe

أَبو زيد: **الشَّرِسُ** kötü huyludur. Ve **شَرِسُ** ve **شَريسٌ** (olan) adam.
Ve **أَشْرَسُ**: huylu zor, muhalefeti şiddetli; ve gerçekten **شَرِسَ** **شَرَساً**. Ve onda **شِراسٌ** vardır; ve
**شَرِسُ الخُلق** (olan) adam, **الشَّرَسِ** ve **الشَّراسَةِ**si apaçık (olan); ve onun nefsi **شَرِسَتْ**
**شَرَساً** ve **شَرُسَتْ** **شَراسةً**, artık o **شَرِيسَة**dir; dedi ki:
فَرُحْتُ، ولي نَفْسانِ: نَفْسٌ شَرِيسَةٌ،
ونَفْسٌ تَعَنَّاها الفِراقُ جَزوعُ
Ve **الشِّراسُ**: insanlarla muamelede **المُشارَسَةِ**nin şiddetidir. Ve dersin: **أَشْرَسُ** adam,
**شِراسٍ** sahibi; ve **شريسَة** deve, **شِراسٍ** sahibi ve **شَريس** sahibi. Ve عمرو بن
مَعْديكرب hadîsinde: “Onlar bizim en büyük **خَمِيساً**ımız ve bizim en şiddetli **شَريساً**ımızdır” yani **شَراسةً**; ve gerçekten **شَرِسَ**
**يَشْرَسُ**, artık o **شَرِسٌ**tir; ve içinde **شَرَسٌ** ve **شَريسٌ** ve **شَراسَة** bulunan kavim, yani nefret ve kötü
huy. Ve onu **شارَسه** **مُشارَسَة** ve **شِراساً**: ona zorluk çıkardı ve ona inatlaştı. Ve **شَريسَة** deve: **الشِّراس**ı apaçık,
kötü huylu. Ve gerçekten o **شَريس** sahibidir, yani zorluk; dedi ki:
قد علمَتْ عَمْرَةُ بالغَمِيسِ
أَنَّ أَبا المِسْوارِ ذو شَريسِ
Ve kavim **تَشارَسَ** etti: birbirlerine düşman oldular. İbn الأَعرابي: insan **شَرِسَ** eder, insanlar(a) karşı
sevimli görünmeye çalıştığı zaman. Ve **الشَّرْسُ**: şeyin ovulmasının şiddetidir; onu **شَرَسَه** **يَشْرُسُه**
**شَرْساً**; ve eşek dişisini **شَرَسَ** eder, onu **يَشْرُسُها** **شَرْساً**: çenelerini acılaştırdı ve benzeri
şeyleri onun sırtları üzerinde. el-Leyth: **الشَّرْسُ** şey için **الدَّعْكِ**e benzer, tıpkı eşeğin
çeneleriyle kasıkların sırtlarını **يَشْرُسُ** etmesi gibi; ve inşad etti:
قَدّاً بأَنْيابٍ وشَرْساً أَشْرَسا
Ve **شَراسٌ** yer: sert, dokunuşu kaba. el-Cevherî: **شَرْسٌ** yer, yani kalın; dedi ki el-عجاج:
إِذا أُنِيخَتْ بمكانٍ شَرْسِ،
خَوَّتْ على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِ،
كِرْكِرَةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ
İbn بري dedi: inşadının doğrusu müzekker üzere (olmasıdır), çünkü o bir deveyi vasfediyor:
إِذا أُنيخ بمكان شرسِ،
خَوَّى على مُسْتَوَياتٍ خَمْسِ
Ve ondan önce beyitlerle:
كأَنه من طُولِ جَذْعِ العَفْسِ،
ورَمَلانِ الخِمْسِ بعد الخِمْسِ،
يُنْحَتُ من أَقْطارِه بفَأْسِ
Onun sözü **خَوَّى**: onun muradı, zayıflığından
ve **ثَفِناتِه**nin büyüklüğünden dolayı, çökerken yere doğru uzaklaşmış olarak yere çöktü (demektir); ve o, çöktüğü zaman bacaklarından yere bitişik olan şeydir. Ve **الكِرْكِرَةُ**: göğsünden yere bitişik olan şeydir. Ve **الجَذْعُ**: yem olmaksızın hapsetmektir. Ve **العَفْسُ**:
sürmektir. Ve **الرَّمَلانُ**: yürüyüşten bir türdür. Ve **شَرْساء** ve **شَراسِ** (olan) yer; **فَعالِ**
üzerine, **قَطامِ** misali: kaba, kalın; yerin sıfatıdır, isim gibi vaciptir.
أَبو زيد: **الشَّراسَة** davarın yemesinin şiddetidir; أَبو حنيفة dedi: davar **شَرَسَتِ**
eder, **تَشْرُسُ** **شَراسَةً**: onun yemesi şiddetlendi. Ve gerçekten o **لَشَرِيسُ الأَكل**dir, yani
onun şiddetlisi. Ve **الشَّريسُ**: tadı iğrenç bir bitkidir; ve denildi: tadı iğrenç olan her şey **شَريسٌ**tir. Ve **الشِّرْسُ**,
kesre ile: dağın **عِضاهُ**udur ve onun sarı dikeni vardır; ve denildi: o, diken ağacından küçülen şeydir,
**الشُّبْرُمِ** ve **الحاجِ** gibi; ve denildi: **الشِّرْسُ** dikeni incelen şeydir; ve onun bitkisi **الهُجُول**
ve **الصَّحارَى**dır; ve **الجَرَعِ**de ve vadilerin tabanlarında bitmez; ve denildi: **الشِّرْسُ**
dikenli küçük ağaçtır; ve denildi: **الشِّرْسُ** dikenli küçük ağaçtır; ve denildi: **الشِّرْسُ** bir bitkinin
**حَمْلُ**üdür. Ve kavim **أَشْرَسَ** etti: onların develeri **الشِّرْسَ**i otladı. Ve falan oğulları **مُشْرِسُون**dur, yani onların develeri
**الشِّرْسَ**i otlar. Ve **مُشْرِسَة** ve **شَريسَة** (olan) yer: **الشِّرس**i çok olan; ve o, bitkiden bir türdür.
Ve **الشَّرَسُ**, şin ve râ’nın fethasıyla: diken ağacından küçülen şeydir; bunu أَبو حنيفة nakletti. İbn
الأَعرابي: **الشِّرْسُ** **الشُّكاعى** ve **القَتادُ** ve **السَّحا**dır ve küçülen, diken sahibi olan her şeydir; ve inşad etti:
واضعة تأْكُلُ كلَّ شَرْس
Ve **أَشْرَسُ** ve **شَريسٌ**: iki isimdir.
