# شرس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شرس

الشرس، محركة: سوء الخلق، والنفور، وشدة الخلاف، كالشراسة. والشريس، كأمير، وهو أشرس وشرس، ككتف، وشريس، كأمير، وقد شرس شرسا، كفرح فقط، وشرست نفسه شرسا، وشرست شراسة فهي شريسة، كفرح وكرم، قال.

  فرحت ولي نفسان نفس شريسة                      ونفس تعناها الفراق جـزوع

  هكذا أنشده الليث، وما ذكرناه من تعيين البابين وتمييزهما هو الذي صرح به ابن سيده وغيره، وكلام المصنف لا يخلو عن قصور في التحرير؛ فإن الشراسة يقتضي أن يكون فعله مضمونا، والشرس محركة أن يكون مكسورا. ويقال: ناقة شريس: ذات شراس. وفي حديث عمرو بن معد يكرب: هم أعظمنا خميسا وأشدنا شريسا. أي شراسة. والشرس، محركة: ما صغر من شجر الشوك، حكاه أبو حنفة، رحمه الله كالشرس، بالكسر، وهو مثل الشبرم والحاج، وقيل: الشرس: عضاه الجبل، وله شوك أصفر، وقيل: هو ما رق شوكه، ونباته الهجول والصحارى، لا ينبت في قيعان الأودية، وقال ابن الأعرابي: وهو الشكاعى والقتاد والسحا وكل ذي شوك مما يصغر، وأنشد:
  واضعة تأكل كل شرس وشرس،كفرح: دام على رعيه، كذا في التكملة، وهو نص ابن الأعرابي، ونص أبي حنيفة: شرست الماشية تشرس شراسة: اشتد أكلها، ولم يخص بالشرس، ومثله قول أبي زيد، كما سيأتي. وعن ابن الأعرابي: شرس الرجل، كفرح، إذا تحبب إلى الناس. والأشرس هو: الجرئ في القتال، نقله الصاغاني، والذي في التهذيب أن الجريء في القتال هو الأشوس، فصحفه الصاغاني. وتبعه المصنف، فتأمل. ومنه الأشرس: الأسد، لجراءته أو لسوء خلقه، كالشريس، كأمير. والأشرس بن غاضرة الكندي، صحابي. وأرض شرساء وشراس كثمان وشناح ورباع وحزاب وزمان ومكان وسراب، فإعراب الأول بالتقدير في غير النصب، والثاني يعرب بالحركات مطلقا: شديدة خشنة غليظة. والشراس، بالكسر: أفضل دباق الأساكفة، والأطباء يقولون: إشراس، بزيادة الألف المكسورة، قال صاحب المنهاج: هو الخبثى، ويشبه أصل اللوف في أفعاله، وإذا أحرق كان حارا في الثانية يابسا في الثالثة، وهو نافع من داء الثعلب طلاء عليه، وإذا دق وشرب أدر البول والحيض، ويضمد به الفتق. والشرس: جذبك الناقة بالزمام، أي بالعنف. والشرس: مرس الجلد والراحلة، عن ابن عباد، وقال الليث: الشرس: شبه الدعل للشيء، كما يشرس الحمار ظهور العانة بلحيته، وقال غيره: شرس الحمار أتنه يشرسها شرسا: أمر لحييه ونحو ذلك على ظهورها. والشرس أيضا: أن تمض صاحبك بالكلام الغليظ، عن ابن عباد، وليس في التكملة والعباب لفظة الغليظ ولا يحتاج إليها؛ فإن الإمضاض لا يكون إلا به، فلو اقتصر على الكلام كان أوجز. وقال أبو عمرو: الشرس، بالضم: الجرب في مشافر الإبل، ومنه يقال: إبل مشروسة، كذا في العباب. وقال أبو زيد: الشراسة: شدة أكل الماشية، وإنه لشرس الأكل، أي شديدهن هذه مأخوذة من عبارة أبي حنيفة، ونصها: وإنه لشريس الأكل. وقد شرس كنصر. وضبطه الأموي كضرب.والمشارسة والشراس، بالكسر: الشدة في المعاملة، وقد شارسه، إذا عاسره وشاكسه. وتشارسوا: تعادوا وتخالفوا، نقله ابن فارس. والشرساء: السحابة الرقيقة البيضاء، نقله الصاغاني. ومن أمثالهم عثر بأشرس الدهر أي بالشدة. ويقال: هذا جمل لم يشرس، أي لم يرض ولم يذلل، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: مكان شرس، بالفتح، وشراس، كسحاب: خشن غليظ صلب، وفي المحكم: خشن المس، قال العجاج:

  إذا أنيخ بمـكـان شـرس                      خوى على مستويات خمس وأرض شرسة وشريسة: كثيرة الشرس. وأشروسان، بالضم: فرضة من جاء من خراسان يريد السند، منها أبو الفضل رستم بن عبد الرحمن ابن ختش الأشروسي، شيخ لأبي محمد بن الضراب. وبزيادة نون قبل ياء النسبة: جماعة نسبوا إلى أشروسنة، من بلاد الروم، قاله الحافظ:
  وقد سموا شرسا وشريسا وأشرس بن كندة، أخو معاوية، وأمهما رملة بنت أسد بن ربيعة. وأبو الفتح محمد بن أحمد بن محمد بن أشرس النحوي النسب البدري. توفي سنة 441.

### Türkçe

**الشرس** (harekeli): kötü huy; nefret; ihtilafın şiddeti; **الشراسة** gibi. Ve **الشريس**, **أمير** vezninde; o **أشرس** ve **شرس**, **كتف** vezninde; ve **شريس**, **أمير** vezninde. Ve gerçekten **شرس** **شرسا**, yalnız **فرح** gibi; ve nefsi **شرست** **شرسا**; ve **شرست** **شراسة**; artık o **شريسة**dir; **فرح** ve **كرم** gibi. Dedi ki:

  Sevindim; hâlbuki benim iki nefsim var: bir **نفس شريسة**
  ve bir nefis ki ayrılık onu, ürkek, meşgul eder.

Böylece onu **الليث** inşad etti. Ve bizim, iki bâbı tayin ve onları birbirinden ayırma hususunda zikrettiğimiz şey, **ابن سيده** ve başkalarının açıkça beyan ettiği şeydir. Ve musannifin sözü, tahrirde bir kusurdan hâlî değildir; zira **الشراسة**, fiilinin mazmûm olmasını gerektirir; ve **الشرس** (harekeli) ise meksûr olmasını. Ve denir: **ناقة شريس**: **شراس** sahibi. Ve **عمرو بن معد يكرب** hadîsinde: “Onlar bizim en büyüklerimizdir **خميسا** ve bizim en şiddetlimizdir **شريسا**.” Yani: **شراسة**. Ve **الشرس** (harekeli): diken ağacından küçük olan şey; onu **أبو حنيفة** hikâye etti, Allah ona rahmet etsin; **الشرس** gibi, kesre ile; ve o, **الشبرم** ve **الحاج** gibidir. Ve denildi: **الشرس**: dağın **عضاه**’ıdır; ve onun sarı dikeni vardır. Ve denildi: o, dikeni incelen şeydir; ve onun bitkisi **الهجول** ve çöllerdir; vâdîlerin tabanlarında bitmez. Ve **ابن الأعرابي** dedi: o, **الشكاعى** ve **القتاد** ve **السحا** ve küçük olan her dikenli şeydir. Ve inşad etti:

  Koyan (dişi) yer: her **شرس** ve **شرس** yer.

Ve **شرس** (yalnız **فرح** gibi): otlamasına devam etti; **التكملة**’de böyle; ve o, **ابن الأعرابي**’nin nassıdır. Ve **أبو حنيفة**’nin nassı: **شرست** davar **تشرس** **شراسة**: yemesi şiddetlendi; onu **الشرس** ile tahsis etmedi. Ve bunun benzeri **أبو زيد**’in sözü; ileride geleceği üzere. Ve **ابن الأعرابي**’den: adam **شرس** ( **فرح** gibi), insanlara sevimli görünürse. Ve **الأشرس**: savaşta cüretkâr olan; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **التهذيب**’de olan: savaşta cüretkâr olan **الأشوس**’tur; böylece **الصاغاني** onu tashîf etti. Ve musannif ona tâbi oldu; öyleyse düşün. Ve ondan **الأشرس**: aslan; cüreti sebebiyle yahut kötü huyu sebebiyle; **الشريس** gibi, **أمير** vezninde. Ve **الأشرس بن غاضرة الكندي**: sahâbî. Ve **أرض شرساء** ve **شراس**; **ثمان** ve **شناح** ve **رباع** ve **حزاب** ve **زمان** ve **مكان** ve **سراب** gibi: birincinin i‘râbı, nasb dışında takdir iledir; ikincisi ise mutlak olarak harekelerle i‘râb olunur: şiddetli, kaba, kalın. Ve **الشراس** (kesre ile): ayakkabıcıların en iyi tabaklaması. Ve tabipler derler: **إشراس**, kırık elif ziyadesiyle. **صاحب المنهاج** dedi: o, **الخبثى**’dır; ve fiillerinde **أصل اللوف**’a benzer. Ve yakıldığı zaman ikinci derecede sıcak, üçüncü derecede kuru olur. Ve **داء الثعلب**’dan faydalıdır; üzerine sürme olarak. Ve dövülüp içildiğinde idrarı ve hayzı söktürür. Ve onunla fıtık üzerine lapa yapılır. Ve **الشرس**: senin, deveyi yularla çekmendir; yani şiddetle. Ve **الشرس**: deriyi ve biniti ovmak; **ابن عباد**’dan. Ve **الليث** dedi: **الشرس**: bir şey için **الدعل** benzeri; nitekim eşek, sakalıyla **العانة**’nın sırtlarını **يشرس** eder. Ve başkası dedi: eşek, dişisini **شرس** eder, onu **يشرسها** **شرسا**: iki çenesini ve benzeri şeyleri onun sırtlarına sürer. Ve **الشرس** ayrıca: arkadaşını kaba sözle incitmendir; **ابن عباد**’dan. Ve **التكملة** ve **العباب**’da **الغليظ** lafzı yoktur; ona ihtiyaç da yoktur; zira **الإمضاض** ancak onunla olur; eğer yalnız “söz” ile yetinseydi daha veciz olurdu. Ve **أبو عمرو** dedi: **الشرس** (damme ile): develerin dudaklarında uyuz. Ondan dolayı denir: **إبل مشروسة**; **العباب**’da böyle. Ve **أبو زيد** dedi: **الشراسة**: davarın yemesinin şiddeti; ve gerçekten o, **شرس الأكل**’dir; yani onların en şiddetlisidir. Bu, **أبو حنيفة**’nin ibaresinden alınmıştır; ve onun nassı: “Ve gerçekten o, **شريس الأكل**’dir.” Ve gerçekten **شرس** ( **نصر** gibi). Ve onu **الأموي** ( **ضرب** gibi) ضبط etti. Ve **المشارسة** ve **الشراس** (kesre ile): muamelede şiddet. Ve **شارسه**: ona güçlük çıkardı ve ona muhalefet ettiğinde. Ve **تشارسوا**: birbirlerine düşman oldular ve ihtilafa düştüler; onu **ابن فارس** nakletti. Ve **الشرساء**: ince beyaz bulut; onu **الصاغاني** nakletti. Ve onların mesellerinden: “Zamanın **أشرس**’ine rastladı”; yani şiddete. Ve denir: bu, **جمل**dir, **لم يشرس**; yani razı olmadı ve boyun eğdirilmedi; ve o mecazdır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **مكان شرس** (fetha ile) ve **شراس** ( **سحاب** gibi): kaba, kalın, sert. Ve **المحكم**’de: dokunuşu kaba. **العجاج** dedi:

  Eğer ben, **مكان شرس**’te çöktürülürsem,
  beş düzlüğün üzerine çöker.

Ve **أرض شرسة** ve **شريسة**: **الشرس**’i çok olan. Ve **أشروسان** (damme ile): Horasan’dan gelip Sind’i isteyenin geldiği bir iskele; ondan: **أبو الفضل رستم بن عبد الرحمن ابن ختش الأشروسي**; **أبي محمد بن الضراب**’a şeyh. Ve nisbe **ياء**’sından önce bir **نون** ziyadesiyle: **أشروسنة**’ye nisbet edilen bir cemaat; Rum beldelerinden; onu **الحافظ** söyledi:

Ve gerçekten **شرسا** ve **شريسا** ve **أشرس بن كندة** diye isimlendiler; **معاوية**’nin kardeşi; ikisinin annesi **رملة بنت أسد بن ربيعة**. Ve **أبو الفتح محمد بن أحمد بن محمد بن أشرس**: nahivci; nisbesi **البدري**. 441 senesinde vefat etti.
