# شرف (ش-ر-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ر - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء والفاء معهما
ش ر ف، ش ف ر، ر ش ف، ر ف ش، ف ر ش مستعملات
شرف:
الشَّرفُ: مصدر الشَّريف من الناس. شرف يشرف وقوم أشراف، مثل شهيد وأشهاد ونصير وأنصار. والشَّرفُ: ما أشرف من الأرض. والمشرف: المكان تشرف عليه وتعلوه مشارف الأرض، أعاليها. ولذلك قالوا: مشارفُ الشّام. والشُّرفة: التي تشرَّف بها القصور، وجميعها: شُرفٌ.
والشَّرفُ: الإشفاءُ على خطرٍ من خير أو شرٍّ، ويقال: هو على شرفٍ من كذا.
وأشرف المريضُ، وأشفى على الموت. وساروا حتى إذا شارفوهم، أي: أشرفوا عليهم.
واستشرف فلان: رفع رأسه ينظر إلى شيءٍ.
وناقتُ شُراقيّة: ضخمة جسيمةٌ. والشّارفُ: النّاقة المُسنة، دون النّاب.. شرفت تشرف شروفاً، والجميع: شرفٌ وشوارفُ، ولا يقال للذّكر: شارف.
وسهمٌ شارف: طويلٌ دقيق، ويقال: هو الذي طال عهده بالصِّيانة، فانتكث عقبهُ وريشُهُ قال:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ
وقصر مشرفٌ، وكلُّ شيء طال فهو مشرفٌ. وأذنٌ شرفاءُ: طويلةُ القوفِ. ومنكبٌ أشرف: فيه ارتفاع حسنٌ وهو نقيضُ الأهدأ.
ورجلٌ مشرفٌ: شرف عليه غيره وشرفهُ.
وشريف: أطولُ جبلٍ في بلادِ العرب. وقيل: شريف: بلد ببلاد بني تميم، وفيه جبال.
وشُرافٌ: ماء أظنّه لبني أسد.
والشَّرفُ: شجرٌ له صبغ أحمر، يقال له: البقَّمُ والعندم.
شفر:
الشُّفرُ: شفر العين، والجميع: الأشفار. والشُّفرُ: حدّ المِشفر، ولا يقال المِشفَر إلاّ للبعير.. وامرأة شفيرة، وهي نقيضُ القعيرة.
وشفير الوادي: حرفه وكذلك شفيرُ جهنّم.
والشُّفارُّ: ضربُ من اليَرابيع، يقال له: ضأنُ اليرابيع، وهو أسمنُها وأفضلها، ويقال: إنه أطولها أذنين، ولها ظُفرٌ في وسط ساقِهِ. ويقال ذلك للرجل أيضاً إذا كان طويل الأذنين، وهو شرافيّ أيضاً.
والشَّفرةُ: السِّكينُ، والجميع: الشَّفرُ والشِّفار.
رشف:
الرَّشفُ: ماء قليل يبقى في الحوض، وهو وجه الماء الذي ترشفهُ الإبل بأفواهها.
والرَّشيفُ: تناول بالشَّفتين فوق المصِّ. قال:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ
والرَّشف والرَّشيف: صوتُ مشافر الدابة، كشرب ماءٍ قليلٍ لا تستكمنُ منه جَحفلته. وأصله من الشرب، رشفت كذا، أي: شربت ماءً قليلاً، قال جميل:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ
وقالوا: المصُّ أروى والرشيفُ أشربُ.
رفش:
الرَّفشُ والرُّشفُ، لغتان: سواديّة، وهي المجرفة يرفش بها البُرُّ رفشا، وقد تسمَّى المِرفشة. وفي حديث سلمان الفارسي: "أنه كان أرفش الأذنين".
فرش:
الفرش: مصدر فرش يفرش. فرشت الفراش: بسطته، وفرشته فلاناً، بمعنى: فرشتُ له. وفرشتهُ أمري: بسطته كلَّه له.
وافترش فلان ترابا أو ثوبا تحته. وافترش فلانٌ لسانه يتكلم به ما شاء.
وافترش الذِّئبُ ذراعيه: ربض عليهما: قال:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ
والأرض: فِراشُ الأنام.
وفراش اللِّسان: لحمةٌ تحته. وفراشُ الرأس: طرائق من القحفِ.
وفراشُ القاع والطِّين: ما يبس بعد نضُوب الماء من الطِّين على وجهِ الأرض. وما بقي في الحوض إلا فراشةٌ من ماء.
والمِفرش: شيءٌ يكون مثل شاذكونه. والمفرشةُ: على الرَّحل يعقدُ عليها الرَّجل، أصغر من المفرش.
والفراشُ: التي تطيرُ طالبةً للضَّوء. ويقال للخفيف من الرِّجال: فراشه.
والفريشُ من الخيل: التي أتى عليها من يوم وضعت سبعة أيامٍ، وبلغت أن يضربها الفحلُ.
وجاريةٌ فريش: افترشها الرَّجلُ، فعيلٌ جاء من افتعل. والفرشُ من الشَّجر والحطب: الدَّقُّ الصِّغار، يقال: ما بها إلا فرشٌ من الشَّجر.
والفرشُ من النَّعم: التي لا تصلح إلاّ للذَّبح، وهي ما دون الحمُولة قال الله عز وجلّ: "ومن الأنعام حمُولة وفرشاً".
وشَجَّةٌ مُفْترِشة: تبلغ فَراش القِحف. ويقال: مُفرِّشة، أي: مسرعة في العَظْم وطعنةٌ مفَرِّشة، أي: داخلة في العظم، قال القطاميّ:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً
وقيل: شَجَّةٌ مُقْرِشةٌ: مسرعةٌ في العَظْم، بالقاف، وقارشة، وفي بيت القطامي: قوارش بالرماح.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ش ر ف**، **ش ف ر**، **ر ش ف**، **ر ف ش**، **ف ر ش** kullanımdadırlar

**شرف**:
**الشَّرفُ**: insanlardan **الشَّريف**’in mastarıdır. Şeref kazanır, şeref kazanır; ve bir kavim **أشراف** (olur); **شهيد** ve **أشهاد** ve **نصير** ve **أنصار** gibi. Ve **الشَّرفُ**: yerden yüksek olan şeydir. Ve **المشرف**: üzerine şeref (yükseklik) kazandığın ve üstüne çıktığın yer; yerin **مشارف**’i, onun yükseklikleri. Bundan dolayı dediler: **مشارفُ الشّام**. Ve **الشُّرفة**: sarayların onunla yükseltildiği (şereflendirildiği) şeydir; hepsinin çoğulu: **شُرفٌ**.

Ve **الشَّرفُ**: hayırdan veya şerden bir tehlike üzerine yaklaşma (kenarına varma)dır; ve denir: o, şundan bir **شرفٍ** üzerindedir.

Ve hasta **أشرف** etti, ve ölüme yaklaştı. Ve yürüdüler; nihayet onları **شارفوهم** olduklarında; yani: onların üzerine yükseldiler (üstten görür hâle geldiler).

Ve falan kimse **استشرف** etti: başını kaldırdı, bir şeye bakıyor.

Ve **ناقةُ شُراقيّة**: iri, cüsseli. Ve **الشّارفُ**: yaşlı dişi deve; **النّاب**’dan aşağı (ona varmayan). **شرفت** şeref kazanır, **شروفاً**; ve hepsinin çoğulu: **شرفٌ** ve **شوارفُ**; ve erkeğe **شارف** denmez.

Ve **سهمٌ شارف**: uzun, ince; ve denir: o, korunma ile üzerinden uzun zaman geçmiş olandır; böylece onun dip kısmı ve tüyleri bozulmuştur. Dedi ki:
يقلِّب سهماً راشهُ بمـنـاكـبٍِ		ظُهارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ شارفُ

Ve **قصر مشرفٌ**; ve her uzun olan şey **مشرفٌ**’tir. Ve **أذنٌ شرفاءُ**: kulak kıvrımı uzun olan. Ve **منكبٌ أشرف**: onda güzel bir yükseklik vardır; ve o, **الأهدأ**’nın zıddıdır.

Ve **رجلٌ مشرفٌ**: başkası onun üzerine şeref kazandı ve onu geçti.

Ve **شريف**: Arap beldelerindeki en uzun dağdır. Ve denildi: **شريف**: Benî Temîm beldelerinden bir beldedir; ve onda dağlar vardır.

Ve **شُرافٌ**: bir sudur; zannederim Benî Esed’indir.

Ve **الشَّرفُ**: kırmızı boya veren bir ağaçtır; ona **البقَّمُ** ve **العندم** denir.

**شفر**:
**الشُّفرُ**: göz kapağı kenarıdır; hepsinin çoğulu: **الأشفار**. Ve **الشُّفرُ**: **المِشفر**’in keskin kenarıdır; ve **المِشفَر** ancak deve için söylenir. Ve bir kadın **شفيرة**; ve o, **القعيرة**’nin zıddıdır.

Ve **شفير الوادي**: onun kenarıdır; aynı şekilde **شفيرُ جهنّم**.

Ve **الشُّفارُّ**: **اليَرابيع**’den bir türdür; ona **ضأنُ اليرابيع** denir; ve o, onların en semizi ve en iyisidir. Ve denir: o, onların kulakça en uzunudur; ve onun bacağının ortasında bir tırnak vardır. Ve bu, kulakları uzun olduğunda erkeğe de söylenir; ve o, ayrıca **شرافيّ**’dir.

Ve **الشَّفرةُ**: bıçaktır; hepsinin çoğulu: **الشَّفرُ** ve **الشِّفار**.

**رشف**:
**الرَّشفُ**: havuzda kalan az sudur; ve o, develerin ağızlarıyla yudumladıkları suyun yüzüdür.

Ve **الرَّشيفُ**: emmenin üstünde, iki dudakla alma (yudumlama)dır. Dedi ki:
سقين البشامَ المِسكَ ثم رشفنـهُ		رشيف الغُريريات ماء الوقائعِ

Ve **الرَّشف** ve **الرَّشيف**: binek hayvanının dudaklarının sesidir; az su içmek gibi; ondan dudağı (ağız kenarı) tam dolmaz. Ve aslı içmedendir: şunu **رشفت**; yani: az su içtim. Cemîl dedi ki:
فلثمتُ فاها آخِذاً بـقُـرونـهـا		شُرب النَّزيف ببردِ ماءِ الحشرجِ

Ve dediler: **المصُّ** daha kandırıcıdır; ve **الرشيفُ** daha çok içiricidir.

**رفش**:
**الرَّفشُ** ve **الرُّشفُ**, iki lehçedir: **سواديّة**; ve o, onunla buğdayın küreklendiği kürektir; onunla buğdayı **رفشا** kürekler; ve ona **المِرفشة** de denebilir. Selmân el-Fârisî’nin hadisinde: “Onun kulakları **أرفش** idi.”

**فرش**:
**الفرش**: **فرش**’ın mastarıdır; serer. **الفراش**’ı serdim: onu yaydım. Ve onu birine **فرشته**: yani: ona serdim. Ve işimi ona **فرشتهُ**: hepsini ona yaydım (açtım).

Ve falan kimse altına toprak veya elbise serdi. Ve falan kimse dilini serdi; onunla dilediğini konuşur.

Ve kurt iki kolunu **افترش** etti: onların üzerine çöktü. Dedi ki:
ترى السِّرحان مُفترِشاً يديه		كأن بياض لبتِهِ الصَّـديعُ

Ve yer: insanların **فِراشُ**’ıdır.

Ve **فراش اللِّسان**: onun altındaki bir et parçasıdır. Ve **فراشُ الرأس**: kafatasından yollar (çizgiler)dir.

Ve **فراشُ القاع** ve çamur: su çekildikten sonra yer yüzünde çamurdan kuruyup kalan şeydir. Ve havuzda sudan bir **فراشةٌ**’dan başka bir şey kalmadı.

Ve **المِفرش**: **شاذكونه** gibi olan bir şeydir. Ve **المفرشةُ**: semerin üzerinde, adamın üzerine bağlandığı şeydir; **المفرش**’ten daha küçüktür.

Ve **الفراشُ**: ışığı arayarak uçan (böcek)tir. Ve erkeklerin hafif olanına: onun **فراشه**’si denir.

Ve atlardan **الفريشُ**: doğurduğu günden itibaren üzerinden yedi gün geçmiş olan; ve aygırın onu aşacağı (çiftleşeceği) çağa ulaşmış olan.

Ve **جاريةٌ فريش**: erkek onu **افترش** etti; **فعيلٌ** kalıbı **افتعل**’dan gelmiştir. Ve ağaçtan ve odundan **الفرشُ**: küçük kırıntı (ufak parçalar)dır; denir: onda ağaçtan **فرشٌ**’dan başka bir şey yoktur.

Ve davarlardan **الفرشُ**: ancak kesime yarayan; ve o, yük hayvanından aşağı olan şeydir. Aziz ve celil Allah dedi ki: “Ve davarlardan yük taşıyan ve **فرشاً**.”

Ve **شَجَّةٌ مُفْترِشة**: kafatasının **فَراش**’ına ulaşır. Ve denir: **مُفرِّشة**; yani: kemikte hızlı (ilerleyen). Ve **طعنةٌ مفَرِّشة**: yani: kemiğin içine giren. Katamî dedi ki:
فوارشَ بالرماحِ كأنّ فيهـا		شواطنَ يُنتزَعْنَ بها انتزاعاً

Ve denildi: **شَجَّةٌ مُقْرِشةٌ**: kemikte hızlı (ilerleyen); **بالقاف**; ve **وقارشة**. Ve Katamî’nin beytinde: **قوارش بالرماح**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَرَفُ: العلوُّ، والمكان العالي. قال الشاعر:
آتي النِّدِيَّ فلا يُقَرَّبُ مَجْلِسـيوأَقودُ للشرفِ الرفيعِ حِماري
يقول: إنِّي خَرِفْتُ فلا يُنتفع برأيي، وكبِرتُ فلا أستطيع أن أركب من الأرض حماري إلاّ من مكان عالٍ. وجبلٌ مُشْرِفٌ عالٍ. ورجلٌ شَريفٌ، والجمع شُرَفاءُ وأَشْرافٌ. وقد شَرُفَ بالضم فهو شَريفٌ اليومَ، وشارِفٌ عن قليل، أي سيصير شَريفاً. وشَرَّفَهُ الله تَشْريفاً. ويقال شَرَفْتُهُ أَشْرُفُهُ شَرْفاً، أي غلبته بالشَرَفِ فهو مِشْروفٌ، وفلانٌ أَشْرَفُ منه. ومَنْكِبٌ أَشْرَفُ، أي عالٍ. وأذنٌ شَرْفاءُ، أي طويلةٌ. وشُرفَة القصر: واحدةُ الشُرَفِ. وشُرْفَةُ المالِ أيضاً: خِيارُه. والشارِفُ: المُسِنَّةُ من النوق، والجمع الشُرْفُ. ويقال: سهمٌ شارِفٌ، إذا وُصِفَ بالعِتْقِ والقِدَمِ. قال أوس بن حجر:
يُقَلِّبُ سهماً راشَهُ بِمَـنـاكِـبِظُهارٍ لُؤَامٍ فهو أَعْجَفُ شارفُ.
 وتَشَرَّفَ بكذا، أي عدَّه شَرَفاً. وتَشَرَّفْتُ المربأَ وأَشْرَفْتُهُ، أي عَلَوْتُهُ. وأَشْرَفْتُ عليه، أي اطّلعْتُ عليه من فوق، وذلك الموضع مَشْرَفٌ. ومَشارِفُ الأرض: أعاليها. والمَشْرَفِيَّةُ: سُيوفٌ، قال أبو عبيدة: نسبتْ إلى مَشارِفَ وهي قرىً من أرض العرب تدنو من الريف. يقال سيفٌ مَشْرَفِيٌّ، ولا يقال مَشارِفيٌّ؛ لأنّ الجمع لا ينسب إليه إذا كان على هذا الوزن. وشارَفْتُ الرجلَ، أي فاخرتهُ أيُّنا أَشْرَفُ. وشارَفْتُ الشيءَ، أي أَشْرَفْتُ عليه. والاشتِرافُ: الانتصابُ. وفرسٌ مُشْتَرَفٌ، أي مُشْرِفُ الخَلْقِ. واسْتَشْرَفْتُ الشيءَ، إذا رفعت بصرَك تنظُر إليه وبسطتَ كفَّك فوق حاجبك، كالذي يستظل من الشمس. ومنه قول ابن مُطَيْر:
فيا عجباً للناس يَسْتشرِفـونـنـيكَأَنْ لم يَرَوْا بعدي مُحِبّاً ولا قَبْلي
واسْتَشْرَفْتُ إبلَهم، أي تَعَيَّنتُها. والشِرْيافُ: ورقُ الزرع إذا طال وكثر حتى يُخافُ فسادُه فيُقْطَعُ. يقال شَرْيَفْتُ الزرعَ، إذا قطعت شِرْيافَهُ. والشاروفُ: المكنسةُ، وهو فارسيٌّ معرّب.

##### Türkçe

**الشَرَفُ**: yükseklik; ve yüksek yer. Şair dedi ki:
آتي النِّدِيَّ فلا يُقَرَّبُ مَجْلِسـيوأَقودُ للشرفِ الرفيعِ حِماري
Şöyle diyor: “Ben ihtiyarladım; bu yüzden görüşümden faydalanılmaz; ve yaşlandım; bu yüzden yerden eşeğime ancak yüksek bir yerden binebilirim.” Ve **جبلٌ مُشْرِفٌ**: yüksek (olan). Ve **رجلٌ شَريفٌ**; çoğulu **شُرَفاءُ** ve **أَشْرافٌ**. Ve gerçekten **شَرُفَ** (ضم ile) oldu; o hâlde o bugün **شَريفٌ**dir; ve az sonra **شارِفٌ**dir; yani **شَريفاً** olacaktır. Ve Allah onu **تَشْريفاً** **شَرَّفَهُ**. Ve denir: **شَرَفْتُهُ أَشْرُفُهُ شَرْفاً**; yani onu **الشَرَفِ** ile yendim; o hâlde o **مِشْروفٌ**dur; ve falan ondan daha **أَشْرَفُ**tur. Ve **مَنْكِبٌ أَشْرَفُ**: yani yüksek. Ve **أذنٌ شَرْفاءُ**: yani uzun. Ve **شُرفَة القصر**: **الشُرَفِ**in bir tanesi. Ve **شُرْفَةُ المالِ** da: onun seçkini. Ve **الشارِفُ**: develerden yaşlı olan; çoğulu **الشُرْفُ**. Ve denir: **سهمٌ شارِفٌ**, eğer **العِتْقِ** ve **القِدَمِ** ile vasfedilirse. Evs b. Hacer dedi ki:
يُقَلِّبُ سهماً راشَهُ بِمَـنـاكِـبِظُهارٍ لُؤَامٍ فهو أَعْجَفُ شارفُ.
Ve **تَشَرَّفَ** bununla; yani onu **شَرَفاً** saydı. Ve **تَشَرَّفْتُ المربأَ** ve **أَشْرَفْتُهُ**: yani ona yükseldim. Ve **أَشْرَفْتُ عليه**: yani ona yukarıdan baktım; ve o yer **مَشْرَفٌ**dur. Ve **مَشارِفُ الأرض**: onun yükseklikleri. Ve **المَشْرَفِيَّةُ**: kılıçlardır; Ebû Ubeyde dedi ki: **مَشارِفَ**e nispet edilmiştir; o, Arap diyarından köylerdir; kırsala yaklaşır. Denir: **سيفٌ مَشْرَفِيٌّ**; ve **مَشارِفيٌّ** denmez; çünkü çoğula, bu vezin üzere olduğu zaman, nispet edilmez. Ve **شارَفْتُ الرجلَ**: yani onunla övündüm; hangimiz daha **أَشْرَفُ**. Ve **شارَفْتُ الشيءَ**: yani ona **أَشْرَفْتُ**. Ve **الاشتِرافُ**: doğrulup dikilmedir. Ve **فرسٌ مُشْتَرَفٌ**: yani yaratılışı **مُشْرِفُ**. Ve **اسْتَشْرَفْتُ الشيءَ**, eğer bakışını kaldırıp ona bakarsan ve avucunu kaşının üstüne yayarsan; güneşten gölgelenen kimse gibi. Ve ondan İbn Mutayr’ın sözü:
فيا عجباً للناس يَسْتشرِفـونـنـيكَأَنْ لم يَرَوْا بعدي مُحِبّاً ولا قَبْلي
Ve **اسْتَشْرَفْتُ إبلَهم**: yani onları belirledim. Ve **الشِرْيافُ**: ekinin yaprağıdır; uzayıp çoğalınca, bozulmasından korkuluncaya kadar; böylece kesilir. Denir: **شَرْيَفْتُ الزرعَ**, eğer onun **شِرْيافَهُ**nu kestiysen. Ve **الشاروفُ**: süpürgedir; ve o, Arapçalaştırılmış Farsçadır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر ف
شرف ، شفر ، رشف ، رفش ، فرش : مستعملة .
شرف : رُوِيَ عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما ذِئْبَان عَادِيَان أَصَابَا فَرِيقَةَ غَنَمٍ بأَفْسَدَ فِيها من حُبِّ المَرءِ الْمالَ والشَّرَفَ لدِينِه ) ، يريد أنَّه يَتَشَرَّفُ فيجمعُ المال لُيبارِيَ بِه ذوي الأَمْوال ولا يُبَالي أَجَمَعَهُ من حَلالٍ أَوْ حرام .
الحرانيّ عن ابن السّكيت ، قال : الشّرَفُ والمَجْدُ لا يكونان إلا بالآباء ، يقال : رَجُلٌ شَريف ، ورجل ماجِدٌ : له آباء مُتَقَدِّمون في الشَّرف .
قال : والْحَسَبُ والكَرَم يكونان في الرَّجل وإنْ لم يكن له آباء لهم شَرَف .
وقال الليث : الشَّرَفُ مصدرُ الشَّريف من النّاس ، والفعل شَرُفَ يَشْرفُ ، وقَوْمٌ أشْراف ، مثل شَهِيد وأَشْهاد ونَصير وأَنْصَار . وشَرَفُ الْبَعير : سَنَامُه . وقال الشاعر :
شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مجدُولُ
والشَّرَفُ : ما أَشْرَفَ من الأرض . ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الْعُمَرِيّةُ ثِيابٌ مصْبُوغَةٌ بالشرَفِ ، وهو طِينٌ أَحْمر ، وثَوْبٌ مُشرَّفٌ : مَصْبوغٌ بالشرَفِ .
أَلاَ لا تَغُرَّنَّ أمْراً عُمَرِيةٌ
عَلَى غَمْلَجٍ طَالَتْ وَتَمَّ قَوَامُها
قال : ويقال : شَرْفٌ وشَرَفٌ ، لِلمغَرَة .
وقال الليث : الشرَفُ : شَجرٌ له صِبْغٌ أَحْمر يقال له الدَّارْبَرْنَيان .
قلت : والقولُ ما قالَ ابنُ الأعرابيّ في تَفْسير الشرَف .
وقال الليث : الْمشرَفُ : المكانُ الذي تُشرِفُ عليه وتَعْلُوه ، قال : ومَشارِفُ الأرض : أعالِيها ، ولذلك قيل : مَشَارِفُ الشام .
أبو عبيد ، عن الأصْمعيّ : السُّيوفُ الْمشرَفيّةُ ، منسوبةٌ إلى مشارِف ، وهي قُرى من أَرْض العَرب تَدْنو من الرِّيف .
وقال اللَّيث : الشُّرْفَة : التي تُشرَّفُ بها القُصُور وجمعها شُرَف . والشرَفُ : الإشفاءَ على حَظَرٍ من خَيْرٍ أو شرِّ ، يقال هو عَلَى شَرَفٍ من كَذا ، وأَشرَفَ المريضُ وأَشفَى على الموْت . ويقال : سارُوا إليهم حتى شَارَفُوهُم ، أي أَشرَفوا عليهم .
أبو عبيد : عن الفراء : أَشرَفْتُ الشيءَ : عَلَوْتُه . وأَشرَفْتُ على الشيء ، إذا طّلَعْتَ عليه من فَوْقِه . ويقال : ما يُشرِفُ له شَيءٌ إلاَّ أَخَذَه . وما يُطِفُّ له شَيْءٌ . وما يُوهِفُ له شَيْءٌ إلا أَخَذَه .
وفي حديث عليّ : ( أُمِرْنَا في الأضَاحي أن نَسْتَشْرِفَ العينَ والأذُن ) .
أبو عبيد ، عن الكسائيّ : اسْتَشْرَفْتُ الشَّيءَ ، واسْتَكْفَفتُه ، كلاهما أن تَضَعَ يدَك على حاجبك كالذي يَسْتَظِلّ من الشمس حتى يَستبينَ الشيء .
وقال أبو زيد : اسْتَشْرَفْتُ إبِلَهُم ، إذا تَعَيَّنْتَها لتُصيبَها بالعين . ومعنى قوله : ( أُمِرنَا أن نَسْتَشرَف العين والأذن ) ، أي نتأمَّل سلامَتَهُما من آفةٍ بهما ، وآفةُ العين عَوَرُها . وآفَةُ الأذن قَطْعها ، فإذا سَلمت الأضْحِيةُ من العَوَرِ في العين والجَدْعَ في الأُذُن . جازَ أن يُضَحَّى بها . وإذا كانت عَوْراءَ أو جَدْعَاءَ أو مُقَابَلَةً أو مُدَابرَةً . أو خَرْفَاء أَوْ شَرْفَاء : لَم يُضَحَّ بها .
وقيل : اسْتِشراف العين والأذن : أن تَطْلَبهُما شريفتين بالتمامِ والسّلامة .
وقال الليث : اسْتَشرَفتُ الشيءَ ، إذا رَفَعْتَ رأسَكَ تَنْظُر إليه قال : ونَاقَةٌ شُرافِيَّةٌ : ضَخْمةُ الأذُنين جَسِيمة ، وأذنٌ شَرْفَاءُ ، طَويلَةُ الْقُوفِ . وقال أبو زيد : هي الْمنتَصِبَةُ في طُولٍ . قال : والشارِفُ : النَّاقَةُ التي قد أَسَنَّت وقَدْ شرَفتْ تَشرُفُ شُروفاً .
وقال ابن الأعرابيّ : الشَّارِفُ : النَّاقَةُ الْهِمَّة ، والجميعُ شُرُفٌ وشَوَارِف ، ولا يقال للْجَمَل شَارِف ، وأنشد الليث :
نجاةٌ من الهَوج المرَاسِيلِ هِمَةٌ
كُميْتٌ عليها كَبْرَةٌ فَهي شَارِفُ
قال : وسهم شارف يقال : هو الدَّقيق الطّويل . ويقال : هو الذي طالَ عهدُه بالصِّيانَةِ ، وانتَكَثَ عَقبُهُ وَرِيشهُ .
قال أوس :
يُقلِّبُ سهْماً رَاشَهُ بمَنَاكِبٍ
ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ
ومَنْكِبٌ أشْرَفٌ ، وهو الذي فيه ارْتفاع حَسَنٌ ، وهو نقيض الأهْداء ، وقصْرٌ مُشَرَّفٌ : مُطَوَّل ، والمَشْرُوفُ من الناس ، الذي قد شُرِّفَ عليه غيره ، يقال : شَرَف فلانٌ فلاناً ، إذا فاقَهُ ، فهو مَشْرُوفٌ ، والفائِقُ : شَرِيفُ .
وشُرَيْفٌ : أَطْولُ جَبَلٍ في بلادِ العرب ، وشَرَفٌ : جَبَلٌ آخرِ بِحِذَائِه ، وشُرَافٌ : ماءٌ لبني أسَد .
الحرَانيّ عن ابن السكيت ، قال : الشَّرَفُ : كَبِدُ نَجْد ، وكانت منازِلَ الملوكِ من بني آكل الْمُرار ، وفيها حِمَى ضَرِيَّة ، وضَرِيَّةٌ : بئْرٌ . وفي الشَّرَفِ الرَّبَذَةُ ، وهي الحِمَى الأيْمَن ، والشُّرَيْفُ إلى جَنْبِه ، يَفْرقُ بين
الشَّرَفِ والشُّرَيْفِ وادٍ يقال له التَّسْرِير ، فما كان مُشَرِّقاً فهو الشُّرَيْفُ وما كان مُغَرِّباً . فهو الشَّرَفُ .
قلت : وصِفَةُ الشَّرَفِ ، والشُّرَيْف على ما فَسَّرَه يعقوب .
وقال شَمِر : الشَّرَفُ : كلُّ نَشَزٍ من الأرْض قد أَشْرَفَ على ما حَوْله قادَ أَوْ لَمْ يَقُدْ وسواءٌ كان رَمْلاً أَوْ جَبَلاً ، وإنما يَطُولُ نحواً من عَشرة أذْرَع أو خمس ، قَلَّ عَرْضُ ظَهْرِه أوْ كَثُر .
قال الليث : يقال : أَشْرَفَتْ علينا نَفْسُه ، وهو مُشْرِفٌ علينا أي مُشْفِق ، والأَشْرَافُ : الشَّفَقَة ، وأنْشَدَ :
ومِنْ مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أنْفُسٍ
علينا وحَيَّاها إلَيْنا تَمَضُّرَا
الأصمعيّ : شُرْفَةُ المال : خِيارُه ، والجميع الشُّرَف . ويقال : إني أَعُدُّ إتْيانَكُمْ شَرْفَة ، أي فَضْلاً وشَرَفاً أَتَشَرَّفُ بِه ، وأَشْرافُ الإنْسان أُذُنَاه وأَنْفُه .
وقال عَدِيُّ :
كَقَصِيرٍ إذْ لَمْ يَجِدْ غَير أنْ جَدّ
عَ أَشْرَافَهُ لمكْرٍ قَصِيرُ
والشَّرَفُ من الأرْض : ما أَشْرَفَ لك . يقال : أَشْرَفَ لي شَرَفٌ فما زِلْتُ أرْكُضُ حتى عَلَوْتُه .
وقال الهُذَلِيّ :
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وَوَاكَظَ أوْشَكَ منه اقْتِرَابا
والشُّرَافِيُّ : لونٌ من الثِّياب أَبْيَض .
قال : والشِّرْنَافُ : عَصْفُ الزَّرْعِ العَريض ، يقال : قد شَرْنَفُوا زَرْعَهُمْ ، إذا جَزُّوا عَصْفَه .
قلت : لا أدْرِي ، هو شَرْنَفُوا زَرْعَهُم بالنُّون أوْ شَرْيَفُوا بالياء ، وأَكْبَرْ ظَنِّي أنه بالنُّون لا بالياء .
فرش : ثعلب ، عن ابنِ الأعْرابيّ : فَرَشْتُ زَيداً بِسَاطاً ، وأَفْرَشْتُه وفَرَّشْتُه ، إذا بَسَطْتَ له بِسَاطاً في ضِيَافَتِه ، وأَفْرَشْتُه : أَعْطَيْتَه فَرَشاً من الإبل صغاراً أو كِبَاراً .
وقال الليث الْفَرْشُ مَصْدَرُ فَرَشَ يَفْرُشُ ، وهو بَسْطُ الفِراش ، والْفَرْشُ : الزَّرْعُ الذي بثَلاث وَرَقات أوْ أكثر ، ويقال : فَرَّشَ الطائرُ تَفْرِيشاً ، إذا جَعَلَ يُرَفْرِفُ على الشيء ، وهي الشَّرْشَرَةُ والرَّفْرَفَةُ . ويقال : ضَرَبَهُ فما أَفْرَشَ عنه حتى مات ، أي ما أَقْلَعَ عنه ، ونَاقَةٌ مَفْرُوشَةُ الرِّجْل ، إذا كان فيها انْئِطَارٌ وانْحِنَاءٌ ، وأَنشد :
مَفْرُوشَةُ الرِّجْلِ فَرْشاً لَمْ يَكُنْ عَقَلاَ
وقال ابن الأعرابيّ : الْفَرْشُ مَدْحٌ ، والعَقْلُ ذَمٌّ ، والفَرْشُ اتّساعٌ في رِجْلِ البَعير ، فإن كَثُرَ فهو عَقَل .
الليث : فَرَشْتُ فُلاناً ، أَيْ فَرَشْتُ له ، ويقال : فَرشْتُهُ أَمْرِي ، أي بَسَطْتُه كُلَّه ،
وافْتَرش فلانٌ تُراباً أو ثوباً تحته ، وافْتَرَشَ فلانٌ لسانَه يَتَكَلَّمْ كيف ما يشاء .
ورُوِي عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنَّه نَهَى في الصَّلاةِ عن افتِراشِ السَّبُع ، وهو أن يَبْسُطَ ذِرَاعَيْهِ ولا يُقِلَّهما عن الأرض ، مُخَوِّياً إذا سَجَدَ ، كما يَفْتَرِشُ الكَلبُ ذِرَاعَيه ) والذِّئبُ مثله إذا رَبَضَ عليهما ومَدَّهما على الأرْض . قال الشاعر :
تَرَى السِّرْحَانَ مْفْتَرِشاً يَدَيْهِ
كأَنَّ بَيَاضَ لَبَّتِهِ الصَّديعُ
ويقال : لَقِيَ فلانٌ فلاناً فافتَرَشَهُ ، إذا صَرَعَه ، والأرْضُ فِراشُ الأنام .
وقال الليث : يقال : فَرَشَ فلانٌ دارَه ، إذا بَلَّطَها باجُرَ أَوْ صَفِيح . وفِراشُ اللِّسان اللحْمة الَّتي تَحْتَها ، وفِراشُ الرَّأْسِ : طرائق رِقَاقٌ من القَحْفِ .
وقال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : المُنَقِّلَةُ من الشّجاج هي الَّتي يَخْرج منها فَراشُ العِظَام ، وهي قِشْرَةٌ تكونُ على العَظمِ دون اللحم .
وقال النابغة :
ويَتْبَعُهَا منهم فَرَاشُ الحَواجِبِ
وقال الليث : فَرَاشُ القَاعِ والطِّين ما يَبِسَ بعد نُضُوب الماءِ من الطِّين على وَجْه الأرض .
وقال أبو عُبيد : الفراشُ أقلُّ من الضَّحْضَاح .
وقال ذو الرُّمة :
وأَبْصَرْنَ أَنَّ القِنْعَ صارَتْ نِطَافُه
فَراشاً وأَنّ البَقْلَ ذَاوٍ ويَابِسُ
وقال الزَّجاح في قوله الله : ( ) الْقَارِعَةُ يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ ) ( القارعة : 4 ) : الفَراشُ : ما تراه كصغار الْبَقّ ، يَتَهافَتُ في النار ، شَبَّه الله تبارك وتعالى الناس يوم البَعث بالْجَرادِ المنْتَشر ، وبالفَراشِ المبْثُوث ؛ لأنهم إذا بُعِثُوا يَمُوجُ بعضهم في بعض كالجراد الذي يموجُ بعضه في بعض .
وقال الفراء في قوله : ( النَّاسُ كَالْفَرَاشِ ( : يريد كالغَوْغَاءِ من الجَرادِ يَرْكَبُ بعضُه بعضاً ، كذلك الناسُ يومئذ يَجُول بعضهم في بعض .
وقال الليث : الفَرَاشُ : الذي يَطيرُ ، وأنشد قوله :
أَوْدَى بِحِلْمِهُمُ الْفِياشُ فَحِلْمُهم
حلْمُ الفَراشِ غَشِينَ نَارَ المُصْطَلي
قال : ويقال : للخفيف من الرِّجال : فَرَاشة .
قال : ويقال : ضَربَةُ فأطارَ فراشَ رأسه ، وذلك إذا طارت العِظَامُ رِقاقاً من رأسه . وكل رقيقٍ من عظم أو حديد فهو فَرَاشَة ، وبه سُمِّيت فراشة القُفْل لرِقَّتها .
قال : والفراشَ : عظم الحاجب ، والمِفْرَشُ : شيء يكون مثل الشَّاذَ كُونك .
قال : والمِفْرَشةُ تكون على الرَّحْل يَقعد
عليها الرجل ، وهو أصغر من المفرش .
وفي ( نوادر الأعراب ) : أَفْرَشت الفرسُ ، إذا استأنَتْ .
وقال أبو عُبيدة : الفَرِيشُ من الخيل : التي أتى عليها بعد وِلادَتها سبعة أيام ، وبلغَت أن يَضرِبها الفَحْل ، وجمعها فَرَائش .
وقال الشماخ :
رَاحَتْ يُقَحِّمها ذُو أَزْمَلٍ وسَقَتْ
لَهُ الفرائشُ والسُّلبُ القيَاديدُ
وقال الليث : جاريةُ فَريشٌ ، قد افترَشها الرجل ، فعيلٌ جاء من ( افْتعل ) .
قلت : ولم أَسمَع ( جارية فريش ) لغيره . والفَرِيشُ من الحافرَ بمنزلة النُّفساءَ من النِّساء إذا طهرت ، وبمنزلة العائِذ من الإبل .
عمرو عن أبيه : الفراشُ : الزَّوج ، والفِراشُ : المرأة ، والفِراش : ما يَنَامانِ عليه ، والفِراش : البيتُ ، والفِراش : عُشُّ الطَّائِر .
وقال الهُذَلِيّ :
حتى انْتَهَيْتُ إلى فراشِ عزيزَةٍ
أراد : وَكْرَ العُقاب . والفَراش : موقع اللِّسان في قَعْرِ الفم .
وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( وَمِنَ الأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا ) ( الأنعام : 142 ) ، قال : الحَمُولةُ : ما أَطاقَ العملَ والحمْل ، والفَرْش : الصِّغار .
وقال أبو إسحاق : أجْمَع أهلُ اللغة على أنَّ الفَرْشُ : صغارُ الإبل ، وأنَّ الغَنَم والبقر من الفَرْش .
قال : والّذي جاء في التفسير يدل عليه قوله جلّ وعزّ : ( ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ ) ( الأنعام : 143 ) ، فلما جاءَ هذا بدلاً من قوله : ( حَمُولَةً وَفَرْشًا ( ، جعله للبقَر والغنم من الإبل .
قلت : وأنشد غَيرُه ما يحقِّق قولَ أهلِ التفسير :
ولَنَا الحَامِلُ الحَمولةُ والفرْ
شُ من الضَّأْنِ والحُصُونُ الشِّيوفُ
وأخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : يقال : أفرَش عنهم الموت ، أي ارْتَفع ، ويقال : ضرَبهُ فما أفرَشَ عنه حتى قَتَله ، أي أقْلعَ عنه .
قال : والفرْشُ : الغَمْضُ من الأرْض فيه العُرْفُط والسَّلَمُ ، وإذا أكلته الإبل اسْتَرخَت أفواهها ، وأنشد :
كَمِشفرِ النّابِ تلوكُ الفرْشَا
وقال الليث : الفرْشُ من الشجر والحطبِ : الدِّقُّ والصِّغار . يقال : ما بها إلاّ فرشٌ من الشجر .
قال : والفرْشُ من النّعَمِ التي لا تصلُح إلاّ للذَّبح . وقول النبي عليه السلام : ( الوَلدُ للفراشِ وللعاهِر الحجَر ) ؛ معناه أنّه لِمالك
الفراشِ ، وهو الزَّوْج ، ومالك الأمَة ؛ لأنه يَفترشها بالحقّ ، وهذا من مُخْتَصر الكلام . كقوله جلَّ وعزّ : ( وَاسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِى كُنَّا فِيهَا ) ( يوسف : 82 ) ، يريد أهل القربة .
ويقال : افترشَ القومُ الطريق إذا سلكوه ، وافترشَ فُلانٌ كريمةَ بني فلان فلمْ يُحسِن صُحْبَتَها إذا تَزَوَّجها ؛ ويقال : فلان كريم متفرِّشٌ لأصحابه ، إذا كان يَفْرشُ نفسَه لهم .
وقال أبو عبيدة : فراشا الكتِفَيْن :
ما شخصَ من فُروعهما إلى أصْل العُنُق ومستَوى الظّهر .
وقال النضر : الفَراشَان : عِرْقَانِ أَخْضَرَان تَحت اللّسان ، وأنشد :
خفيفُ النّعامةِ ذُو مَيْعةٍ
كثيفُ الفراشةِ ، ناتِي الصُّرَد
يصف فَرساً .
أبو عُبَيد : الْفَراش : حَبَبُ الْعَرَق في قول لبيد :
فَرَاشُ المَسِيحِ كالْجُمانِ الْمُحَبَّبِ
وقال ابن شُميل : فَرَاشا اللِّجام : الْحَدِيدَتان اللَّتان يُرْبَطُ بهما الْعِذَارَان ، والْعِذاران : السَّيْرَان اللَّذان يُجْمعان عند الْقَفَا .
وقال ابنُ الأعرابيّ : الْفَرْشُ : الكَذِب ، يقال : كم تَفْرُشُ ، أي كم تَكْذِبُ
رشف : قال الليث : الرَّشْفُ ماءٌ قليلٌ يَبْقَى في الحوض تَرْشُفُه الإبل بأفواهها ، والرَّشِيفُ : تناوُلُ الماء بالشَّفَتين ، وهو فوق المصّ ، وأنشد :
سَقَيْنَ الْبَشَامَ الْمِسْكَ ثم رشَفنَهُ
رشيفَ الْغُرَيْرِيَّاتِ ماءَ الْوَقَائِع
وسمعتُ أَعْرابياً يقول :
الْجَرْعُ أَرْوَى والرَّشِيفُ أَشْرَبُ
وذلك أن الإبل إذا صادفت الحوضَ مَلآن جرَعَتْ ماءَه جَرْعاً يَمْلأُ أفواهها وذلك أَسْرَعُ لريِّها ، وإذا سُقِيَتْ على أَفْواهها قبل امْتلاء الحوض تَرَشَّفَت الماءَ بمشَافِرِها قليلاً قليلاً ، ولا تكاد تروَى مِنْهُ . والسُّقَاةُ إِذَا فَرَطوا الوارِدَة سقوا في الْحَوض ، وتَقَدَّموا إلى الرُّعيان بأَلا يُورِدُ والنَّعَم ما لم يَطْفَح الحوض ؛ لأنها لا تكاد تَرْوَى إذا سُقِيَتْ قليلاً ، وهو معنى قولهم : الرَّشِيفُ أَشْرَب .
أبو عُبيد عن الأمويّ : الرَّشُوفُ : المرأة الطَّيِّبَةُ الْفَم .
ثعلب عن ابنُ الأعرابيّ : الرَّشُوفُ من النِّساء : اليابِسَة المكان ، والرَّصُوفُ : الضَّيِّقَةُ المكان .
قال : وأَرْشَفَ الرَّجل ورَشَفَ ورَشَّفَ ، إذا مَصَّ ريقَ جارِيته .
وقال شمر : قال أبو عمرو : يقال : رَشِفْتُ ورَشَفْتُ قَبّلْتُ ومَصَصْتُ .
قلت : فمن قال : رَشِفْتُ ، قال : أَرْشَفُ ، ومن قال : رشَفْتُ ، قال أرْشُفُ .
رفش : قال الليث : الرَّفْشُ والرُّفْشُ : لُغَتان سَوادِيَّة ، وهو الْمِجْرَفَةُ يُرْفَشُ بها الْبُرُّ رَفْشاً ، وبعضهم يُسَمِّيه المِرْفَشَة . وفي حديث سلمان الفارسي : ( أنَّهُ كان أَرْفَشَ الأُذُنَيْن ) .
قال شمِر : الأرْفَش : العَرِيض الأُذُن من الناس وغيرهم ، وقد رَفِشَ يُرْفَشُ رَفَشاً ، شُبِّه بالرَّفْش ، وهو الْمجْرَفَةُ من الخشب .
وقال غيره : يقال للرجل إذا شَرُفُ بعد خُموله : من الرَّفْشِ إلى الْعَرْشِ ، أي جلس على سَرير الملك بعد ما كان يَعْمَل بالرَّفْش ، وهذا من أمثال أهل العراق .
والرَّفْش أيضاً : الدّقُّ والهَرْس ، يقال للذي يُجِيد أَكل الطعام : إنه لَيَرْفُش الطِّعام رَفْشاً ، ويَهْرِسُه هَرْساً .
وقال رؤبة :
دَقّاً كَرَفْشِ الوَضِيم المَرْفُوشِ
أو كاخْتِلاقِ النُّورَةِ الجَموشِ
ويقال : وَقَعَ فلانٌ في الرَّفْش والقَفْش ، فالرّفْشُ الأكل والشَّرْب في النَّعْمَة والأمْن ، والقَفْش : النِّكاح .
ويقال : أَرْفَش فلانٌ ، إذا وقع في الأَهْيَفَيْن : الأَكْلُ والنِّكاح .
شفر : قال الليث : الشُّفْرُ : شُفْرُ الْعَين ، والشُّفْرُ : حَرْفُ هَنِ الْمَرْأَة ، وحَدّ الْمِشْفَر .
وأَخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم ، عن نُصير ، أنه قال : يُقال لناحيتي فَرْجِ الْمَرْأَةِ : الأسْكَتَان ، ولِطَرَفَيْهِما الشُّفْران .
قلت : وشُفْرُ الْعَين : مَنَابِتُ الأَهْدابِ من الْجُفُون .
وقال الليث : هما الشَّافِرَان من هَنِ الْمَرْأَة أَيْضاً ، قال : ولا يقال الْمِشْفَرُ إلاَّ لِلْبَعير .
وقال أبو عُبَيد : إنما قيل مَشَافِرُ الْحَبَشِ تَشْبِيهاً بمشَافِرِ الإِبل . وشَفيرُ الوادي : حَدُّ حَرْفِه ، وكذلك شَفيرُ جَهَنَّم ، نعوذُ بالله تبارك وتعالى منها
وقال الليث : امْرأَةٌ شفِيرَةٌ وشِفَرةٌ ، وهي نَقِبضَةُ الْعَقِيرَة .
وفي الحديث : ( إنَّ فُلاناً كانَ شَفْرَةَ الْقَوْم في السَّفَر ) ؛ معناه أنه كان خادِمَهُم الذي يَكْفِيهم مَهْنَتَهُمْ ، شُبّهَ بالشَّفْرَة التي تُمْتَهَنُ في قطع اللّحم وغَيْره .
وقال الليث : الشَّفْرَةُ : هي السِّكّين الْعَرِيضَة ، وجمعها شَفْرٌ وشِفَار . وشَفَرَاتُ السُّيُوف : حروفُ حَدِّها .
وقال الكميت يصفُ السُّيوف :
يَرَى الرَّاءُون بالشَّفَرَاتِ منها
وُقودَ أبِي حُبَاحِبَ والظُّبِينَا
أبو عُبيد عن الكسائيّ : يقال : ما بالدار شَفْرٌ ، بفَتْح الشين .
وقال شمر : ولا يَجُوزُ شُفْرٌ ، بضم الشّين .
وقال اللحيانيّ : شُفْرٌ لُغة .
وقال ذُو الرمَّة فيه بلا حَرْف النَّفْي :
تَمُرُّ لَنَا الأَيَّامُ ما لَمَحَتْ لَنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ مِنْ سِوَانا إلى شَفْرٍ
أي ما نَظَرت عينٌ مِنّا إلى إنْسانٍ سِوانا .
وقال الليث : الشُّفَارِيّ : ضَرْبٌ من اليَرابِيع ، يقال لها ضأن اليرابيع وهي أَسْمَنُها وأَفضَلُها يكون في آذَانها طُول ، ولليَرْبُوعِ الشُّفَارِيّ ظُفْرٌ في وَسَطِ ساقِه .
ثعلب ، عن ابن الأَعرابيّ : شَفَر ، إذا آذَى إنْساناً ، وشَفَر ، إذَا نَقَّصَ ، والشَّافِر : الْمهلِكُ لِمالِه ، والزَّافِرُ : الشُّجَاعُ ، وشَفَّرَ مالُ الرَّجُل ، إذَا قَلَّ ، وعَيْشٌ مُشَفِّرُ : ضَيِّق .
وقال الشاعر يذكر نِسَاءً بالنَّهمَ والطَّلَب :
مُولَعَاتٌ بِهاتِ هَاتِ فإنْ شَفّ
رمالٌ سأَلْن منك الْخِلاعَا
وقال الآخر :
قَدْ شَفَّرَتْ نَفَقاتُ الْقَومِ بَعْدَكُمُ
فأَصْبَحُوا لَيْسَ فيهم غَيْرُ مَلْهُوفِ
أبو عبيد : أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ وشُرَافِيَّةٌ ، أي ضَخْمَةٌ . وقال أبو زيد : وهي الطَّويلَة .
الْفَرَّاء ، عن الدُّبَيْرِيَّة : ما في الدَّارِ عَيْنٌ ولا شَفْرَةٌ ولا شَفْرٌ .

##### Türkçe

ش ر ف
**شرف** ، **شفر** ، **رشف** ، **رفش** ، **فرش** : kullanımdadır.

**شرف** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki şöyle dedi: ( İki saldırgan kurt bir koyun sürüsünden bir bölüğe musallat olup da, onda, kişinin malı ve şerefi dinine sevmesinden daha bozucu değildir ); bununla, onun **يَتَشَرَّفُ** ettiğini (şeref aradığını), böylece malı topladığını, onunla mal sahipleriyle yarışmak için; ve onu helâlden mi haramdan mı topladığına aldırmadığını kasteder.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: dedi ki: **الشّرَفُ** ve **المَجْدُ** ancak babalarla olur; denir: **رَجُلٌ شَريف** ve **رجل ماجِدٌ**: onun şerefte önde geçmiş babaları vardır.
Dedi ki: **الْحَسَبُ** ve **الكَرَم** ise, babalarının şerefi olmasa da, erkekte olur.

Leys dedi ki: **الشَّرَفُ** insanlardan **الشَّريف**in mastarıdır; fiil **شَرُفَ يَشْرفُ**; ve **قَوْمٌ أشْراف**; **شَهِيد** ve **أَشْهاد** ve **نَصير** ve **أَنْصَار** gibi. Ve **شَرَفُ الْبَعير**: onun hörgücüdür. Şair dedi ki:
شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مجدُولُ

Ve **الشَّرَفُ**: yerden yüksek olan şeydir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الْعُمَرِيّةُ** **بالشرَفِ** boyanmış elbiselerdir; o ise kırmızı bir çamurdur. Ve **ثَوْبٌ مُشرَّفٌ**: **بالشرَفِ** boyanmış.
أَلاَ لا تَغُرَّنَّ أمْراً عُمَرِيةٌ
عَلَى غَمْلَجٍ طَالَتْ وَتَمَّ قَوَامُها
Dedi ki: **شَرْفٌ** ve **شَرَفٌ** denir; **لِلمغَرَة** için.

Leys dedi ki: **الشرَفُ**: kırmızı bir boyası olan bir ağaçtır; ona **الدَّارْبَرْنَيان** denir.
Dedim ki: **الشرَف**in tefsirinde İbnü’l-A‘râbî’nin dediği sözdür.

Leys dedi ki: **الْمشرَفُ**: üzerine **تُشرِفُ** ettiğin ve onu aştığın yer; dedi ki: **مَشارِفُ الأرض**: onun yükseklikleridir; bunun için **مَشَارِفُ الشام** denildi.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السُّيوفُ الْمشرَفيّةُ**; **مشارِف**e nispetlidir; o, Arap diyarından, kıra yaklaşan köylerdir.

Leys dedi ki: **الشُّرْفَة**: sarayların onunla süslendiği şey; çoğulu **شُرَف**. Ve **الشرَفُ**: hayır veya şerden bir pay üzerine yaklaşma; denir: o, **عَلَى شَرَفٍ** min kezâ. Ve hasta **أَشرَفَ** etti ve ölüme **أَشفَى** etti. Ve denir: onlara doğru yürüdüler, ta ki **شَارَفُوهُم**; yani üzerlerine **أَشرَفوا** ettiler.

Ebû Ubeyd: el-Ferrâ’dan: **أَشرَفْتُ الشيءَ**: onu aştım. Ve **أَشرَفْتُ على الشيء**; eğer onun üstünden ona baktıysan. Ve denir: ona hiçbir şey **يُشرِفُ** etmez ki onu almasın. Ve ona hiçbir şey **يُطِفُّ** etmez. Ve ona hiçbir şey **يُوهِفُ** etmez ki onu almasın.

Ali’nin hadîsinde: ( Kurbanlıklarda gözü ve kulağı **نَسْتَشْرِفَ** etmemiz emrolunduk ).

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **اسْتَشْرَفْتُ** şeyi ve **اسْتَكْفَفتُه**; ikisi de, elini kaşının üzerine koymandır; güneşten gölgelenen kimse gibi; ta ki şey belirginleşsin.

Ebû Zeyd dedi ki: **اسْتَشْرَفْتُ** onların develerini; eğer onları gözle vurmak için seçip belirlediysen. Ve onun sözü: ( gözü ve kulağı **نَسْتَشرَف** etmemiz emrolunduk )’un manası: ikisinin de kendilerinde bir âfetten salim oluşunu tefekkür etmemizdir; gözün âfeti körlüğüdür; kulağın âfeti kesilmesidir. Kurbanlık, gözde körlükten ve kulakta kesilmeden salim olursa, onunla kurban kesmek caiz olur. Eğer **عَوْراءَ** veya **جَدْعَاءَ** veya **مُقَابَلَةً** veya **مُدَابرَةً** veya **خَرْفَاء** yahut **شَرْفَاء** ise, onunla kurban kesilmez.

Ve denildi ki: göz ve kulağın **اسْتِشراف**ı: onları tamlık ve selametle şerefli olarak aramandır.

Leys dedi ki: **اسْتَشرَفتُ** şeyi; eğer başını kaldırıp ona baktıysan. Dedi ki: **نَاقَةٌ شُرافِيَّةٌ**: kulakları iri, cüsseli. Ve **أذنٌ شَرْفَاءُ**: **الْقُوفِ**u uzun. Ebû Zeyd dedi ki: o, uzunlukta dik duran olandır. Dedi ki: **الشارِفُ**: yaşlanmış ve **شرَفتْ تَشرُفُ شُروفاً** etmiş dişi devedir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّارِفُ**: himmetli dişi deve; çoğulu **شُرُفٌ** ve **شَوَارِف**; ve deve erkeğine **شَارِف** denmez. Leys şu beyti okudu:
نجاةٌ من الهَوج المرَاسِيلِ هِمَةٌ
كُميْتٌ عليها كَبْرَةٌ فَهي شَارِفُ

Dedi ki: **سهم شارف** denir: o, ince uzun olandır. Ve denir: o, korunma ile ahdi uzamış, ucu ve tüyü bozulmuş olandır.

Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سهْماً رَاشَهُ بمَنَاكِبٍ
ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أَعْجَفُ شارِفُ

Ve **مَنْكِبٌ أشْرَفٌ**: onda güzel bir yükselti bulunan; o, **الأهْداء**’nın zıddıdır. Ve **قصْرٌ مُشَرَّفٌ**: uzatılmış. Ve insanlardan **المَشْرُوفُ**: başkası ona üstün kılınmış olan; denir: falan, falanı **شَرَف** etti; eğer ona üstün geldiyse; o halde o **مَشْرُوفٌ**tur; üstün gelen ise **شَرِيفُ**tir.

Ve **شُرَيْفٌ**: Arap beldelerinde en uzun dağdır. Ve **شَرَفٌ**: onun hizasında başka bir dağdır. Ve **شُرَافٌ**: Benî Esed’e ait bir sudur.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: dedi ki: **الشَّرَفُ**: Necd’in ciğeridir; Benî Âkil el-Murâr’dan kralların konakları idi; ve onda **حِمَى ضَرِيَّة** vardır. Ve **ضَرِيَّةٌ**: bir kuyudur. Ve **الشَّرَفِ**te **الرَّبَذَةُ** vardır; o, sağ himâdır. Ve **الشُّرَيْفُ** onun yanındadır. **الشَّرَفِ** ile **الشُّرَيْفِ** arasında **التَّسْرِير** denilen bir vadi ayırır; doğuya düşen **الشُّرَيْفُ**tir; batıya düşen ise **الشَّرَفُ**tir.

Dedim ki: Yakub’un tefsir ettiği üzere **الشَّرَفِ**in ve **الشُّرَيْف**in sıfatı böyledir.

Şemmir dedi ki: **الشَّرَفُ**: yerden, çevresindekine yüksekten bakan her tümsektir; önderlik etse de etmese de; kum olsun dağ olsun eşittir; ancak yaklaşık on arşın yahut beş arşın kadar uzar; sırtının eni az da olsa çok da olsa.

Leys dedi ki: denir: onun nefsi bize **أَشْرَفَتْ**; o bize karşı **مُشْرِفٌ**dir; yani **مُشْفِق**. Ve **الأَشْرَافُ**: şefkattir. Şu beyti okudu:
ومِنْ مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أنْفُسٍ
علينا وحَيَّاها إلَيْنا تَمَضُّرَا

el-Asma‘î: **شُرْفَةُ المال**: onun seçkini; çoğulu **الشُّرَف**. Ve denir: sizin gelişinizi bir **شَرْفَة** sayıyorum; yani bir fazilet ve onunla **أَتَشَرَّفُ** ettiğim bir şeref. Ve insanın **أَشْرافُ**ı: iki kulağı ve burnudur.

‘Adiyy dedi ki:
كَقَصِيرٍ إذْ لَمْ يَجِدْ غَير أنْ جَدّ
عَ أَشْرَافَهُ لمكْرٍ قَصِيرُ

Ve yerden **الشَّرَفُ**: sana yüksek görünen şeydir. Denir: bana bir **شَرَفٌ** **أَشْرَفَ** etti; ben de onu aşıncaya kadar koşmayı sürdürdüm.

Hüzelî dedi ki:
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وَوَاكَظَ أوْشَكَ منه اقْتِرَابا

Ve **الشُّرَافِيُّ**: elbiselerden beyaz bir renktir.

Dedi ki: **الشِّرْنَافُ**: geniş ekinin sap kırıntısıdır; denir: ekinlerini **شَرْنَفُوا** ettiler; eğer sap kırıntısını biçtilerse.
Dedim ki: bilmiyorum; **شَرْنَفُوا** ekinlerini **بالنُّون** ile mi, yoksa **شَرْيَفُوا** **بالياء** ile mi; ve en büyük zannım, **بالنُّون** iledir, **بالياء** ile değil.

**فرش** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **فَرَشْتُ** Zeyd’e bir yaygı; ve **أَفْرَشْتُه** ve **فَرَّشْتُه**; eğer misafirliğinde ona bir yaygı serdiysen. Ve **أَفْرَشْتُه**: ona develerden küçük yahut büyük **فَرَشاً** verdim.

Leys dedi ki: **الْفَرْشُ** **فَرَشَ يَفْرُشُ**un mastarıdır; o, döşeği yaymadır. Ve **الْفَرْشُ**: üç yaprak yahut daha fazla yapraklı ekindir. Ve denir: kuş **فَرَّشَ** **تَفْرِيشاً**; eğer bir şeyin üzerinde kanat çırpmaya başladıysa; o, **الشَّرْشَرَةُ** ve **الرَّفْرَفَةُ**dir. Ve denir: ona vurdu; ondan **ما أَفْرَشَ** etmedi ta ki öldü; yani ondan ayrılmadı. Ve **نَاقَةٌ مَفْرُوشَةُ الرِّجْل**: eğer onda yarılma ve eğrilik varsa. Şu beyit okundu:
مَفْرُوشَةُ الرِّجْلِ فَرْشاً لَمْ يَكُنْ عَقَلاَ

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْفَرْشُ** övgüdür; **العَقْلُ** yergidir. Ve **الفَرْشُ**: devenin ayağında genişliktir; eğer çok olursa o **عَقَل**dir.

Leys: **فَرَشْتُ** falanı; yani ona **فَرَشْتُ**. Ve denir: işimi ona **فَرشْتُهُ**; yani hepsini yaydım.
Ve falan, altına toprak yahut elbise serdi: **وافْتَرش**. Ve falan, dilini serdi: **وافْتَرَشَ**; dilediği gibi konuşur.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: ( Namazda yırtıcının **افتِراشِ**ından nehyetti; o, kollarını yayması ve onları yerden kaldırmamasıdır; secde ettiğinde göğsünü boşaltarak; köpeğin kollarını **يَفْتَرِشُ** etmesi gibi ). Kurt da, iki kolu üzerine çöktüğünde ve onları yere uzattığında onun gibidir. Şair dedi ki:
تَرَى السِّرْحَانَ مْفْتَرِشاً يَدَيْهِ
كأَنَّ بَيَاضَ لَبَّتِهِ الصَّديعُ

Ve denir: falan, falanla karşılaştı da onu **افتَرَشَهُ**; eğer onu yere serdiyse. Ve yer, insanların **فِراشُ**ıdır.

Leys dedi ki: denir: falan evini **فَرَشَ** etti; eğer onu tuğla yahut levha ile döşediyse. Ve dilin **فِراشُ**ı: onun altındaki et parçasıdır. Ve başın **فِراشُ**ı: kafatasından ince yollar (ince tabakalar)dır.

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asma‘î dedi: yaralardan **المُنَقِّلَةُ**, kemiklerin **فَراشُ**unun çıktığıdır; o, etin altında, kemiğin üzerinde bulunan bir kabuktur.

Nâbiga dedi ki:
ويَتْبَعُهَا منهم فَرَاشُ الحَواجِبِ

Leys dedi ki: **فَرَاشُ القَاعِ** ve çamur: su çekildikten sonra yer yüzünde çamurdan kuruyan şeydir.

Ebû Ubeyd dedi ki: **الفراشُ** **الضَّحْضَاح**tan daha azdır.

Zü’r-Rumme dedi ki:
وأَبْصَرْنَ أَنَّ القِنْعَ صارَتْ نِطَافُه
فَراشاً وأَنّ البَقْلَ ذَاوٍ ويَابِسُ

Zeccâc, Allah’ın sözü: ( **الْقَارِعَةُ** يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ ) ( **القارعة : 4** ) hakkında dedi ki: **الفَراشُ**: küçük pireler gibi gördüğün şeydir; ateşe düşüp durur. Allah Teâlâ, diriliş gününde insanları yayılmış çekirgeye ve saçılmış **الفَراشِ**a benzetti; çünkü diriltildiklerinde, çekirgenin birbirine dalgalanması gibi, birbirlerinin içine dalgalanırlar.

Ferrâ, şu sözünde: ( **النَّاسُ كَالْفَرَاشِ** ): çekirgenin kalabalık güruhu gibi; bir kısmı bir kısmının üstüne biner; insanlar da o gün böylece birbirlerinin içinde dolaşır, demek ister.

Leys dedi ki: **الفَرَاشُ**: uçan şeydir. Şu sözü okuttu:
أَوْدَى بِحِلْمِهُمُ الْفِياشُ فَحِلْمُهم
حلْمُ الفَراشِ غَشِينَ نَارَ المُصْطَلي

Dedi ki: erkeklerin hafifine **فَرَاشة** denir.
Dedi ki: denir: bir vuruş yaptı da başının **فراشَ**ını uçurdu; bu, kemiklerin başından ince parçalar halinde uçmasıdır. Ve kemikten yahut demirden her ince şey **فَرَاشَة**dır; inceliğinden dolayı kilidin **فراشة**sı böyle adlandırıldı.
Dedi ki: **الفراشَ**: kaş kemiğidir. Ve **المِفْرَشُ**: **الشَّاذَ كُونك** gibi olan bir şeydir.
Dedi ki: **المِفْرَشةُ** binek semerinin üzerinde olur; adam onun üzerine oturur; o, **المفرش**ten daha küçüktür.

( **نوادر الأعراب** )’da: at **أَفْرَشت** etti; eğer ağırdan aldıysa.

Ebû Ubeyde dedi ki: atlardan **الفَرِيشُ**: doğumundan sonra yedi gün geçmiş, aygırın aşabileceği çağa ulaşmış olandır; çoğulu **فَرَائش**.

Şemmâh dedi ki:
رَاحَتْ يُقَحِّمها ذُو أَزْمَلٍ وسَقَتْ
لَهُ الفرائشُ والسُّلبُ القيَاديدُ

Leys dedi ki: **جاريةُ فَريشٌ**: adam onu **افترَشها** etmiş; **فعيلٌ** (kalıbı) ( **افْتعل** )den gelmiştir.
Dedim ki: ondan başkası için ( **جارية فريش** ) işitmedim. Ve toynaklıdan **الفَرِيشُ**, kadınlardan lohusanın temizlenmişi mertebesindedir; ve develerden **العائِذ** mertebesindedir.

Amr, babasından: **الفراشُ**: kocadır. Ve **الفِراشُ**: kadındır. Ve **الفِراش**: ikisinin üzerinde yattığı şeydir. Ve **الفِراش**: evdir. Ve **الفِراش**: kuşun yuvasıdır.

Hüzelî dedi ki:
حتى انْتَهَيْتُ إلى فراشِ عزيزَةٍ
Şunu kastetti: kartalın yuvası. Ve **الفَراش**: dilin ağzın dibindeki yeridir.

Ferrâ, Allah Azze ve Celle’nin sözü: ( **وَمِنَ الأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا** ) ( **الأنعام : 142** ) hakkında dedi ki: **الحَمُولةُ**: işe ve yüke güç yetiren; **الفَرْش**: küçüklerdir.

Ebû İshâk dedi ki: dil ehli, **الفَرْشُ**un develerin küçükleri olduğunda icmâ etti; ve koyun ile sığırın da **الفَرْش**tan olduğunda.
Dedi ki: tefsirde gelen şey, Celîl ve Azîz’in sözüne delalet eder: ( **ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِّنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ** ) ( **الأنعام : 143** ); bu, ( **حَمُولَةً وَفَرْشًا** ) sözünün bedeli olarak gelince, onu develerden sığır ve koyun için kıldı.

Dedim ki: başkası, tefsir ehlinin sözünü tahkik eden şu beyti okudu:
ولَنَا الحَامِلُ الحَمولةُ والفرْ
شُ من الضَّأْنِ والحُصُونُ الشِّيوفُ

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: denir: ölüm onlardan **أفرَش** etti; yani yükseldi. Ve denir: ona vurdu; ondan **ما أفرَشَ** etmedi ta ki onu öldürdü; yani ondan ayrılmadı.
Dedi ki: **الفرْشُ**: içinde **العُرْفُط** ve **السَّلَمُ** bulunan yerin alçak kısmıdır; develer onu yediğinde ağızları gevşer. Şu beyit okundu:
كَمِشفرِ النّابِ تلوكُ الفرْشَا

Leys dedi ki: ağaç ve odundan **الفرْشُ**: ince ve küçük olandır. Denir: onda ağaçtan ancak **فرشٌ** vardır.
Dedi ki: **الفرْشُ** hayvanlardan, ancak boğazlamaya yarayanlardır. Ve Peygamber’in sözü: ( **الوَلدُ للفراشِ وللعاهِر الحجَر** ); manası: **الفراشِ**ın sahibinindir; o da kocadır; ve cariyenin sahibinindir; çünkü onu hak ile **يَفترشها** eder. Bu, sözün muhtasarındandır; Celîl ve Azîz’in sözü gibi: ( **وَاسْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِى كُنَّا فِيهَا** ) ( **يوسف : 82** ); köy halkını kasteder.

Ve denir: kavim yolu **افترشَ** etti; eğer onu tuttuysa. Ve falan, Benî falanın kerimesini **افترشَ** etti de onunla iyi geçinmedi; eğer onunla evlendiyse. Ve denir: falan, arkadaşları için **متفرِّشٌ** kerimdir; eğer kendini onlar için seriyorsa.

Ebû Ubeyde dedi ki: iki kürek kemiğinin **فراشا**sı: onların dallarından boynun köküne ve sırtın düzlüğüne doğru yükselen şeydir.

Nadr dedi ki: **الفَراشَان**: dilin altında iki yeşil damardır. Şu beyit okundu:
خفيفُ النّعامةِ ذُو مَيْعةٍ
كثيفُ الفراشةِ ، ناتِي الصُّرَد
Bir atı vasfeder.

Ebû Ubeyd: **الْفَراش**: Lebîd’in sözünde terin kabarcıklarıdır:
فَرَاشُ المَسِيحِ كالْجُمانِ الْمُحَبَّبِ

İbn Şümeyl dedi ki: gemin **فَرَاشا**sı: **الْعِذَارَان**ın bağlandığı iki demir parçadır. Ve **الْعِذاران**: ense yanında birleştirilen iki kayıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْفَرْشُ**: yalandır. Denir: ne kadar **تَفْرُشُ** ediyorsun; yani ne kadar yalan söylüyorsun.

**رشف** : Leys dedi ki: **الرَّشْفُ**: havuzda kalan az sudur; develer onu ağızlarıyla **تَرْشُفُ** eder. Ve **الرَّشِيفُ**: suyu dudaklarla almaktır; o, emmeden üstündür. Şu beyit okundu:
سَقَيْنَ الْبَشَامَ الْمِسْكَ ثم رشَفنَهُ
رشيفَ الْغُرَيْرِيَّاتِ ماءَ الْوَقَائِع

Ve bir bedevînin şöyle dediğini işittim:
الْجَرْعُ أَرْوَى والرَّشِيفُ أَشْرَبُ

Bu, develer havuzu dolu bulduğunda suyunu **جَرْعاً** içmesindendir; ağızlarını doldurur; bu, onların kanmasına daha hızlıdır. Havuz dolmadan önce ağızlarına göre sulanırsa, suyu dudaklarıyla azar azar **تَرَشَّفَت** eder; ve ondan neredeyse kanmaz. Sulayıcılar, suya geleni öne geçirip havuzda suladıklarında, çobanlara, havuz taşmadıkça hayvanı suya getirmemelerini önceden bildirirler; çünkü az sulandığında neredeyse kanmaz; bu, onların: **الرَّشِيفُ أَشْرَبُ** sözünün manasıdır.

Ebû Ubeyd, el-Emevî’den: **الرَّشُوفُ**: ağzı hoş kadın.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّشُوفُ** kadınlardan: yeri kuru olan; ve **الرَّصُوفُ**: yeri dar olan.
Dedi ki: adam **أَرْشَفَ** etti ve **رَشَفَ** ve **رَشَّفَ**; eğer cariyesinin tükürüğünü emdiyse.

Şemmir dedi ki: Ebû Amr dedi: denir: **رَشِفْتُ** ve **رَشَفْتُ**: öptüm ve emdim.
Dedim ki: kim **رَشِفْتُ** derse **أَرْشَفُ** der; kim **رشَفْتُ** derse **أرْشُفُ** der.

**رفش** : Leys dedi ki: **الرَّفْشُ** ve **الرُّفْشُ**: iki Sevâdî lehçedir; o, onunla buğdayın **رَفْشاً** edildiği kürektir; bazıları ona **المِرْفَشَة** adını verir. Selmân el-Fârisî’nin hadîsinde: ( onun iki kulağı **أَرْفَشَ** idi ).

Şemmir dedi ki: **الأرْفَش**: insanlardan ve başkalarından geniş kulaklı olandır. Ve **رَفِشَ يُرْفَشُ رَفَشاً**; **الرَّفْش**e benzetildi; o, ağaçtan kürektir.

Başkası dedi ki: adam, sönüklüğünden sonra **شَرُفُ** ederse ona: **من الرَّفْشِ إلى الْعَرْشِ** denir; yani, **الرَّفْش** ile çalışır iken, sonra mülk tahtına oturdu. Bu, Irak ehlinin darbımesellerindendir.

Ve **الرَّفْش** ayrıca: ezme ve dövmedir. Yemeği iyi yiyen kimse için denir: o, yemeği **رَفْشاً** **يَرْفُش** eder; ve onu **هَرْساً** ezer.

Ru’be dedi ki:
دَقّاً كَرَفْشِ الوَضِيم المَرْفُوشِ
أو كاخْتِلاقِ النُّورَةِ الجَموشِ

Ve denir: falan, **الرَّفْش** ve **القَفْش** içine düştü. **الرّفْشُ**: nimet ve emniyette yeme ve içmedir; **القَفْش**: nikâhtır.
Ve denir: falan **أَرْفَش** etti; eğer iki zayıf şeye düştüyse: yeme ve nikâh.

**شفر** : Leys dedi ki: **الشُّفْرُ**: gözün **شُفْرُ**udur. Ve **الشُّفْرُ**: kadının **هَنِ**inin kenarıdır; ve **الْمِشْفَر**in ucu.

Münzirî bana haber verdi; Ebû’l-Heysem’den; Nusayr’dan: dedi ki: kadının ferci’nin iki yanına **الأسْكَتَان** denir; ikisinin iki ucuna **الشُّفْران** denir.
Dedim ki: gözün **شُفْرُ**u: göz kapaklarından kirpiklerin bitim yerleridir.

Leys dedi ki: kadının **هَنِ**inde de ikisi **الشَّافِرَان**dır. Dedi ki: **الْمِشْفَر** ancak deve içindir denir.

Ebû Ubeyd dedi ki: **مَشَافِرُ الْحَبَشِ** ancak, develerin **مشَافِر**ine benzetme olarak söylendi. Ve vadinin **شَفيرُ**i: onun kenarının sınırıdır; cehennemin **شَفيرُ**i de böyledir; Allah Teâlâ’dan ona karşı sığınırız.

Leys dedi ki: **امْرأَةٌ شفِيرَةٌ** ve **شِفَرةٌ**; o, **نَقِبضَةُ الْعَقِيرَة**dir.

Hadîste: ( falan, seferde kavmin **شَفْرَةَ**si idi ); manası: onların hizmetçisiydi; onların işini onlara yeterdi; et kesmede ve başkasında kullanılan **الشَّفْرَة**ye benzetildi.

Leys dedi ki: **الشَّفْرَةُ**: geniş bıçaktır; çoğulu **شَفْرٌ** ve **شِفَار**. Ve kılıçların **شَفَرَاتُ**ı: keskinliğinin kenarlarıdır.

Kümeyt, kılıçları vasfederek dedi ki:
يَرَى الرَّاءُون بالشَّفَرَاتِ منها
وُقودَ أبِي حُبَاحِبَ والظُّبِينَا

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: denir: evde **شَفْرٌ** yok; şîn’in fethasıyla.

Şemmir dedi ki: şîn’in zammıyla **شُفْرٌ** caiz olmaz.

Lihyânî dedi ki: **شُفْرٌ** bir lugattır.

Zü’r-Rumme, nefiy harfi olmaksızın onda dedi ki:
تَمُرُّ لَنَا الأَيَّامُ ما لَمَحَتْ لَنا
بَصِيرَةُ عَيْنٍ مِنْ سِوَانا إلى شَفْرٍ
Yani: bizden bir göz, bizden başkasından bir insana bakmadı.

Leys dedi ki: **الشُّفَارِيّ**: yerbû‘lardan bir türdür; onlara **ضأن اليرابيع** denir; onların en semizi ve en faziletlisidir; kulaklarında uzunluk olur. Ve **اليَرْبُوعِ الشُّفَارِيّ**nin, bacağının ortasında bir tırnağı vardır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَفَر**; eğer bir insana eziyet ettiyse. Ve **شَفَر**; eğer eksilttiyse. Ve **الشَّافِر**: malını helâk eden. Ve **الزَّافِرُ**: yiğit. Ve adamın malı **شَفَّرَ** etti; eğer azaldıysa. Ve **عَيْشٌ مُشَفِّرُ**: dar.

Şair, açgözlülük ve isteme ile kadınları anarak dedi ki:
مُولَعَاتٌ بِهاتِ هَاتِ فإنْ شَفّ
رمالٌ سأَلْن منك الْخِلاعَا

Diğeri dedi ki:
قَدْ شَفَّرَتْ نَفَقاتُ الْقَومِ بَعْدَكُمُ
فأَصْبَحُوا لَيْسَ فيهم غَيْرُ مَلْهُوفِ

Ebû Ubeyd: **أُذُنٌ شُفَارِيَّةٌ** ve **شُرَافِيَّةٌ**; yani iri. Ebû Zeyd dedi ki: o, uzun olandır.

el-Ferrâ, **الدُّبَيْرِيَّة**’den: evde ne bir göz vardır, ne **شَفْرَةٌ**, ne de **شَفْرٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ من الذي قبله. من ذلك الشَّرْس: شِدّة الدَّعْكِ للشّيء. يقال شرَسْتُهُ شَرساً. والشَّريس: الشَّكِس الكثير الخِلاف([2]). ويقال تَشَارَسَ القومُ، إِذا تَعَادَوا([3]). ويقال إنَّ الشِّرْس نبتٌ بَشِع الطّعم. والأشرس: الرَّجُل الجريء على القتال. ويقال إن الشِّراس الرِّباق([4]).
(شرص) الشين والراء والصاد ما أحسب فيه شيئاً * صحيحاً، لأنِّي لا أرى قياسَهَ مطّرِداً. على أنَّهم يقولون إن الشِّرْصَتَيْن([5]): ناحيتا النّاصية مما رقَّ فيه الشَّعَر. ويقال لكلِّ ضخمٍ رِخْو: شِرْواص([6]). ويقال إنَّ الشَّرَص الغَلْظَ من الأرض.
(شرط) الشين والراء والطاء أصلٌ يدلُّ على عَلَمٍ وعلامة، وما قارب ذلك من عَلَم. من ذلك الشَّرَط العَلاَمة. وأشراط الساعة: علاماتُها. ومن ذلك الحديث حين ذكر أشراط الساعة، وهي علاماتها. وسمِّي الشُّرَط لأنّهم جعلوا لأنفسهم عَلامةً يُعرَفون بها. ويقولون: أَشرَطَ فلاَنٌ نفسَه للهَلكة، إِذا جعلَها عَلَمَاً للهلاك. ويقال أَشْرَطَ من إِبله وغنمه، إِذا أعدَّ منها شيئاً للبيع. قال الشاعر:([7])
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
ومن الباب شَرْط الحاجم، وهو معلومٌ، لأنَّ ذلك علامةٌ وأَثَر. ويقال إنَّ أشراطَ السّاعة أوائِلُها. ومن الباب الشّريط، وهو خَيط يُرْبَق به البَهْم. وإِنّما سمِّي بذلك لأنَّها إذا رُبِطَتْ به صار لذلك أَثَر. ومن الباب الشَّرَط، وهو المَسِيل الصَّغير يجيء من قدر عشر أذرع، وسمِّي بذلك لأنَّه أثّر في الأرض كَشَرْط الحاجم.
ومن الباب الشَّرَطانِ : نجمانِ يقال إنَّهما قرنا الحَمَل، وهما مَعْلَمانِ مُشْتَهِران. ويقال جملٌ شِرواطٌ، أي ضَخْم. وإِنّما سُمِّيَ شِرواطاً لأنَّه إِذا كان مع إِبل تبيَّن كأنَّه عَلَم. قال حسّانٌ:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ([8])ففيه أقوال: قال قوم: أراد به الشّرَطينِ والثالثَ بين يديهما، ويكون على هذا قول من سمّى الثلاثة أشراطاً([9]). قال العجاج:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ([10]) *
وقال قوم: أراد بالأشراط الحَرَس. ويقال: الأشراط سِفْلة القوم. قال الشاعر:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا([11])ومن ذلك شَرَط المِعْزَى، وهي رُذَالُها، في قول جرير:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ([12])وقال قوم: اشتقاق الشُّرَط من هذا لأنَّهم رُذَال. وقال آخرون: إِنَّما سُمُّوا شرَطاً لأنَّهم جَعَلوا لأنفسهم علامةً يُعرَفون بها، فأمَّا الشَّرَط التي هي الرُّذَال فإنّ وجهَ القياس فيها أنَّها تُشْرَط، أي تقدّم أبداً للنّوائب قبل الجُبار، فهي كالذي قُلْنَاهُ في قوله: "فأشرط فيها نَفْسَه"، أي جعلها عَلَماً للهلاك.
(شرع) الشين والراء والعين أصلٌ واحدٌ، وهو شيءٌ يُفتَح في امتدادٍ يكون فيه. من ذلك الشّريعة، وهي مورد الشَّارِبة الماء. واشتُقّ من ذلك الشِّرْعة في الدِّين، والشَّريعة. قال الله تعالى: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾  [المائدة 48]، وقال سبحانه: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾  [الجاثية 18]. وقال الشَّاعر في شريعة الماء:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي([13])
ومن الباب: أشرعت الرُّمَح نحوه إشراعاً. ورَّبما قالوا في هذا شَرَعْت. والإبْل الشُّرُوع: التي شَرَعَت ورَوِيَت. ويُقال أشرعْتُ طريقاً، إِذا أنفذتَه وفتحتَه، وشرعت أيضاً. وحِيتانٌ شُرَّع: تَخفِض رؤوسَها تشرب([14]). وشَرَعْت الإِبلَ، إِذا أمكنتَها من الشّريعة. هذا هو الأصل ثم حُمِل عليه كلُّ شيءٍ يُمدُّ في رفعةٍ وغير رفعة. من ذلك الشِّرَع، وهي الأوتار، واحدتها شِرْعة، والشراع جمع الجمع. قال الشاعر:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع([15]) *
ومن ذلك شِرَاع السَّفينة، وهو ممدودٌ في علوٍّ،  وشُبّه بذلك عنقُ البعير فقيل شرَعَ البعيرُ عنقَه. وقد مَدَّ شِراعَه إذا رفَعَ عُنقَه. وقيل في التَّفسير في قولـه تعالى: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: إِنّها الرافعةُ رؤوسَها، ومنه قولهم: رُمْحٌ شُرَاعيٌّ، أي طويل، في قول الهُذَليّ([16]). ومن الفتح الذي ذكرناه أوّلاً روايةُ ابنِ السِّكّيت: شرعت الإهاب، إِذا شقَقتَ ما بين رِجلَيه.
(شرف) الشين والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. فالشَّرَف: *العُلُّوّ. والشريف([17]): الرجل العالي. ورجلٌ شريفٌ من قوم أشراف، يقال إِنَّه جمعٌ نادر، كحبيب وأحباب، ويتيم وأيتام. ويقال للذي غَلَبَهُ غيرُه بالشَّرَف مشروف. ويقال استشرفتُ الشّيءَ، إِذا رفعتَ بصرك تنظرُ إليه. ويقال للأنوف الأشراف، الواحدُ شرف. والمَشْرَف([18]): المكان تُشرِف عليه وتعلوه. ومشارف الأرض: أعاليها. والمشرفيّة: منسوبة إلى مَشَارف الشام. ويقال إنَّ الشُّرْفَة: خِيار المال، واشتقاقه من الشُّرْفة التي تُشَرَّفُ بها القصور، والجمع شُرَف. والمُستشرِف من الخيل: العظيم الطَّويل. قال الخليل: سهمٌ شارف: دقيق طويل، وأُذُنٌ شَرْفاءُ: طويلةُ القُوف([19]). ومَنْكِبٌ أشرفُ:عالٍ. فأَمَّا النّاقة الشَّارفُ فهي المُسِنَّة الهَرِمَة من الإِبل، وهذا ممكنٌ  أن يكون من العلوّ في السّنّ. وذُكِر عن الخليل أنَّ السَّهْم الشارف من هذا، وهو الذي طال [عهدُهُ] بالصِّيان([20]) فانتكث عَقَبُهُ وريشُهُ. قال أوس:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ([21])ويزعمون أن شُرَيْفَاً أطولُ جَبَلٍ في الأرض.
(شرق) الشين والراء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إضاءةٍ وفتحٍ. من ذلك شَرَقَت الشّمسُ، إذا طلعت. وأشرقت، إذا أضاءت. والشُّرُوق: طُلوعها. ويقولون: لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ، أي طَلَعَ، يُرَاد بذلك طُلُوع الشمس. وأيّام التَّشْريق سمِّيت بذلك لأنَّ لحوم الأضاحِي تُشرَّق فيها للشَّمس. وناسٌ يقولون: سمِّيت بذلك لقولهم: "أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير". والمَشْرِقَانِ: مَشْرِقَا الصَّيفِ والشِّتاء. والشَّرْق: المَشْرِق. وقال قوم: إنَّ اللحمَ الأحمرَ يُسمَّى شَرْقاً.  فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه من حُمرته كأنه مُشْرِق.
ومن قياس هذا الباب: الشّاةُ الشّرقاء: المشقوقة الأُذُن، وهو من الفَتح الذي وصفناه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: شَرِقَ بالماء، إِذا غَصَّ به شَرَقَاً. قال عديّ:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([22])(شرك) الشين والراء والكاف أصلانِ، أحدُهما يدلُّ على مقارنَة وخِلاَفِ انفراد، والآخر يدلُّ على امتدادٍ واستقامة.
فالأول الشِّرْكة، وهو أن يكون الشيءُ بين اثنين لا ينفردُ به أحدهما. ويقال شاركتُ فلاناً في الشيء، إذا صِرْتَ شريكه. وأشركْتُ فلاناً، إذا جعلتَه شريكاً لك. قال الله جلَّ ثناؤهُ في قِصَّةِ موسى: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. ويقال في الدُّعاء: اللهم أشرِكْنا في دعاء المؤمنين، أي اجعلنا لهم شركاءَ في ذلك، وشَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه.
وأمّا الأصل الآخر فالشرَك: لَقَم الطّريق، وهو شِرَاكُه أيضاً. وشِرَاك النَّعْل مشبَّه بهذا. ومنه شَرَكُ الصّائِدِ، سمِّي بذلك لامتداده.
(شرم) الشين والراء والميم أصلٌ واحدٌ لا يُخْلف، وهو يدلُّ على خَرْقٍ في الشيء ومَزْق. من ذلك قولُهم: تشرّم الشيء، إذا تمزّق. ومنه الحديث: "أَنَّهُ أُتِيَ بِمُصْحَفٍ قد تَشَرَّمتْ حواشيه". ومن الباب الشّرِيم، وهي المرأة المُفْضاة. والشَّرْم: قَطْعٌ من الأرنبة، وقَطْعٌ من ثَفْر النَّاقة([23]). والشَّارم: السهم الذي يَشرِمُ جانبَ الغَرَض. ويقال شَرَم له من ماله، إِذا قَطَع له من ماله قطعةً قليلة. والشَّرْم يقال إِنّه لُجَّة في البحر. وسَمِعت مَن يقول إِن الشَّرْمَ كالخَرْق في جانب البحر، كالمدخَل إلى البحر. وهذا أقيَسُ من القول الأوّل. قال:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ([24])ويقال عُشْب شَرْمٌ، إِذا شُرِمَ أعلاه، أي أُكِل.
(شري) الشين والراء والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على تعارضٍ من الاثنين في أمرين أخذاً وإِعطاءً مُمَاثَلةً، والآخر نبتٌ، و*الثالث هَيْجٌ في الشيء وعلُوّ.
فالأوّل قولهم: شَرَيت الشيء واشتريتُه، إِذا أخذتَه من صاحبه بثَمنه. وربما قالوا: شَريتُ: إِذا بعتَ. قال الله تعالى: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. ومما يدلُّ على المماثلة قولهم: هذا شَرْوَى هذا، أي مِثْلُهُ. وفُلاَنٌ شَروَى فلانٍ. ومنه حديث شريح في قوسٍ كَسَرَها رجلٌ لرجُل فقال شُريح: "شَرواها" أي مثلُها. وأشراء الشيء: نواحيه، الواحد شَرىً، وسمِّي بذلك لأنَّه كالنّاحية الأخرى. والشِّرَى مقصور، يقال شَرَى الشيءَ شِرىً. وأمَّا النَّبْت فالشّرْيُ، يقال إِنّه الحنظل. ويقولون الشَّرْية: النَّخْلة التي تنبُت من النَّواة. قال رُؤبة:
* وشرية في قرية *
والشَّرَى : موضع كثير الدّغَل والأُسْدِ. قال:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25]) والشِّريان من شجر القِسِيّ.
والأصل الثالث: قولهم شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً، إِذا استُطِيرَ غَضَبَاً، ويقال شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً، إِذا أسرع. وشَرِي البرقُ، إِذا استطار. قال الشاعر:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])ويقال استشرى الرجُل، إِذا لجَّ في الأمر. ويقال شَرِي زِمامُ النّاقة يَشْرى شَرىً، إِذا كثُر اضطرابُهُ. ويقولون: "كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى"([27]).
(شرب) الشين والراء والباء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الشُّرب المعروف، ثمّ يُحمل عليه ما يقاربُه مجازاً وتشبيهاً. تقول: شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً، وهو المصدر. والشُّرْب الاسم. والشَّرب: القوم الذين يَشْرَبون. والشِّرب: الحظُّ من الماء. قال الشاعر([28]) في الشَّرْب:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
والشَّرَبَة: ماءٌ يجمع حول النَّخلة يكون منها شُربها، والجمع شَرَبٌ. والمَشْرَبة: الموضع الذي يَشْرب منه النّاس، وفي الحديث: "ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ". والمَشْرَب: الوجه الذي يُشرب منه، ويكون موضعاً ويكون مصدراً. والشَّريب: الذي يُشارِبُكَ. ويقال أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ، أي ادَّعيتَ عليَّ شُربَه، وهذا مَثَلٌ، وذلك إِذا ادَّعَى عليه ما لم يفعَلْه. وماء شَروبٌ وشَريبٌ، إذا صلَح أن يُشْرَبَ وفيه بعضُ الكراهة. والإشراب: لونٌ قد أُشْرِبَ من لَون، يقال: [فيه([29])] شُرْبَةُ حُمْرةٍ. ويقال أُشْرِبَ فلانٌ حبَّ فلانٍ، إِذا خالطَ قلبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾  [البقرة 93]، قال المفسرون حُبَّ العِجْل. قال الشيباني: الشَّرْب الفَهْم، يقال شَربَ يَشْرُب شَرْباً، إِذا فَهِم. ويقال اسْمَع ثم اشْرُبْ([30]). والشاربة: القوم يكونون على ضَفّةِ نهر، ولهم ماؤُه. وشارب الإنسان معروف، ويجمع على شواربَ. والشَّوارب أيضاً: عروقٌ مُحدقةٌ بالحُلْقوم. وحمارٌ صَخِب الشَّوارب من هذا، إِذا كان شديدَ النَّهيقِ. والشارب في السيف([31]).
وأمّا اشرأبَّ فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس كأنّه كالمتهيِّئ للشُّرب، فيمدُّ عنقَه لـه. ثم يقاس على ذلك فيقال اشرأبّ لينظر شُرَأْبِيبَةً. وإنمّا زيدت الهمزةُ فرقاً بين المعنيين. وشَرَبَّةُ: مكان.
(شرث) الشين والراء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو الشَّرَث، وهو غِلظ الأصابع والكَفّيْن.
(شرج) الشين والراء والجيم أصلٌ منقاس يدُلُّ على اختلاطٍ ومُداخَلة. من ذلك الشَّرَجُ وهي العُرَى، سُمِّيت بذلك لأنّها تتداخل. ويقال شَرَجْتُ اللَّبنَ ، إِذا نضَدْته. ويقال شَرَّجْتُ الشرابَ، إِذا مَزَجْتَه. ويقال: إنَّ الشَّريجة القوسُ يكون عودُها لونَين. ويقال تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ، إِذا تداخَلاَ. هذا هو الأصل. قولهم: أصبَحَ الناسُ في هذا الأمر شَرْجَيْنِ، فيُظَنُّ  أنّهم أصبحوا فِرْقَين. وهذا كذا يقال، وهو يرجع إلى المعنى الذي ذكرناه؛  لأنهم إذا اختلفوا اختلَطَ * الرّأيُ  والكلامُ وصارت مراجعاتٌ، كما قال زُهير:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ([32])وأمّا شَرَج الوادي فمنفَسَحُه، والجمع أشراج.
(شرح) الشين والراء والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الفتح والبيان. من ذلك شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً، إِذا بيَّنتَه. واشتقاقهُ من تشريح اللحم.
(شرخ) الشين والراء والخاء أصلان: أحدهما رَيْعان الشيء، وذلك يكون في النّتاج في غالب الأمر. والآخَر يدلُّ على تساوٍ في شيئين متقابلين.
فالأوّل شَرخ الشّباب: أوّلُه ورَيْعانه. وشَرخُ كلِّ سنةٍ: نِتاجها من أولاد الأنعام. وقد شَرَخَ نابُ البعيرِ، إذا شقَّ البَضْعة وخرج. وقال الشاعر([33]):
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
والأصل الآخر: الشَّرْخانِ، يقال لآخِرةِ الرّحْل وواسطتِه شَرخانِ. وَشَرْخَتَا السَّهمِ: زَنَمَتَا فُوقِه([34])،  و[هو([35])] موضِعُ الوتر بينهما.
(شرد) الشين والراء والدال أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تنفيرٍ وإِبعاد، وعلى نِفَارٍ وبُعدٍ، في انتشار. وقد يقال للواحد([36]). من ذلك شَرَد البعيرُ شُرودا. وشَرّدْتُ الإبلَ تشريداً أُشرِّدُهَا. ومنه قوله جلَّ ثناؤه:﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾  [الأنفال 57]، يريد نكِّل بهم وسَمِّع. وهو ذلك المعنى، أنَّ المُذْنِب إذا أَذْنَبَ وعُوقِبَ عليه، فقد شُرِّدَ بتلك العقوبة غيرُهُ، لأنَّه يحذرُ مثلَ ما وقع بالمذْنِبِ فَيَشْرُد عن الذَّنْبِ وَينْكُلُ. والله أعلم.
--------------ــ
([1]) التكملة من المجمل. وقبلها في الأصل: "شرزت"، صوابه من المجمل.
([2]) ويقال: "شرس" و"أشرس" أيضاً.
([3]) في الأصل:" تهادوا"، صوابه من المجمل واللسان.
([4]) كذا وردت الكلمة بضبطها في الأصل. فإن صحت كانت جمع ربق، بالكسر، وهو الحبل والحلقة  يشد بها الغنم الصغار.
([5]) في الأصل:" الصرشصتين"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) ذكرت في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([7]) هو أوس بن حجر. ديوانه 21 واللسان (شرط، عصم).
([8]) ديوان حسان 235 واللسان (شرط). وفي الديوان: "خفقة الأشراط".
([9]) في المجمل: "وعلى ذلك تأويل من يسمي تلك الثلاثة أشراطاً".
([10]) ديوان العجاج 69 واللسان (شرط).
([11]) أنشده في اللسان (شرط).
([12]) ديوان جرير 266 واللسان (شرط).
([13]) البيت لامرئ القيس، وليس في ديوانه، هو في معجم البلدان، في رسم (ضارج) مع قصة تتعلق به.
([14]) في المجمل: "والحيتان الشرع: الرافعة رؤوسها، ويقال بل الخافضة".
([15]) سبقت قطعة منه في (زهر)، وتمام إنشاده في الحواشي.
([16]) هو قول ساعدة بن جُؤَيَّة:
أنحى عليها شُرَاعيَّاً فغادرها  *** لدى المزاحِفِ تلَّى في نضوخ دمِ
 ([17]) في الأصل: "والشرف"، صوابه في المجمل.
([18]) ضبطت في اللسان بضم الميم، من أشرف. وضبطت في المجمل بفتحها.
([19]) قوف الأذن، بضم القاف، أعلاها، أو مستدار سمها. وفي الأصل: "الفوق"، تحريف. وفي المجمل: "طويلة" فقط.
([20]) الصيان والصيانة والصون والحفظ بمعنى. وفي الأصل: "بالصبيان"، صوابه في المجمل. وفي اللسان:
(11: 74): "بالصيانة". وكلمة "عهده" من المجمل.
([21]) ديوان أوس بن حجر 16 واللسان (شرف).
([22]) اللسان (عصر، شرق)، والحيوان ( 5: 138، 593)،  والأغاني (2: 24).
 ([23]) في الأصل: "من فقر الناقة"، تحريف. وفي المجمل: "قطع الأرنبة وثفر الناقة".
([24]) البيت لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93، وأمالي القالي (1: 148). ويروى: "على رمث في البحر".
([25]) هو الأشهب بن رميلة، كما في البيان (2: 242)، والكامل 33، 348 والعقد (1: 53)، واللسان (حرد). وانظر الحيوان (4: 245).
([26]) البيت في اللسان (شرى).
([27]) المعروف: "كل مجر في الخلاء يسر". انظر الحيوان (1: 88/ 4: 207).
([28]) هو الأعشى، ديوانه 43، وشرح القصائد العشر للتبريزي 283، وقد سبق في (شيم).
([29])  التكملة من المجمل. وفي اللسان (1: 473): "وفيه شربة من حمرة، أي إشراب".
([30]) في اللسان: "ويقال للبليد: احلب ثم اشرب، أي ابرك ثم افهم. وحلب، إذا برك".
([31]) في اللسان: "الشاربان في السيف أسفل القائم، أنفان طويلان، أحدهما من هذا الجانب والآخر من هذا الجانب".
([32]) ديوان زهير  164 واللسان (لبك). واللبك: المختلط.
([33]) هو حسان بن ثابت. ديوانه 413 واللسان (شرخ)، والحيوان: (3: 108 / 6: 244).
([34]) في الأصل: "وشرختا السهم زينا فوقه". صوابه من المجمل، ونحوه في اللسان.
([35]) التكملة من المجمل.
([36]) كذا وردت هذه الجملة، وأراها مقحمة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الشين والراء وما يثلثهما**)
(**شرز**) **الشين والراء والزّاء**; bütün dallarında: helâk, çekişme ve bunun dışındakilerden, hayrın zıddına delâlet eden bir asıldır. Bundan: Arapların düşmana söyleyişi: **أَشْرزَه الله**, yani onu helâk etti. Ve onu **بِشَرْزةٍ** ile attı, yani bir helâk edici şeyle. Ve denilir ki **المشارَزة**; **المصاحبة** ve **المنازعة** gibidir. Ve **المشارِز**: kötü huylu, yaratılışı sert adamdır.
Ve babdandır: **أَشْرزت [الشيء([1])]**; onu kesip de birleştirmediğin zaman.

(**شرس**) **الشين والراء والسين**; kendinden öncekinin yakın bir aslıdır. Bundan: **الشَّرْس**: bir şeyin ovulmasının şiddeti. Denilir: **شرَسْتُهُ شَرساً**. Ve **الشَّريس**: çok muhalefet eden inatçı([2]). Ve denilir: **تَشَارَسَ القومُ**; birbirlerine düşman oldukları zaman([3]). Ve denilir ki **الشِّرْس**; tadı çirkin bir bitkidir. Ve **الأشرس**: savaşmaya cüretkâr adamdır. Ve denilir ki **الشِّراس** **الرِّباق**tır([4]).

(**شرص**) **الشين والراء والصاد**; onda *sahih* bir şey bulunduğunu sanmıyorum; çünkü onun kıyasının düzenli yürüdüğünü görmüyorum. Şu var ki onlar derler ki **الشِّرْصَتَيْن**([5]): saçın inceldiği yerden, perçemin iki yanı. Ve her iri yumuşağa denilir: **شِرْواص**([6]). Ve denilir ki **الشَّرَص**; yerin kalın/sert olanıdır.

(**شرط**) **الشين والراء والطاء**; bir alâmet ve işarete, ve alâmetten ona yakın olana delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّرَط**: alâmettir. Ve **أشراط الساعة**: onun alâmetleridir. Ve bundan, kıyametin **أشراط**ını zikrettiği vakit hadistir; o, onun alâmetleridir. Ve **الشُّرَط** diye adlandırıldı; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ve derler: **أَشرَطَ** falan kimse nefsini helâke; onu helâk için bir alâmet kıldığı zaman. Ve denilir: **أَشْرَطَ** develerinden ve koyunlarından; onlardan satış için bir şey hazırladığı zaman. Şair dedi ki:([7])
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا

Ve babdandır **شَرْط الحاجم**; o bilinir; çünkü bu bir alâmet ve izdir. Ve denilir ki **أشراطَ السّاعة**; onun evvelleridir. Ve babdandır **الشّريط**; kuzuların bağlandığı iptir. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onunla bağlandıkları zaman bunun bir izi olur. Ve babdandır **الشَّرَط**; yaklaşık on arşın miktarından gelen küçük akıntıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü yerde, hacamatçının **شَرْط**ı gibi iz bırakmıştır.

Ve babdandır **الشَّرَطانِ**: iki yıldızdır; denilir ki onlar Koç’un iki boynuzudur; ve ikisi meşhur iki işarettir. Ve denilir: **جملٌ شِرواطٌ**; yani iri. Ancak **شِرواطاً** diye adlandırıldı; çünkü develerle birlikte olduğu zaman, sanki bir alâmetmiş gibi belirginleşir. Hassân dedi ki:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ([8])
Bunda sözler vardır: Bir kavim dedi: bununla **الشّرَطينِ**i ve onların önünde üçüncüyü kastetti; buna göre, üçünü **أشراطاً** diye adlandıranın sözü olur([9]). el-‘Accâc dedi ki:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ([10]) *
Bir kavim dedi: **الأشراط** ile **الحَرَس**ı kastetti. Ve denilir: **الأشراط** kavmin aşağı tabakasıdır. Şair dedi ki:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا([11])
Bundan: Cerîr’in sözünde **شَرَط المِعْزَى**; o, onun rezilleridir:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ([12])
Bir kavim dedi: **الشُّرَط**ın iştikakı bundandır; çünkü onlar rezillerdir. Başkaları dedi: ancak **شرَطاً** diye adlandırıldılar; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ama reziller olan **الشَّرَط**a gelince, onda kıyasın yönü şudur: onlar **تُشْرَط** edilir; yani zor olaylar için, cebbar(lar)dan önce daima öne sürülür; bu, “**فأشرط فيها نَفْسَه**” sözünde dediğimiz gibidir; yani onu helâk için bir alâmet kıldı.

(**شرع**) **الشين والراء والعين**; tek bir asıldır; o da, içinde bulunduğu bir uzanışta açılan bir şeydir. Bundan **الشّريعة**; su içenlerin suya varma yeridir. Bundan dinde **الشِّرْعة** ve **الشَّريعة** türetildi. Allah Teâlâ dedi ki: **﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾**  [المائدة 48], ve Sübhânehû dedi ki: **﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾**  [الجاثية 18]. Şair su şeriatı hakkında dedi ki:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي([13])

Ve babdandır: mızrakları ona doğru **أشرعت**; **إشراعاً**. Ve bazen bu hususta **شَرَعْت** derler. Ve **الإبْل الشُّرُوع**: **شَرَعَت** ve kandı (suya doydu) olanlardır. Ve denilir: **أشرعْتُ طريقاً**; onu geçirip açtığın zaman; ve **شرعت** da. Ve **حِيتانٌ شُرَّع**: başlarını indirir, içerler([14]). Ve **شَرَعْت الإِبلَ**; onları **الشّريعة**dan yararlanabilir kıldığın zaman. Bu asıldır; sonra bunun üzerine, yükseklikte ve yükseklik dışında uzatılan her şey taşındı. Bundan **الشِّرَع**; o, kirişlerdir; tekili **شِرْعة**; ve **الشراع** çoğulun çoğuludur. Şair dedi ki:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع([15]) *

Ve bundan **شِرَاع السَّفينة**; o, yüksekte uzatılmıştır; ve bununla devenin boynu benzetildi; böylece “deve boynunu **شرَعَ** etti” denildi. Ve boynunu kaldırdığı zaman “**شِراعَه**ı uzattı” denilir. Ve tefsirde, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: **﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾** [الأعراف 163]: “o, başlarını kaldıranlardır” denildi; ve bundan onların sözü: **رُمْحٌ شُرَاعيٌّ**; yani uzun; Hüzeli’nin sözünde([16]). İlk önce zikrettiğimiz açmadan, İbnü’s-Sikkît’in rivayeti: **شرعت الإهاب**; iki bacağı arasını yardığın zaman.

(**شرف**) **الشين والراء والفاء**; yükseklik ve yüceliğe delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشَّرَف**: *yükseklik. Ve **الشريف**([17]): yüce adam. Ve kavminden **أشراف** olan **شريف** adam; denilir ki bu nadir bir cem‘dir; **حبيب** ve **أحباب**, ve **يتيم** ve **أيتام** gibi. Ve şerefte başkası tarafından yenilene **مشروف** denilir. Ve denilir: **استشرفتُ الشّيءَ**; ona bakmak için gözünü kaldırdığın zaman. Ve burunlara **الأشراف** denilir; tekili **شرف**. Ve **المَشْرَف**([18]): üzerine çıkıp yükseldiğin yer. Ve **مشارف الأرض**: onun yüksekleridir. Ve **المشرفيّة**: Şam’ın **مَشَارف**ına nispetlidir. Ve denilir ki **الشُّرْفَة**: malın seçkinleridir; ve onun iştikakı, sarayların onunla yükseltildiği **الشُّرْفة**dandır; çoğulu **شُرَف**. Ve atlardan **المُستشرِف**: iri uzun olandır. Halîl dedi: **سهمٌ شارف**: ince uzun; ve **أُذُنٌ شَرْفاءُ**: **القُوف**u uzun([19]). Ve **مَنْكِبٌ أشرفُ**: yüksek. Ama **النّاقة الشَّارفُ**; develerden yaşlı ihtiyar olan dişi devedir; bu, yaşta yükseklikten olması mümkündür. Halîl’den zikredildi ki **السَّهْم الشارف** bundandır; o, **بالصِّيان**([20]) ile [**عهدُهُ**] uzamış olan; böylece onun topuğu ve tüyü bozulmuştur. Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ([21])
Ve iddia ederler ki **شُرَيْفَاً** yeryüzündeki en uzun dağdır.

(**شرق**) **الشين والراء والقاف**; aydınlanma ve açılmaya delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: **شَرَقَت الشّمسُ**; doğduğu zaman. Ve **أشرقت**; aydınlattığı zaman. Ve **الشُّرُوق**: onun doğuşudur. Ve derler: “**لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ**”; yani doğdu; bununla güneşin doğuşu kastedilir. Ve **أيّام التَّشْريق** bununla adlandırıldı; çünkü kurban etleri onda güneşe karşı **تُشرَّق** edilir. Ve bir topluluk der: “**أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير**” sözlerinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **المَشْرِقَانِ**: yazın ve kışın iki doğuş yeri. Ve **الشَّرْق**: **المَشْرِق**tir. Bir kavim dedi: kırmızı et **شَرْقاً** diye adlandırılır. Eğer sahih ise, kızıllığından dolayıdır; sanki aydınlanmış gibidir.

Bu babın kıyasından: **الشّاةُ الشّرقاء**; kulağı yarık olan; bu, tarif ettiğimiz açmadandır.

Bu babdan şâz olan: onların sözü **شَرِقَ بالماء**; onunla boğazı tıkandığı zaman, **شَرَقَاً**. ‘Adiyy dedi ki:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([22])

(**شرك**) **الشين والراء والكاف**; iki asıldır: birincisi, tek başına olmamanın zıddı olarak eşlik etmeye delâlet eder; ikincisi, uzama ve doğruluğa delâlet eder.

Birincisi **الشِّرْكة**; o, şeyin iki kişi arasında olup ikisinden birinin onunla tek başına kalmamasıdır. Ve denilir: **شاركتُ فلاناً في الشيء**; onun ortağı olduğun zaman. Ve **أشركْتُ فلاناً**; onu kendine ortak kıldığın zaman. Allah, Mûsâ kıssasında, celîl sena etti: **﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾** [طه 32]. Ve duada denilir: “Allah’ım, bizi müminlerin duasına **أشرِكْنا**”; yani bizi bunda onlara ortaklar kıl. Ve **شَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه**.

Diğer asıl ise **الشرَك**: yolun kıvrımıdır; ve onun **شِرَاكُه** da. Ve **شِرَاك النَّعْل** buna benzetilmiştir. Ve ondan **شَرَكُ الصّائِدِ**; uzamasından dolayı bununla adlandırıldı.

(**شرم**) **الشين والراء والميم**; değişmeyen tek bir asıldır; o, şeyde bir yırtık ve parçalanmaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **تشرّم الشيء**; parçalandığı zaman. Ve ondan hadis: “**أَنَّهُ أُتِيَ بِمُصْحَفٍ قد تَشَرَّمتْ حواشيه**”. Ve babdandır **الشّرِيم**; o, **المُفْضاة** kadındır. Ve **الشَّرْم**: burun ucundan bir kesik, ve dişi devenin **ثَفْر**inden bir kesiktir([23]). Ve **الشَّارم**: hedefin yanını kesen oktur. Ve denilir: malından ona **شَرَم** etti; malından ona az bir parça kestiği zaman. Ve **الشَّرْم** denilir ki denizde bir girdaptır. Ve “**الشَّرْم** denizin yanında bir yırtık gibidir; denize bir giriş gibidir” diyen birini işittim. Bu, birinci sözden daha kıyasîdir. Dedi ki:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ([24])
Ve denilir: **عُشْب شَرْمٌ**; üstü **شُرِمَ** olduğu zaman; yani yenildi.

(**شري**) **الشين والراء والحرف المعتل**; üç asıldır: birincisi, iki kişinin iki işte, alma ve verme olarak, benzerlik üzere karşı karşıya gelmesine delâlet eder; diğeri bir bitkidir; *üçüncüsü ise şeyde bir coşma ve yükselmedir.

Birincisi onların sözü: **شَرَيت** şeyi ve **اشتريتُه**; onu sahibinden bedeliyle aldığın zaman. Ve bazen **شَريتُ** derler: sattığın zaman. Allah Teâlâ dedi: **﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾** [يوسف 20]. Benzerliğe delâlet eden şeylerden onların sözü: “bu, bunun **شَرْوَى**sıdır”; yani onun mislidir. Ve falan kimse, falanın **شَروَى**sıdır. Ve ondan, bir adamın bir adam için kırdığı yay hakkında Şurayh’ın hadisi; Şurayh dedi ki: “**شَرواها**”; yani onun misli. Ve **أشراء** şey: onun yanlarıdır; tekili **شَرىً**; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, öteki yan gibi. Ve **الشِّرَى** maksûrdur; denilir: **شَرَى** şeyi **شِرىً**. Bitkiye gelince, o **الشّرْيُ**dir; denilir ki o, **الحنظل**dır. Ve derler: **الشَّرْية**; çekirdekten biten hurma fidanıdır. Ru’be dedi ki:
* وشرية في قرية *
Ve **الشَّرَى**: çalılığı ve aslanı çok bir yerdir. Dedi ki:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25])
Ve **الشِّريان** yay ağaçlarındandır.

Üçüncü asıl: onların sözü **شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً**; öfkeyle savrulduğu zaman. Ve denilir: **شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً**; hızlandığı zaman. Ve **شَرِي البرقُ**; savrulduğu zaman. Şair dedi ki:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])
Ve denilir: **استشرى الرجُل**; işte inatla ısrar ettiği zaman. Ve denilir: dişi devenin yuları **شَرِي** etti; **يَشْرى شَرىً**; onun çalkantısı çoğaldığı zaman. Ve derler: “**كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى**”([27]).

(**شرب**) **الشين والراء والباء**; kıyaslı, düzenli yürüyen tek bir asıldır; o, bilinen içmedir; sonra mecaz ve benzetme olarak ona yakın olan bunun üzerine taşınır. Dersin: **شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً**; o masdardır. Ve **الشُّرْب** isimdir. Ve **الشَّرب**: içen kavimdir. Ve **الشِّرب**: sudan paydır. Şair([28]) **الشَّرْب** hakkında dedi ki:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
Ve **الشَّرَبَة**: hurma ağacının etrafında toplanan, onun içmesi olan sudur; çoğulu **شَرَبٌ**. Ve **المَشْرَبة**: insanların içtiği yerdir; hadiste: “**ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ**”. Ve **المَشْرَب**: içilen yön; yer olur ve masdar olur. Ve **الشَّريب**: seninle birlikte içen. Ve denilir: **أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ**; yani onun içmesini bana isnat ettin; bu bir meseldir; bu, yapmadığı şeyi ona isnat ettiği zamandır. Ve **ماء شَروبٌ** ve **شَريبٌ**; içilmeye elverişli olup onda bir miktar hoşnutsuzluk bulunduğu zaman. Ve **الإشراب**: bir renkten içirilmiş bir renktir; denilir: [**فيه**([29])] **شُرْبَةُ حُمْرةٍ**. Ve denilir: falan kimse falanın sevgisini **أُشْرِبَ**; kalbine karıştığı zaman. Allah, celîl sena etti: **﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾**  [البقرة 93]; müfessirler dedi: buzağı sevgisini. Şeybânî dedi: **الشَّرْب** anlayıştır; denilir: **شَربَ يَشْرُب شَرْباً**; anladığı zaman. Ve denilir: **اسْمَع ثم اشْرُبْ**([30]). Ve **الشاربة**: bir nehir kıyısında olan ve onun suyu kendilerinin olan kavimdir. Ve insanın **شارب**ı bilinir; **شواربَ** üzerine cem‘ edilir. Ve **الشَّوارب** da: gırtlağı kuşatan damarlar. Ve bu kabildendir: **حمارٌ صَخِب الشَّوارب**; anırması şiddetli olduğu zaman. Ve kılıçta **الشارب**([31]).

Ama **اشرأبَّ**; bu kıyastan uzak değildir; sanki içmeye hazırlanır gibi; onun için boynunu uzatır. Sonra bunun üzerine kıyas edilir; böylece “bakmak için **اشرأبّ** etti: **شُرَأْبِيبَةً**” denilir. Ancak iki mânâ arasında ayırım için hemze artırıldı. Ve **شَرَبَّةُ**: bir yerdir.

(**شرث**) **الشين والراء والثاء**; tek bir asıldır; o da **الشَّرَث**tır; o, parmakların ve iki avucun kalınlığıdır.

(**شرج**) **الشين والراء والجيم**; kıyaslı bir asıldır; karışma ve iç içe girmeye delâlet eder. Bundan **الشَّرَجُ**; o, halkalardır; iç içe girdikleri için bununla adlandırıldı. Ve denilir: **شَرَجْتُ اللَّبنَ**; onu üst üste dizdiğin zaman. Ve denilir: **شَرَّجْتُ الشرابَ**; onu karıştırdığın zaman. Ve denilir: **الشَّريجة**; yayıdır; onun ağacı iki renk olur. Ve denilir: **تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ**; birbirine girdiği zaman. Bu asıldır. Onların sözü: insanlar bu işte **شَرْجَيْنِ** olarak sabahladı; böylece onların iki fırka olarak sabahladıkları sanılır. Bu böyle söylenir; ve zikrettiğimiz mânâya döner; çünkü ihtilafa düştükleri zaman görüş ve söz karışır, ve karşılıklı dönüp konuşmalar olur; Zuhayr’ın dediği gibi:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ([32])
Ama vadinin **شَرَج**ı; onun genişlemiş yeridir; çoğulu **أشراج**.

(**شرح**) **الشين والراء والحاء**; açma ve beyana delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: sözü ve başkasını **شرحت**; **شَرْحاً**; onu açıkladığın zaman. Ve onun iştikakı etin parçalanıp açılmasındandır.

(**شرخ**) **الشين والراء والخاء**; iki asıldır: birincisi, şeyin baharı/olgunluk çağıdır; bu, çoğu kez doğumda olur. Diğeri, karşılıklı iki şeyde eşitliğe delâlet eder.

Birincisi **شَرخ الشّباب**: onun evveli ve baharı. Ve her senenin **شَرخُ**u: davarların yavrularından o senenin doğumudur. Ve devenin azı dişi **شَرَخَ** etti; eti yarıp çıktığı zaman. Şair([33]) dedi ki:
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
Diğer asıl: **الشَّرْخانِ**; semerin sonuna ve ortasına **شَرخانِ** denilir. Ve okun **شَرْخَتَا**sı: onun **فُوق**unun iki çıkıntısıdır([34]); ve [**هو**([35])] ikisi arasındaki kiriş yeridir.

(**شرد**) **الشين والراء والدال**; tek bir asıldır; ürkütme ve uzaklaştırmaya, ve yayılma içinde kaçış ve uzaklığa delâlet eder. Ve tekil için de söylenebilir([36]). Bundan: deve **شَرَد** etti; **شُرودا**. Ve develeri **شَرّدْتُ**; **تشريداً**; onları **أُشرِّدُهَا**. Ve ondan, Allah’ın celîl sena ettiği sözü: **﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خْلْفَهُمْ﴾**  [الأنفال 57]; yani onlarla ibret ver ve duyur. Bu, o mânâdır: çünkü suçlu suç işleyip de onun üzerine cezalandırıldığı zaman, o ceza ile başkası **شُرِّدَ** edilmiş olur; çünkü suçluya olanın benzerinden sakınır; böylece günahtan **يَشْرُد** eder ve vazgeçer. Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ر ف
علا شرفاً من الأرض وعلوا أشرافاً وهو المكان المشـرف وحلّـوا مشـارف الـأرض‏:‏ أعاليهـا ومنه‏:‏ شارف الشأم‏.‏
واستشرف الشيء‏:‏ رفع رأسه ينظر إليه‏.‏
قال مزرد‏:‏ تطاللت فاستشرفته فرأيته فقلـت لـه آأنـت زيد الأراقم وصعـد مستشرفـاً‏:‏ عاليـاً‏.‏
ومدينـة شرفـاء ومدائـن شـرف‏:‏ ذوات شـرف وشرفـت المدينـة‏.‏
وأذن شرفاء‏:‏ طويلـة القـوف‏.‏
ومنكـب أشـرف‏:‏ لـه ارتفـاع حسـن‏.‏
ورجـل أشـرف‏:‏ خلـاف الأهدإ‏.‏
وحارك شريف‏:‏ رفيع‏.‏
قال‏:‏ إذا واضح التقريب أخّر سرجه لـه حـارك عـال أشـم شريف ومن المجـاز‏:‏ لفلـان شـرف وهـو علـو المنزلـة وهـو شريـف مـن الأشـراف وقـد شرفـت فلانـاً وشرفت عليه فهو مشروف ومشروف عليه‏.‏
وشرّفه الله تعالى‏.‏
وتشرف بنو فلـان‏:‏ قتـل شريفهم‏.‏
قال عبد الرحمن بن حسان‏:‏ ألم تـر أن القـوم أمـس تشرفـوا بأغلـب عـود لا دنـيّ ولا بكر وفي الحديـث ‏"‏ أمرنـا أن تستشـرف العيـن والـأذن ‏"‏ يعنـي فـي الأضاحـي أي تتفقـد وتتأمـل فعـل الناظـر المستشرف أو تطلبا شريفتين بسلامتهما من العيوب‏.‏
وناقة شارف‏:‏ عالية السن وقد شرفت وشرفت شروفاً ونوق شرف وشوارف‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ قلائص ما تنفك تدمـى أنوفهـا على منزل من عهد خرقاء شاعف كما كنت تلقى قبل في كل منزل أقامت به مـيّ فتـيٍّ وشـارف وهو من مجاز المجاز‏.‏
وبعير عظيم الشرف وهو السنام وإبل عظام الأشراف‏.‏
وقال الراعي‏:‏ لم يبق نصي من عربكتها شرفـاً يجـن سناسن الصلب وقال‏:‏ أسعيـد إنك في بني مضر شرف السنـام وموضـع القلـب كقصير إذا لم يجد غير أن جد - ع أشرافه لمكر قصير وهو على شرف من كذا إذا كان مشارفاً يقال في الخير والشر‏:‏ وأشرف على الموت وأشفى عليه‏.‏
وأشرفت نفسه على الشيء‏.‏
حرصت عليه وتهالكت‏.‏
قال الكميت لمسلمة بن هشام‏:‏ وعليك إشراف النفو - س غداو إلقاء الشراشر يعنـي يحـرص الناس على بيعتك بالخلافة‏.‏
وشارف البلد‏.‏
وساروا إليهم حتى إذا شارفوهم‏.‏
وهذا شرفة ماله وهذه شرفة أموالهم‏:‏ لخيارها‏.‏
وفرس مشترف‏:‏ سامي النظر سابق‏.‏
قال جرير‏:‏ من كل مشترف وإن بعد المدى ضـرم الرقاق مناقل الأجرال

##### Türkçe

ش ر ف
**علا** yerden **شرفاً** ve yükseklik olarak **أشرافاً** yükseldi; o, yüksekten bakan yer olup, “yerin **مشـارف**’ine indiler”: onun yüksekliklerine. Bundan: **شارف الشأم**.
Ve **استشرف الشيء**: ona bakmak için başını kaldırdı.
مزرد dedi: “Yukarı uzandım da onu **فاستشرفته**; onu gördüm de ona dedim: ‘Sen misin **زيد الأراقم**?’” ve **صعـد مستشرفـاً**: yüksek olarak.
Ve **مدينـة شرفـاء** ve **مدائـن شـرف**: **شـرف** sahibi olanlar; ve şehir **شرفـت**.
Ve **أذن شرفاء**: ense kökü uzun.
Ve **منكـب أشـرف**: onun için güzel bir yükselti vardır.
Ve **رجـل أشـرف**: **الأهدإ**’nin zıddı.
Ve **حارك شريف**: yüksek.
Dedi: “Yaklaştırmayı açıkça yaptığında eyerini geri bıraktı; onun için yüksek, dimdik, **شريف** bir **حـارك** vardır.” Ve mecazdan: falanın **شـرف**’i vardır; o, mertebenin yüksekliğidir; o, **الأشـراف**’tan **شريـف**tir. Ve ben falanı **شرفـت** ettim ve onun üzerine **شرفت** ettim; o da **مشروف** ve **مشروف عليه** olur.
Ve Allah Teâlâ onu **شرّفه** etti.
Ve **تشرف بنو فلـان**: onların şerifi öldürüldü.
Abdurrahman b. Hassân dedi: “Görmedin mi ki kavim dün, ne aşağı ne de genç olan, galip bir dal ile **تشرفـوا** ettiler.” Ve hadiste: “Bize, **العين** ve **الأذن**’ün **تستشـرف** edilmesi emredildi”; yani kurbanlıklarda: yani, **المستشرف** bakanın fiili gibi teftiş eder ve dikkatle bakarsınız; yahut ikisini, kusurlardan selametleriyle iki **شريفة** olarak istersiniz.
Ve **ناقة شارف**: yaşı yüksek; ve **شرفت** ve **شرفت شروفاً**; ve **نوق شرف** ve **شوارف**.
Zü’r-Rumme dedi:
“Develer, burunları kanamaktan geri durmaz,
**خرقاء**’nın ahdinden bir menzil üzerinde, **شاعف**.
Her menzilde daha önce karşılaştığın gibi,
**ميّ**’nin orada ikamet ettiği, bir **فتـيٍّ** ve bir **شـارف**.”
Ve o, mecazın mecazındandır.
Ve **بعير عظيم الشرف**: o, hörgüçtür; ve **إبل عظام الأشراف**.
Ve er-Râ‘î dedi: “Onun karıştırmasından bana, sırtın çıkıntılarını örten bir **شرفـاً** payı kalmadı.” Ve dedi: “Ey **سعيد**! Sen, Benî Mudar içinde, hörgücün **شرف**’i ve kalbin yeri gibisin; **قصير** gibi: eğer başka bir şey bulmazsa, **أشرافه**’ni keser; **قصير**’in hilesi için.” Ve “o, şundan bir **شرف** üzerindedir”: eğer **مشارفاً** ise; hayırda ve şerde söylenir. Ve “ölüme **أشرف** etti” ve “ona **أشفى** etti”.
Ve onun nefsi, şeye **أشرفت** etti.
Ona hırs ettim ve helâk olurcasına atıldım.
el-Kumeyt, Müslime b. Hişâm’a dedi: “Ve yarın, nefislerin **إشراف**’ı ve **الشراشر**’in atılması senin üzerinedir”; yani insanlar, hilafet için senin biatine hırs ederler.
Ve **شارف البلد**.
Ve onlara yürüdüler; nihayet onları **شارفوهم** olduklarında.
Ve bu, onun malının **شرفة**’sidir; ve bu, onların mallarının **شرفة**’sidir: onların seçkinleri için.
Ve **فرس مشترف**: bakışı yüksek, önde giden.
Cerîr dedi: “Her **مشترف**’ten; menzil uzak olsa da; ince odunu tutuşturur; **الأجرال**’in **مناقل**’i.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّرَفُ: الحَسَبُ بالآباء، شَرُفَ يَشْرُفُ شَرَفاً وشُرْفَةً وشَرافةً، فهو شريفٌ، والجمع أَشْرافٌ. غيره: والشَّرَفُ والمَجْدُ لا يكونانِ إلا بالآباء. ويقال: رجل شريفٌ ورجل ماجدٌ له آباءٌ متقدِّمون في الشرَف. قال: والحسَبُ والكَرَمُ يكونانِ وإن لم يكن له آباء لهم شَرَفٌ. والشَّرَفُ: مصدر الشَّريف من الناس. وشَريفٌ وأَشْرافٌ مثل نَصِيرٍ وأَنْصار وشَهِيد وأَشْهادٍ، الجوهري: والجمع شُرَفاء وأَشْرافٌ، وقد شَرُفَ، بالضم، فهو شريف اليوم، وشارِفٌ عن قليل أَي سيصير شريفاً؛ قال الجوهري: ذكره الفراء. وفي حديث الشعبي: قيل للأَعمش: لمَ لمْ تَسْتَكْثِر من الشعبي؟ قال: كان يَحْتَقِرُني كنت آتِيه مع إبراهيم فَيُرَحِّبُ به ويقول لي: اقْعُدْ ثَمَّ أَيـُّها العبدُ ثم يقول:
لا نَرْفَعُ العبدَ فوق سُنَّته،
ما دامَ فِينا بأَرْضِنا شَرَفُ
أَي شريف. يقال: هو شَرَفُ قومه وكَرَمُهم أَي شَريفُهُم وكَريمهم، واستعمل أَبو إسحق الشَّرَفَ في القرآن فقال: أَشْرَفُ آيةٍ في القرآن آيةُ الكرسي.
والمَشْرُوفُ: المفضول. وقد شَرَفه وشَرَفَ عليه وشَرَّفَه: جعل له شَرَفاً؛ وكل ما فَضَلَ على شيء، فقد شَرَفَ. وشارَفَه فَشَرَفَه يَشْرُفه: فاقَه في الشرفِ؛ عن ابن جني. وَشَرفْتُه أَشْرُفه شَرْفاً أَي غَلَبْته بالشرَفِ، فهو مَشْرُوف، وفلان أَشْرَفُ منه. وشارَفْتُ الرجل: فاخرته أَيـُّنا أَشْرَفُ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قال: ما ذِئبان عادِيانِ أَصابا فَريقة غَنَمٍ بأَفْسَدَ فيها من حُبِّ المرء المالَ والشَّرَفَ لِدِينه؛ يريد أَنه يَتَشَرَّفُ للمُباراةِ والمُفاخَرةِ والمُساماةِ. الجوهري: وشَرَّفَه اللّه تَشْريفاً وتَشَرَّفَ بكذا أَي عَدَّه شَرَفاً، وشَرَّفَ العظْمَ إذا كان قليل اللحم فأَخذ لحمَ عظم آخرَ ووضَعَه عليه؛ وقول جرير:
إذا ما تَعاظَمْتُمْ جُعُوراً، فَشَرِّفُوا
جَحِيشاً، إذا آبَتْ من الصَّيْفِ عِيرُها
قال ابن سيده: أَرى أَنَّ معناه إذا عَظُمَتْ في أَعينكم هذه القبيلة من قبائلكم فزيدوا منها في جَحِيش هذه القبيلة القليلة الذليلة، فهو على نحو تَشْريفِ العظْمِ باللَّحم.
والشُّرْفةُ: أَعلى الشيء. والشَّرَفُ: كالشُّرْفةِ، والجمع أَشْرافٌ؛ قال الأَخطل:
وقد أَكل الكِيرانُ أَشْرافَها العُلا،
وأُبْقِيَتِ الأَلْواحُ والعَصَبُ السُّمْرُ
ابن بزرج: قالوا: لك الشُّرْفةُ في فُؤَادي على الناس.
شمر: الشَّرَفُ كل نَشْزٍ من الأَرض قد أَشْرَفَ على ما حوله، قادَ أَو لم يَقُد، سواء كان رَمْلاً أَو جَبَلاً، وإنما يطول نحواً من عشْر أَذرُع أَو خمس، قَلَّ عِرَضُ طهره أَو كثر. وجبل مُشْرِفٌ: عالٍ. والشَّرَفُ من الأَرض: ما أَشْرَفَ لك. ويقال: أَشْرَفَ لي شَرَفٌ فما زِلْتُ أَرْكُضُ حتى علوته؛ قال الهذلي:
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وواكَظَ، أَوْشَكَ منه اقْتِرابا
الجوهري: الشَّرَفُ العُلُوُّ والمكان العالي؛ وقال الشاعر: آتي النَّدِيَّ فلا يُقَرَّبُ مَجْلِسي،
وأَقُود للشَّرَفِ الرَّفِيعِ حِماري
يقول: إني خَرِفْت فلا يُنتفع برَأْيي، وكبِرْت فلا أَستطيع أَن أَركب من الأَرض حماري إلا من مكان عال. الليث: المُشْرَفُ المكان الذي تُشْرِفُ عليه وتعلوه. قال: ومَشارِفُ الأَرض أَعاليها. ولذلك قيل: مَشارِفُ الشَّامِ. الأَصمعي: شُرْفةُ المال خِيارُه، والجمع الشُّرَفُ. ويقال: إني أَعُدُّ إتْيانَكم شُرْفةً وأَرى ذلك شُرْفةً أَي فَضْلاً وشَرَفاً. وأَشْرافُ الإنسان: أُذُناه وأَنـْفُه؛ وقال عديّ:
كَقَصِير إذ لم يَجِدْ غير أَنْ جَدْ
دَعَ أَشْرافَه لمَكْر قَصِير
ابن سيده: الأَشْرافُ أَعلى الإنسانِ، والإشرافُ: الانتصابُ. وفرس مُشْتَرِفٌ أَي مُشْرِفُ الخَلْق. وفرس مُشْتَرِفٌ: مُشْرِفُ أَعالي العظام. وأَشْرَف الشيءَ وعلى الشيء: عَلاه. وتَشَرَّفَ عليه: كأَشْرَفَ. وأَشْرَفَ الشيءُ: علا وارتفع. وشَرَفُ البعير: سَنامه، قال الشاعر: شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مَجْزُولُ
وأُذُن شَرْفاء أَي طويلة. والشَّرْفاء من الآذان: الطويلة القُوفِ القائمة المُشْرِفةُ وكذلك الشُّرافِيَّة، وقيل: هي المنتصبة في طول، وناقة شَرْفاء وشُرافِيَّةٌ: ضَخْمةُ الأُذنين جسيمة، وضَبٌّ شُرافيٌّ كذلك، ويَرْبُوعٌ شُرافيّ؛ قال:
وإني لأَصْطادُ اليَرابيعَ كُلَّها:
شُرافِيَّها والتَّدْمُريَّ المُقَصِّعا
ومنكب أَشْرَفُ: عال، وهو الذي فيه ارتفاع حَسَنٌ وهو نقِيض الأَهدإِ. يقال منه: شَرِفَ يَشْرَفُ شَرَفاً، وقوله أَنشده ثعلب:
جَزى اللّهُ عَنَّا جَعْفَراً، حين أَشْرَفَتْ
بنا نَعْلُنا في الواطِئين فَزَلَّتِ
لم يفسره وقال: كذا أَنشدَناه عمر بن شَبَّة، وقال: ويروى حين أَزْلَفَتْ؛ قال ابن سيده: وقوله هكذا أَنشدناه تَبَرُّؤٌ من الرواية. والشُّرْفةُ: ما يوضع على أَعالي القُصور والمدُن، والجمع شُرَفٌ. وشَرَّفَ الحائطَ: جعل له شُرْفةً. وقصر مُشَرَّفٌ: مطوَّل. والمَشْرُوف: الذي قد شَرَفَ عليه غيره، يقال: قد شَرَفَه فَشَرَفَ عليه. وفي حديث ابن عباس: أُمِرْنا أَن نَبْني المَدائِنَ شُرَفاً والمساجِدَ جُمّاً؛ أَراد بالشُّرَفِ التي طُوّلت أَبْنِيَتُها بالشُّرَفِ، الواحدة شُرْفةٌ، وهو على شَرَفِ أَمر أَي شَفًى منه. والشَّرَفُ: الإشْفاء على خَطَر من خير أَو شر.
وأَشْرَفَ لك الشيءُ: أَمْكَنَك. وشارَفَ الشيءَ: دنا منه وقارَبَ أَن يَظْفَرَ به. ويقال: ساروا إليهم حتى شارَفُوهم أَي أَشْرَفُوا عليهم. ويقال: ما يُشْرِفُ له شيء إلا أَخذه، وما يُطِفُّ له شيء إلا أَخذه، وما يُوهِفُ له شيء إلا أَخذه. وفي حديث عليّ، كرم اللّه وجهه: أُمِرْنا في الأَضاحي أَن نَسْتَشْرفَ العين والأُذن؛ معناه أَي نتأَمل سلامتهما من آفةٍ تكون بهما، وآفةُ العين عَوَرُها، وآفة الأُذن قَطْعها، فإذا سَلِمَت الأُضْحِية من العَوَر في العين والجَدْعِ في الأَذن جاز أَن يُضَحَّى بها، إذا كانت عَوْراء أَو جَدْعاء أَو مُقابَلَةً أَو مُدابَرَةً أَو خَرْقاء أَو شَرْقاء لم يُضَحَّ بها، وقيل: اسْتِشْرافُ العين والأُذن أَن يطلبهما شَريفَيْن بالتمام والسلامة، وقيل: هو من الشُّرْفةِ وهي خِيارُ المال أَي أُمِرْنا أَن نتخيرها. وأَشْرَفَ على الموت وأَشْفى: قارَبَ. وتَشَرَّفَ الشيءَ واسْتَشْرَفه: وضع يده على حاجِبِه كالذي يَسْتَظِلُّ من الشمس حتى يُبْصِرَه ويَسْتَبِينَه؛ ومنه قول ابن مُطَيْر: فَيا عَجَباً للناسِ يَسْتَشْرِفُونَني،
كأَنْ لم يَرَوا بَعْدي مُحِبّاً ولا قبْلي
وفي حديث أَبي طلحة، رضي اللّه عنه: أَنه كان حسَنَ الرمْي فكان إذا رمى اسْتَشْرَفَه النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لينظر إلى مَواقِعِ نَبْله أَي يُحَقِّقُ نظره ويَطَّلِعُ عليه. والاسْتِشْرافُ: أَن تَضَع يدك على حاجبك وتنظر، وأَصله من الشرَف العُلُوّ كأَنه ينظر إليه من موضع مُرْتَفِع فيكون أَكثر لإدراكه. وفي حديث أَبي عبيدة: قال لعمر، رضي اللّه عنهما، لما قَدِمَ الشامَ وخرج أَهلُه يستقبلونه: ما يَسُرُّني أَن أَهلَ هذا البلد اسْتَشْرَفُوك أَي خرجوا إلى لقائك، وإنما قال له ذلك لأن عمر، رضي اللّه عنه، لما قدم الشام ما تَزَيَّا بِزِيِّ الأُمراء فخشي أَن لا يَسْتَعْظِمُوه. وفي حديث الفِتَن: من تَشَرَّفَ لها اسْتَشْرَفَتْ له أَي من تَطَلَّعَ إليها وتَعَرَّضَ لها واتَتْه فوقع فيها. وفي الحديث: لا تُشْرِفْ يُصِبْك سهم أَي لا تَتَشَرَّفْ من أَعْلى الموضع؛ ومنه الحديث: حتى إذا شارَفَتِ انقضاء عدّتها أَي قَرُبَت منها وأَشْرَفَت عليها. وفي الحديث عن سالم عن أَبيه: أَن رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، كان يُعْطِي عُمَر العطاء فيقول له عمر: يا رسولَ اللّه أَعْطِه أَفْقَرَ إليه مني، فقال له رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم: خُذْه فتَمَوَّلْه أَو تَصَدَّقْ به، وما جاءك من هذا المال وأَنتَ غيرُ مُشْرِفٍ له ولا سائل فخذه وما لا فلا تُتْبِعْه نفسَك، قال سالم: فمن أجل ذلك كان عبد اللّه لا يَسْأَلُ أحداً شيئاً ولا يُرُدُّ شيئاً أُعْطِيَه؛ وقال شمر في قوله وأَنت غير مُشْرِفٍ له قال: ما تُشْرِفُ عليه وتَحَدَّثُ به نفسك وتتمناه؛ وأَنشد: لقد عَلِمْتُ، وما الإشْرافُ من طَمَعي،
أَنَّ الذي هُو رِزْقي سَوْفَ يأْتيني
(* قوله «من طمعي» في شرح ابن هشام لبانت سعاد: من خلقي.) وقال ابن الأَعرابي: الإشْرافُ الحِرْصُ. وروي في الحديث: وأَنتَ غيرُ مُشْرِفٍ له أَو مُشارِفٍ فخذه. وقال ابن الأعرابي: اسْتَشْرَفَني حَقّي أَي ظَلمَني؛ وقال ابن الرِّقاع:
ولقد يَخْفِضُ المُجاوِرُ فيهمْ،
غيرَ مُسْتَشْرَفٍ ولا مَظْلوم
قال: غيرَ مُسْتَشْرَف أَي غيرَ مظلوم. ويقال: أَشْرَفْتُ الشيءَ عَلَوْتُه، وأَشْرَفْتُ عليه: اطَّلَعْتُ عليه من فوق، أَراد ما جاءك منه وأَنت غيرُ مُتَطَلِّع إليه ولا طامِع فيه، وقال الليث: اسْتَشْرَفْتُ الشيءَ إذا رَفَعْتَ رأْسَك أَو بصَرك تنظر إليه. وفي الحديث: لا يَنْتَهِبُ نُهْبةً ذاتَ شَرَفٍ وهو مؤمِنٌ أَي ذاتَ قَدْر وقِيمة ورِفْعةٍ يرفع الناسُ أَبصارهم للنظر إليها ويَسْتَشْرفونها. وفي الحديث: لا تَشَرَّفُوا (*
قوله «لا تشرفوا» كذا بالأصل، والذي في النهاية: لا تستشرفوا.) للبلاء؛ قال شمر: التَّشَرُّف للشيء التَّطَلُّعُ والنظرُ إليه وحديثُ النفْسِ وتَوَقُّعُه؛ ومنه: فلا يَتَشَرَّفُ إبلَ فلان أَي يَتَعَيَّنُها. وأَشْرَفْت عليه: اطَّلَعْتُ عليه من فوق، وذلك الموضع مُشْرَفٌ. وشارَفْتُ الشيء أَي أَشْرَفْت عليه. وفي الحديث: اسْتَشْرَفَ لهم ناسٌ أَي رفعوا رؤُوسَهم وأَبصارَهم؛ قال أَبو منصور في حديث سالم: معناه وأَنت غير طامع ولا طامِحٍ إليه ومُتَوَقِّع له. وروي عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: من أَخَذَ الدنيا بإشرافِ نفْس لم يُبارَك له فيها، ومن أَخذها بسخاوةِ نَفْس بُورِك له فيها، أَي بحرْصٍ وطَمَعٍ. وتَشَرَّفْتُ المَرْبَأَ وأَشْرَفْتُه أَي علوته؛ قال العجاج:
ومَرْبَإٍ عالٍ لِمَن تَشَرَّفا،
أَشْرَفْتُه بلا شَفًى أَو بِشَفى
قال الجوهري: بلا شَفًى أَي حين غابت الشمس، أَو بشَفًى أَي بقِيَتْ من الشمس بقِيّة. يقال عند غروب الشمس: ما بَقِيَ منها إلا شَفًى. واسْتَشْرَفَ إبلَهم: تَعَيَّنَها ليُصِيبها بالعين.
والشارِفُ من الإبل: المُسِنُّ والمُسِنَّةُ، والجمع شَوارِفُ وشُرَّفٌ وشُرُفٌ وشُرُوفٌ، وقد شَرُفَتْ وشَرَفَتْ تَشْرُف شُرُوفاً. والشارِفُ: الناقةُ التي قد أَسَنَّتْ. وقال ابن الأعرابي: الشارِفُ الناقة الهِمّةُ، والجمع شُرْفٌ وشَوارِفُ مثل بازِلٍ وبُزْلٍ، ولا يقال للجمل شارِفٌ؛ وأَنشد الليث:
نَجاة من الهُوجِ المَراسِيلِ هِمَّة،
كُمَيْت عليها كَبْرةٌ، فهي شارفُ
وفي حديث عليّ وحَمْزة، عليهما السلام:
أَلا يا حَمْزَ للشُّرُفِ النِّواء،
فَهُنَّ مُعَقَّلاتٌ بالفِناء
هي جمع شارِفٍ وتضمُّ راؤُها وتسكن تخفيفاً، ويروى ذا الشرَف، بفتح الراء والشين، أَي ذا العَلاء والرِّفْعةِ. وفي حديث ابن زمْل: وإذا أَمام ذلك ناقةٌ عَجْفاء شارِفٌ؛ هي المُسِنّةُ. وفي الحديث: إذا كان كذا وكذا أَنى أَن يَخْرُجَ بكم الشُّرْفُ الجُونُ، قالوا: يا رسول اللّه وما الشُّرْفُ الجُون؟ قال: فِتَنٌ كقِطْعِ الليلِ المُظْلمِ؛ قال أَبو بكر: الشُّرْفُ جمع شارِفٍ وهي الناقة الهَرِمةُ، شبَّه الفِتَنَ في اتِّصالها وامْتِداد أَوقاتها بالنُّوق المُسِنَّة السُّود، والجُونُ: السود؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى بسكون الراء
(* قوله «يروى بسكون الراء» في القاموس:
وفي الحديث أتتكم الشرف الجون بضمتين.) وهي جمع قليل في جمع فاعل لم يَردْ إلا في أَسماء معدودة، وفي رواية أُخرى: الشُّرْقُ الجُون، بالقاف، وهو جمع شارِق وهو الذي يأْتي من ناحية المَشْرِق، وشُرْفٌ جمع شارِفٍ نادر لم يأْت مثلَه إلا أَحرف معدودة: بازِلٌ وبُزْلٌ وحائلٌ وحُولٌ وعائذٌ وعُوذٌ وعائطٌ وعُوطٌ. وسهم شارِفٌ: بعيد العهد بالصِّيانةِ، وقيل: هو الذي انْتَكَثَ رِيشُه وعَقَبُه، وقيل: هو الدقيق الطويل. غيره: وسهم شارِفٌ إذا وُصِف بالعُتْق والقِدَم؛ قال أَوس بن حجر:
يُقَلِّبُ سَهْماً راشَه بمَناكِبٍ
ظُهار لُؤامٍ، فهو أَعْجَفُ شارِفُ
الليث: يقال أَشْرَفَتْ علينا نفْسُه، فهو مُشْرِفٌ علينا أَي مُشْفِقٌ. والإشْرافُ: الشَّفَقة؛ وأَنشد:
ومن مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أَنْفُسٍ
علينا، وحَيّاها إلينا تَمَضُّرا
ودَنٌّ شارِفٌ: قدِيمُ الخَمْر؛ قال الأَخطل:
سُلافةٌ حَصَلَتْ من شارِفٍ حَلِقٍ،
كأَنـَّما فارَ منها أَبْجَرٌ نَعِرُ
وقول بشر:
وطائرٌ أَشْرَفُ ذو خُزْرةٍ،
وطائرٌ ليس له وَكْرُ
قال عمرو: الأَشْرفُ من الطير الخُفّاشُ لأَنَّ لأُذُنيه حَجْماً ظاهراً، وهو مُنْجَرِدٌ من الزِّفِّ والرِّيش، وهو يَلِدُ ولا يبيض، والطير الذي ليس له وكر طير يُخبِر عنه البحريون أَنه لا يَسْقط إلا ريثما يَجْعَلُ لبَيْضِه أُفْحُوصاً من تراب ويُغَطِّي عليه ثم يَطِيرُ في الهواء وبيضه يتفَقَّس من نفسه عند انتهاء مدته، فإذا أَطاق فَرْخُه الطيَران كان كأَبوَيه في عادتهما. والإشْرافُ: سُرعةُ عَدْوِ الخيل. وشَرَّفَ الناقةَ: كادَ يَقْطَعُ أَخلافها بالصَّرّ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: جَمَعْتُها من أَيْنُقٍ غِزارِ،
من اللَّوا شُرِّفْنَ بالصِّرارِ
أَراد من اللواتي، وإنما يُفعل بها ذلك ليَبْقى بُدْنُها وسِمَنُها فيُحْمَل عليها في السنة المُقْبلة. قال ابن الأَعرابي: ليس من الشَّرَف ولكن من التشريف، وهو أَن تَكادَ تقطع أَخْلافها بالصِّرار فيؤثِّر في أَخْلافِها؛ وقول العجاج يذكر عَيْراً يَطْرُد أُتُنه:
وإنْ حَداها شَرَفاً مُغَرِّبا،
رَفَّهَ عن أَنـْفاسِه وما رَبا
حَداها: ساقها، شرفاً أَي وجْهاً. يقال: طَرَده شرَفاً أَو شَرَفَين، يريد وجْهاً أَو وجْهَين؛ مُغَرِّباً: مُتَباعداً بعيداً؛ رَفَّهَ عن أَنفاسه أَي نَفَّسَ وفرَّجَ. وعَدا شَرَفاً أَو شَرَفَينِ أَي شَوْطاً أَو شَوْطَيْنِ. وفي حديث الخيل: فاسْتَنَّتْ شَرَفاً أو شَرَفين؛ عَدَتْ شَوْطاً أَو شَوْطَيْن.
والمَشارِفُ: قُرًى من أَرض اليمن، وقيل: من أَرض العرب تَدْنُو من الرِّيف، والسُّيُوفُ المَشْرَفِيّةُ مَنْسوبة إليها. يقال: سَيفٌ مَشْرَفيّ، ولا يقال مَشارِفيٌّ لأَن الجمع لا يُنسب إليه إذا كان على هذا الوزن، لا يقال مَهالِبيّ ولا جَعَافِرِيٌّ ولا عَباقِرِيٌّ. وفي حديث سَطِيح: يسكن مَشارِفَ الشام؛ هي كل قرية بين بلاد الرِّيفِ وبين جزيرة العرب، قيل لها ذلك لأَنها أشْرَفَتْ على السواد، ويقال لها أَيضاً المَزارِعُ والبَراغِيلُ، وقيل: هي القرى التي تَقْرُب من المدن.
ابن الأَعرابي: العُمَرِيَّةُ ثياب مصبوغة بالشَّرَفِ، وهو طين أَحمر. وثوب مُشَرَّفٌ: مصبوغ بالشَّرَف؛ وأَنشد:
أَلا لا تَغُرَّنَّ امْرَأً عُمَرِيّةٌ،
على غَمْلَجٍ طالَتْ وتَمَّ قَوامُها
ويقال شَرْفٌ وشَرَفٌ للمَغْرةِ. وقال الليث: الشَّرَفُ له صِبْغٌ أَحمر يقال له الدّارْبَرْنَيان؛ قال أَبو منصور: والقول ما قال ابن الأعرابي في المُشَرَّفِ. وفي حديث عائشة: أَنها سُئِلَتْ عن الخِمار يُصْبَغُ بالشَّرْف فلم ترَ به بأْساً؛ قال: هو نبت أَحمر تُصْبَغ به الثياب. والشُّرافيُّ: لَوْنٌ من الثياب أَبيض.
وشُرَيفٌ: أَطولُ جبل في بلاد العرب. ابن سيده: والشُّرَيْف جبل تزعم العرب أَنه أَطول جبل في الأَرض. وشَرَفٌ: جبل آخرُ يقرب منه. والأَشْرَفُ: اسم رجل: وشِرافُ وشَرافِ مَبْنِيَّةً: اسم ماء بعينه. وشَراف: موضع؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
لقد غِظْتَني بالحَزْمِ حَزْمِ كُتَيْفةٍ،
ويومَ الْتَقَيْنا من وراء شَرافِ
(* قوله «غظتني بالحزم حزم» في معجم ياقوت: عضني بالجوّ جوّ.) التهذيب: وشَرافِ ماء لبني أَسد. ابن السكيت: الشَّرَفُ كَبِدُ نَجْدٍ، قال: وكانت الملوك من بني آكِل المُرار تَنزِلُها، وفيها حِمَى ضَرِيّةَ، وضرِيّة بئر، وفي الشرف الرَّبَذةُ وهي الحِمَى الأَيمنُ، والشُّرَيْفُ إلى جنبه، يَفْرُق بين الشرَف والشُّريفِ وادٍ يقال له التَّسْرِيرُ، فما كان مُشَرِّقاً فهو الشُّرَيْف، وما كان مغرِّياً، فهو الشرَفُ؛ قال أَبو منصور: وقولُ ابن السكّيت في الشرَف والشُّريف صحيح. وفي حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: يُوشِكُ أَن لا يكونَ بين شَرافِ وأَرضِ كذا جَمَّاءُ ولا ذاتُ قَرْن؛ شَرافِ: موضع، وقيل: ماء لبني أَسد. وفي الحديث: أَن عمر حمى الشَّرَفَ والرَّبَذَةَ؛ قال ابن الأَثير: كذا روي بالشين وفتح الراء، قال: وبعضهم يرويه بالمهملة وكسر الراء. وفي الحديث: ما أُحِبُّ أَن أَنْفُخَ في الصلاة وأَن لي مَمَرَّ الشرَفِ. والشُّرَيْفُ، مُصَغّر: ماء لبني نُمير. والشاروفُ: جبل، وهو موَلَّد. والشاروفُ: المِكْنَسةُ، وهو فارسيٌّ معرَّب. وأَبو الشَّرفاء: من كُناهم؛ قال:
أَنا أَبو الشَّرْفاء مَنَّاعُ الخَفَرْ
أَراد مَنّاع أَهل الخفر.

##### Türkçe

**الشَّرَفُ**: babalarla (atalarla) olan **الحَسَبُ**; **شَرُفَ يَشْرُفُ شَرَفاً** ve **شُرْفَةً**
ve **شَرافةً**; o hâlde o **شريفٌ**’tir; çoğulu **أَشْرافٌ**. Başkası: **الشَّرَفُ** ve **المَجْدُ** ancak babalarla olur. Ve denir: **رجل شريفٌ** ve **رجل ماجدٌ**; onun, **الشرَف**’te ilerlemiş babaları vardır. Dedi: **الحسَبُ** ve **الكَرَمُ** ise, onun için **شَرَفٌ**’ları olan babalar bulunmasa da olur. Ve **الشَّرَفُ**: insanlardan **الشَّريف**’in masdarıdır. Ve **شَريفٌ** ve **أَشْرافٌ**, **نَصِيرٍ** ve **أَنْصار** ve **شَهِيد** ve **أَشْهادٍ** gibidir. **الجوهري**: çoğul **شُرَفاء** ve **أَشْرافٌ**’tır; ve **شَرُفَ** (ötre ile) olmuştur; o hâlde o bugün **شريف**’tir; ve az sonra **شارِفٌ**’tir, yani şerefli olacaktır; **الجوهري** dedi: bunu **الفراء** zikretti. **الشعبي** hadîsinde: **الأَعمش**’e denildi: Niçin **الشعبي**’den çokça almadın? Dedi: Beni küçümserdi; **إبراهيم** ile birlikte ona gelirdim; ona hoş geldin derdi ve bana: “Şurada otur, ey köle!” derdi; sonra şöyle derdi:
لا نَرْفَعُ العبدَ فوق سُنَّته،
ما دامَ فِينا بأَرْضِنا شَرَفُ
Yani: şerefli (kimse). Denir: O, kavminin **شَرَفُ**’udur ve **كَرَمُ**’ıdır; yani onların şereflisi ve kerimidir. Ve **أَبو إسحق**, Kur’an’da **الشَّرَف**’i kullandı da şöyle dedi: Kur’an’daki en şerefli âyet, **آيةُ الكرسي** âyetidir.

Ve **المَشْرُوفُ**: aşağı (faziletçe geride) olan. Ve onu **شَرَفه** ve ona karşı **شَرَفَ** ve onu **شَرَّفَه**: ona **شَرَفاً** kıldı; ve her ne bir şeyin üstüne fazlalık gösterirse, muhakkak **شَرَفَ** olmuştur. Ve onunla **شارَفَه** de o onu **شَرَفَه**; onu **يَشْرُفه**: şerefte onu geçti; İbn Cinnî’den. Ve onu **شَرَفْتُه أَشْرُفه شَرْفاً**: yani şerefle onu yendim; o hâlde o **مَشْرُوف**’tur; ve falan, ondan daha **أَشْرَفُ**’tur. Ve adamla **شارَفْتُ**: onunla övünüşte yarıştım; hangimiz daha **أَشْرَفُ**. Hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dedi: İki saldırgan kurt, bir koyun sürüsünün bir kısmına isabet edip onda bozduklarından daha bozucu değildir; kişinin malı ve **الشَّرَفَ**i dinine olan sevgisi; onun muradı: o, müsabaka, övünme ve üstünlük taslama için **يَتَشَرَّفُ** eder. **الجوهري**: Allah onu **تَشْريفاً** şereflendirdi; ve **تَشَرَّفَ** şu ile: onu **شَرَفاً** saydı; ve kemiği **شَرَّفَ**: etinin az olduğu zaman, başka bir kemiğin etini alıp onun üzerine koydu; ve Cerîr’in sözü:
إذا ما تَعاظَمْتُمْ جُعُوراً، فَشَرِّفُوا
جَحِيشاً، إذا آبَتْ من الصَّيْفِ عِيرُها
İbn Sîde dedi: Ben görüyorum ki manası: Bu kabile, kabilelerinizden gözünüzde büyüdüğü zaman, şu az ve zelil kabile olan **جَحِيش**’in içine ondan artırın; bu, kemiğin etle **تَشْريفِ**i tarzındadır.

Ve **الشُّرْفةُ**: şeyin en üstü. Ve **الشَّرَفُ**: **الشُّرْفةِ** gibidir; çoğul **أَشْرافٌ**; **الأَخطل** dedi:
وقد أَكل الكِيرانُ أَشْرافَها العُلا،
وأُبْقِيَتِ الأَلْواحُ والعَصَبُ السُّمْرُ
İbn Buzurc: Dediler: İnsanlara karşı kalbimde sana **الشُّرْفةُ** vardır.
Şemmer: **الشَّرَفُ**, etrafındakilere yukarıdan bakan yerin her yükseltisidir; ister sürülsün ister sürülmesin; kum olsun yahut dağ olsun eşittir; ancak yaklaşık on arşın yahut beş arşın kadar uzar; sırtının genişliği az olsun yahut çok olsun. Ve **جبل مُشْرِفٌ**: yüksek. Ve yerden **الشَّرَفُ**: sana yukarıdan bakan şeydir. Ve denir: Bana bir **شَرَفٌ** göründü de onu aşıncaya kadar koştum; **الهذلي** dedi:
إذا ما اشْتَأَى شَرَفاً قَبْلَه
وواكَظَ، أَوْشَكَ منه اقْتِرابا
**الجوهري**: **الشَّرَفُ** yükseklik ve yüksek mekândır; şair dedi:
آتي النَّدِيَّ فلا يُقَرَّبُ مَجْلِسي،
وأَقُود للشَّرَفِ الرَّفِيعِ حِماري
Diyor ki: Ben bunadım, görüşümden faydalanılmaz; yaşlandım, yerden eşeğime ancak yüksek bir yerden binebilirim. **الليث**: **المُشْرَفُ**, üzerine çıktığın ve onu aştığın yerdir. Dedi: Ve yerin **مَشارِفُ**’i, onun yükseklikleridir. Bundan dolayı denildi: **مَشارِفُ الشَّامِ**. **الأَصمعي**: Malın **شُرْفةُ**si, onun seçkinidir; çoğul **الشُّرَفُ**. Ve denir: Sizin gelişinizi bir **شُرْفةً** sayıyorum ve bunu bir **شُرْفةً** görüyorum; yani bir fazlalık ve şeref. Ve insanın **أَشْرافُ**’ı: iki kulağı ve burnudur; Adiyy dedi:
كَقَصِير إذ لم يَجِدْ غير أَنْ جَدْ
دَعَ أَشْرافَه لمَكْر قَصِير
İbn Sîde: **الأَشْرافُ**, insanın üst tarafıdır; ve **الإشرافُ**: dikilmedir. Ve **فرس مُشْتَرِفٌ**: yani yaratılışça yüksek. Ve **فرس مُشْتَرِفٌ**: kemiklerin üst tarafları yüksek olan. Ve **أَشْرَف** şeyi ve şeyin üzerine: onu aştı. Ve onun üzerine **تَشَرَّفَ**: **أَشْرَفَ** gibidir. Ve şey **أَشْرَفَ**: yükseldi ve yukarı çıktı. Ve devenin **شَرَفُ**u: hörgücüdür; şair dedi:
شَرَفٌ أَجَبُّ وكاهِلٌ مَجْزُولُ
Ve **أُذُن شَرْفاء**: yani uzun. Kulaklardan **الشَّرْفاء**: uzun, dik, ayakta, yukarı bakan olan; **الشُّرافِيَّة** de böyledir. Ve denildi: O, uzunlukta dik olandır. Ve **ناقة شَرْفاء** ve **شُرافِيَّةٌ**: iri kulaklı, cüsseli. Ve **ضَبٌّ شُرافيٌّ** da böyledir; ve **يَرْبُوعٌ شُرافيّ**; dedi:
وإني لأَصْطادُ اليَرابيعَ كُلَّها:
شُرافِيَّها والتَّدْمُريَّ المُقَصِّعا
Ve **منكب أَشْرَفُ**: yüksek; onda güzel bir yükselti olan; o, **الأَهدإِ**’in zıddıdır. Ondan denir: **شَرِفَ يَشْرُفُ شَرَفاً**; ve Seâlib’in okuduğu sözü:
جَزى اللّهُ عَنَّا جَعْفَراً، حين أَشْرَفَتْ
بنا نَعْلُنا في الواطِئين فَزَلَّتِ
Onu açıklamadı ve dedi: Bize Ömer b. Şebbe böyle okuttu; ve dedi: “**أَزْلَفَتْ**” diye de rivayet edilir. İbn Sîde dedi: “Bize böyle okuttu” sözü, rivayetten beri oluş (sorumluluğu üzerinden atma)dır.

Ve **الشُّرْفةُ**: sarayların ve şehirlerin üstlerine konulan şey; çoğul **شُرَفٌ**. Ve duvarı **شَرَّفَ**: ona bir **شُرْفةً** yaptı. Ve **قصر مُشَرَّفٌ**: uzatılmış (yüksek yapılmış).
Ve **المَشْرُوف**: başkasının ona üstün geldiği kimse; denir: Onu **شَرَفَه** de o ona karşı **شَرَفَ** oldu. İbn Abbâs hadîsinde: “Bize şehirleri **شُرَفاً** ve mescitleri **جُمّاً** bina etmemiz emredildi”; **الشُّرَفِ** ile, binaları **الشُّرَفِ** ile uzatılmış olanı murad etti; bir tanesi **شُرْفةٌ**’dir. Ve o, bir işin **شَرَفِ**i üzerindedir: yani ona pek az kalmıştır. Ve **الشَّرَفُ**: hayır yahut şerden bir tehlike üzere, uçta bulunma (tam eşiğinde olma).

Ve sana şey **أَشْرَفَ**: seni mümkün kıldı. Ve şeyi **شارَفَ**: ona yaklaştı ve onu elde etmeye yaklaşmış oldu. Ve denir: Onlara doğru yürüdüler, ta ki onları **شارَفُوهم**; yani onların üzerine **أَشْرَفُوا**. Ve denir: Ona hiçbir şey **يُشْرِفُ** etmez ki onu almasın; ve ona hiçbir şey **يُطِفُّ** etmez ki onu almasın; ve ona hiçbir şey **يُوهِفُ** etmez ki onu almasın. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: Kurbanlıklarda gözü ve kulağı **نَسْتَشْرفَ** etmemiz emredildi; manası: ikisinde bulunabilecek bir âfetten salim oluşlarını tefekkürle incelememiz; gözün âfeti körlüğüdür; kulağın âfeti kesilmesidir. Kurbanlık, gözde körlükten ve kulakta kesiklikten salim olursa, onunla kurban kesmek caiz olur. Eğer **عَوْراء** yahut **جَدْعاء** yahut **مُقابَلَةً** yahut **مُدابَرَةً** yahut **خَرْقاء** yahut **شَرْقاء** olursa onunla kurban kesilmez. Ve denildi: Göz ve kulağın **اسْتِشْرافُ**u, onları tamlık ve selametle iki **شَريفَيْن** olarak istemektir. Ve denildi: O, **الشُّرْفةِ**dendir; o da malın seçkini demektir; yani onları seçmemiz emredildi. Ve ölüm üzerine **أَشْرَفَ** ve **أَشْفى**: yaklaştı. Ve şeyi **تَشَرَّفَ** etti ve onu **اسْتَشْرَفه**: onu görüp seçebilmek için, güneşten gölgelenen kimse gibi elini kaşının üzerine koydu; İbn Mutayr’ın sözü de bundandır:
فَيا عَجَباً للناسِ يَسْتَشْرِفُونَني،
كأَنْ لم يَرَوا بَعْدي مُحِبّاً ولا قبْلي
Ebû Talha hadîsinde, Allah ondan razı olsun: O iyi ok atardı; attığı zaman Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, onu **اسْتَشْرَفَه** ederdi; oklarının düştüğü yerlere bakmak için; yani bakışını sağlamlaştırır ve ona muttali olurdu. Ve **الاسْتِشْرافُ**: elini kaşının üzerine koyup bakmandır; aslı, yükseklik olan **الشرَف**’tendir; sanki onu yüksek bir yerden görür; bu da onu idrak etmeye daha elverişlidir. Ebû Ubeyde hadîsinde: Ömer’e, Allah ikisinden de razı olsun, Şam’a geldiğinde ve halkı onu karşılamaya çıktığında dedi ki: “Bu beldenin halkının seni **اسْتَشْرَفُوك** etmesi beni sevindirmez”; yani seni karşılamaya çıktılar. Bunu ona ancak şu sebeple söyledi: Ömer, Allah ondan razı olsun, Şam’a geldiğinde emirlerin kıyafetiyle giyinmemişti; onların onu büyük görmemelerinden korktu. Fitneler hadîsinde: “Kim ona **تَشَرَّفَ** ederse, o da ona **اسْتَشْرَفَتْ** eder”; yani kim ona göz dikip ona maruz kalırsa, ona gelir de içine düşer. Hadiste: “**لا تُشْرِفْ** sana bir ok isabet eder”; yani yüksek yerden **تَتَشَرَّفْ** etme. Bundan: “Ta ki iddetinin bitişine **شارَفَتِ**”; yani ona yaklaştı ve onun üzerine **أَشْرَفَت**. Sâlim’den, babasından hadiste: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Ömer’e atâ verirdi; Ömer ona derdi: “Ey Allah’ın Resûlü, onu benden daha fakir olana ver.” Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona dedi: “Onu al da onu mal edin yahut onunla sadaka ver; ve bu maldan sana gelen şey, sen ona **مُشْرِفٍ** olmadığın ve isteyen olmadığın hâlde gelirse onu al; olmayanı ise nefsine tâbi kılma.” Sâlim dedi: Bundan dolayı Abdullah hiç kimseden bir şey istemezdi ve kendisine verilen hiçbir şeyi geri çevirmezdi. Şemmer, “sen ona **مُشْرِفٍ** olmadığın hâlde” sözünde dedi: Üzerine **تُشْرِفُ** ettiğin, nefsinle konuştuğun ve temenni ettiğin şey. Ve şu beyiti okudu:
لقد عَلِمْتُ، وما الإشْرافُ من طَمَعي،
أَنَّ الذي هُو رِزْقي سَوْفَ يأْتيني
(“**من طمعي**” sözü: İbn Hişâm’ın **بانت سعاد** şerhinde: “benim yaradılışımdan”.)
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإشْرافُ** hırstır. Hadiste şöyle de rivayet edildi: “Sen ona **مُشْرِفٍ** yahut **مُشارِفٍ** olmadığın hâlde, onu al.” İbnü’l-A‘râbî dedi: “**اسْتَشْرَفَني حَقّي**”: yani bana zulmetti. İbnü’r-Riqâ‘ dedi:
ولقد يَخْفِضُ المُجاوِرُ فيهمْ،
غيرَ مُسْتَشْرَفٍ ولا مَظْلوم
Dedi: **غيرَ مُسْتَشْرَف**: yani zulme uğramamış. Ve denir: “Şeyi **أَشْرَفْتُ**”: onu aştım; ve “ona **أَشْرَفْتُ**”: üstten ona muttali oldum. Muradı: Ondan sana gelen şey, sen ona göz dikmiş ve onda tamahkâr değilken. **الليث** dedi: “Şeyi **اسْتَشْرَفْتُ**”: başını yahut gözünü kaldırıp ona baktığın zaman. Hadiste: “O, **ذاتَ شَرَفٍ** bir yağmayı yağmalamazken mümindir”; yani insanların ona bakmak için gözlerini kaldırdıkları, ona değer ve kıymet ve yücelik sahibi olan; ve onu **يَسْتَشْرفونها**. Hadiste: “**لا تَشَرَّفُوا** (belaya)”;
(“**لا تشرفوا**” sözü: asılda böyle; **النهاية**’de olan: “**لا تستشرفوا**”.)
Şemmer dedi: Bir şeye **التَّشَرُّف**, ona göz dikme, ona bakma, nefisle konuşma ve onu beklemedir; bundan: “Falanın develerini **يَتَشَرَّفُ** etmesin”; yani onları seçip belirlemesin. Ve “ona **أَشْرَفْتُ**”: üstten ona muttali oldum; ve o yer **مُشْرَفٌ**’tur. Ve “şeyi **شارَفْتُ**”: yani onun üzerine **أَشْرَفْت**. Hadiste: “Onlar için birtakım insanlar **اسْتَشْرَفَ** etti”; yani başlarını ve gözlerini kaldırdılar. Ebû Mansûr, Sâlim hadîsinde dedi: Manası: sen ona tamahkâr, ona göz dikip bekleyen olmadığın hâlde. Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “Kim dünyayı nefsin **إشرافِ**ı ile alırsa, onda ona bereket verilmez; kim onu nefsin cömertliğiyle alırsa, onda ona bereket verilir”; yani hırs ve tamahla. Ve gözetleme yerini **تَشَرَّفْتُ** ve onu **أَشْرَفْتُ**: yani onu aştım; el-Accec dedi:
ومَرْبَإٍ عالٍ لِمَن تَشَرَّفا،
أَشْرَفْتُه بلا شَفًى أَو بِشَفى
**الجوهري** dedi: **بلا شَفًى**: yani güneş battığı zaman; yahut **بِشَفًى**: yani güneşten bir kalıntı kaldığı zaman. Güneş batarken denir: Ondan **شَفًى**dan başka bir şey kalmadı.
Ve onların develerini **اسْتَشْرَفَ**: göze değdirmek için onları seçip belirledi.

Ve develerden **الشارِفُ**: yaşlı erkek ve yaşlı dişi; çoğul **شَوارِفُ** ve **شُرَّفٌ** ve **شُرُفٌ** ve **شُرُوفٌ**; ve **شَرُفَتْ** ve **شَرَفَتْ تَشْرُف شُرُوفاً** olmuştur. Ve **الشارِفُ**: yaşlanmış deve. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الشارِفُ** himmetli dişi devedir; çoğul **شُرْفٌ** ve **شَوارِفُ**; **بازِلٍ** ve **بُزْلٍ** gibi. Ve erkeğe **شارِفٌ** denmez. **الليث** şu beyiti okudu:
نَجاة من الهُوجِ المَراسِيلِ هِمَّة،
كُمَيْت عليها كَبْرةٌ، فهي شارفُ
Ali ve Hamza hadîsinde, ikisine de selâm olsun:
أَلا يا حَمْزَ للشُّرُفِ النِّواء،
فَهُنَّ مُعَقَّلاتٌ بالفِناء
Bu, **شارِفٍ**’in çoğuludur; râ’sı ötrelenir ve hafifletme için sâkin kılınır. “**ذا الشرَف**” diye de rivayet edilir; râ ve şîn fetha ile; yani yücelik ve yükseklik sahibi. İbn Zeml hadîsinde: “Ve bunun önünde, zayıf, **شارِفٌ** bir deve”; o, yaşlıdır. Hadiste: “Şöyle şöyle olursa, size **الشُّرْفُ الجُونُ**un çıkması ne zaman”; dediler: “Ey Allah’ın Resûlü, **الشُّرْفُ الجُون** nedir?” Dedi: “Karanlık gecenin parçaları gibi fitneler.” Ebû Bekir dedi: **الشُّرْفُ**, **شارِفٍ**’in çoğuludur; o da ihtiyar devedir. Fitneleri, birbirine bağlanmaları ve zamanlarının uzaması bakımından yaşlı siyah develere benzetti. Ve **الجُونُ**: siyahlar. İbnü’l-Esîr dedi: Böyle, râ sâkin olarak rivayet edilir;
(“râ sâkin rivayet edilir” sözü: **القاموس**’ta: Hadiste “**أتتكم الشرف الجون**” iki ötre ile.)
Bu, **فاعل**’in cem‘inde az kullanılan bir cem‘dir; ancak sayılı isimlerde gelmiştir. Başka bir rivayette: **الشُّرْقُ الجُون** (kāf ile); o, **شارِق**’in çoğuludur; o da doğu tarafından gelen demektir. Ve **شُرْفٌ**, **شارِفٍ**’in çoğuludur; nadirdir; bunun benzeri ancak sayılı kalıplarda gelmiştir: **بازِلٌ** ve **بُزْلٌ** ve **حائلٌ** ve **حُولٌ** ve **عائذٌ** ve **عُوذٌ** ve **عائطٌ** ve **عُوطٌ**. Ve **سهم شارِفٌ**: bakımı üzerinden uzun zaman geçmiş olan; ve denildi: tüyü ve bağı çözülmüş olandır; ve denildi: ince uzun olandır. Başkası: **سهم شارِفٌ**, eskilik ve kıdemle vasfedildiği zaman; Evs b. Hacer dedi:
يُقَلِّبُ سَهْماً راشَه بمَناكِبٍ
ظُهار لُؤامٍ، فهو أَعْجَفُ شارِفُ
**الليث**: Denir: “Bize karşı nefsi **أَشْرَفَتْ**”; o hâlde o bize karşı **مُشْرِفٌ**’tir; yani bize karşı şefkatlidir. Ve **الإشْرافُ**: şefkattir; ve şu beyiti okudu:
ومن مُضَرَ الحَمْراء إشْرافُ أَنْفُسٍ
علينا، وحَيّاها إلينا تَمَضُّرا
Ve **دَنٌّ شارِفٌ**: eski şarap; **الأَخطل** dedi:
سُلافةٌ حَصَلَتْ من شارِفٍ حَلِقٍ،
كأَنـَّما فارَ منها أَبْجَرٌ نَعِرُ
Ve Bişr’in sözü:
وطائرٌ أَشْرَفُ ذو خُزْرةٍ،
وطائرٌ ليس له وَكْرُ
Amr dedi: Kuşlardan **الأَشْرفُ**, yarasadır; çünkü iki kulağının belirgin bir hacmi vardır; ve o, tüy ve telekten soyunmuştur; doğurur, yumurtlamaz. Ve yuvası olmayan kuş: denizcilerin haber verdiği bir kuştur; ancak, yumurtası için topraktan bir yuva yapıp üstünü örtecek kadar yere iner, sonra havada uçar; yumurtası süresi dolunca kendiliğinden çatlar; yavrusu uçmaya güç yetirdiğinde, iki ebeveyninin âdetinde olur. Ve **الإشْرافُ**: atların koşuşunun süratidir. Ve dişi deveyi **شَرَّفَ**: bağlama (meme bağlama) ile memelerini kesmeye yaklaştı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
جَمَعْتُها من أَيْنُقٍ غِزارِ،
من اللَّوا شُرِّفْنَ بالصِّرارِ
Muradı: “**اللواتي**”den; bu, ancak gelecek yılda üzerine yük vurulmak üzere bedeninin ve semizliğinin kalması için yapılır. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bu, **الشَّرَف**’ten değildir; fakat **التشريف**’tendir; o da, bağ ile memelerini neredeyse kesmek, böylece memelerinde iz bırakmaktır. Ve el-Accec’in, dişi eşeklerini kovan bir yaban eşeğini zikrederken sözü:
وإنْ حَداها شَرَفاً مُغَرِّبا،
رَفَّهَ عن أَنـْفاسِه وما رَبا
**حَداها**: onları sürdü; **شَرَفاً**: yani bir yön. Denir: Onu bir **شَرَفاً** yahut iki **شَرَفَين** kovdu; bir yön yahut iki yön murad eder. **مُغَرِّباً**: uzaklaşan, uzak. **رَفَّهَ عن أَنفاسه**: yani nefes aldırdı ve ferahlattı. Ve bir **شَرَفاً** yahut iki **شَرَفَينِ** koştu: yani bir tur yahut iki tur. Atlar hadîsinde: “**فاسْتَنَّتْ شَرَفاً أو شَرَفين**”; bir tur yahut iki tur koştu.

Ve **المَشارِفُ**: Yemen toprağından köylerdir; ve denildi: Arap toprağından, kırsala yaklaşan yerlerdir; **السُّيُوفُ المَشْرَفِيّةُ** onlara nispet edilmiştir. Denir: **سَيفٌ مَشْرَفيّ**; ve **مَشارِفيٌّ** denmez; çünkü cem‘, bu vezinde olursa ona nispet edilmez; **مَهالِبيّ** denmez, **جَعَافِرِيٌّ** denmez, **عَباقِرِيٌّ** denmez. Satîh hadîsinde: “**مَشارِفَ الشام**’da oturur”; o, kırsal beldeler ile Arap yarımadası arasındaki her köydür. Ona bu ad verildi; çünkü **السواد**’a yukarıdan baktı. Ve ona ayrıca **المَزارِعُ** ve **البَراغِيلُ** da denir. Ve denildi: Şehirlere yakın olan köylerdir.
İbnü’l-A‘râbî: **العُمَرِيَّةُ**, **الشَّرَفِ** ile boyanmış elbiselerdir; o, kırmızı çamurdur. Ve **ثوب مُشَرَّفٌ**: **الشَّرَفِ** ile boyanmış; ve şu beyiti okudu:
أَلا لا تَغُرَّنَّ امْرَأً عُمَرِيّةٌ،
على غَمْلَجٍ طالَتْ وتَمَّ قَوامُها
Ve **شَرْفٌ** ve **شَرَفٌ**, **المَغْرةِ** için denir. **الليث** dedi: **الشَّرَفُ**’ün kırmızı bir boyası vardır; ona **الدّارْبَرْنَيان** denir. Ebû Mansûr dedi: **المُشَرَّفِ** hakkında İbnü’l-A‘râbî’nin dediği sözdür (doğru olan). Âişe hadîsinde: Ona, **الخِمار**ın **بالشَّرْف** ile boyanması soruldu da bunda bir sakınca görmedi; dedi: O, elbiselerin onunla boyandığı kırmızı bir bitkidir. Ve **الشُّرافيُّ**: elbiselerden beyaz bir renktir.

Ve **شُرَيفٌ**: Arap beldelerindeki en uzun dağdır. İbn Sîde: Ve **الشُّرَيْف** bir dağdır; Araplar onun yeryüzündeki en uzun dağ olduğunu iddia ederler. Ve **شَرَفٌ**: ona yakın başka bir dağdır. Ve **الأَشْرَفُ**: bir adam adıdır. Ve **شِرافُ** ve **شَرافِ** (mebnî olarak): belirli bir suyun adıdır. Ve **شَراف**: bir yerdir; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyiti okudu:
لقد غِظْتَني بالحَزْمِ حَزْمِ كُتَيْفةٍ،
ويومَ الْتَقَيْنا من وراء شَرافِ
(“**غظتني بالحزم حزم**” sözü: Yâkūt’un Mu‘cem’inde: “**عضني بالجوّ جوّ**”.)
**التهذيب**: **شَرافِ**, Benî Esed’in suyudur. İbnü’s-Sikkît: **الشَّرَفُ**, Necd’in ortasıdır. Dedi: Benî **آكِل المُرار**’dan krallar oraya inerdi; onda **حِمَى ضَرِيّةَ** vardır; ve **ضرِيّة** bir kuyudur. Ve **الشرف**’te **الرَّبَذةُ** vardır; o, sağ taraftaki **الحِمَى**dır. Ve **الشُّرَيْفُ** onun yanındadır. **التَّسْرِيرُ** denilen bir vadi, **الشرَف** ile **الشُّريفِ** arasında ayırır. Doğuya bakan taraf **الشُّرَيْف**’tir; batıya bakan taraf ise **الشرَف**’tir. Ebû Mansûr: İbnü’s-Sikkît’in **الشرَف** ve **الشُّريف** hakkındaki sözü doğrudur. İbn Mes‘ûd hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yakındır ki **شَرافِ** ile falan yer arasında ne boynuzsuz ne boynuzlu (hayvan) kalmasın.” **شَرافِ**: bir yerdir; ve denildi: Benî Esed’in suyudur. Hadiste: Ömer’in **الشَّرَفَ** ve **الرَّبَذَةَ**yı himâ (koruluk) yaptığı. İbnü’l-Esîr dedi: Şîn ile ve râ fetha ile böyle rivayet edildi; dedi: Bazıları onu noktasız harfle ve râ kesra ile rivayet eder. Hadiste: “Namazda üflemeyi ve benim için **مَمَرَّ الشرَفِ** olmasını sevmem.” Ve **الشُّرَيْفُ** (küçültme): Benî Numeyr’in suyudur. Ve **الشاروفُ**: bir dağdır; o, sonradan türemedir. Ve **الشاروفُ**: süpürgedir; o, Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve **أَبو الشَّرفاء**: künyelerindendir; dedi:
أَنا أَبو الشَّرْفاء مَنَّاعُ الخَفَرْ
Muradı: **أَهل الخفر**’i meneden (koruyan).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ر ف * * الشَّرَفُ * العُلُوُّ والمكان العالي وجبل * مُشْرِفٌ * أي عالٍ ورجل * شَرِيفٌ * والجمع * شُرَفاءٌ * و * أشْرَافٌ * مثل يتيم وأيتام وقد * شَرُفَ * من باب ظرُف فهو * شَرِيفٌ * اليوم و * شارِفٌ * عن قليل أي سيصير شريفا ذكره الفراء و * شَرَّفهُ * الله * تَشْرِيفاً * و * شَرَفَهُ * أي غلبه بالشرف فهو * مَشْروفٌ * وبابه نصر وفلان * أشْرَفُ * من فلان و * شُرْفَةُ * القصر واحدة * الشُّرَف * كغرفة وغرف و * تشرَّف * بكذا عدَّه شرفا و * أشْرَفَ * المكان علاه وأشرف عليه اطلع عليه من فوق وذلك الموضع * مُشْرَفٌ * و * المَشْرَفِيَّةُ * سُيوف منسوبة إلى * مَشَارِفَ * وهي قرى من أرض العرب تدنو من الريف يقال سيف * مَشْرَفِيٌ * ولا يقال مَشَارِفيّ لأن الجمع لا يُنسب إليه إذا كان على هذا الوزن و * شارَفَ * الشيء أشرف عليه وشارف الرجل غيره فاخره أيهما أشرف

##### Türkçe

* ش ر ف * * **الشَّرَفُ** * yükseklik ve yüksek yer ve dağdır. * **مُشْرِفٌ** * yani yüksek; ve adam * **شَرِيفٌ** *; çoğulu * **شُرَفاءٌ** * ve * **أشْرَافٌ** *; yetim ve yetimler gibi. Ve * **شَرُفَ** * (fiili) * **ظرُف** * bâbındandır; o hâlde o, bugün * **شَرِيفٌ** *dir; ve * **شارِفٌ** * (olur) az sonra, yani şerif olacaktır; bunu el-Ferrâ zikretti. Ve Allah onu * **شَرَّفهُ** * * **تَشْرِيفاً** * (şereflendirdi). Ve * **شَرَفَهُ** * yani şerefle ona galip geldi; o hâlde o * **مَشْروفٌ** *dur; ve bâbı * نصر *’dır. Ve falan, falandan * **أشْرَفُ** *tur. Ve * **شُرْفَةُ** * sarayın, * **الشُّرَف** *’in bir tanesidir; oda ve odalar gibi. Ve * **تشرَّف** * bununla: onu şeref saydı. Ve * **أشْرَفَ** * mekân: ona yükseldi; ve ona * **أشرف عليه** *: onun üzerine yukarıdan baktı; ve o yer * **مُشْرَفٌ** *dur. Ve * **المَشْرَفِيَّةُ** *: * **مَشَارِفَ** *’e nisbet edilen kılıçlardır; o da Arap diyarından, kırsala yaklaşan köylerdir. * **مَشْرَفِيٌ** * kılıç denir; * **مَشَارِفيّ** * denmez; çünkü cem‘e nisbet edilmez, bu vezin üzere olduğu zaman. Ve * **شارَفَ** * şeyi: ona yukarıdan baktı. Ve adam, başkasını * **شارف** * etti: onunla övündü; hangisi daha şerefli?

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشرف، محركة: العلو والمكان العالي، نقله الجوهري وأنشد:
  آتي الندى فلا يقرب مجلسـي                      وأقود للشرف الرفيع حماري يقول: إني خرفت فلا ينتفع برأيي، وكبرت فلا أستطيع أن أركب من الأرض حماري، إلا من مكان عال.
 وقال شمر: الشرف: كل نشز من الأرض، قد أشرف على ما حوله. قاد أو لم يقد، وإنما يطول نحوا من عشر أذرع، أو خمس، قل عرض ظهره أو كثر.
 ويقال: أشرف لي شرف فما زلت أركض حتى علوته، ومنه قول أسامة الهذلي:
  إذا ما اشتأى شرفا قبلـه                      وواكظ أوشك منه اقترابا والشرف: المجد، يقال: رجل شريف، أي: ماجد أو لا يكون الشرف والمجد إلا بالآباء، يقال: رجل شريف، ورجل ماجد: له آباء متقدمون في الشرف؛ وأما الحسب والكرم فيكونان في الرجلن وإن لم يكن له أباء قاله ابن السكيت.
 أو الشرف: علو الحسب قاله ابن دريد.
 الشرف من البعير: سنامه، وهو مجاز، وأنشد:
  شرف أجب وكاهل مجزول والشرف: الشوط، يقال: عدا شرفا أو شرفين.
 أو الشرف: نحو ميل وهو قول الفراء، ومنه الحديث: ) الخيل لثلاثة؛ لرجل أجر، ولرجل ستر، وعلى رجل وزر، فأما الذي له أجر: فرجل ربطها في سبيل الله، فأطال لها في مرج أو روضة، فما أصابت في طليلها ذلك من المرج أو الروضة كانت له حسنات، ولو أنه انقطع طيلها فاستنت شرفا أو شرفين، كانت له آثارها وأرواثها حسنات، ولو أنها مرت بنهر فشربت منه ولم يرد أن يسقيها،كان ذلك حسنات له، فهي لذلك الرجل أجر الحديث.
 من المجاز: الشرف: الإشفاء على خطر من خير أو شر، يقال في الخير: هو على شرف من قضاء حاجته، ويقال في الشر: هو على شرف من الهلاك.

  وشرف جبل قرب جبل شريف، كزبير، وشريف هذا أعلى جبل ببلاد العرب، هكذا تزعمه العرب، زاد المصنف، وقد صعدته، وقال ابن السكيت: الشرف: كبد نجد، وكان من منازل الملوك من بني آكل المرار من كندة، وفي الشرف لمن ضريه وضريه بئر وفي الشرف الريذة، وهي الحمى الأيمن وفي الحديث: ) أن عمر حمى الشرف، الربذة.
 والشرف: ع بإشبيلية، من سوادها، كثير الزيتون، كما في العباب، وقال الشقندي: شرف إشبيلية: جبل عظيم، شريف البقعة، كريم التربة، دائم الخضرة، فرسخ في فرسخ طولا وعرضا، لا تكاد تشمس فيه بقعة، لالتفاف أشجاره، ولا سيما الزيتون، وقال غيره: إقليم الشرف على تل أحمر عال من تراب أحمر مسافته أربعون ميلا في مثلها، يمشي به السائر في ظل الزيتون والتين، وقال صاحب ) مباهج الفكر: وأما جبل الشرف، وهو تراب أحمر، طوله من الشمال إلى الجنوب أربعون ميلا، وعرضه من المشرق إلى المغرب اثنا عشر ميلا، يشتمل على مائتين وعشرين قرية، قد التحف بأشجار الزيتون والتفت عليه، منه: الحاكم أبو إسحاق إبراهيم بن محمد الشرفي، خطيب قرطبة، وصاحب شرطتها، وهذا عجيب، وله شعر فائق مات سنة 396.
 أمين الدين أبو الدر ياقوت ابن عبد الله الشرفي ويعرف أيضا بالنوري وبالملكي، الموصلي الكاتب، أخذ النحو عن ابن الدهان النحوي، واشتهر في الخط حى فاق، ولم يكن في آخر زمانه من يقاربه في حسن الخط ولا يؤدي طريقة ابن البواب في النسخ مثله، مع فضل غزيز، وكان مغزي بنقل صحاح الجوهري، فكتب منه نسخا كثيرة، تباع كل نسخة بمائة دينار، توفي بالموصل، سنة 618، وقد تغير خطه من كبر السن، هكذا ترجمه الذهبي في التاريخ، والحافظ في التبصير مختصرا، وقد سمع منه أبو الفضل عبد الله بن محمد ديوان المتنبي، بحق سماعه من ابن الدهان.
 والشرف: محلة بمصر، والذي حققه المقريزي في الخطط، أن المسمى بالشرف ثلاثة مواضع بمصر؛ أحدها المعروف بجبل الرصد.
 منها أبو الحسن علي بن إبراهيم الضرير الفقيه، راوي كتاب المزني عن أبي الفوارس الصابوني، عنه، مات سنة 408 وأبو عثمان سعيد بن سيد القرشي الحاطبي، عن عبد الله بن محمد الباجي، وعنه أبو عمر بن عبد البر.
 وأبو بكر عتيق بن أحمد المصري، عن أبي إسحاق بن سفيان الفقيه، وغيره: المحدثون الشرفيون.
 وفاته: أبو العباس بن الحطيئة الفقيه المالكي الشرفي.
 ومحمود بن أيتكين الشرفي، سمع منه ابن نقطة، وقال: مات سنة 615.
 وأرامانوس بن عبد الله الشرفي، عن أبي المظفر بن الشبلي، وغيره، مات سنة 606. قاله الحافظ.
 وشرف البياض: من بلاد خولان، من جهة صعدة.
 وشرف قلحاح: قلعة على جبل قلحاح، وقرب زبيد، حرسها الله تعالى، وسائر بلاد المسلمين.
 والشرف الأعلى: جبل آخر هنالك، عليه حصن منيع، يعرف بحصن الشرف الشرف: ع، بدمشق، وهو جبل على طريق حاج الشام، ويعرف بشر البعل، وقيل: هو صقع من الشام.
 وشرف الأرطى: منزل لتميم معروف.

  وشرف الروحاء: بينها وبين ملل من المدينة المشرفة، على ستة وثلاثين ميلا، كما في صحيح مسلم في تفسير حديث عائشة رضي الله عنها: )احتجم رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم الأحد بملل، على ليلة من المدينة، ثم راح فتعشى بشرف السيالة، وصلي الصبح بعرق الظبية( أو أربعين أو ثلاثين، على اختلاف فيه. ومواضع أخر سميت بالشرف. وشرف بن محمد المعافري، وعلي ابن إبراهيم الشرفي، كعربي: محدثان، أما الأخير فهو الفقيه الضرير، الذي روى كتاب المزني عنه بواسطة أبي الفوارس، وقد تقدم له قريبا، فهو تكرار ينبغي التنبيه عليه.
 شريف، كزبير: جبل، قد تقدم ذكره قريبا.
 أيضا: ماء لبني نمير، بنجد، ومنه الحديث: )ما أحب أن أنفخ في الصلاة وأن لي ممر الشرف(. الشريف له يوم، أو هو ماء يقال له: التسرير، وما كان عن يمينة إلى الغرب شرف، وما كان عن يساره إلى الشرق شريف، قال الأزهري: وقول ابن السكيت في الشرف والشريف صحيح.
 وإسحاق بن شرفي، كسكري: من المحدثين، وهو شيخ للثوري، كما في التنبصير.
 وشرف الرجل، ككرم، فهو شريف اليوم، وشارف عن قليل كذا في بعض نسخ الكتاب، وهو الصواب، ومثله نص الجوهري والصاغاني، وصاحب اللسان، وفي أكثرها: عن قريب: أي سيصير شريفا، نقله الجوهري، عن الفراء: ج شرفاء، كأمير، وأمراء، وأشراف، كيتيم، وأيتام، عليه اقتصر الجوهري. وشرف محركة، ظاهر سياقه أنه من جملة جموع الشريف، ومثله في العباب، فإنه قال: والشرف: الشرفاء، ولكن الذي في اللسان: أن شرفا، محركة، بمعنى شريف، ومنه قولهم: هو شرف قومه، وكرمهم، أي شريفهم، وكريمهم، وبه فسر ما جاء في حديث الشعبي، أنه قيل للأعمش: لم لم تستكثر عن الشعبي? قال: كان يحتقرني، كنت آتيه مع إبراهيم، فيرحب به، ويقول لي: اقعد ثم أيها العبد، ثم يقول:
  لا نرفع العيد فوق سنتـه                      ما دام فينا بأرضنا شرف أي: شريف، فتأمل ذلك.
 والشارف من السهام: العتيق القديم، نقله الجوهري، وأنشد لأوس يصف صائدا:
  يقلب سهما راشه بمـنـاكـب                      ظهار لؤام فهو أعجف شارف ويقال: سهم شارف، إذا كان بعيد العهد بالصيانة، وقيل: هو الذي انتكث ريشه وعقبة، وقيل: هو الدقيق الطويل.
 الشارف من النوق: المسنة الهرمة، وقال ابن الأعرابي: هي الناقة الهمة، وفي الأساس: هي العالية السن، ومنه حديث ابن زمل: )وإذا أمام ذلك ناقة عجفاء شارف: كالشارفة، وقد شرفت، شروفا، بالضم، ككرم، ونصر، والمصدر الذي ذكره من باب نصر قياسا، ومن باب كرم بخلاف ذلك: ج شوارف، وشرف، ككتب، وركع، وقال الجوهري: بضم فسكون، ومثله بازل، وبزل وعائذ وعوذ، شروف، مثل عدول، ولا يقال للجمل: شارف، وأنشد الليث:
  نجاة من الهوج المراسيل همة                      كميت عليها كبرة فهي شارف

  ونقل شيخنا عن توشيح الجلال، إنه يقال للذكر أيضا، وفي حديث علي رضي الله عنه: )أصبت شارفا من مغنم بدر، وأعطاني رسول الله صلى الله عليه وسلم، شارفا فأنختهما بباب رجل من الأنصار، وحمزة في البيت، ومعه قينة تغنيه:
  ألا يا حمز للشرف النـواء                      فهن معقلات بالـفـنـاء
  ضع السكين في اللبات منها                      وضرجهن حمزة بالدمـاء
  وعجل من أطايبها لشـرب                      طعاما من قديد أو شـواء فخرج إليهما فجب أسنمتها، وبقر خواصرهما، وأخذ أكبادهما، فنظرت إلى منظر أفظعنى، فانطلقت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فخرج ومعه زيد بن حارثة رضي الله عنه، حتى وقف عليه، وتغيظ، فرفع رأسه إليه، وقال: هل أنتم إلا عبيد آبائي? فرجع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقهقر قال ابن الأثير: هي جمع شارف، وتضم راؤها وتسكن تخفيفا، ويروي: ذا الشرف، بفتح الراء والشين، أي: ذا العلاء والرفعة.
 وفي الحديث: )أتتكم( كما هو نص العباب والرواية: )إذا كان كذا وكذا أني أن تخرج بكم الشرف الجون بضمتين أي: الفتن المظلمة، وهو تفسير النبي صلى الله عليه وسلم، حين سئل: وما الشرف الجون بيا رسول الله? قال: )فتن كقطع الليل المظلم(.
 وقال أبو بكر: الشرف: جمع شارف، وهي الناقة الهرمة، شبه الفتن في اتصالها، وامتداد أوقاتها بالنوق المسنة السود، والجون: السود، قال ابن الأثير: هكذا يروي، بسكون الراء، وهو جمع قليل في جمع فاعل، لم يرد إلا في أسماء معدودة ويروي: )الشرق الجون(، بالقاف، جمع شارق، أي: الفتن الطالعة من ناحية المشرق، نادر لم يأت مثله إلا أحرف معدودة، مثل بازل وبزل، وحائل وحول، وعائذ وعوذ، وعائط وعوط.
 والشرف أيضا من الأبنية: ما لها شرف، الواحدة شرفاء كحمراء وحمر، ومنه حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: )أمرنا أن نبني المساجد جما، والمدائن شرفا( وفي النهاية: أراد بالشرف التي طولت أبنيتها بالشرف، الواحدة شرفة.
 والشاروف: جبل، قال الجوهري: مولد.
 قال: والمكنسة تسمى شاروفا، وهو معرب جاروب، وأصله جاي روب، أي كانس الموضع. شراف، كقطام: ع بين راقصة والفرعاء، أو ماء لبني أسد، ومنه حديث ابن مسعود رضي الله عنه: )يوشك أن لا يكون بين شراف وأرض كذا وكذا جماء، ولا ذات قرن، قيل: وكيف ذاك? قال( يكون الناس صلامات، يضرب بعضهم رقاب بعض، وقال المثقب العبدي:
  مررن على شراف فذات رجل                      ونكبن الذرانـح بـالـيمـين وبناؤه على الكسر هو قول الأصمعي، وأجراه غيره مجرى ما لا ينصرف من الأسماء، أو هو: جبل عال، أو يصرف، منه قول الشماخ:
  مرت بنعفى شراف وهي عاصفة                      تخدى على يسرات غير أعصال أو هو ككتاب، ممنوعا من الصرف، فصار فيه ثلاث لغات. شراف كغراب ماء غير الذي ذكر.

  وشرفه، كنصره، شرفا: غلبه شرفا، فهو مشروف، زاد الزمخشري: وكذا: شرفت عليه، فهو مشروف عليه، أو طاله في الحسب، وقال ابن جني: شارفه فشرفه، يشرفه، فاقه في الشرف، شرف الحائط، يشرفه، شرفا: جعل له شرفة، بالضم، وسيأتي قريبا.
 قول بشر بن المعتمر:
  وطائر أشرف ذو جردة                      وطائر ليس له وكـر قال عمرو: الأشرف من الطير: الخفاش لأن لأذنيه حجما ظاهرا، وهو متجرد من الزف والريش، وهو طائر يلد ولا يبيض، قوله: طائر آخر وكر له هكذا هو في النسخ، ولا يخفى أنه تفسير للمصراع الأخير من البيت، الذي ذكرناه لبشر، لأنه من معاني الأشرف، وانظر إلى نص اللسان، والعباب، بعد ذكر قول بشر، ما نصه: والطائر الذي لا وكر له، هو طائر يخبر عنه البحريون أنه لا يسقط إلا ريثما يجعل لبيضه أفحوصا من تراب، ويبيض، ويغطي عليه، ولا يخفى أن قوله: ويبيض، ليس فيما نص عليه الصاغاني، وصاحب اللسان عن البحريين، وهو بعد قوله: لبيضه، غير محتاج إليه، ويطير أي: ثم يطير في الهواء، وبيضه يتفقس، وفي بعض النسخ: ينفقش بنفسه، عند انتهاء مدته، فإذا أطاق فرخه الطيران كان كأبويه في عادتهما، فهذه العبارة سياقها في وصف الطير الآخر، الذي قاله بشر في المصراع الأخير، فتأمل ذلك.
 ومنكب أشرف: عال، وهو الذي فيه ارتفاع حسن، وهو نقيض الأهدإ.
 وأذن شرفاء: طويلة نقله الجوهري، وزاد غيره: قائمة مشرفة، وكذلك الشرافية.
 قال: وشرفة القصر، بالضم: معروف، ج: شرف، كصرد، جمع كثرة، ومنه حديث المولد: )ارتجس إيوان كسرى، فسقطت منه أربع عشرة شرفة(، ويجمع أيضا على شرفات، بضم الراء وفتحها وسكونها، ويقال أيضا: إنها جمع شرفة، بضمتين، وهو جمع قلة، لأنه جمع سلامة، قال الشهاب: شرفات القصر: أعاليه، هكذا فسروه، وإنما هي ما يبنى على أعلى الحائط منفصلا بعضه من بعض، على هيئة معروفة.
 قال الأصمعي: شرفة المال: خياره.
 وقولهم: إني أعد إتيانكم شرفة، بالضم، وأرى ذلك شرفة، أي: فضلا، وشرفا، أتشرف به وشرفات الفرس، بضمتين: هاديه، وقطاته. وأذن شرافية، وشفارية: إذا كانت عالية طويلة، عليها شعر. قال غيره: ناقة شرافية: ضخمة الأذنين، جسمية، وكذلك ناقة شرفاء.
 والشرافي، كغرابي: ثياب بيض، أو هو ما يشتر مما شارف أرض العجم من أرض العرب، وهذا قول الأصمعي.
 من المجاز: أشرافك: أذناك وأنفك، هكذا ذكروا، ولم يذكرا لها واحدا، والظاهر أن واحدها شرف، كسبب وأسباب، وإنما سميت الأذن والأنف شرفاء، لبروزها وانتصابها، وقال عدي ابن زيد العبادي:
  كقصير إذ لم يجد غير أن جد                      دع أشرافه لشكر قـصـير وفي المحكم: الأشراف: أعلى الإنسان، واقتصر الزمخشري على الأنف.
 والشرياف، كجريال: ورق الزرع إذا طال وكثر، حتى يخاف فساده فيقطع، نقله الجوهري، وقد شريفه، والنون بدل الياء، لغة فيه، وهما زائدتان كما سيأتي.
 ومشارف الأرض: أعاليها، نقله الجوهري.

  ومشارف الشام، قرى من أرض العرب، تدنو من الريف، نقله الجوهري، عن أبي عبيدة، وقال غيره: من أرض اليمن، وقد جاء في حديث سطيح: )كان يسكن مشارف الشام( وهي: كل قرية بين بلاد الريف وبين جزيرة العرب، لأنها أشرفت على السواد، ويقال لها أيضا: المزارع، كما تقدم،والبراغيل كما سيأتي، قال أبو عبيدة: منها السيوف المشرفية، بفتح الراء، يقال: سيف مشرفي، ولا يقال: مشارفي، لأن الجمع لا ينسب إليه إذا كان على هذا الوزن، لا يقال: مهالبي، ولا: جعافري، ولا: عباقري، كما في الصحاح، وقال كثير:
  فما تركوها عنوة عن مودة                      ولكن بحد المشرفي استقالها وقال رؤبة:
  والحرب عسراء اللقاح المغزي
  بالمشرفيات وطعن وخز وفي ضرام السقط: مشرف: أسم قين، كان يعمل السيوف.
 وأبو المشرفي، بفتح الميم والراء، باسم السيف: عمرو بن جابر الحميري، يقال: إنه أول مولود بواسط.
 أبو المشرفيش: كنية ليث، شيخ سفيان الثوري، وخالد الحذاء الراوي عن أبي معشر زياد بن كليب التميمي الكوفي، الراوي عن إبراهيم النخعي، قلت: وهو ليث بن أبي سليم الليثي الكوفي، هكذا ذكره المزني، وقد ضعفوه لاختلاطه، كما في ديوان الذهبي.
 شرف الرجل، كفرح: دام على أكل السنام.
 شرفت الأذن، شرفا، كذا شرف المنكب: أي ارتفعا، وأشرفا، وقيل: انتصبا في طول. شرف الرجل، ككرم، شرفا محركة، وشرافة: علا في دين أو دينا، فهو شريف، والجمع: أشراف، وقد تقدم.
 وأشرف المربأ: علاه، كشرفه، تشريفا، هكذا في النسخ، والصواب، كتشرفه، وشارفه، مشارفة، وفي الصحاح: تشرفت المربأ، وأشرفته: أي علوته، قال العجاج:
  ومربإ عال لمن تشرفا
  أشرفته بلا شفى أو بشفى وفي اللسان: وكذلك أشرف على المربإ: علاه.
 أشرف عليه: اطلع عليه من فوق، وذلك الموضع مشرف، كمكرم، ومنه الحديث: )ما جاءك من هذا المال وأنت غير مشرف ولا سائل، فخذه(. أشرف المريض على الموت: إذا أشفى عليه.
 أشرف عليه: أشفق، قال الشاعر، أنشده الليث:
  ومن مضر الحمراء إشراف أنفس                      علينا وحياها إلينـا تـمـضـرا ومشرف، كمحسن: رمل بالدهناء قال ذو الرمة:
  إلى ظعن يعرضن أجواز مشرف                      شمالا وعن أيمانهن الفـوارس مشرف، كمعظم: جبل قال قيس بن عيزارة:
  فإنك لو عاليتـه فـي مـشـرف                      من الصفر أو من مشرفات التوائم هكذا فسره أبو عمرو، وقال غيره: أي في قصر ذي شرف من الصفر. وشريفة، كسفينة، بنت محمد بن الفضل الفراوي، حدثت عن جدها لأمها طاهر الشحامي، وعنها ابن عساكر.
 وشرف الله الكعبة، تشريفا، من الشرف، محركة، وهو المجد.
 شرف فلان بيته، تشريفا: جعل له شرفا، وليس من الشرف. وتشرف الرجل: صار مشرفا من الشرف.
 وتشرف القوم، بالضم، أي مبنيا للمجهول: قتلت أشرفهم، نقله الصاغاني.
 واستشرفه حقه: ظلمه، ومنه قول ابن الرقاع:

  ولقد يخفض المجاور فيهم                      غير مستشرف ولا مظلوم استشرف الشيء: رفع بصره إليه، وبسط كفه فوق حاجبه، كالمستظل من الشمس، نقله الجوهري، قال: ومنه قول الحسين بن مطير الأسدي:
  فيا عجبا للناس يستشرفوننيكأن لم يروا بعدي محبا ولا قبلي وأصله من الشرف: العلو؛ فإنه ينظر إليه من موضع مرتفع، فيكون أكثر لإدراكه، وفي حديث الفتن: )ومن تشرف لها تستشرفه، فمن وجد ملجأ أو معاذا فليعذ به( منه حديث الأضحيه، عن علي رضي الله عنه: )أمرنا أن نستشرف العين والأذن(: أي نتفقدها ونتأملها أي نتأمل سلامتها من آفة بهما، لئلا يكون فيهما نقص، من عور أو جدع، فآفة العين العور، وآفة الأذن الجدع، فإذا سلمت الأضحية منهما جار أن يضحي، وقيل: معناه أي نطلبهما شريفين، هكذا في النسخ، والصواب: شريفين بالتمام، والسلامة، وقيل: هو من الشرفة، وهو خيار المال، أي: أمرنا أن نتخيرهما.
 وشارفه، مشارفة: فاخره في الشرف، أيهما أشرف، فشرفه: إذا غلبه في الشرف.
 واستشرف: انتصب، ومنه حديث أبي طلحة، رضي الله تعالى عنه ) أنه كان حسن الرمي، فكان إذا رمى استشرفه النبي صلى الله عليه وسلم لينظر إلى موقع نبله ( قال:
  تطاللت واستشرفته فرأيته فقلت له: آأنت زيد الأرامل? وفرس مشترف أي مشرف الخلق. وشريفه: قطع شريافه.
 ومما يستدرك عليه: الاشتراف: الانتصاب، نقله الجوهري.
 والتشريف: الزيادة، ومنه قول جرير:
  إذا ما تعاظمتم جعورا فشرفواجحيشا إذا آبت من الصيف عيرها قال ابن سيده: أرى أن معناه: إذا عظمت في أعينكم هذه القبيلة من قبائلكم، فزيدوا منها في جحيش هذه القبيلة القليلة الذليلة.
 والشرفة: أعلى الشيء.
 والشرف: كالشرفة.
 والجمع أشراف، كسبب وأسباب، قال الأخطل:
  وقد أكل الكيران أشرافها العلىوأبقيت الألواح والعصب السمر قال ابن بزرج: قالوا: لك الشرفة في فؤادي على الناس.
 وأشرف على الشيء، كتشرف عيه.
 وناقة شرفاء: شرافية.
 وضب شرافي: ضخم الأذنين، جسيم، ويربوع شرافي: كذلك، قال:
  وإني لأصطاد اليرابيع كلها                      شرافيها والتدمري المقصعا وأشرف لك الشيء: أمكنك.
 وشارف الشيء: دنا منه، وقارب أن يظفر به، وفيل: تطلع إليه، وحدثته نفسه به، وتوقعه.
 ومنه: فلان يتشرف إبل فلان، أي: يتعينها، نقله الجوهري.
 وشارفوهم: أشرفوا عليهم.
 والإشراف: الحرص والتهالك، ومنه الحديث: ) من أخذ الدنيا بإشراف نفس لم يبارك له فيها (، وقال الشاعر:
  لقد علمت وما الإشراف من طمعيأن الذي هو رزقي سوف يأتيني ونهبة ذات شرف: أي ذات قدر وقيمة ورفعة، يرفع الناس أبصارهم إليها، ويستشرفونها، ويروي بالسين، وقد أشار له المصنف في ) س ر ف (.
 واشتسرف إبلهم: تعينها ليصيبها بالعين.
 ودن شارف: قديم الخمر، قال الأخطل:
  سلافة حصلت من شارف حلق                      كأنما فار منها أبجـر نـعـر

  وشرف الناقة، تشريفا: كاد يقطع أخلافها بالصر، قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  جمعتها من أينق غزار
  من اللوا شرفن بالصرار أراد: من اللواتي، وإنما يفعل ذلك بها ليبقى بدنها وسمنها، فيحمل عليها في السنة المقبلة.
 وثوب مشرف: مصبوغ أحمر، وقال أيضا: العمرية: ثياب مصبوغة بالشرف، وهو طين أحمر، وثوب مشرف: مصبوغ بالشرف، وأنشد:
  ألا لا يغرن امرأ عـمـرية                      على غملج طالت وتم قوامها ويقال: شرف وشرف للمغرة، وقال الليث: الشرف له صبغ أحمر، يقال له: الدار برنيان، وقال الأزهري: والقول ما قال ابن الأعرابي في المشرف.
 وكعب بن الأشرف، من رؤساء اليهود.
 وأبو الشرفاء: من كناهم، قال:
  أنا أبو الشرفاء مناع الخفر أراد: مناع أهل الخفر.
 والشرفا، والأشرفيات، ومنية شرف، ومنية شريف قرى بمصر، من أعمال المنصورة، ومنية شريف: أخرى من الغربية، وأخرى من المنوفية.
 ومشيرف، مصغرا: قرية بالمنفوفية، وهي في الديوان: شميرف، بتقديم الشين، كما سيأتي.
 وكزبير: شريف بن جروة بن أسيد بن عمرو بن تميم، في نسب حنظلة الكاتب.
 وإبراهيم بن شريف، عن أبي طالب بن سوادة، وعنه عمر بن إبراهيم الحداد. وشرافة، بالكسر قرية بالموصل، ذكره ابن العلاء الفرضي.
 وشرافة المسجد، كتفاحة، والجمع: شراريف، هكذا استعمله الفقهاء، قال شيخنا: وهو من أغلاطهم، كما نبه عليه ابن بري، ونقله الدماميني في شرح التسهيل.
 وقطع الله شرفهم - بضمتين - أي: أنوفهم، نقله الزمخشري.

##### Türkçe

**الشرف**، harekeli: yükseklik ve yüksek yer; el-Cevherî onu nakletti ve inşad etti:
  “Cömertliğe gelirim de meclisime yaklaşmaz;                      yüce **الشرف** için eşeğimi sürerim” der ki: “Ben bunadım; görüşümden faydalanılmaz; yaşlandım; yerden eşeğime binmeye güç yetiremem; ancak yüksek bir yerden (binebilirim).”
Şemmer dedi: **الشرف**: yerden her tümsek; çevresine nazır olmuştur. Sürülmüş olsun ya da sürülmemiş olsun; ancak yaklaşık on arşın yahut beş (arşın) kadar uzar; sırtının eni az olsun yahut çok olsun.
Ve denilir: Bana bir **شرف** göründü; onu aşıncaya kadar koşmayı sürdürdüm; bundan Üsâme el-Hüzelî’nin sözü:
  “Ne zaman bir **شرف** isterse, öncesinde                      ve (bir) **واكظ** (varken) ondan yaklaşma neredeyse olur”
Ve **الشرف**: şan; denilir: **رجل شريف**; yani: şanlı; yahut **الشرف** ve şan ancak babalarla olur; denilir: **رجل شريف** ve **رجل ماجد**: şerefte ileri geçmiş babaları vardır; ama **الحسب** ve **الكرم** kişide olur; babaları olmasa da; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi.
Veya **الشرف**: soyun yüksekliği; bunu İbn Düreyd söyledi.
Deveden **الشرف**: hörgücü; bu mecazdır; ve inşad etti:
  “**شرف** (li) bir **أجب** ve parçalı bir **كاهل**”
Ve **الشرف**: koşu (tur); denilir: bir **شرف** yahut iki **شرف** koştu.
Veya **الشرف**: yaklaşık bir mil; bu Ferrâ’nın sözüdür; bundan hadis: “Atlar üç kişi içindir: bir adam için ecir, bir adam için örtü, bir adamın aleyhine günah; ecir sahibi olana gelince: bir adam onu Allah yolunda bağlar; onun için bir çayırda yahut bahçede ipini uzatır; o çayır yahut bahçeden otladığı şeyler, o ipinin uzantısında, onun için hasenatlar olur; ipi kopsa da bir **شرف** yahut iki **شرف** (kadar) koşsa, onun izleri ve dışkıları onun için hasenatlar olur; bir nehre uğrayıp ondan içse ve onu sulamak istememiş olsa, bu da onun için hasenatlar olur; işte o adam için ecirdir.” hadisi.
Mecazdan: **الشرف**: hayır yahut şerden bir tehlike üzere (olmaya) yaklaşma; hayırda denilir: o, ihtiyacını gidermenin **شرف**’ı üzerindedir; şerde denilir: o, helâkin **شرف**’ı üzerindedir.

  Ve **شرف**: **جبل شريف** yakınında bir dağdır; **زبير** gibi; ve bu **شريف** Arap diyarındaki en yüksek dağdır; Araplar böyle iddia eder; musannif ekledi: ben ona çıktım. İbnü’s-Sikkît dedi: **الشرف**: Necd’in göbeğidir; Kinde’den **بني آكل المرار**’dan kralların konaklarından idi; ve **الشرف**’ta **ضريه** ve **ضريه** (adlı) bir kuyu vardır; ve **الشرف**’ta **الريذة** vardır; o, sağ himâdır; ve hadiste: “Ömer **الشرف**’ı, **الربذة**’yi himâ kıldı.”
Ve **الشرف**: İşbîliye’de bir yer; onun kırsalındandır; zeytini çoktur; **العباب**’da olduğu gibi. Şukundî dedi: İşbîliye’nin **شرف**’ı: büyük bir dağ; mevkii şerefli, toprağı cömert, daima yeşil; boy ve en olarak bir fersah içinde bir fersah; ağaçlarının, özellikle zeytinin, birbirine dolanmasından ötürü, içinde bir yer neredeyse güneş görmez. Başkası dedi: **إقليم الشرف** kırmızı topraktan yüksek kırmızı bir tepe üzerindedir; mesafesi kırk mil ve onun gibidir; yürüyen, zeytin ve incirin gölgesinde yürür. **مباهج الفكر** sahibi dedi: **جبل الشرف**’a gelince; o kırmızı topraktır; kuzeyden güneye uzunluğu kırk mil; doğudan batıya genişliği on iki mil; iki yüz yirmi köyü kapsar; zeytin ağaçlarıyla bürünmüş ve onun etrafını sarmıştır. Ondandır: hâkim Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed **الشرفي**; Kurtuba hatibi ve şurtasının sahibi; bu aciptir; üstün şiiri vardır; 396 yılında öldü.
Emînü’d-dîn Ebû’d-Dürr Yâkût b. Abdullâh **الشرفي**; ayrıca **النوري** ve **الملكي** diye de bilinir; Musullu kâtip; nahvi nahivci İbnü’d-Dehhân’dan aldı; hattı ile meşhur oldu, hatta üstün geldi; son zamanında güzel yazıda ona yaklaşan yoktu; nesihte İbnü’l-Bevvâb’ın yolunu onun gibi eda eden yoktu; bol faziletle beraber. **صحاح الجوهري**’yi nakletmekle meşguldü; ondan birçok nüsha yazdı; her nüsha yüz dinara satılırdı. Musul’da vefat etti; 618 yılında; yaşlılıktan yazısı değişmişti. Zehebî onu tarihte böyle tercüme etti; Hâfız da **التبصير**’de kısaca (böyle yaptı). Ebû’l-Fazl Abdullâh b. Muhammed ondan Dîvânü’l-Mütenebbî’yi işitmiştir; İbnü’d-Dehhân’dan işitmesine dair hakkıyla.
Ve **الشرف**: Mısır’da bir mahalle; Makrîzî’nin **الخطط**’ta tahkik ettiği: Mısır’da **الشرف** diye adlandırılan üç yer vardır; bunlardan biri **جبل الرصد** diye bilinen (yerdir).
Bunlardandır: fakih, âmâ Ebû’l-Hasen Alî b. İbrâhîm; Ebû’l-Fevâris es-Sâbûnî’den **كتاب المزني**’nin râvisi; ondan (rivayet eden) (vardır); 408 yılında öldü. Ve Ebû Osmân Saîd b. Seyyid el-Kureşî el-Hâtıbî; Abdullâh b. Muhammed el-Bâcî’den; ondan da Ebû Ömer b. Abdilberr (rivayet etti).
Ve Ebû Bekr Atîk b. Ahmed el-Mısrî; fakih Ebû İshâk b. Süfyân’dan ve başkasından: **المحدثون الشرفيون**.
Vefatı: fakih Mâlikî **الشرفي** Ebû’l-Abbâs b. el-Hutayye.
Ve Mahmûd b. Eytikîn **الشرفي**; İbn Nukta ondan işitti; ve dedi: 615 yılında öldü.
Ve Arâmânûs b. Abdullâh **الشرفي**; Ebû’l-Muzaffer b. eş-Şiblî’den ve başkasından; 606 yılında öldü. Bunu Hâfız söyledi.
Ve **شرف البياض**: Sa‘de cihetinden, Havlân beldelerindendir.
Ve **شرف قلحاح**: **قلحاح** dağı üzerinde bir kaledir; Zebîd’e yakındır; Allah Teâlâ onu ve Müslüman beldelerinin geri kalanını korusun.
Ve **الشرف الأعلى**: orada başka bir dağ; üzerinde sağlam bir hisar vardır; **حصن الشرف** diye bilinir. **الشرف**: Şam’da bir yer; Şam hac yolunda bir dağdır; **شر البعل** diye bilinir; ve denildi: Şam’dan bir yöredir.
Ve **شرف الأرطى**: Temîm’e ait bilinen bir menzildir.

  Ve **شرف الروحاء**: Medine-i müşerrefe’den **ملل** ile arasında otuz altı mil; Müslim’in Sahîh’inde, Âişe رضي الله عنها hadisinin tefsirinde olduğu gibi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم pazar günü **ملل**’de, Medine’den bir gece mesafede hacamat oldu; sonra gitti, **شرف السيالة**’de akşam yemeği yedi; ve sabah namazını **عرق الظبية**’de kıldı”; yahut kırk yahut otuz; bunda ihtilaf üzere. Ve **الشرف** diye adlandırılan başka yerler (de vardır). Ve **شرف بن محمد المعافري** ve **علي ابن إبراهيم الشرفي**; **عربي** gibi: iki muhaddis; sonuncusu, Ebû’l-Fevâris vasıtasıyla ondan **كتاب المزني**’yi rivayet eden âmâ fakihtir; az önce ona dair geçti; o halde bu, tekrar olup buna dikkat edilmesi gerekir.
**شريف**، **زبير** gibi: bir dağ; az önce zikri geçti.
Yine: Necd’de Benî Numeyr’e ait bir su; bundan hadis: “Namazda üflemeyi sevmem; bana **ممر الشرف** (verilmiş) olsa bile.” **الشريف**’in bir günü vardır; yahut o, **التسرير** denilen bir sudur; sağından batıya doğru olan **شرف**’tır; solundan doğuya doğru olan **شريف**’tir. Ezherî dedi: İbnü’s-Sikkît’in **الشرف** ve **الشريف** hakkındaki sözü doğrudur.
Ve İshâk b. **شرفي**; **سكري** gibi: muhaddislerdendir; ve o, Sevrî’nin şeyhidir; **التنبصير**’de olduğu gibi.
Ve **شرف الرجل**، **كرم** gibi; o bugün **شريف**’tir; ve az sonra **شارف** (olur); kitabın bazı nüshalarında böyle; ve bu doğrudur; Cevherî’nin, Sâgânî’nin ve **اللسان** sahibinin nassı da böyledir. Çoğunda ise: “yakında” (vardır); yani şerefli olacaktır; Cevherî onu nakletti. Ferrâ’dan: çoğulu **شرفاء**، **أمير** ve **أمراء** gibi; ve **أشراف**، **يتيم** ve **أيتام** gibi; Cevherî bununla yetindi. **شرف** harekeli: siyakının zahiri, onun **الشريف**’in cem‘lerinden bir cem‘ olduğudur; **العباب**’da da böyledir; çünkü o dedi: **الشرف**: **الشرفاء**. Fakat **اللسان**’da olan: **شرفا** harekeli, **شريف** manasınadır; bundan onların sözü: o, kavminin **شرف**’ıdır ve keremidir; yani onların **شريف**’i ve **كريم**’i. Bununla Şa‘bî hadîsinde gelen şey tefsir edildi: **الأعمش**’a denildi: Şa‘bî’den niçin çok (rivayet) almadın? Dedi: beni hor görürdü; İbrâhîm ile beraber ona gelirdim; ona hoş geldin derdi; bana da: otur; sonra: ey köle; sonra derdi:
  “Biz bayramı sünnetinin üstüne yükseltmeyiz                      yeryüzümüzde içimizde bir **شرف** oldukça”
yani: **شريف**; öyleyse bunu düşün.
Ve okların **الشارف**’i: eski, kadim (olan); Cevherî onu nakletti; ve Avs’tan, bir avcıyı vasfederken, inşad etti:
  “Omuzlarla (yapılmış) bir yayla tüylenmiş bir oku çevirir                      alçakların sırtı (gibi); o, zayıf, **شارف** (bir ok)tur”
Ve denilir: **سهم شارف**; eğer bakımı üzerinden uzun zaman geçmişse. Ve denildi: tüyü ve ucu bozulmuş olandır. Ve denildi: ince uzun olandır.
Ve develerden **الشارف**: yaşlı, ihtiyar (dişi deve). İbnü’l-A‘râbî dedi: o, himmetli dişi devedir. **الأساس**’ta: o, yaşı yüksek olandır. Bundan İbn Zemel hadisi: “Ve bunun önünde zayıf bir dişi deve, **شارف**: **الشارفة** gibi; ve o **شرفت**; **شروفا** (ötre ile), **كرم** ve **نصر** gibi; ve onun zikrettiği masdar, **نصر** babından kıyasla; **كرم** babından ise bunun aksine (gelir). Çoğulu: **شوارف** ve **شرف**، **كتب** ve **ركع** gibi. Cevherî dedi: ötre ile sonra sükûn; **بازِل** ve **بزل** ve **عائذ** ve **عوذ** gibi. **شروف**، **عدول** gibi. Ve erkeğe: **شارف** denilmez. Leys inşad etti:
  “Gönderilmiş (develerin) azgınlığından kurtuluş, himmetlidir                      doru bir (deve) üzerinde bir yaşlılık vardır; o da **شارف**’tir”

Şeyhimiz, **توشيح الجلال**’dan nakletti: “Ona, erkek için de denir.” Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Bedir ganimetinden bir **شارف** elde ettim; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bana bir **شارف** daha verdi; ikisini Ensâr’dan bir adamın kapısında çöktürdüm; Hamza evdeydi; yanında ona şarkı söyleyen bir **قينة** vardı:

  Dikkat edin ey Hamza, **الشرف النـواء** için                      onlar avluda bağlanmışlardır
  Bıçağı onların boğaz çukurlarına koy                      ve Hamza onları kanlarla boyasın
  Ve onun en hoşlarından içmek için acele et                      kurutulmuş etten yahut kızartmadan bir yemek

İkisine çıktı; hörgüçlerini kesti, böğürlerini yardı, ciğerlerini aldı; ben de beni dehşete düşüren bir manzaraya baktım; Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) doğru yola çıktım; o da yanında Zeyd b. Hârise (Allah ondan razı olsun) olduğu hâlde çıktı; nihayet onun yanında durdu; öfkelendi; o da başını ona kaldırdı ve dedi ki: ‘Siz, ancak babalarımın köleleri misiniz?’ Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) geri geri dönerek döndü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, **شارف**’ın cem‘idir; **راء**’sı dammelenir ve hafifletme için sâkin kılınır. Şöyle de rivayet edilir: **ذا الشرف**; **راء** ve **شين** fethalı olarak; yani: yücelik ve yükseklik sahibi.

Hadîste: “**أتتكم**” — **العباب**’ın nassı ve rivayet böyledir —: “Şöyle şöyle olunca, size **الشرف الجون** çıkarır” (iki damme ile); yani: karanlık fitneler. Bu, Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) tefsiridir; kendisine “Ey Allah’ın Resûlü, **الشرف الجون** nedir?” diye sorulunca dedi ki: “Karanlık gecenin parçaları gibi fitneler.”

Ebû Bekir dedi ki: **الشرف**: **شارف**’ın cem‘idir; o da yaşlı devedir. Fitneleri, birbirine bitişik oluşları ve vakitlerinin uzaması bakımından, yaşlı siyah develere benzetti. **الجون**: siyahlar. İbnü’l-Esîr dedi ki: Böyle rivayet edilir; **راء** sâkin olarak. Bu, **فاعل**’in cem‘inde az bir cem‘dir; sayılı isimlerden başka gelmemiştir. Şöyle de rivayet edilir: **الشرق الجون**; **قاف** ile; **شارق**’ın cem‘i; yani: doğu tarafından doğan fitneler. Nâdirdir; sayılı birkaç lafızdan başka benzeri gelmemiştir; مثل: **بازِل** ve **بُزْل**; **حائل** ve **حُول**; **عائذ** ve **عُوذ**; **عائط** ve **عُوط**.

**الشرف** ayrıca yapılardandır: “Onun **شرف**’ı yoktur.” Tekili **شرفاء**’dır; **حمراء** ve **حمر** gibi. Bundan, İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden razı olsun) hadîsi: “Bize, mescidleri toplu, şehirleri **شرفا** olarak bina etmemiz emredildi.” **النهاية**’de: **الشرف** ile, binaları **الشرف** ile uzatılmış olanı kastetti; tekili **شرفة**’dir.

**الشاروف**: bir dağdır. el-Cevherî dedi ki: sonradan türemedir.

Dedi ki: Süpürgeye de **شاروف** denir; o, **جاروب**’un mu‘arrebidir; aslı **جاي روب**’dur; yani: mekânı süpüren. **شراف**, **قطام** gibi: **ع**; **راقصة** ile **الفرعاء** arasında; yahut Benî Esed’e ait bir su. Bundan, İbn Mes‘ûd’un (Allah ondan razı olsun) hadîsi: “Yakındır ki **شراف** ile falan falan yer arasında ne boynuzsuz (hayvan) kalır ne boynuzlu.” Denildi ki: “Bu nasıl olur?” Dedi ki: “İnsanlar **صلامات** olur; birbirlerinin boyunlarını vururlar.” el-Müsekkab el-‘Abdî dedi ki:

  **شراف**’ın üzerinden, sonra **ذات رجل** üzerinden geçtiler                      ve sağdan **الذرانـح**’a saptılar

Onun binası kesre üzerinedir; bu, el-Asma‘î’nin sözüdür. Başkası onu, isimlerden gayr-i munsarifin cereyanı gibi yürüttü. Yahut o: yüksek bir dağdır. Yahut sarf olunur. Bundan, eş-Şemmâh’ın sözü:

  Şiddetli bir rüzgâr iken **شراف**’ın **نعفى**’sından geçti                      **أعصال** olmayan sol taraflar üzerinde sürülerek

Yahut o, **كتاب** gibi, sarftan men‘ edilmiş olarak; böylece onda üç lugat oldu. **شراف** ( **غراب** gibi): zikredilenden başka bir sudur.

Ve **شرفه** ( **نصره** gibi), **شرفا**: şerefçe ona galip geldi; o da **مشروف**’tur. ez-Zemahşerî artırdı: “Böyle de: **شرفت عليه**; o da **مشروف عليه**’dir.” Yahut nesepte onu aştı. İbn Cinnî dedi ki: **شارفه فشرفه**; **يشرفه**: şerefte onu geçti. **شرف الحائط**; **يشرفه**; **شرفا**: ona **شرفة** (damme ile) yaptı; yakında gelecektir.

Bišr b. el-Mu‘temir’in sözü:

  Tüysüz bir **أشرف** kuş                      ve yuvası olmayan bir kuş

Amr dedi ki: Kuşlardan **الأشرف**: yarasadır; çünkü iki kulağının belirgin bir hacmi vardır; tüy ve telekten soyunmuştur; o, doğurur, yumurtlamaz. “Başka bir kuşun yuvası yoktur” sözü, nüshalarda böyledir; gizli değildir ki bu, Bišr’in zikrettiğimiz beytinin son mısraının tefsiridir; çünkü o, **الأشرف**’in mânalarındandır. **اللسان** ve **العباب**’ın nassına bak: Bišr’in sözünü zikrettikten sonra metin şudur: “Yuvası olmayan kuş, denizcilerin kendisinden haber verdiği bir kuştur; yumurtası için topraktan bir çukur yapacağı kadar ancak iner; yumurtlar; üstünü örter.” Gizli değildir ki “yumurtlar” sözü, es-Sâgânî’nin ve **اللسان** sahibinin denizcilerden naklettiği şeyde yoktur; o, “yumurtası için” sözünden sonradır; ona ihtiyaç yoktur. “Ve uçar” yani: sonra havada uçar; yumurtası çatlar. Bazı nüshalarda: “kendi kendine çatlar”; müddeti tamamlanınca. Yavrusu uçmaya güç yetirince, âdetlerinde anne-babası gibi olur. Bu ibare, Bišr’in son mısrada söylediği diğer kuşun vasfında bir akıştır; bunu düşün.

**منكب أشرف**: yüksek; o, güzel bir yükselti bulunan şeydir; **الأهدإ**’nin zıddıdır.

**أذن شرفاء**: uzun; el-Cevherî nakletti. Başkası artırdı: dik, yüksek. **الشرافية** de böyledir.

Dedi ki: **شرفة القصر** (damme ile): mâlûmdur. Cem‘i: **شرف**; **صرد** gibi; çokluk cem‘idir. Bundan, mevlid hadîsi: “Kisrâ’nın eyvânı sarsıldı; ondan on dört **شرفة** düştü.” Ayrıca **شرفات** üzerine de cem‘ olunur; **راء**’nın dammesiyle, fethasıyla ve sükûnuyla. Şöyle de denir: O, iki damme ile **شرفة**’nin cem‘idir; bu, azlık cem‘idir; çünkü o, cem‘-i sâlimdir. eş-Şihâb dedi ki: **شرفات القصر**: onun yükseklikleridir; böyle tefsir ettiler. Halbuki o, duvarın üstüne, birbirinden ayrı olarak, bilinen bir şekil üzere yapılan şeylerdir.

el-Asma‘î dedi ki: **شرفة المال**: onun seçkini.

Onların sözü: “Ben, size gelişimi **شرفة** (damme ile) sayıyorum; bunu da **شرفة** görüyorum”; yani: fazlalık ve şeref; onunla **أتشرف** ederim. Ve atın **شرفات**’ı (iki damme ile): yelesi ve perçemidir. **أذن شرافية** ve **شفارية**: üzerinde kıl olduğu hâlde yüksek uzun olursa. Başkası dedi ki: **ناقة شرافية**: kulakları iri, gövdeli; **ناقة شرفاء** da böyledir.

**الشرافي** ( **غرابي** gibi): beyaz elbiseler; yahut o, Arap diyarından Acem diyarına yakın olan yerden satın alınandır. Bu, el-Asma‘î’nin sözüdür.

Mecazdan: **أشرافك**: kulakların ve burnundur; böyle zikrettiler; ona bir tekil zikretmediler. Zâhir olan: tekili **شرف**’tur; **سبب** ve **أسباب** gibi. Kulak ve burun, çıkıntılı ve dik oluşları sebebiyle **شرفاء** diye adlandırıldı. ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi ki:

  **قصير**’in şükrü için, başka bir şey bulmayınca                      onun **أشرافه**’ini bırak; çünkü o, cömert oldu

**المحكم**’de: **الأشراف**: insanın üst tarafıdır. ez-Zemahşerî burna hasretti.

**الشرياف** ( **جريال** gibi): ekinin yaprağı; uzayıp çoğalınca, bozulmasından korkulup kesilir. el-Cevherî nakletti. Onu **شريفه** etti. **النون**, **الياء**’ın bedelidir; onda bir lugattır; ikisi de zâiddir; yakında geleceği üzere.

**مشارف الأرض**: onun yükseklikleri; el-Cevherî nakletti.

**مشارف الشام**: Arap diyarından köylerdir; kırsala yaklaşır. el-Cevherî, Ebû ‘Ubeyde’den nakletti. Başkası dedi ki: Yemen diyarındandır. Sutayh hadîsinde geldi: “**مشارف الشام**’da otururdu.” O, kırsal beldeleri ile Arap yarımadası arasındaki her köydür; çünkü **السواد**’a nazır olmuştur. Ona ayrıca **المزارع** da denir; geçtiği üzere; ve **البراغيل** de, yakında geleceği üzere. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: Ondan **السيوف المشرفية** ( **راء** fethalı) gelir; “**سيف مشرفي**” denir; “**مشارفي**” denmez; çünkü cem‘, bu vezinde olunca ona nisbet edilmez; **الصحاح**’ta olduğu gibi “**مهالبي**” denmez; “**جعافري**” de denmez; “**عباقري**” de denmez. Kesîr dedi ki:

  Onu, sevgi sebebiyle zorla bırakmadılar                      fakat **المشرفي**’nin keskinliğiyle onu vazgeçirdi

Rü’be dedi ki:

  Savaş, doğurması güç, azgın bir dişidir
  **بالمشرفيات** ile ve delip geçiren bir mızrak darbesiyle

**ضرام السقط**’ta: **مشرف**: bir demircinin adıdır; kılıç yapardı.

**أبو المشرفي** ( **الميم** ve **الراء** fethalı), kılıcın adıyla: ‘Amr b. Câbir el-Himyerî’dir; Vâsıt’ta doğan ilk çocuk olduğu söylenir.

**أبو المشرفيش**: Süfyân es-Sevrî’nin şeyhi Leys’in künyesidir; ve Ebû Ma‘şer Ziyâd b. Küleyb et-Temîmî el-Kûfî’den rivayet eden Hâlid el-Hazzâ’nın (râvînin) künyesidir; o da İbrâhîm en-Neha‘î’den rivayet eder. Dedim ki: O, Leys b. Ebî Süleym el-Leysî el-Kûfî’dir; el-Müzenî onu böyle zikretti. Karışıklığı sebebiyle onu zayıf saydılar; ez-Zehebî’nin divanında olduğu gibi.

**شرف الرجل** ( **فرح** gibi): hörgüç yemeye devam etti.

**شرفت الأذن**; **شرفا**; aynı şekilde **شرف المنكب**: yani ikisi yükseldi ve **أشرفا** oldu. Denildi ki: boyca dikildi. **شرف الرجل** ( **كرم** gibi), **شرفا** (harekeli) ve **شرافة**: dinde yahut dünyada yükseldi; o, **شريف**’tir. Cem‘i: **أشراف**; geçti.

**أشرف المربأ**: ona yükseldi; **شرفه** gibi; **تشريفا**. Nüshalarda böyledir; doğrusu: **كتشرفه** ve **شارفه**; **مشارفة**. **الصحاح**’ta: **تشرفت المربأ** ve **أشرفته**: yani ona yükseldim. el-‘Accâc dedi ki:

  Yüksek bir gözetleme yeri; ona yükselen içindir
  Onu, dudaksız yahut dudaklı olarak **أشرفته**

**اللسان**’da: **أشرف على المربإ** da böyledir: ona yükseldi.

**أشرف عليه**: yukarıdan ona baktı. O yer **مشرف**’tir; **مكرم** gibi. Bundan hadîs: “Bu maldan sana gelen şey, sen **غير مشرف** ve **ولا سائل** iken, onu al.” **أشرف المريض على الموت**: ona yaklaşınca.

**أشرف عليه**: acıdı. Şair dedi; el-Leys’in rivayet ettiği:

  Kızıl Mudar’dan, canların bize karşı **إشراف**’ı                      ve selâmı bize, Mudarlaşarak gelir

**مشرف** ( **محسن** gibi): **الدهناء**’da bir kumdur. Zü’r-Rumme dedi ki:

  **مشرف**’in geçitlerini arz ederek giden göçlere doğru                      solda; sağlarında ise süvariler

**مشرف** ( **معظم** gibi): bir dağdır. Kays b. ‘Ayzâre dedi ki:

  Eğer onu, **مشرف** içinde yükseltseydin                      sarıdan yahut ikizlerin **مشرفات**’ından

Ebû ‘Amr bunu böyle tefsir etti. Başkası dedi ki: yani sarıdan, şerefli bir köşkte. **وشريفة** ( **سفينة** gibi): Muhammed b. el-Fadl el-Ferâvî’nin kızı; annesinin dedesi Tâhir eş-Şahhâmî’den rivayet etti; ondan da İbn ‘Asâkir rivayet etti.

Allah, Kâbe’yi **شرف**’tan (harekeli) **تشريفا** ile şereflendirdi; o, yüceliktir.

**شرف فلان بيته**; **تشريفا**: ona **شرفا** yaptı; bu, **الشرف**’tan değildir. **تشرف الرجل**: **الشرف**’tan **مشرف** oldu.

**تشرف القوم** (damme ile), yani meçhul bina: onların en şereflileri öldürüldü. es-Sâgânî nakletti.

**استشرفه حقه**: ona zulmetti. Bundan, İbn er-Riqâ‘ın sözü:

  Onların içinde komşu alçalır                      ne **مستشرف** ne de **مظلوم**

**استشرف الشيء**: ona bakışını kaldırdı; avucunu kaşının üstüne yaydı; güneşten gölgelenen gibi. el-Cevherî nakletti. Dedi ki: Bundan, el-Hüseyn b. Mutayr el-Esedî’nin sözü:

  İnsanların bana **يستشرفونني** oluşuna şaşarım                      sanki benden sonra bir seven, benden önce de bir kabir görmemişler gibi

Aslı **الشرف**’tandır: yükseklik; çünkü ona, yüksek bir yerden bakılır; böylece onu idrak etmeye daha elverişli olur. Fitneler hadîsinde: “Kim ona **تشرف** ederse, o da onu **تستشرفه** eder; kim bir sığınak yahut bir barınak bulursa ona sığınsın.” Ondan, kurban hadîsi; Ali’den (Allah ondan razı olsun): “Bize, gözü ve kulağı **نستشرف** etmemiz emredildi”; yani onları yoklarız ve onları tefekkür ederiz; yani ikisinde bir âfetten salim oluşunu tefekkür ederiz; onda bir eksiklik olmasın diye; körlük yahut kesiklik gibi. Gözün âfeti körlüktür; kulağın âfeti kesiliktir. Kurbanlık ikisinden salim olunca, kurban kesmek câiz olur. Denildi ki: Mânası: onları şerefli olarak isteriz. Nüshalarda böyledir; doğrusu: tamlık ve selâmetle **شريفين**. Denildi ki: O, **الشرفة**’dendir; o da malın seçkinidir; yani: ikisini seçmemizi emretti.

**وشارفه**; **مشارفة**: şerefte onunla övündü; hangisi daha şerefli? Sonra **شرفه**: şerefte ona galip gelince.

**واستشرف**: dikildi. Bundan, Ebû Talha hadîsi (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “O, güzel atardı; attığı zaman Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) onu **استشرفه** ederdi; okunun düştüğü yere bakmak için.” Dedi ki:

  Yükseldim ve onu **استشرفته** ettim; onu gördüm                      ona dedim ki: Sen, dulların Zeyd’i misin?

**وفرس مشترف**: yani yaratılışça **مشرف**. **وشريفه**: onun **شرياف**’ını kesti.

Ona ilâve olarak: **الاشتراف**: dikilme; el-Cevherî nakletti.

**والتشريف**: artış. Bundan, Cerîr’in sözü:

  Ne zaman **جعورا** olarak büyüklenseniz, o hâlde **شرفوا** edin                      yazın develeri dönünce bir **جحيشا**

İbn Sîde dedi ki: Zannederim mânası: Bu kabile, kabilelerinizden biri olarak gözünüzde büyüyünce, şu az ve zelil kabilenin **جحيش**’ında ondan artırın.

**والشرفة**: şeyin üstü.

**والشرف**: **الشرفة** gibidir.

Cem‘i **أشراف**; **سبب** ve **أسباب** gibi. el-Ahtal dedi ki:

  Körükler onun yüce **أشراف**’ını yedi                      sen levhaları ve esmer sinirleri bıraktın

İbn Bezrec dedi ki: “Senin, kalbimde insanlar üzerinde **الشرفة**’n vardır” dediler.

**وأشرف على الشيء**: **كتشرف عيه** gibi.

**وناقة شرفاء**: **شرافية**’dir.

**وضب شرافي**: kulakları iri, gövdeli. **ويربوع شرافي**: böyledir. Dedi ki:

  Ben, bütün yer sincaplarını avlarım                      onların **شرافي**’sini ve **التدمري**’yi, kısa burunluyu

**وأشرف لك الشيء**: sana mümkün oldu.

**وشارف الشيء**: ona yaklaştı; ona erişmeye yaklaşmış oldu. Denildi: ona göz dikti; nefsi onu ona konuşturdu; onu bekledi.

Bundan: “Falan, falanın develerini **يتشرف** eder”; yani: onları seçer. el-Cevherî nakletti.

**وشارفوهم**: onlara **أشرفوا** ettiler.

**والإشراف**: hırs ve helâk olma. Bundan hadîs: “Kim dünyayı, nefsin **إشراف**’ı ile alırsa, onda kendisine bereket verilmez.” Şair dedi ki:

  Benim tamahımdan **الإشراف** değildir; bilmişimdir                      benim rızkım olan şey mutlaka bana gelecektir

**ونهبة ذات شرف**: yani değer, kıymet ve yükseklik sahibi; insanlar ona bakışlarını kaldırırlar ve onu **يستشرفون** ederler. **بالسين** ile de rivayet edilir; musannif, **س ر ف**’te ona işaret etti.

**واشتسرف إبلهم**: onları, göz değdirmek için seçti.

**ودن شارف**: eski şarap. el-Ahtal dedi ki:

  **شارف**’tan elde edilmiş bir süzme                      ondan, köpüren bir geğirti fışkırır gibi

**وشرف الناقة**; **تشريفا**: **الصر** ile neredeyse memelerini kesiyordu. İbnü’l-A‘râbî söyledi. Şu beyti okudu:

  Onu, bol sütlü dişi develerden topladım
  **بالصرار** ile **شرفن** olmuş olan **اللوا**’dan

Kastetti: **اللواتي**’den. Bunu ona ancak, bedeni ve semizliği kalsın da gelecek sene üzerine yük vurulsun diye yaparlar.

**وثوب مشرف**: kırmızıya boyanmış. Yine dedi ki: **العمرية**: **الشرف** ile boyanmış elbiselerdir; o, kırmızı bir çamurdur. **وثوب مشرف**: **الشرف** ile boyanmış. Şu beyti okudu:

  Uzamış, boyu tamam olmuş bir **غملج** üzerinde                      bir kimseyi **عـمـرية** aldatmasın

Ve **شرف** ve **شرف**’un, **المغرة** için olduğu söylenir. el-Leys dedi ki: **الشرف** için kırmızı bir boya vardır; ona **الدار برنيان** denir. el-Ezherî dedi ki: Söz, İbnü’l-A‘râbî’nin **المشرف** hakkında söylediğidir.

**وكعب بن الأشرف**: Yahudilerin reislerindendir.

**وأبو الشرفاء**: künyelerindendir. Dedi ki:

  Ben, **أبو الشرفاء**’yım; himâyeyi engelleyenim

Kastetti: himâye ehline engel olan.

**والشرفا** ve **الأشرفيات** ve **منية شرف** ve **منية شريف**: Mısır’da, el-Mansûra amellerinden köylerdir. **ومنية شريف**: Garbiyye’den bir başkası; ve Menûfiyye’den bir başkası.

**ومشيرف** (küçültme): Menûfiyye’de bir köydür; divanda: **شميرف** ( **الشين**’in öne alınmasıyla)dır; yakında geleceği üzere.

Ve **كزبير** gibi: **شريف** b. Cerwe b. Useyd b. ‘Amr b. Temîm; Hanzala el-Kâtib’in nesebinde.

**وإبراهيم بن شريف**: Ebû Tâlib b. Sevâde’den; ondan da ‘Umer b. İbrâhîm el-Haddâd. **وشرافة** (kesre ile): Musul’da bir köydür; İbnü’l-‘Alâ’ el-Faradî zikretti.

**وشرافة المسجد** ( **تفاحة** gibi); cem‘i: **شراريف**. Fukahâ bunu böyle kullanmıştır. Şeyhimiz dedi ki: Bu, onların غلطlarındandır; İbn Berî buna dikkat çektiği gibi; ed-Demâmînî de **شرح التسهيل**’de nakletti.

“Allah onların **شرفهم**’ini (iki damme ile) kessin”; yani: burunlarını. ez-Zemahşerî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَرُفَ
1 شَرُفَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor. شَرُفَ , (K,) inf. n. شَرَفٌ (S, * O, * Msb, * K, TA) and شَرَافَةٌ, (TA,) said of a man, (S, O, TA,) He was, or became, high, elevated, exalted, or eminent, (S, O, Msb, K, TA,) [in rank, condition, or estimation,] in respect of religion or of worldly things: (K, TA:) [generally meaning he was high-born, or noble:] part. n. شَرِيفٌ [q. v.]. (S, O, Msb, K, TA.) [See also شَرَفٌ, below.] ― -b2- [Hence one says,] شَرُفَتْ نَفْسُهُ عَنِ الشَّىْءِ His soul was above the thing; disdained, or scorned, it. (L in art. انف.) ― -b3- شَرَفَتِ النَّاقَةُ, and شَرُفَت, (O, K,) aor. of each شَرُفَ , inf. n. شُرُوفٌ, (K,) reg. as of the former verb, and irreg. as of the latter, (TA,) The she-camel was, or became, such as is termed شَارِفٌ [q. v.]. (O, K.) -A2- شَرَفَهُ, aor. شَرُفَ , (IJ, S, O, K, TA,) inf. n. شَرْفٌ, (TA,) He overcame him, or surpassed him, in شَرَف [i. e. highness, elevation, or eminence, of rank, condition, or estimation; or nobility]; (IJ, S, O, K, TA;) and so شَرُفَ عَلَيْهِ: (Z, TA:) or he excelled him (طَالَهُ, K, TA, in the CK [erroneously] طاوَلَهُ,) in the grounds of pretension to respect or honour (فِى الحَسَبِ). (K, TA.) See 3. ― -b2- شَرَفَ الحَائِطَ, (K, TA,) aor. شَرُفَ , inf. n. شَرْفٌ, (TA,) He put to the wall a شُرْفَة [q. v.]. (K, TA.) [See also 2.] -A3- شَرِفَتِ الأُذُنُ, and شَرِفَ المَنْكِبُ, aor. شَرَفَ , (K, TA,) inf. n. شَرَفٌ, (TA,) The ear, and in like manner the shoulder, was, or became, high, (K, TA,) and prominent: or, as some say, stood up. (TA.) -A4- And شَرِفَ, [from شَرَفٌ signifying the “ hump ” of a camel,] (O, K,) said of a man, (O,) He kept constantly, or continually, to the eating of the [camel's] hump. (O, K.)

شرّفهُ
2 شرّفهُ ذ , inf. n. تَشْرِيفٌ, He (God) rendered him high, elevated, exalted, or eminent, [in rank, condition, or estimation; or ennobled him:] (S, KL, * PS: *) and he held him, or esteemed him, to be so. (MA, PS.) ISd thinks that the verb may also mean He regarded with more, or exceeding, honour. (TA.) [And Golius explains it as meaning He decked with a royal garment; on the authority of the KL; in my copy of which I find no other meaning assigned to it than the first mentioned above.] One says, شَرَّفَ اللّٰهُ الكَعْبَةَ, (O, K, TA,) inf. n. as above, (TA,) [God rendered, or may God render, the Kaabeh an object of honour, or glorious,] from الشَّرَفُ, (O, K, TA,) i. e. المَجْدُ. (TA.) [تَشْرِيفٌ is also used as a subst. properly so called; and as such is expl. by itself in this art.] ― -b2- Also He put to it شُرَف [pl. of شُرْفَةٌ, q. v.]; (O, K;) namely, his house, (K,) or a [palace, or pavilion, or other building such as is called] قَصْر, &c.; inf. n. as above. (O.) [See also شَرَفَ الحَائِطَ.] ― -b3- شرّف المَرْبَأَ, expl. in the K as syn. with اشرفهُ and شارفهُ, is a mistake for تشرّفهُ [q. v.]. (TA.) ― -b4- شرّف النَّاقَةَ, inf. n. as above, means He almost severed the teats of the she-camel by binding them [tightly] with the صِرَار [q. v.]: (IAar, O, TA:) this being done for the preservation of her [stoutness of] body, and her fatness, so that burdens may be put upon her in the coming year. (TA.) ― -b5- [شرّف, app. for شرّف العُنُقَ, is also said by Reiske, as mentioned by Freytag in his Lexicon, to signify He (a camel going along) raised the neck: but his authority for this is not stated.]

شارفهُ
3 شارفهُ ذ , (S, O, K,) inf. n. مُشَارَفَةٌ, (TA,) He vied with him, or contended with him for superiority, in شَرَف [i. e. highness, elevation, or eminence, of rank, condition, or estimation; or nobility]; (S, O, K, TA;) ↓ فَشَرَفَهُ and he overcame, or surpassed, him therein. (TA.) ― -b2- See also 5. ― -b3- Also He was, or became, near to it; he drew near to it, or approached it; namely, a thing: and he was, or became, near to attaining it, [and in like manner شارف عَلَيْهِ, as used in the S and K in the beginning of art. بلغ, he was, or became, at the point of reaching it, or attaining it, namely, a place,] or of obtaining it, or getting possession of it: [and he was, or became, at the point of experiencing it, (See Bd in lxxviii. 14,) and doing it; followed by أَنْ and an aor.:] and, as some say, he looked for it, or expected it; his mind told him of it; he looked for its coming to pass. (TA.) See also 4, in two places.

اشرف
4 اشرف ذ It rose; or it was, or became, high or elevated; [so as to overtop, or overlook, what was around it or adjacent to it: overtopped, surmounted, overpeered, overlooked, overhung; was, or became, protuberant, prominent, or projecting: and rose into view, came within sight or view, or became within a commanding, or near, view:] said of a place [&c.]. (Msb.) One says of a piece of ground, أَشْرَفَ عَلَى مَا حَوْلَهُ [It rose above, or overtopped, what was around it]. (Sh, TA.) And أَشْرَفَ لِى شَرَفٌ فَمَا زِلْتُ أَرْكُضُ حَتَّى عَلَوْتُهُ [An eminence rose into view to me, and I ceased not to urge on my beast until I ascended, or mounted, upon it]. (TA.) ― -b2- [Hence,] أَشْرَفْتُ عَلَيْهِ I looked upon it, or viewed it, (S, O, Msb, K, *) from above; (S, O, K;) [I overlooked it, or looked down upon it: and I came in sight of it: got a view of it: and got knowledge of it; became acquainted with it; or knew it: all of which meanings may be intended to be conveyed by the explanation in the Msb, which is اِطَّلَعْتُ عَلَيْهِ:] and الشَّىْءَ ↓ شَارَفْتُ signifies the same as أَشْرَفْتُ عَلَيْهِ [app. in the first of the senses expl. in this sentence, as well as in another sense expl. in what follows]: (S, O:) and ↓ شَارَفُوهُمْ signifies the same as أَشْرَفُوا عَلَيْهِمْ. (TA.) ― -b3- And اشرف عَلَى المَوْتِ He (a sick man) was, or became, on the brink, or verge, or at the point, of death. (O, K.) And اشرف بِهِ عَلَى المَوْتِ [He made him to be on the brink, or verge, or at the point, of death]. (T and K in art. ذرف.) ― -b4- And أَشْرَفَتْ نَفْسُهُ عَلَى شَىْءٍ His soul was vehemently eager for a thing. (Mgh. [See also 10.]) اـِشْرَافٌ signifies The being eager, and the being vehemently eager: and hence the saying, in a trad., مَنْ أَخَذَ الدُّنْيَا بِاـِشْرَافِ نَفْسٍ لَمْ يُبَارَكْ لَهُ فِيهَا [Whoso takes the enjoyments of the present world with eagerness, or vehement eagerness, of soul, he will not be blessed therein]. (TA.) ― -b5- And اشرف عَلَيْهِ He regarded him with solicitous affection or pity or compassion. (O, * K.) ― -b6- [And اشرف لِى He, or it, came within sight, or view, to me; or came within a commanding, or near, view of me: see an ex. voce أَجْهَدَ; and another voce رَبَأَ.] ― -b7- And [hence,] اشرف لَكَ الشَّىْءُ The thing became, or has become, within thy power or reach; or possible, practicable, or easy, to thee. (TA.) -A2- See also 5, in two places.

تشرّف
5 تشرّف ذ , said of a man, is from الشَّرَفُ, (O,) and signifies صَارَ مُشَرَّفًا [He became elevated, or exalted, in rank, condition, or estimation; or ennobled]. (K.) ― -b2- تشرّف بِهِ He became elevated, or exalted, in rank, condition, or estimation; or ennobled; by, or by means of, him, or it: (MA:) [or he gloried, or prided himself, by reason of it, or in it; i. e.] he reckoned it, (S,) or regarded it, (O,) as a glory or an honour [to himself], (S, O,) and a favour. (O.) -A2- تشرّف المَرْبَأَ, (S, O, TA,) in the K, erroneously, شَرَّفَهُ; (TA;) and ↓ اشرفهُ; (S, O, K;) and ↓ شارفهُ, (K,) inf. n. مُشَارَفَةٌ; (TA;) He (a man, S, O) ascended, or mounted, upon the elevated place of observation. (S, O, K.) And الشَّىْءَ ↓ اشرف and عَلَى الشَّىْءِ signify the same as [تشرّفهُ and] تشرّف عَلَيْهِ, i. e. He ascended, or mounted, upon the thing. (TA.) ― -b2- It is said in a trad., with reference to certain future trials, or conflicts and factions, (فِتَن,) مَنْ ↓ تَشَرَّفَ لَهَا تَسْتَشْرِفْهُ i. e. Whoso finds a place of refuge [for escaping, or avoiding them, let them invite him, or cause him, to seek, or take, refuge, virtually meaning] let him seek, or take, refuge therein. (O, TA. *) -A3- تُشُرِّفَ القَوْمُ The people, or party, had their أَشْرَاف [or eminent, or noble, men, pl. of شَرِيف,] slain. (O, K.)

اشترف
8 اشترف ذ He, or it, stood up, or upright, or erect; (S, O, TA;) and (TA) so ↓ استشرف [if this be not a mistranscription, which I incline to think it may be as the former verb (of which see the part. n. below) is not mentioned in the K]. (K, TA.)

استشرف الشَّىْءَ
10 استشرف الشَّىْءَ ذ , (S, O, Msb, K,) and لِلشَّىْءِ, (Msb in art. طمح,) He raised his eyes (S, O, Msb, K) towards the thing, (O, K,) or to look at the thing, (Msb,) or looking at the thing, (S,) and expanded his hand over his eyebrow like as does he who shades [his eyes] from the sun. (S, O, K.) A poet says,
تَطَالَلْتُ وَاسْتَشْرَفْتُهُ فَرَأَيْتُهُ
فَقُلْتُ لَهُ آأَنْتَ زَيْدُ الأَرَامِلِ
[I stretched up myself, and raised my eyes towards him, expanding my hand over my eyebrow like him who is shading his eyes from the sun; and I said to him, Art thou Zeyd-el-Arلmil?]. (O.) ― -b2- Hence, (TA,) أُمِرْنَا أَنْ نَسْتَشْرِفَ العَيْنَ وَالأُذُنَ, (Mgh, * O, K, TA,) in a trad. (O, TA) relating to the sheep or goat to be slaughtered as a victim on the day of sacrifice, (TA,) means We have been commanded to pay much attention to the eye and the ear, and to examine them carefully, in order that there may not be any such defect as blindness of one eye or mutilation (Mgh, * O, K, TA) of an ear: (TA:) or, (Mgh, O,) as some say, (O,) [in the K “ that is, ”] to seek that they be of high estimation, by being perfect (Mgh, * O, K) and sound: (Mgh, O:) or, accord. to some, it is from الشُّرْفَةُ signifying “ the choice ones, ” or “ best, ” of cattle; and the meaning is, we have been commanded to select them. (TA.) ― -b3- And يَسْتَشْرِفُ مَعَالِىَ الأُمُورِ (tropical:) He desires, or seeks, [or raises his eye to,] the means of attaining eminence. (Msb in art. شوف.) ― -b4- استشرف اـِبِلَهُمْ means He (a man) smote their camels with the [evil] eye; syn. تَعَيَّنَهَا: (S, TA:) or he looked at them (تعيّنها) to smite them with the [evil] eye. (TA.) ― -b5- استشرفهُ حَقَّهُ He defrauded him of his right, or due. (O, K.) -A2- See also 5: -A3- and 8.

شَرْيَفْتُ الزَّرْعَ
Q. Q. 1 شَرْيَفْتُ الزَّرْعَ ذ I cut off the شِرْيَاف [q. v.] of the seed-produce; (S, O;) and so شَرْنَفْتُهُ: (O and K * in art. شرنف:) of the dial. of El-Yemen: but Az doubts whether the word be with ن; and the ى and ن are both held by him to be augmentative. (O.)

شَرْفٌ
شَرْفٌ ذ : see the next paragraph, near the end.

شَرَفٌ
شَرَفٌ ذ Highness, elevation, exaltation, or eminence, [in rank, condition, or estimation, in respect of religion or of worldly things: (see the first sentence of this art.:)] (S, O, Msb, K:) [generally meaning high birth:] glory, honour, dignity, or nobility; syn. مَجْدٌ: or not unless [transmitted] by ancestors: (K:) [for] accord. to ISk, شَرَفٌ and مَجْدٌ may not be unless [transmitted] by ancestors; but حَسَبٌ and كَرَمٌ may be in a man though he have not ancestors [endowed therewith]: (O:) or, (K,) accord. to IDrd, (O,) it signifies highness of حَسَب [which means grounds of pretension to respect or honour, consisting in any qualities (either of oneself or of one's ancestors) which are enumerated, or recounted, as causes of glorying]: (O, K:) and ↓ شُرْفَةٌ signifies the same as شَرَفٌ; (TA;) or the same as فَضْلٌ and شَرَفٌ [meaning a favour and a glory or an honour]; as in the saying, أَعُدُّ اـِتْيَانَكُمٌ شُرْفَةً [I reckon your coming a favour, and a glory or an honour]; (O, K;) and أَرَى ذٰلِكَ شُرْفَةً [I regard that as a favour, and a glory or an honour]: (O:) the pl. of شَرَفٌ is أَشْرَافٌ, like as that of سَبَبٌ is أَسْبَابٌ. (TA.) نُهْبَةٌ ذَاتُ شَرَفٍ means Spoil, or booty, of high value, at which men raise their eyes, and look, or which they smite with the [evil] eye: [see اِسْتَشْرَفَ اـِبِلَهُمْ:] but the phrase is also related with س. (TA. See سَرَفٌ.) ― -b2- See also شَرِيفٌ, with which, or with the pls. of which, it is said to be syn. ― -b3- Also An elevated place; an eminence: (S, Mgh, O, K:) accord. to Sh, any piece of ground that overtops what is around it, whether extended or not, only about ten cubits, or five, in length, of little or much breadth in its upper surface: (TA:) pl. أَشْرَافٌ: (TA voce وَطْءٌ:) and مَشَارِفُ الأَرْضِ signifies the high, or elevated, places, or parts, of the earth or ground: (S, Msb, K:) sing. ↓ مَشْرَفٌ, with fet-h to the م and ر. (Msb. [See also مُشْرَفٌ.]) A poet says,
آتِى النَّدِىَّ فَلَا يُقَرَّبُ مَجْلِسِى
وَأَقُودُ لِلشَّرَفِ الرَّفِيعِ حِمَارِى
[I come to the assembly, and my sitting-place is not made near to the chief person or persons, and I lead to the high elevated place my ass]: he means, I have become unsound in my intellect in consequence of old age, so that no profit is gotten from my opinion, and I am not able to mount my ass from the ground, unless from a high place. (S.) ― -b4- [Hence, (tropical:) The brink, verge, or point, of some event of great magnitude, or of any importance: not well expl. as meaning] the being on the brink, or verge, or at the point, of some event of great importance, good or evil: (O, K:) one says in the case of good, هُوَ عَلَى شَرَفٍ مِنْ قَضَآءِ حَاجَتِهِ (tropical:) [He is at the point of accomplishing the object of his want]: and in the case of evil, هُوَ عَلَى شَرَفٍ مِنَ الهَلَاكِ (tropical:) [He is on the brink, &c., of destruction]. (O, TA.) ― -b5- And (tropical:) The hump of a camel. (O, K, TA.) ― -b6- And app. sing. of أَشْرَافٌ in a sense expl. below: see the latter word. (TA.) -A2- And A heat; a single run, or a run at once, to a goal, or limit: (O, K:) or, (K,) accord. to Fr, about a mile: (O, K:) or about two miles. (TA as from the K and on the authority of Fr.) One says, عَدَا شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ [He ran a heat, or two heats]: (O:) and [in like manner,] اِسْتَنَّتٌ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ, (O, K,) occurring in a trad., said of a mare, or of horses. (O.) -A3- Also, (O, TA,) accord. to IAar, (O,) A red clay or earth: and i. q. مَغْرَةٌ [i. e. red ochre]; as also ↓ شَرْفٌ: accord. to Lth, a kind of trees, having a red dye: and said to be the same as [the Pers.] دار پرنيان [i. e. دَارْ پَرْنِيَان, meaning Brazil-wood, which is commonly called in Arabic بَقَّم]. (O, TA: * in the former of which, the Pers. word here mentioned is written without the points to the پ; and in the latter, الدابرنيان.)

شُرْفَةٌ
شُرْفَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, first quarter. ― -b2- Also The choice ones, or best, of مَال [meaning cattle]. (S, O, K.) ― -b3- The شُرْفَة of a [palace, or pavilion, or other building such as is called] قَصْر (S, O, Msb, K) [and of a mosque] is well-known; (K;) [An acroterial ornament, forming a single member of a cresting of a wall or of the crown of a cornice, generally of a fanciful form, and pointed, or small, at the top:] pl. شُرَفٌ, (S, Mgh, O, Msb, K, TA,) a pl. of mult., and شُرُفَاتٌ and شُرَفَاتٌ and شُرْفَاتٌ, which are pls. of pauc., or, as some say, شرفات [i. e. شُرُفَاتٌ] is pl. of ↓ شُرُفَةٌ, with two dammehs: EshShihلb says that شُرْفَات is expl. as meaning the highest portions of a قَصْر; but what are thus termed are only what are built on the top of a wall, distinct from one another, [side by side, like merlons of a parapet,] according to a well-known form: (TA:) the شُرْفَة is what is called by the [common] people ↓ شُرَّافَة: (Ham p. 824:) the شُرَّافَة of a mosque is a word used by the lawyers, and is one of their mistakes, as IB has notified: so says MF: its pl. is شَرَارِيفُ. (TA.) ― -b4- The شُرُفَات (thus with two dammehs, K) of a horse are The neck and قَطَاة [i. e. croup, or rump, or part between the hips or haunches,] thereof. (O, K.)

شُرُفَةٌ
شُرُفَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَرِيفٌ
شَرِيفٌ ذ High, elevated, exalted, or eminent, (S, O, * Msb, K, TA,) [in rank, condition, or estimation,] in respect of religion or of worldly things: (TA:) [generally meaning high-born, or noble:] possessing glory, honour, dignity, or nobility: or such, and having also [such] ancestry: (TA:) [using it as not implying highness, or nobility, of ancestry,] you say, هُوَ شَرِيفٌ اليَوْمَ [He is high, or noble, to-day], and عَنْ قَلِيلٍ ↓ شَارِفٌ as meaning one who will be شَرِيف [after a little while]: (Fr, S, K:) the pl. [of pauc.] is أَشْرَافٌ and [of mult.] شُرَفَآءُ (S, O, Msb, K) and ↓ شَرَفٌ, so in the K, app. denoting that this last is one of the pls. of شريف, and it is said in the O that شَرَفٌ is syn. with شُرَفَآءُ; but in the L it is said that it is syn. with شَرِيفٌ; and hence the saying هُوَ شَرَفُ قَوْمِهِ meaning He is the شَرِيف of his people, and كَرَمُهُمْ meaning the كَرِيم of them; and thus it has been expl. as used in a trad.: (TA:) [but both these assertions are probably correct; for it seems to be, agreeably with analogy, an inf. n. used as an epithet, and therefore applicable to a single person and to a pl. number, and also to two persons, and likewise to a female as well as to a male.] ― -b2- [By the modern Arabs, and the Turks and Persians, it is also applied, as a title of honour, to Any descendant of the Prophet; like سَيِّد. And, with the article ال, particularly to the descendant of the Prophet who is The governor of Mekkeh; now always a vassal of the Turkish Sultلn.]

شُرَافِىٌّ
شُرَافِىٌّ ذ , applied to a [lizard of the kind called] ضَبّ, and to a jerboa, Large in the ears, and in the body: (TA:) and so شُرَافِيَّةٌ applied to a she-camel; (O, K, TA;) as also ↓ شَرْفَآءُ. (TA.) And أُذُنٌ شُرَافِيَّةٌ i. q. شُفَارِيَّةٌ [q. v.], (K, TA,) or An ear that is high, long, and having hair upon it. (IDrd, O, TA.) See also أُذُنٌ شَرْفَآءُ, voce أَشْرَفُ. ― -b2- Also A kind of white garments or cloths: (O, K: *) or a garment, or piece of cloth, that is purchased from a country of the foreigners adjacent to the land of the Arabs. (As, O, K. *)

شُرَّافَةٌ
شُرَّافَةٌ ذ ; pl. شَرَارِيفُ: see شُرْفَةٌ.

شِرْيَافٌ
شِرْيَافٌ ذ (S, O, K) and شِرْنَافٌ (O and K in art. شرنف) [but see Q. Q. 1] The leaves of seedproduce that have become so long and abundant that one fears its becoming marred; wherefore they are cut off. (S, O, K.)

شَارِفٌ
شَارِفٌ ذ : see شَرِيفٌ. ― -b2- Applied to a she-camel, (assumed tropical:) High [app. meaning much advanced] in age: (A, TA:) or advanced in age; (S, O, K;) decrepit; (IAar, K;) as also شَارِفَةٌ: (K:) [see دَلُوقٌ, in three places:] pl. شُرْفٌ, like بُزْلٌ and عُوذٌ pls. of بَازِلٌ and عَائِذٌ, (S, O,) or شُرُفٌ, like كُتُبٌ, (K,) or the latter is allowable in poetry, (O,) or the former is a contraction of the latter, (IAth, TA,) and شَوَارِفُ [also pl. of شَارِفَةٌ] (O, K) and شُرَّفٌ and شُرُوفٌ: (K:) it is said that شَارِفٌ is not applied to the he-camel; but it is so applied, as well as to the she-camel, accord. to the Towsheeh of El-Jelلl. (TA.) Hence, as being likened to black decrepit she-camels, (Aboo-Bekr, TA,) الشُّرُفُ الجُونُ, with two dammehs, [which I think a mistake, unless it mean with a dammeh to each word,] (K,) or الشَّرْفُ الجُونُ, (O, IAth, TA,) occurring in a trad., meaning (assumed tropical:) [Trials, or conflicts and factions,] like portions of the dark night: (O, * K, * TA:) thus expl. by the Prophet: (O, TA:) but some relate it otherwise, with ق, (K,) saying الشُّرْقُ الجون, pl. of شَارِقٌ, (O, * TA,) meaning “ [trials, &c.,] rising (O, K, TA) from the direction of the east. ” (O, TA.) ― -b3- Also applied to an arrow, as meaning Old: (S, O, K:) and applied to a garment or a piece of cloth [app. in the same sense]: (A and TA voce طَرِيدٌ:) or an arrow long since laid by [expl. by بَعِيدُ العَهْدِ بِالصِّيَابَةِ; but I think that the right reading is بعيد العهد لِالصِّيَانَةِ, and have assumed this to be the case in my rendering]: or of which the feathers and the sinews [wherewith they are bound] have become uncompact: or slender and long. (TA.) ― -b4- دَنٌّ شَارِفٌ [A wine-jar] of which the wine is old. (TA.) ― -b5- And شَارِفٌ [alone] A receptacle for wine, such as a خَابِيَة and the like thereof. (O, K.)

الشَّارُوفُ
الشَّارُوفُ ذ A kind of cord or rope; syn. حَبْلٌ: [so in the O, and in one of my copies of the S: in my other copy of the S, and in the K, جَبَلٌ, i. e. the name of a certain mountain:] a postclassical word. (S, O.) ― -b2- And شَارُوفٌ also signifies A broom: (S, O, K:) a Pers. word, (S,) arabicized, from جَارُوبٌ, (O, K,) originally جَاىْ رُوبْ, which means “ a place-sweeper. ” (O.)

أَشْرَفُ
أَشْرَفُ ذ [More, and most, high, elevated, exalted, or eminent, in rank, condition, or estimation; &c.; generally meaning more, and most, high-born or noble; (see شَرِيفٌ;)] surpassing in شَرَف. (S, O.) ― -b2- مَنْكِبٌ أَشْرَفُ A high shoulder; (S, O, K;) such as has a goodly rising; which implies what is termed اـِهْدَآء [inf. n. of أَهْدَأَهُ, and here app. meaning the “ being curved in the back ”]. (TA.) And أُذُنٌ شَرْفَآءُ A long ear; (S, O, K;) standing up; rising above what is next to it: and so اذن ↓ شُرَافِيَّةٌ. (TA.) ― -b3- See also شُرَافِىٌّ [أَشْرَفُ also signifies Having a prominent, or an apparent, ear: opposed to أَسَكُّ, q. v. ― -b4- Hence,] الأَشْرَفُ is an appellation of The bat; (O, K, TA;) because its ears are prominent and apparent: it is bare of downy and other feathers, and is viviparous, not oviparous: so in the saying of Bishr Ibn-ElMoatemir,
وَطَائِرٌ لَيْسَ لَهُ وَكْرُ
وَطَائِرٌ أَشْرَفُ ذُو جُرْدَةٍ
[And a flying thing that has prominent and apparent ears and a denuded body, and a flying thing that has no nest]: (O, TA:) in the K is added, and another bird, that has no nest, &c.: but this is taken from an explanation of the latter hemistich of the verse cited above; which explanation is as follows: (TA:) the bird that has no nest is one of which the Bahrلnees [so in the TA, but accord. to the O “ the sailors, ”] tell that it does not alight save while it makes, of the dust, or earth, a place in which it lays its eggs, and which it covers over; then it flies into the air, and its eggs break open of themselves at the expiration of the term thereof; and when its young ones are able to fly, they do after the habit of their parents. (O, L, TA: and the same is said, less fully, in the K.) ― -b5- مَدِينَةٌ شَرْفَآءُ A city having شُرَف, (Mgh, O, K, *) pl. of شُرْفَةٌ [q. v.]: (O:) the pl. of أَشْرَفُ and of شَرْفَآءُ, accord. to rule, is شُرْفٌ. (Mgh. [In the copies of the K, الشُّرُفُ is erroneously said to be pl. of الشَّرْفَآءُ.]) It is said in a trad. of Ibn- ' Abbلs, أُمِرْنَا أَنْ نَبْنِىَ المَدَائِنَ شُرْفًا وَالمَسَاجِدَ جُمًّا i. e. We have been commanded to build cities with شُرَف and mosques without شُرَف. (Mgh, O. *)

أَشْرَافٌ
أَشْرَافٌ ذ The ears and nose of a man: (O, K, TA:) its sing. in this sense is not mentioned: it is app. ↓ شَرَفٌ; like سَبَبٌ, sing. of أَسْبَابٌ. (TA.)

تَشْرِيفٌ
تَشْرِيفٌ ذ inf. n. of 2 [q. v.]. (S &c.) ― -b2- [And also a post-classical term applied to An honorary present, such as a garment &c.: and a letter, i. e. an epistle, considered as conferring honour: pl. تَشْرِيفَاتٌ.]

مَشْرَفٌ
مَشْرَفٌ ذ : see شَرَفٌ, in the middle of the paragraph: and see also what here next follows.

مُشْرَفٌ
مُشْرَفٌ ذ , (O, K,) like مُكْرَمٌ, (K,) or ↓ مَشْرَفٌ [q. v. voce شَرَفٌ], (so in my two copies of the S,) A place from which one overlooks, i. e. looks upon, or views, [a thing] from above. (S, O, K.) ― -b2- Hence the saying in a trad., مَا جَآءَكَ مِنْ هٰذَا المَالِ وَأَنْتَ غَيْرُ مُشْرَفٍ وَلَا سَائِلٍ فَخْذْهُ (O, TA) i. e. [What comes to thee of this property] thou not coveting nor looking for it [nor asking it, take it]. (O.)

مُشْرِفٌ
مُشْرِفٌ ذ [part. n. of 4;] High; (S, Mgh, Msb;) [or overtopping; &c.;] applied to a mountain, (S,) or a place. (Mgh, Msb.)

سُيُوفٌ مَشْرَفِيَّةٌ
سُيُوفٌ مَشْرَفِيَّةٌ ذ Certain swords, (S, O, K,) so called in relation to مَشَارِفُ, (S,) or in relation to مَشَارِفُ الشَّامِ, (O, Msb, K,) i. e. certain towns, or villages, of the land of the Arabs, near to the رِيف [q. v.]: (S, O, Msb, K:) so says AO: (S, O:) or, as some say, this is a mistake, and they are so called in relation to a place of El-Yemen: (Msb:) [or, accord. to some, in relation to المَشَارِفُ, certain towns, or villages, near Howrلn: (see De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., iii. 53:)] and it is said that مَشْرَف was the name of a blacksmith who made swords: (TA:) one says سَيْفٌ مَشْرَفِىٌّ, (S, O, Msb,) not مَشَارِفِىٌّ, because a rel. n. is not formed from a pl. of the measure of مَشَارِفُ. (S, O.)

مُشَرَّفٌ
مُشَرَّفٌ ذ [Elevated, or exalted, in rank, condition, or estimation; or ennobled]; (K, TA;) an epithet applied to a man; from الشَّرَفُ. (TA.) -A2- Also A garment, or piece of cloth, dyed with the red clay or earth [&c.] called شَرَف. (IAar, TA.)

مَشْرُوفٌ
مَشْرُوفٌ ذ (S, TA) and مَشْرُوفٌ عَلَيْهِ (Z, TA) Overcome, or surpassed, in شَرَف [i. e. highness, elevation, or eminence, of rank, condition, or estimation; or nobility]. (S, Z, TA.)

مُشْتَرِفٌ
مُشْتَرِفٌ ذ A horse high in make. (S, O, K.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَرَفَ
شَرَفَ U ( n. ac. شَرْف 1 ),
a.  Surpassed, excelled in dignity, honour &c.

b.  Made battlements to ( wall ).

شَرِفَ
شَرِفَ A ( n. ac. شَرَف 4 )
a.  [ 'Ala ], Was raised, rose above; towered, dominated over; overtopped; overlooked.

b.  Was high; stood up.

شَرُفَ
شَرُفَ U ( n. ac. شَرَف 4 ,  شَرَاْفَة 22t ),
a.  Was exalted, illustrious, eminent, distinguished; was nobly-born, of noble birth.

شَرَّفَ
شَرَّفَ II ,
a.  Exalted, ennobled; distinguished, made illustrious; honoured, esteemed.

b.  Mounted, ascended ( elevation ).

c.  Made battlements to ( wall ).

شَاْرَفَ
شَاْرَفَ III ,
a.  Vied, contended with, in glory, honour &c.

b.  see II (b) & IV ( b ).

أَشْرَفَ
أَشْرَفَ IV ,
a.  Was high, lofty, elevated; came in sight.

b.  [ 'Ala ], Dominated, overtopped, overlooked, towered above, looked down upon; drew near to; was at the point of ( death ).

c.  [ 'Ala ], Looked upon with pity, compassion &c.

d.  [ acc. or 'Ala ],  see II (b) .

تَشَرَّفَ
تَشَرَّفَ V ,
a.  Was, became exalted, illustrious &c.; was ennobled; received honour, homage.

b.  see II (b) .

اِشْتَرَفَ
اِشْتَرَفَ VIII ,
a.  Raised, lifted himself; rose, stood up.

اِسْتَشْرَفَ
اِسْتَشْرَفَ X ,
a.  see VIII .

b.  Looked up at; peered, gazed at.

شُرْفَة
شُرْفَة 3t , ( pl. شُرَف 9 ),
a.  see 4 (a) .

b.  Battlement; pinnacle.

شُرْفَى
شُرْفَى 3ya ,
a.  fem. of أَشْرَفُ 14 ( b ).

شَرَف
شَرَف 4 , ( pl. أَشْرَاْف 38 ),
a.  Eminence, greatness, distinction; honour, glory; nobility, grandeur.

b.  Height, eminence, elevation.

c.  Brink, verge; point.

d.  Race, heat.

شَرَفَة
شَرَفَة 4t , ( pl. reg. ),
a.  Battlements.

أَشْرَفُ
أَشْرَفُ 14 ,
a.  Bat ( animal ).

b.  More illustrious &c.

مَشْرَف
مَشْرَف 17 , ( pl. مَشَاْرِفُ 44 ),
a.  Height, eminence, elevation.

شَاْرِف
شَاْرِف 21 , ( pl. شُرْف 3 ,  شُرُف 10 ,  شُرَّف 11 ,  شُرُوْف 27 ),
a.  High; illustrious; eminent.

b.  Elderly; old.

c.  ( pl. شَوَاْرِفُ 41 ), Winejar.

شَرَاْفَة
شَرَاْفَة 22t ,
a.  see 4 (a) .

شَرِيْف
شَرِيْف 25 , ( pl. شَرَف 4 ,  أَشْرَاْف 38 ,  شُرَفَآءُ 43 ),
a.  Exalted, eminent,   illustrious, distinguished, noble.

b.  Excellent; superior; best.

c.  Governor; sheriff.

شَرِيْفَة
شَرِيْفَة 25t , ( pl. شَرَاْئِفُ 46 &  reg. ),
a.  fem. of شَرِيْف 25 .

شُرَّاْفَة
شُرَّاْفَة 29t , ( pl. شَرَاْرِيْفُ 70 ),
a.  see 3t (b) .

شَرْفَآءُ
شَرْفَآءُ 42 ,
a.  fem. of أَشْرَفُ 14 ( a ).

أَشْرَفَ
N. Ag. أَشْرَفَ IV ,
a.  High, lofty, towering; overtopping.

أَشْرَفَ
N. P. أَشْرَفَ IV , ( pl. مَشَاْرِفُ 44 ),
a.  see 17 .

b.  Donjon, keep ( of a castle ).

##### Türkçe

**شَرَفَ**
**شَرَفَ** U ( n. ac. **شَرْف** 1 ),
a. Şerefte, onurda vb. üstün geldi, geçti; yüceldi.

b. (Duvara) mazgal yaptı.

**شَرِفَ**
**شَرِفَ** A ( n. ac. **شَرَف** 4 )
a. [ 'Ala ], Yükseltildi, yükseldi; üstte yükseldi, hâkim oldu; aştı; yukarıdan gördü.

b. Yüksek oldu; dikildi.

**شَرُفَ**
**شَرُفَ** U ( n. ac. **شَرَف** 4 , **شَرَاْفَة** 22t ),
a. Yüce oldu, şanlı oldu, seçkin oldu, temayüz etti; soylu doğumlu oldu, soylu nesep sahibi oldu.

**شَرَّفَ**
**شَرَّفَ** II ,
a. Yüceltti, soylulaştırdı; temayüz ettirdi, şanlı kıldı; onurlandırdı, saydı.

b. (Bir) yükseltiye bindi, çıktı.

c. (Duvara) mazgal yaptı.

**شَاْرَفَ**
**شَاْرَفَ** III ,
a. Şan, onur vb. hususunda yarıştı, çekişti.

b. II (b) ve IV (b)’ye bak.

**أَشْرَفَ**
**أَشْرَفَ** IV ,
a. Yüksek, yüce, yükseltilmiş oldu; göründü.

b. [ 'Ala ], Hâkim oldu, aştı, yukarıdan gördü, üstte yükseldi, aşağıya baktı; yaklaştı; (ölümün) eşiğinde oldu.

c. [ 'Ala ], Acıma, merhamet vb. ile baktı.

d. [ acc. or 'Ala ], II (b)’ye bak.

**تَشَرَّفَ**
**تَشَرَّفَ** V ,
a. Yüce oldu, şanlı oldu vb.; soylulaştırıldı; onur, tazim aldı.

b. II (b)’ye bak.

**اِشْتَرَفَ**
**اِشْتَرَفَ** VIII ,
a. Kendini yükseltti, kaldırdı; yükseldi, dikildi.

**اِسْتَشْرَفَ**
**اِسْتَشْرَفَ** X ,
a. VIII’e bak.

b. Yukarı baktı; gözledi, dikti.

**شُرْفَة**
**شُرْفَة** 3t , ( pl. **شُرَف** 9 ),
a. 4 (a)’ya bak.

b. Mazgal; sivri tepe.

**شُرْفَى**
**شُرْفَى** 3ya ,
a. **أَشْرَفُ** 14 ( b )’nin müennesi.

**شَرَف**
**شَرَف** 4 , ( pl. **أَشْرَاْف** 38 ),
a. Yücelik, büyüklük, seçkinlik; onur, şan; asalet, ihtişam.

b. Yükseklik, yücelik, yükselti.

c. Kenar, uç; nokta.

d. Koşu, hararet.

**شَرَفَة**
**شَرَفَة** 4t , ( pl. reg. ),
a. Mazgallar.

**أَشْرَفُ**
**أَشْرَفُ** 14 ,
a. Yarasa (hayvan).

b. Daha şanlı vb.

**مَشْرَف**
**مَشْرَف** 17 , ( pl. **مَشَاْرِفُ** 44 ),
a. Yükseklik, yücelik, yükselti.

**شَاْرِف**
**شَاْرِف** 21 , ( pl. **شُرْف** 3 , **شُرُف** 10 , **شُرَّف** 11 , **شُرُوْف** 27 ),
a. Yüksek; şanlı; seçkin.

b. Yaşlı; ihtiyar.

c. ( pl. **شَوَاْرِفُ** 41 ), Şarap küpü.

**شَرَاْفَة**
**شَرَاْفَة** 22t ,
a. 4 (a)’ya bak.

**شَرِيْف**
**شَرِيْف** 25 , ( pl. **شَرَف** 4 , **أَشْرَاْف** 38 , **شُرَفَآءُ** 43 ),
a. Yüce, seçkin, şanlı, temayüz etmiş, soylu.

b. Mükemmel; üstün; en iyi.

c. Vali; şerif.

**شَرِيْفَة**
**شَرِيْفَة** 25t , ( pl. **شَرَاْئِفُ** 46 & reg. ),
a. **شَرِيْف** 25’in müennesi.

**شُرَّاْفَة**
**شُرَّاْفَة** 29t , ( pl. **شَرَاْرِيْفُ** 70 ),
a. 3t (b)’ye bak.

**شَرْفَآءُ**
**شَرْفَآءُ** 42 ,
a. **أَشْرَفُ** 14 ( a )’nın müennesi.

**أَشْرَفَ**
N. Ag. **أَشْرَفَ** IV ,
a. Yüksek, yüce, yükselen; aşan.

**أَشْرَفَ**
N. P. **أَشْرَفَ** IV , ( pl. **مَشَاْرِفُ** 44 ),
a. 17’ye bak.

b. İç kale, baş kule (bir kalenin).
