# شرف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شرف

الشرف، محركة: العلو والمكان العالي، نقله الجوهري وأنشد:
  آتي الندى فلا يقرب مجلسـي                      وأقود للشرف الرفيع حماري يقول: إني خرفت فلا ينتفع برأيي، وكبرت فلا أستطيع أن أركب من الأرض حماري، إلا من مكان عال.
 وقال شمر: الشرف: كل نشز من الأرض، قد أشرف على ما حوله. قاد أو لم يقد، وإنما يطول نحوا من عشر أذرع، أو خمس، قل عرض ظهره أو كثر.
 ويقال: أشرف لي شرف فما زلت أركض حتى علوته، ومنه قول أسامة الهذلي:
  إذا ما اشتأى شرفا قبلـه                      وواكظ أوشك منه اقترابا والشرف: المجد، يقال: رجل شريف، أي: ماجد أو لا يكون الشرف والمجد إلا بالآباء، يقال: رجل شريف، ورجل ماجد: له آباء متقدمون في الشرف؛ وأما الحسب والكرم فيكونان في الرجلن وإن لم يكن له أباء قاله ابن السكيت.
 أو الشرف: علو الحسب قاله ابن دريد.
 الشرف من البعير: سنامه، وهو مجاز، وأنشد:
  شرف أجب وكاهل مجزول والشرف: الشوط، يقال: عدا شرفا أو شرفين.
 أو الشرف: نحو ميل وهو قول الفراء، ومنه الحديث: ) الخيل لثلاثة؛ لرجل أجر، ولرجل ستر، وعلى رجل وزر، فأما الذي له أجر: فرجل ربطها في سبيل الله، فأطال لها في مرج أو روضة، فما أصابت في طليلها ذلك من المرج أو الروضة كانت له حسنات، ولو أنه انقطع طيلها فاستنت شرفا أو شرفين، كانت له آثارها وأرواثها حسنات، ولو أنها مرت بنهر فشربت منه ولم يرد أن يسقيها،كان ذلك حسنات له، فهي لذلك الرجل أجر الحديث.
 من المجاز: الشرف: الإشفاء على خطر من خير أو شر، يقال في الخير: هو على شرف من قضاء حاجته، ويقال في الشر: هو على شرف من الهلاك.

  وشرف جبل قرب جبل شريف، كزبير، وشريف هذا أعلى جبل ببلاد العرب، هكذا تزعمه العرب، زاد المصنف، وقد صعدته، وقال ابن السكيت: الشرف: كبد نجد، وكان من منازل الملوك من بني آكل المرار من كندة، وفي الشرف لمن ضريه وضريه بئر وفي الشرف الريذة، وهي الحمى الأيمن وفي الحديث: ) أن عمر حمى الشرف، الربذة.
 والشرف: ع بإشبيلية، من سوادها، كثير الزيتون، كما في العباب، وقال الشقندي: شرف إشبيلية: جبل عظيم، شريف البقعة، كريم التربة، دائم الخضرة، فرسخ في فرسخ طولا وعرضا، لا تكاد تشمس فيه بقعة، لالتفاف أشجاره، ولا سيما الزيتون، وقال غيره: إقليم الشرف على تل أحمر عال من تراب أحمر مسافته أربعون ميلا في مثلها، يمشي به السائر في ظل الزيتون والتين، وقال صاحب ) مباهج الفكر: وأما جبل الشرف، وهو تراب أحمر، طوله من الشمال إلى الجنوب أربعون ميلا، وعرضه من المشرق إلى المغرب اثنا عشر ميلا، يشتمل على مائتين وعشرين قرية، قد التحف بأشجار الزيتون والتفت عليه، منه: الحاكم أبو إسحاق إبراهيم بن محمد الشرفي، خطيب قرطبة، وصاحب شرطتها، وهذا عجيب، وله شعر فائق مات سنة 396.
 أمين الدين أبو الدر ياقوت ابن عبد الله الشرفي ويعرف أيضا بالنوري وبالملكي، الموصلي الكاتب، أخذ النحو عن ابن الدهان النحوي، واشتهر في الخط حى فاق، ولم يكن في آخر زمانه من يقاربه في حسن الخط ولا يؤدي طريقة ابن البواب في النسخ مثله، مع فضل غزيز، وكان مغزي بنقل صحاح الجوهري، فكتب منه نسخا كثيرة، تباع كل نسخة بمائة دينار، توفي بالموصل، سنة 618، وقد تغير خطه من كبر السن، هكذا ترجمه الذهبي في التاريخ، والحافظ في التبصير مختصرا، وقد سمع منه أبو الفضل عبد الله بن محمد ديوان المتنبي، بحق سماعه من ابن الدهان.
 والشرف: محلة بمصر، والذي حققه المقريزي في الخطط، أن المسمى بالشرف ثلاثة مواضع بمصر؛ أحدها المعروف بجبل الرصد.
 منها أبو الحسن علي بن إبراهيم الضرير الفقيه، راوي كتاب المزني عن أبي الفوارس الصابوني، عنه، مات سنة 408 وأبو عثمان سعيد بن سيد القرشي الحاطبي، عن عبد الله بن محمد الباجي، وعنه أبو عمر بن عبد البر.
 وأبو بكر عتيق بن أحمد المصري، عن أبي إسحاق بن سفيان الفقيه، وغيره: المحدثون الشرفيون.
 وفاته: أبو العباس بن الحطيئة الفقيه المالكي الشرفي.
 ومحمود بن أيتكين الشرفي، سمع منه ابن نقطة، وقال: مات سنة 615.
 وأرامانوس بن عبد الله الشرفي، عن أبي المظفر بن الشبلي، وغيره، مات سنة 606. قاله الحافظ.
 وشرف البياض: من بلاد خولان، من جهة صعدة.
 وشرف قلحاح: قلعة على جبل قلحاح، وقرب زبيد، حرسها الله تعالى، وسائر بلاد المسلمين.
 والشرف الأعلى: جبل آخر هنالك، عليه حصن منيع، يعرف بحصن الشرف الشرف: ع، بدمشق، وهو جبل على طريق حاج الشام، ويعرف بشر البعل، وقيل: هو صقع من الشام.
 وشرف الأرطى: منزل لتميم معروف.

  وشرف الروحاء: بينها وبين ملل من المدينة المشرفة، على ستة وثلاثين ميلا، كما في صحيح مسلم في تفسير حديث عائشة رضي الله عنها: )احتجم رسول الله صلى الله عليه وسلم يوم الأحد بملل، على ليلة من المدينة، ثم راح فتعشى بشرف السيالة، وصلي الصبح بعرق الظبية( أو أربعين أو ثلاثين، على اختلاف فيه. ومواضع أخر سميت بالشرف. وشرف بن محمد المعافري، وعلي ابن إبراهيم الشرفي، كعربي: محدثان، أما الأخير فهو الفقيه الضرير، الذي روى كتاب المزني عنه بواسطة أبي الفوارس، وقد تقدم له قريبا، فهو تكرار ينبغي التنبيه عليه.
 شريف، كزبير: جبل، قد تقدم ذكره قريبا.
 أيضا: ماء لبني نمير، بنجد، ومنه الحديث: )ما أحب أن أنفخ في الصلاة وأن لي ممر الشرف(. الشريف له يوم، أو هو ماء يقال له: التسرير، وما كان عن يمينة إلى الغرب شرف، وما كان عن يساره إلى الشرق شريف، قال الأزهري: وقول ابن السكيت في الشرف والشريف صحيح.
 وإسحاق بن شرفي، كسكري: من المحدثين، وهو شيخ للثوري، كما في التنبصير.
 وشرف الرجل، ككرم، فهو شريف اليوم، وشارف عن قليل كذا في بعض نسخ الكتاب، وهو الصواب، ومثله نص الجوهري والصاغاني، وصاحب اللسان، وفي أكثرها: عن قريب: أي سيصير شريفا، نقله الجوهري، عن الفراء: ج شرفاء، كأمير، وأمراء، وأشراف، كيتيم، وأيتام، عليه اقتصر الجوهري. وشرف محركة، ظاهر سياقه أنه من جملة جموع الشريف، ومثله في العباب، فإنه قال: والشرف: الشرفاء، ولكن الذي في اللسان: أن شرفا، محركة، بمعنى شريف، ومنه قولهم: هو شرف قومه، وكرمهم، أي شريفهم، وكريمهم، وبه فسر ما جاء في حديث الشعبي، أنه قيل للأعمش: لم لم تستكثر عن الشعبي? قال: كان يحتقرني، كنت آتيه مع إبراهيم، فيرحب به، ويقول لي: اقعد ثم أيها العبد، ثم يقول:
  لا نرفع العيد فوق سنتـه                      ما دام فينا بأرضنا شرف أي: شريف، فتأمل ذلك.
 والشارف من السهام: العتيق القديم، نقله الجوهري، وأنشد لأوس يصف صائدا:
  يقلب سهما راشه بمـنـاكـب                      ظهار لؤام فهو أعجف شارف ويقال: سهم شارف، إذا كان بعيد العهد بالصيانة، وقيل: هو الذي انتكث ريشه وعقبة، وقيل: هو الدقيق الطويل.
 الشارف من النوق: المسنة الهرمة، وقال ابن الأعرابي: هي الناقة الهمة، وفي الأساس: هي العالية السن، ومنه حديث ابن زمل: )وإذا أمام ذلك ناقة عجفاء شارف: كالشارفة، وقد شرفت، شروفا، بالضم، ككرم، ونصر، والمصدر الذي ذكره من باب نصر قياسا، ومن باب كرم بخلاف ذلك: ج شوارف، وشرف، ككتب، وركع، وقال الجوهري: بضم فسكون، ومثله بازل، وبزل وعائذ وعوذ، شروف، مثل عدول، ولا يقال للجمل: شارف، وأنشد الليث:
  نجاة من الهوج المراسيل همة                      كميت عليها كبرة فهي شارف

  ونقل شيخنا عن توشيح الجلال، إنه يقال للذكر أيضا، وفي حديث علي رضي الله عنه: )أصبت شارفا من مغنم بدر، وأعطاني رسول الله صلى الله عليه وسلم، شارفا فأنختهما بباب رجل من الأنصار، وحمزة في البيت، ومعه قينة تغنيه:
  ألا يا حمز للشرف النـواء                      فهن معقلات بالـفـنـاء
  ضع السكين في اللبات منها                      وضرجهن حمزة بالدمـاء
  وعجل من أطايبها لشـرب                      طعاما من قديد أو شـواء فخرج إليهما فجب أسنمتها، وبقر خواصرهما، وأخذ أكبادهما، فنظرت إلى منظر أفظعنى، فانطلقت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم، فخرج ومعه زيد بن حارثة رضي الله عنه، حتى وقف عليه، وتغيظ، فرفع رأسه إليه، وقال: هل أنتم إلا عبيد آبائي? فرجع رسول الله صلى الله عليه وسلم يقهقر قال ابن الأثير: هي جمع شارف، وتضم راؤها وتسكن تخفيفا، ويروي: ذا الشرف، بفتح الراء والشين، أي: ذا العلاء والرفعة.
 وفي الحديث: )أتتكم( كما هو نص العباب والرواية: )إذا كان كذا وكذا أني أن تخرج بكم الشرف الجون بضمتين أي: الفتن المظلمة، وهو تفسير النبي صلى الله عليه وسلم، حين سئل: وما الشرف الجون بيا رسول الله? قال: )فتن كقطع الليل المظلم(.
 وقال أبو بكر: الشرف: جمع شارف، وهي الناقة الهرمة، شبه الفتن في اتصالها، وامتداد أوقاتها بالنوق المسنة السود، والجون: السود، قال ابن الأثير: هكذا يروي، بسكون الراء، وهو جمع قليل في جمع فاعل، لم يرد إلا في أسماء معدودة ويروي: )الشرق الجون(، بالقاف، جمع شارق، أي: الفتن الطالعة من ناحية المشرق، نادر لم يأت مثله إلا أحرف معدودة، مثل بازل وبزل، وحائل وحول، وعائذ وعوذ، وعائط وعوط.
 والشرف أيضا من الأبنية: ما لها شرف، الواحدة شرفاء كحمراء وحمر، ومنه حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: )أمرنا أن نبني المساجد جما، والمدائن شرفا( وفي النهاية: أراد بالشرف التي طولت أبنيتها بالشرف، الواحدة شرفة.
 والشاروف: جبل، قال الجوهري: مولد.
 قال: والمكنسة تسمى شاروفا، وهو معرب جاروب، وأصله جاي روب، أي كانس الموضع. شراف، كقطام: ع بين راقصة والفرعاء، أو ماء لبني أسد، ومنه حديث ابن مسعود رضي الله عنه: )يوشك أن لا يكون بين شراف وأرض كذا وكذا جماء، ولا ذات قرن، قيل: وكيف ذاك? قال( يكون الناس صلامات، يضرب بعضهم رقاب بعض، وقال المثقب العبدي:
  مررن على شراف فذات رجل                      ونكبن الذرانـح بـالـيمـين وبناؤه على الكسر هو قول الأصمعي، وأجراه غيره مجرى ما لا ينصرف من الأسماء، أو هو: جبل عال، أو يصرف، منه قول الشماخ:
  مرت بنعفى شراف وهي عاصفة                      تخدى على يسرات غير أعصال أو هو ككتاب، ممنوعا من الصرف، فصار فيه ثلاث لغات. شراف كغراب ماء غير الذي ذكر.

  وشرفه، كنصره، شرفا: غلبه شرفا، فهو مشروف، زاد الزمخشري: وكذا: شرفت عليه، فهو مشروف عليه، أو طاله في الحسب، وقال ابن جني: شارفه فشرفه، يشرفه، فاقه في الشرف، شرف الحائط، يشرفه، شرفا: جعل له شرفة، بالضم، وسيأتي قريبا.
 قول بشر بن المعتمر:
  وطائر أشرف ذو جردة                      وطائر ليس له وكـر قال عمرو: الأشرف من الطير: الخفاش لأن لأذنيه حجما ظاهرا، وهو متجرد من الزف والريش، وهو طائر يلد ولا يبيض، قوله: طائر آخر وكر له هكذا هو في النسخ، ولا يخفى أنه تفسير للمصراع الأخير من البيت، الذي ذكرناه لبشر، لأنه من معاني الأشرف، وانظر إلى نص اللسان، والعباب، بعد ذكر قول بشر، ما نصه: والطائر الذي لا وكر له، هو طائر يخبر عنه البحريون أنه لا يسقط إلا ريثما يجعل لبيضه أفحوصا من تراب، ويبيض، ويغطي عليه، ولا يخفى أن قوله: ويبيض، ليس فيما نص عليه الصاغاني، وصاحب اللسان عن البحريين، وهو بعد قوله: لبيضه، غير محتاج إليه، ويطير أي: ثم يطير في الهواء، وبيضه يتفقس، وفي بعض النسخ: ينفقش بنفسه، عند انتهاء مدته، فإذا أطاق فرخه الطيران كان كأبويه في عادتهما، فهذه العبارة سياقها في وصف الطير الآخر، الذي قاله بشر في المصراع الأخير، فتأمل ذلك.
 ومنكب أشرف: عال، وهو الذي فيه ارتفاع حسن، وهو نقيض الأهدإ.
 وأذن شرفاء: طويلة نقله الجوهري، وزاد غيره: قائمة مشرفة، وكذلك الشرافية.
 قال: وشرفة القصر، بالضم: معروف، ج: شرف، كصرد، جمع كثرة، ومنه حديث المولد: )ارتجس إيوان كسرى، فسقطت منه أربع عشرة شرفة(، ويجمع أيضا على شرفات، بضم الراء وفتحها وسكونها، ويقال أيضا: إنها جمع شرفة، بضمتين، وهو جمع قلة، لأنه جمع سلامة، قال الشهاب: شرفات القصر: أعاليه، هكذا فسروه، وإنما هي ما يبنى على أعلى الحائط منفصلا بعضه من بعض، على هيئة معروفة.
 قال الأصمعي: شرفة المال: خياره.
 وقولهم: إني أعد إتيانكم شرفة، بالضم، وأرى ذلك شرفة، أي: فضلا، وشرفا، أتشرف به وشرفات الفرس، بضمتين: هاديه، وقطاته. وأذن شرافية، وشفارية: إذا كانت عالية طويلة، عليها شعر. قال غيره: ناقة شرافية: ضخمة الأذنين، جسمية، وكذلك ناقة شرفاء.
 والشرافي، كغرابي: ثياب بيض، أو هو ما يشتر مما شارف أرض العجم من أرض العرب، وهذا قول الأصمعي.
 من المجاز: أشرافك: أذناك وأنفك، هكذا ذكروا، ولم يذكرا لها واحدا، والظاهر أن واحدها شرف، كسبب وأسباب، وإنما سميت الأذن والأنف شرفاء، لبروزها وانتصابها، وقال عدي ابن زيد العبادي:
  كقصير إذ لم يجد غير أن جد                      دع أشرافه لشكر قـصـير وفي المحكم: الأشراف: أعلى الإنسان، واقتصر الزمخشري على الأنف.
 والشرياف، كجريال: ورق الزرع إذا طال وكثر، حتى يخاف فساده فيقطع، نقله الجوهري، وقد شريفه، والنون بدل الياء، لغة فيه، وهما زائدتان كما سيأتي.
 ومشارف الأرض: أعاليها، نقله الجوهري.

  ومشارف الشام، قرى من أرض العرب، تدنو من الريف، نقله الجوهري، عن أبي عبيدة، وقال غيره: من أرض اليمن، وقد جاء في حديث سطيح: )كان يسكن مشارف الشام( وهي: كل قرية بين بلاد الريف وبين جزيرة العرب، لأنها أشرفت على السواد، ويقال لها أيضا: المزارع، كما تقدم،والبراغيل كما سيأتي، قال أبو عبيدة: منها السيوف المشرفية، بفتح الراء، يقال: سيف مشرفي، ولا يقال: مشارفي، لأن الجمع لا ينسب إليه إذا كان على هذا الوزن، لا يقال: مهالبي، ولا: جعافري، ولا: عباقري، كما في الصحاح، وقال كثير:
  فما تركوها عنوة عن مودة                      ولكن بحد المشرفي استقالها وقال رؤبة:
  والحرب عسراء اللقاح المغزي
  بالمشرفيات وطعن وخز وفي ضرام السقط: مشرف: أسم قين، كان يعمل السيوف.
 وأبو المشرفي، بفتح الميم والراء، باسم السيف: عمرو بن جابر الحميري، يقال: إنه أول مولود بواسط.
 أبو المشرفيش: كنية ليث، شيخ سفيان الثوري، وخالد الحذاء الراوي عن أبي معشر زياد بن كليب التميمي الكوفي، الراوي عن إبراهيم النخعي، قلت: وهو ليث بن أبي سليم الليثي الكوفي، هكذا ذكره المزني، وقد ضعفوه لاختلاطه، كما في ديوان الذهبي.
 شرف الرجل، كفرح: دام على أكل السنام.
 شرفت الأذن، شرفا، كذا شرف المنكب: أي ارتفعا، وأشرفا، وقيل: انتصبا في طول. شرف الرجل، ككرم، شرفا محركة، وشرافة: علا في دين أو دينا، فهو شريف، والجمع: أشراف، وقد تقدم.
 وأشرف المربأ: علاه، كشرفه، تشريفا، هكذا في النسخ، والصواب، كتشرفه، وشارفه، مشارفة، وفي الصحاح: تشرفت المربأ، وأشرفته: أي علوته، قال العجاج:
  ومربإ عال لمن تشرفا
  أشرفته بلا شفى أو بشفى وفي اللسان: وكذلك أشرف على المربإ: علاه.
 أشرف عليه: اطلع عليه من فوق، وذلك الموضع مشرف، كمكرم، ومنه الحديث: )ما جاءك من هذا المال وأنت غير مشرف ولا سائل، فخذه(. أشرف المريض على الموت: إذا أشفى عليه.
 أشرف عليه: أشفق، قال الشاعر، أنشده الليث:
  ومن مضر الحمراء إشراف أنفس                      علينا وحياها إلينـا تـمـضـرا ومشرف، كمحسن: رمل بالدهناء قال ذو الرمة:
  إلى ظعن يعرضن أجواز مشرف                      شمالا وعن أيمانهن الفـوارس مشرف، كمعظم: جبل قال قيس بن عيزارة:
  فإنك لو عاليتـه فـي مـشـرف                      من الصفر أو من مشرفات التوائم هكذا فسره أبو عمرو، وقال غيره: أي في قصر ذي شرف من الصفر. وشريفة، كسفينة، بنت محمد بن الفضل الفراوي، حدثت عن جدها لأمها طاهر الشحامي، وعنها ابن عساكر.
 وشرف الله الكعبة، تشريفا، من الشرف، محركة، وهو المجد.
 شرف فلان بيته، تشريفا: جعل له شرفا، وليس من الشرف. وتشرف الرجل: صار مشرفا من الشرف.
 وتشرف القوم، بالضم، أي مبنيا للمجهول: قتلت أشرفهم، نقله الصاغاني.
 واستشرفه حقه: ظلمه، ومنه قول ابن الرقاع:

  ولقد يخفض المجاور فيهم                      غير مستشرف ولا مظلوم استشرف الشيء: رفع بصره إليه، وبسط كفه فوق حاجبه، كالمستظل من الشمس، نقله الجوهري، قال: ومنه قول الحسين بن مطير الأسدي:
  فيا عجبا للناس يستشرفوننيكأن لم يروا بعدي محبا ولا قبلي وأصله من الشرف: العلو؛ فإنه ينظر إليه من موضع مرتفع، فيكون أكثر لإدراكه، وفي حديث الفتن: )ومن تشرف لها تستشرفه، فمن وجد ملجأ أو معاذا فليعذ به( منه حديث الأضحيه، عن علي رضي الله عنه: )أمرنا أن نستشرف العين والأذن(: أي نتفقدها ونتأملها أي نتأمل سلامتها من آفة بهما، لئلا يكون فيهما نقص، من عور أو جدع، فآفة العين العور، وآفة الأذن الجدع، فإذا سلمت الأضحية منهما جار أن يضحي، وقيل: معناه أي نطلبهما شريفين، هكذا في النسخ، والصواب: شريفين بالتمام، والسلامة، وقيل: هو من الشرفة، وهو خيار المال، أي: أمرنا أن نتخيرهما.
 وشارفه، مشارفة: فاخره في الشرف، أيهما أشرف، فشرفه: إذا غلبه في الشرف.
 واستشرف: انتصب، ومنه حديث أبي طلحة، رضي الله تعالى عنه ) أنه كان حسن الرمي، فكان إذا رمى استشرفه النبي صلى الله عليه وسلم لينظر إلى موقع نبله ( قال:
  تطاللت واستشرفته فرأيته فقلت له: آأنت زيد الأرامل? وفرس مشترف أي مشرف الخلق. وشريفه: قطع شريافه.
 ومما يستدرك عليه: الاشتراف: الانتصاب، نقله الجوهري.
 والتشريف: الزيادة، ومنه قول جرير:
  إذا ما تعاظمتم جعورا فشرفواجحيشا إذا آبت من الصيف عيرها قال ابن سيده: أرى أن معناه: إذا عظمت في أعينكم هذه القبيلة من قبائلكم، فزيدوا منها في جحيش هذه القبيلة القليلة الذليلة.
 والشرفة: أعلى الشيء.
 والشرف: كالشرفة.
 والجمع أشراف، كسبب وأسباب، قال الأخطل:
  وقد أكل الكيران أشرافها العلىوأبقيت الألواح والعصب السمر قال ابن بزرج: قالوا: لك الشرفة في فؤادي على الناس.
 وأشرف على الشيء، كتشرف عيه.
 وناقة شرفاء: شرافية.
 وضب شرافي: ضخم الأذنين، جسيم، ويربوع شرافي: كذلك، قال:
  وإني لأصطاد اليرابيع كلها                      شرافيها والتدمري المقصعا وأشرف لك الشيء: أمكنك.
 وشارف الشيء: دنا منه، وقارب أن يظفر به، وفيل: تطلع إليه، وحدثته نفسه به، وتوقعه.
 ومنه: فلان يتشرف إبل فلان، أي: يتعينها، نقله الجوهري.
 وشارفوهم: أشرفوا عليهم.
 والإشراف: الحرص والتهالك، ومنه الحديث: ) من أخذ الدنيا بإشراف نفس لم يبارك له فيها (، وقال الشاعر:
  لقد علمت وما الإشراف من طمعيأن الذي هو رزقي سوف يأتيني ونهبة ذات شرف: أي ذات قدر وقيمة ورفعة، يرفع الناس أبصارهم إليها، ويستشرفونها، ويروي بالسين، وقد أشار له المصنف في ) س ر ف (.
 واشتسرف إبلهم: تعينها ليصيبها بالعين.
 ودن شارف: قديم الخمر، قال الأخطل:
  سلافة حصلت من شارف حلق                      كأنما فار منها أبجـر نـعـر

  وشرف الناقة، تشريفا: كاد يقطع أخلافها بالصر، قاله ابن الأعرابي، وأنشد:
  جمعتها من أينق غزار
  من اللوا شرفن بالصرار أراد: من اللواتي، وإنما يفعل ذلك بها ليبقى بدنها وسمنها، فيحمل عليها في السنة المقبلة.
 وثوب مشرف: مصبوغ أحمر، وقال أيضا: العمرية: ثياب مصبوغة بالشرف، وهو طين أحمر، وثوب مشرف: مصبوغ بالشرف، وأنشد:
  ألا لا يغرن امرأ عـمـرية                      على غملج طالت وتم قوامها ويقال: شرف وشرف للمغرة، وقال الليث: الشرف له صبغ أحمر، يقال له: الدار برنيان، وقال الأزهري: والقول ما قال ابن الأعرابي في المشرف.
 وكعب بن الأشرف، من رؤساء اليهود.
 وأبو الشرفاء: من كناهم، قال:
  أنا أبو الشرفاء مناع الخفر أراد: مناع أهل الخفر.
 والشرفا، والأشرفيات، ومنية شرف، ومنية شريف قرى بمصر، من أعمال المنصورة، ومنية شريف: أخرى من الغربية، وأخرى من المنوفية.
 ومشيرف، مصغرا: قرية بالمنفوفية، وهي في الديوان: شميرف، بتقديم الشين، كما سيأتي.
 وكزبير: شريف بن جروة بن أسيد بن عمرو بن تميم، في نسب حنظلة الكاتب.
 وإبراهيم بن شريف، عن أبي طالب بن سوادة، وعنه عمر بن إبراهيم الحداد. وشرافة، بالكسر قرية بالموصل، ذكره ابن العلاء الفرضي.
 وشرافة المسجد، كتفاحة، والجمع: شراريف، هكذا استعمله الفقهاء، قال شيخنا: وهو من أغلاطهم، كما نبه عليه ابن بري، ونقله الدماميني في شرح التسهيل.
 وقطع الله شرفهم - بضمتين - أي: أنوفهم، نقله الزمخشري.

### Türkçe

**الشرف**، harekeli: yükseklik ve yüksek yer; el-Cevherî onu nakletti ve inşad etti:
  “Cömertliğe gelirim de meclisime yaklaşmaz;                      yüce **الشرف** için eşeğimi sürerim” der ki: “Ben bunadım; görüşümden faydalanılmaz; yaşlandım; yerden eşeğime binmeye güç yetiremem; ancak yüksek bir yerden (binebilirim).”
Şemmer dedi: **الشرف**: yerden her tümsek; çevresine nazır olmuştur. Sürülmüş olsun ya da sürülmemiş olsun; ancak yaklaşık on arşın yahut beş (arşın) kadar uzar; sırtının eni az olsun yahut çok olsun.
Ve denilir: Bana bir **شرف** göründü; onu aşıncaya kadar koşmayı sürdürdüm; bundan Üsâme el-Hüzelî’nin sözü:
  “Ne zaman bir **شرف** isterse, öncesinde                      ve (bir) **واكظ** (varken) ondan yaklaşma neredeyse olur”
Ve **الشرف**: şan; denilir: **رجل شريف**; yani: şanlı; yahut **الشرف** ve şan ancak babalarla olur; denilir: **رجل شريف** ve **رجل ماجد**: şerefte ileri geçmiş babaları vardır; ama **الحسب** ve **الكرم** kişide olur; babaları olmasa da; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi.
Veya **الشرف**: soyun yüksekliği; bunu İbn Düreyd söyledi.
Deveden **الشرف**: hörgücü; bu mecazdır; ve inşad etti:
  “**شرف** (li) bir **أجب** ve parçalı bir **كاهل**”
Ve **الشرف**: koşu (tur); denilir: bir **شرف** yahut iki **شرف** koştu.
Veya **الشرف**: yaklaşık bir mil; bu Ferrâ’nın sözüdür; bundan hadis: “Atlar üç kişi içindir: bir adam için ecir, bir adam için örtü, bir adamın aleyhine günah; ecir sahibi olana gelince: bir adam onu Allah yolunda bağlar; onun için bir çayırda yahut bahçede ipini uzatır; o çayır yahut bahçeden otladığı şeyler, o ipinin uzantısında, onun için hasenatlar olur; ipi kopsa da bir **شرف** yahut iki **شرف** (kadar) koşsa, onun izleri ve dışkıları onun için hasenatlar olur; bir nehre uğrayıp ondan içse ve onu sulamak istememiş olsa, bu da onun için hasenatlar olur; işte o adam için ecirdir.” hadisi.
Mecazdan: **الشرف**: hayır yahut şerden bir tehlike üzere (olmaya) yaklaşma; hayırda denilir: o, ihtiyacını gidermenin **شرف**’ı üzerindedir; şerde denilir: o, helâkin **شرف**’ı üzerindedir.

  Ve **شرف**: **جبل شريف** yakınında bir dağdır; **زبير** gibi; ve bu **شريف** Arap diyarındaki en yüksek dağdır; Araplar böyle iddia eder; musannif ekledi: ben ona çıktım. İbnü’s-Sikkît dedi: **الشرف**: Necd’in göbeğidir; Kinde’den **بني آكل المرار**’dan kralların konaklarından idi; ve **الشرف**’ta **ضريه** ve **ضريه** (adlı) bir kuyu vardır; ve **الشرف**’ta **الريذة** vardır; o, sağ himâdır; ve hadiste: “Ömer **الشرف**’ı, **الربذة**’yi himâ kıldı.”
Ve **الشرف**: İşbîliye’de bir yer; onun kırsalındandır; zeytini çoktur; **العباب**’da olduğu gibi. Şukundî dedi: İşbîliye’nin **شرف**’ı: büyük bir dağ; mevkii şerefli, toprağı cömert, daima yeşil; boy ve en olarak bir fersah içinde bir fersah; ağaçlarının, özellikle zeytinin, birbirine dolanmasından ötürü, içinde bir yer neredeyse güneş görmez. Başkası dedi: **إقليم الشرف** kırmızı topraktan yüksek kırmızı bir tepe üzerindedir; mesafesi kırk mil ve onun gibidir; yürüyen, zeytin ve incirin gölgesinde yürür. **مباهج الفكر** sahibi dedi: **جبل الشرف**’a gelince; o kırmızı topraktır; kuzeyden güneye uzunluğu kırk mil; doğudan batıya genişliği on iki mil; iki yüz yirmi köyü kapsar; zeytin ağaçlarıyla bürünmüş ve onun etrafını sarmıştır. Ondandır: hâkim Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed **الشرفي**; Kurtuba hatibi ve şurtasının sahibi; bu aciptir; üstün şiiri vardır; 396 yılında öldü.
Emînü’d-dîn Ebû’d-Dürr Yâkût b. Abdullâh **الشرفي**; ayrıca **النوري** ve **الملكي** diye de bilinir; Musullu kâtip; nahvi nahivci İbnü’d-Dehhân’dan aldı; hattı ile meşhur oldu, hatta üstün geldi; son zamanında güzel yazıda ona yaklaşan yoktu; nesihte İbnü’l-Bevvâb’ın yolunu onun gibi eda eden yoktu; bol faziletle beraber. **صحاح الجوهري**’yi nakletmekle meşguldü; ondan birçok nüsha yazdı; her nüsha yüz dinara satılırdı. Musul’da vefat etti; 618 yılında; yaşlılıktan yazısı değişmişti. Zehebî onu tarihte böyle tercüme etti; Hâfız da **التبصير**’de kısaca (böyle yaptı). Ebû’l-Fazl Abdullâh b. Muhammed ondan Dîvânü’l-Mütenebbî’yi işitmiştir; İbnü’d-Dehhân’dan işitmesine dair hakkıyla.
Ve **الشرف**: Mısır’da bir mahalle; Makrîzî’nin **الخطط**’ta tahkik ettiği: Mısır’da **الشرف** diye adlandırılan üç yer vardır; bunlardan biri **جبل الرصد** diye bilinen (yerdir).
Bunlardandır: fakih, âmâ Ebû’l-Hasen Alî b. İbrâhîm; Ebû’l-Fevâris es-Sâbûnî’den **كتاب المزني**’nin râvisi; ondan (rivayet eden) (vardır); 408 yılında öldü. Ve Ebû Osmân Saîd b. Seyyid el-Kureşî el-Hâtıbî; Abdullâh b. Muhammed el-Bâcî’den; ondan da Ebû Ömer b. Abdilberr (rivayet etti).
Ve Ebû Bekr Atîk b. Ahmed el-Mısrî; fakih Ebû İshâk b. Süfyân’dan ve başkasından: **المحدثون الشرفيون**.
Vefatı: fakih Mâlikî **الشرفي** Ebû’l-Abbâs b. el-Hutayye.
Ve Mahmûd b. Eytikîn **الشرفي**; İbn Nukta ondan işitti; ve dedi: 615 yılında öldü.
Ve Arâmânûs b. Abdullâh **الشرفي**; Ebû’l-Muzaffer b. eş-Şiblî’den ve başkasından; 606 yılında öldü. Bunu Hâfız söyledi.
Ve **شرف البياض**: Sa‘de cihetinden, Havlân beldelerindendir.
Ve **شرف قلحاح**: **قلحاح** dağı üzerinde bir kaledir; Zebîd’e yakındır; Allah Teâlâ onu ve Müslüman beldelerinin geri kalanını korusun.
Ve **الشرف الأعلى**: orada başka bir dağ; üzerinde sağlam bir hisar vardır; **حصن الشرف** diye bilinir. **الشرف**: Şam’da bir yer; Şam hac yolunda bir dağdır; **شر البعل** diye bilinir; ve denildi: Şam’dan bir yöredir.
Ve **شرف الأرطى**: Temîm’e ait bilinen bir menzildir.

  Ve **شرف الروحاء**: Medine-i müşerrefe’den **ملل** ile arasında otuz altı mil; Müslim’in Sahîh’inde, Âişe رضي الله عنها hadisinin tefsirinde olduğu gibi: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم pazar günü **ملل**’de, Medine’den bir gece mesafede hacamat oldu; sonra gitti, **شرف السيالة**’de akşam yemeği yedi; ve sabah namazını **عرق الظبية**’de kıldı”; yahut kırk yahut otuz; bunda ihtilaf üzere. Ve **الشرف** diye adlandırılan başka yerler (de vardır). Ve **شرف بن محمد المعافري** ve **علي ابن إبراهيم الشرفي**; **عربي** gibi: iki muhaddis; sonuncusu, Ebû’l-Fevâris vasıtasıyla ondan **كتاب المزني**’yi rivayet eden âmâ fakihtir; az önce ona dair geçti; o halde bu, tekrar olup buna dikkat edilmesi gerekir.
**شريف**، **زبير** gibi: bir dağ; az önce zikri geçti.
Yine: Necd’de Benî Numeyr’e ait bir su; bundan hadis: “Namazda üflemeyi sevmem; bana **ممر الشرف** (verilmiş) olsa bile.” **الشريف**’in bir günü vardır; yahut o, **التسرير** denilen bir sudur; sağından batıya doğru olan **شرف**’tır; solundan doğuya doğru olan **شريف**’tir. Ezherî dedi: İbnü’s-Sikkît’in **الشرف** ve **الشريف** hakkındaki sözü doğrudur.
Ve İshâk b. **شرفي**; **سكري** gibi: muhaddislerdendir; ve o, Sevrî’nin şeyhidir; **التنبصير**’de olduğu gibi.
Ve **شرف الرجل**، **كرم** gibi; o bugün **شريف**’tir; ve az sonra **شارف** (olur); kitabın bazı nüshalarında böyle; ve bu doğrudur; Cevherî’nin, Sâgânî’nin ve **اللسان** sahibinin nassı da böyledir. Çoğunda ise: “yakında” (vardır); yani şerefli olacaktır; Cevherî onu nakletti. Ferrâ’dan: çoğulu **شرفاء**، **أمير** ve **أمراء** gibi; ve **أشراف**، **يتيم** ve **أيتام** gibi; Cevherî bununla yetindi. **شرف** harekeli: siyakının zahiri, onun **الشريف**’in cem‘lerinden bir cem‘ olduğudur; **العباب**’da da böyledir; çünkü o dedi: **الشرف**: **الشرفاء**. Fakat **اللسان**’da olan: **شرفا** harekeli, **شريف** manasınadır; bundan onların sözü: o, kavminin **شرف**’ıdır ve keremidir; yani onların **شريف**’i ve **كريم**’i. Bununla Şa‘bî hadîsinde gelen şey tefsir edildi: **الأعمش**’a denildi: Şa‘bî’den niçin çok (rivayet) almadın? Dedi: beni hor görürdü; İbrâhîm ile beraber ona gelirdim; ona hoş geldin derdi; bana da: otur; sonra: ey köle; sonra derdi:
  “Biz bayramı sünnetinin üstüne yükseltmeyiz                      yeryüzümüzde içimizde bir **شرف** oldukça”
yani: **شريف**; öyleyse bunu düşün.
Ve okların **الشارف**’i: eski, kadim (olan); Cevherî onu nakletti; ve Avs’tan, bir avcıyı vasfederken, inşad etti:
  “Omuzlarla (yapılmış) bir yayla tüylenmiş bir oku çevirir                      alçakların sırtı (gibi); o, zayıf, **شارف** (bir ok)tur”
Ve denilir: **سهم شارف**; eğer bakımı üzerinden uzun zaman geçmişse. Ve denildi: tüyü ve ucu bozulmuş olandır. Ve denildi: ince uzun olandır.
Ve develerden **الشارف**: yaşlı, ihtiyar (dişi deve). İbnü’l-A‘râbî dedi: o, himmetli dişi devedir. **الأساس**’ta: o, yaşı yüksek olandır. Bundan İbn Zemel hadisi: “Ve bunun önünde zayıf bir dişi deve, **شارف**: **الشارفة** gibi; ve o **شرفت**; **شروفا** (ötre ile), **كرم** ve **نصر** gibi; ve onun zikrettiği masdar, **نصر** babından kıyasla; **كرم** babından ise bunun aksine (gelir). Çoğulu: **شوارف** ve **شرف**، **كتب** ve **ركع** gibi. Cevherî dedi: ötre ile sonra sükûn; **بازِل** ve **بزل** ve **عائذ** ve **عوذ** gibi. **شروف**، **عدول** gibi. Ve erkeğe: **شارف** denilmez. Leys inşad etti:
  “Gönderilmiş (develerin) azgınlığından kurtuluş, himmetlidir                      doru bir (deve) üzerinde bir yaşlılık vardır; o da **شارف**’tir”

Şeyhimiz, **توشيح الجلال**’dan nakletti: “Ona, erkek için de denir.” Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Bedir ganimetinden bir **شارف** elde ettim; Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bana bir **شارف** daha verdi; ikisini Ensâr’dan bir adamın kapısında çöktürdüm; Hamza evdeydi; yanında ona şarkı söyleyen bir **قينة** vardı:

  Dikkat edin ey Hamza, **الشرف النـواء** için                      onlar avluda bağlanmışlardır
  Bıçağı onların boğaz çukurlarına koy                      ve Hamza onları kanlarla boyasın
  Ve onun en hoşlarından içmek için acele et                      kurutulmuş etten yahut kızartmadan bir yemek

İkisine çıktı; hörgüçlerini kesti, böğürlerini yardı, ciğerlerini aldı; ben de beni dehşete düşüren bir manzaraya baktım; Resûlullah’a (sallallahu aleyhi ve sellem) doğru yola çıktım; o da yanında Zeyd b. Hârise (Allah ondan razı olsun) olduğu hâlde çıktı; nihayet onun yanında durdu; öfkelendi; o da başını ona kaldırdı ve dedi ki: ‘Siz, ancak babalarımın köleleri misiniz?’ Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) geri geri dönerek döndü.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bu, **شارف**’ın cem‘idir; **راء**’sı dammelenir ve hafifletme için sâkin kılınır. Şöyle de rivayet edilir: **ذا الشرف**; **راء** ve **شين** fethalı olarak; yani: yücelik ve yükseklik sahibi.

Hadîste: “**أتتكم**” — **العباب**’ın nassı ve rivayet böyledir —: “Şöyle şöyle olunca, size **الشرف الجون** çıkarır” (iki damme ile); yani: karanlık fitneler. Bu, Nebî’nin (sallallahu aleyhi ve sellem) tefsiridir; kendisine “Ey Allah’ın Resûlü, **الشرف الجون** nedir?” diye sorulunca dedi ki: “Karanlık gecenin parçaları gibi fitneler.”

Ebû Bekir dedi ki: **الشرف**: **شارف**’ın cem‘idir; o da yaşlı devedir. Fitneleri, birbirine bitişik oluşları ve vakitlerinin uzaması bakımından, yaşlı siyah develere benzetti. **الجون**: siyahlar. İbnü’l-Esîr dedi ki: Böyle rivayet edilir; **راء** sâkin olarak. Bu, **فاعل**’in cem‘inde az bir cem‘dir; sayılı isimlerden başka gelmemiştir. Şöyle de rivayet edilir: **الشرق الجون**; **قاف** ile; **شارق**’ın cem‘i; yani: doğu tarafından doğan fitneler. Nâdirdir; sayılı birkaç lafızdan başka benzeri gelmemiştir; مثل: **بازِل** ve **بُزْل**; **حائل** ve **حُول**; **عائذ** ve **عُوذ**; **عائط** ve **عُوط**.

**الشرف** ayrıca yapılardandır: “Onun **شرف**’ı yoktur.” Tekili **شرفاء**’dır; **حمراء** ve **حمر** gibi. Bundan, İbn Abbâs’ın (Allah ikisinden razı olsun) hadîsi: “Bize, mescidleri toplu, şehirleri **شرفا** olarak bina etmemiz emredildi.” **النهاية**’de: **الشرف** ile, binaları **الشرف** ile uzatılmış olanı kastetti; tekili **شرفة**’dir.

**الشاروف**: bir dağdır. el-Cevherî dedi ki: sonradan türemedir.

Dedi ki: Süpürgeye de **شاروف** denir; o, **جاروب**’un mu‘arrebidir; aslı **جاي روب**’dur; yani: mekânı süpüren. **شراف**, **قطام** gibi: **ع**; **راقصة** ile **الفرعاء** arasında; yahut Benî Esed’e ait bir su. Bundan, İbn Mes‘ûd’un (Allah ondan razı olsun) hadîsi: “Yakındır ki **شراف** ile falan falan yer arasında ne boynuzsuz (hayvan) kalır ne boynuzlu.” Denildi ki: “Bu nasıl olur?” Dedi ki: “İnsanlar **صلامات** olur; birbirlerinin boyunlarını vururlar.” el-Müsekkab el-‘Abdî dedi ki:

  **شراف**’ın üzerinden, sonra **ذات رجل** üzerinden geçtiler                      ve sağdan **الذرانـح**’a saptılar

Onun binası kesre üzerinedir; bu, el-Asma‘î’nin sözüdür. Başkası onu, isimlerden gayr-i munsarifin cereyanı gibi yürüttü. Yahut o: yüksek bir dağdır. Yahut sarf olunur. Bundan, eş-Şemmâh’ın sözü:

  Şiddetli bir rüzgâr iken **شراف**’ın **نعفى**’sından geçti                      **أعصال** olmayan sol taraflar üzerinde sürülerek

Yahut o, **كتاب** gibi, sarftan men‘ edilmiş olarak; böylece onda üç lugat oldu. **شراف** ( **غراب** gibi): zikredilenden başka bir sudur.

Ve **شرفه** ( **نصره** gibi), **شرفا**: şerefçe ona galip geldi; o da **مشروف**’tur. ez-Zemahşerî artırdı: “Böyle de: **شرفت عليه**; o da **مشروف عليه**’dir.” Yahut nesepte onu aştı. İbn Cinnî dedi ki: **شارفه فشرفه**; **يشرفه**: şerefte onu geçti. **شرف الحائط**; **يشرفه**; **شرفا**: ona **شرفة** (damme ile) yaptı; yakında gelecektir.

Bišr b. el-Mu‘temir’in sözü:

  Tüysüz bir **أشرف** kuş                      ve yuvası olmayan bir kuş

Amr dedi ki: Kuşlardan **الأشرف**: yarasadır; çünkü iki kulağının belirgin bir hacmi vardır; tüy ve telekten soyunmuştur; o, doğurur, yumurtlamaz. “Başka bir kuşun yuvası yoktur” sözü, nüshalarda böyledir; gizli değildir ki bu, Bišr’in zikrettiğimiz beytinin son mısraının tefsiridir; çünkü o, **الأشرف**’in mânalarındandır. **اللسان** ve **العباب**’ın nassına bak: Bišr’in sözünü zikrettikten sonra metin şudur: “Yuvası olmayan kuş, denizcilerin kendisinden haber verdiği bir kuştur; yumurtası için topraktan bir çukur yapacağı kadar ancak iner; yumurtlar; üstünü örter.” Gizli değildir ki “yumurtlar” sözü, es-Sâgânî’nin ve **اللسان** sahibinin denizcilerden naklettiği şeyde yoktur; o, “yumurtası için” sözünden sonradır; ona ihtiyaç yoktur. “Ve uçar” yani: sonra havada uçar; yumurtası çatlar. Bazı nüshalarda: “kendi kendine çatlar”; müddeti tamamlanınca. Yavrusu uçmaya güç yetirince, âdetlerinde anne-babası gibi olur. Bu ibare, Bišr’in son mısrada söylediği diğer kuşun vasfında bir akıştır; bunu düşün.

**منكب أشرف**: yüksek; o, güzel bir yükselti bulunan şeydir; **الأهدإ**’nin zıddıdır.

**أذن شرفاء**: uzun; el-Cevherî nakletti. Başkası artırdı: dik, yüksek. **الشرافية** de böyledir.

Dedi ki: **شرفة القصر** (damme ile): mâlûmdur. Cem‘i: **شرف**; **صرد** gibi; çokluk cem‘idir. Bundan, mevlid hadîsi: “Kisrâ’nın eyvânı sarsıldı; ondan on dört **شرفة** düştü.” Ayrıca **شرفات** üzerine de cem‘ olunur; **راء**’nın dammesiyle, fethasıyla ve sükûnuyla. Şöyle de denir: O, iki damme ile **شرفة**’nin cem‘idir; bu, azlık cem‘idir; çünkü o, cem‘-i sâlimdir. eş-Şihâb dedi ki: **شرفات القصر**: onun yükseklikleridir; böyle tefsir ettiler. Halbuki o, duvarın üstüne, birbirinden ayrı olarak, bilinen bir şekil üzere yapılan şeylerdir.

el-Asma‘î dedi ki: **شرفة المال**: onun seçkini.

Onların sözü: “Ben, size gelişimi **شرفة** (damme ile) sayıyorum; bunu da **شرفة** görüyorum”; yani: fazlalık ve şeref; onunla **أتشرف** ederim. Ve atın **شرفات**’ı (iki damme ile): yelesi ve perçemidir. **أذن شرافية** ve **شفارية**: üzerinde kıl olduğu hâlde yüksek uzun olursa. Başkası dedi ki: **ناقة شرافية**: kulakları iri, gövdeli; **ناقة شرفاء** da böyledir.

**الشرافي** ( **غرابي** gibi): beyaz elbiseler; yahut o, Arap diyarından Acem diyarına yakın olan yerden satın alınandır. Bu, el-Asma‘î’nin sözüdür.

Mecazdan: **أشرافك**: kulakların ve burnundur; böyle zikrettiler; ona bir tekil zikretmediler. Zâhir olan: tekili **شرف**’tur; **سبب** ve **أسباب** gibi. Kulak ve burun, çıkıntılı ve dik oluşları sebebiyle **شرفاء** diye adlandırıldı. ‘Adiyy b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi ki:

  **قصير**’in şükrü için, başka bir şey bulmayınca                      onun **أشرافه**’ini bırak; çünkü o, cömert oldu

**المحكم**’de: **الأشراف**: insanın üst tarafıdır. ez-Zemahşerî burna hasretti.

**الشرياف** ( **جريال** gibi): ekinin yaprağı; uzayıp çoğalınca, bozulmasından korkulup kesilir. el-Cevherî nakletti. Onu **شريفه** etti. **النون**, **الياء**’ın bedelidir; onda bir lugattır; ikisi de zâiddir; yakında geleceği üzere.

**مشارف الأرض**: onun yükseklikleri; el-Cevherî nakletti.

**مشارف الشام**: Arap diyarından köylerdir; kırsala yaklaşır. el-Cevherî, Ebû ‘Ubeyde’den nakletti. Başkası dedi ki: Yemen diyarındandır. Sutayh hadîsinde geldi: “**مشارف الشام**’da otururdu.” O, kırsal beldeleri ile Arap yarımadası arasındaki her köydür; çünkü **السواد**’a nazır olmuştur. Ona ayrıca **المزارع** da denir; geçtiği üzere; ve **البراغيل** de, yakında geleceği üzere. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: Ondan **السيوف المشرفية** ( **راء** fethalı) gelir; “**سيف مشرفي**” denir; “**مشارفي**” denmez; çünkü cem‘, bu vezinde olunca ona nisbet edilmez; **الصحاح**’ta olduğu gibi “**مهالبي**” denmez; “**جعافري**” de denmez; “**عباقري**” de denmez. Kesîr dedi ki:

  Onu, sevgi sebebiyle zorla bırakmadılar                      fakat **المشرفي**’nin keskinliğiyle onu vazgeçirdi

Rü’be dedi ki:

  Savaş, doğurması güç, azgın bir dişidir
  **بالمشرفيات** ile ve delip geçiren bir mızrak darbesiyle

**ضرام السقط**’ta: **مشرف**: bir demircinin adıdır; kılıç yapardı.

**أبو المشرفي** ( **الميم** ve **الراء** fethalı), kılıcın adıyla: ‘Amr b. Câbir el-Himyerî’dir; Vâsıt’ta doğan ilk çocuk olduğu söylenir.

**أبو المشرفيش**: Süfyân es-Sevrî’nin şeyhi Leys’in künyesidir; ve Ebû Ma‘şer Ziyâd b. Küleyb et-Temîmî el-Kûfî’den rivayet eden Hâlid el-Hazzâ’nın (râvînin) künyesidir; o da İbrâhîm en-Neha‘î’den rivayet eder. Dedim ki: O, Leys b. Ebî Süleym el-Leysî el-Kûfî’dir; el-Müzenî onu böyle zikretti. Karışıklığı sebebiyle onu zayıf saydılar; ez-Zehebî’nin divanında olduğu gibi.

**شرف الرجل** ( **فرح** gibi): hörgüç yemeye devam etti.

**شرفت الأذن**; **شرفا**; aynı şekilde **شرف المنكب**: yani ikisi yükseldi ve **أشرفا** oldu. Denildi ki: boyca dikildi. **شرف الرجل** ( **كرم** gibi), **شرفا** (harekeli) ve **شرافة**: dinde yahut dünyada yükseldi; o, **شريف**’tir. Cem‘i: **أشراف**; geçti.

**أشرف المربأ**: ona yükseldi; **شرفه** gibi; **تشريفا**. Nüshalarda böyledir; doğrusu: **كتشرفه** ve **شارفه**; **مشارفة**. **الصحاح**’ta: **تشرفت المربأ** ve **أشرفته**: yani ona yükseldim. el-‘Accâc dedi ki:

  Yüksek bir gözetleme yeri; ona yükselen içindir
  Onu, dudaksız yahut dudaklı olarak **أشرفته**

**اللسان**’da: **أشرف على المربإ** da böyledir: ona yükseldi.

**أشرف عليه**: yukarıdan ona baktı. O yer **مشرف**’tir; **مكرم** gibi. Bundan hadîs: “Bu maldan sana gelen şey, sen **غير مشرف** ve **ولا سائل** iken, onu al.” **أشرف المريض على الموت**: ona yaklaşınca.

**أشرف عليه**: acıdı. Şair dedi; el-Leys’in rivayet ettiği:

  Kızıl Mudar’dan, canların bize karşı **إشراف**’ı                      ve selâmı bize, Mudarlaşarak gelir

**مشرف** ( **محسن** gibi): **الدهناء**’da bir kumdur. Zü’r-Rumme dedi ki:

  **مشرف**’in geçitlerini arz ederek giden göçlere doğru                      solda; sağlarında ise süvariler

**مشرف** ( **معظم** gibi): bir dağdır. Kays b. ‘Ayzâre dedi ki:

  Eğer onu, **مشرف** içinde yükseltseydin                      sarıdan yahut ikizlerin **مشرفات**’ından

Ebû ‘Amr bunu böyle tefsir etti. Başkası dedi ki: yani sarıdan, şerefli bir köşkte. **وشريفة** ( **سفينة** gibi): Muhammed b. el-Fadl el-Ferâvî’nin kızı; annesinin dedesi Tâhir eş-Şahhâmî’den rivayet etti; ondan da İbn ‘Asâkir rivayet etti.

Allah, Kâbe’yi **شرف**’tan (harekeli) **تشريفا** ile şereflendirdi; o, yüceliktir.

**شرف فلان بيته**; **تشريفا**: ona **شرفا** yaptı; bu, **الشرف**’tan değildir. **تشرف الرجل**: **الشرف**’tan **مشرف** oldu.

**تشرف القوم** (damme ile), yani meçhul bina: onların en şereflileri öldürüldü. es-Sâgânî nakletti.

**استشرفه حقه**: ona zulmetti. Bundan, İbn er-Riqâ‘ın sözü:

  Onların içinde komşu alçalır                      ne **مستشرف** ne de **مظلوم**

**استشرف الشيء**: ona bakışını kaldırdı; avucunu kaşının üstüne yaydı; güneşten gölgelenen gibi. el-Cevherî nakletti. Dedi ki: Bundan, el-Hüseyn b. Mutayr el-Esedî’nin sözü:

  İnsanların bana **يستشرفونني** oluşuna şaşarım                      sanki benden sonra bir seven, benden önce de bir kabir görmemişler gibi

Aslı **الشرف**’tandır: yükseklik; çünkü ona, yüksek bir yerden bakılır; böylece onu idrak etmeye daha elverişli olur. Fitneler hadîsinde: “Kim ona **تشرف** ederse, o da onu **تستشرفه** eder; kim bir sığınak yahut bir barınak bulursa ona sığınsın.” Ondan, kurban hadîsi; Ali’den (Allah ondan razı olsun): “Bize, gözü ve kulağı **نستشرف** etmemiz emredildi”; yani onları yoklarız ve onları tefekkür ederiz; yani ikisinde bir âfetten salim oluşunu tefekkür ederiz; onda bir eksiklik olmasın diye; körlük yahut kesiklik gibi. Gözün âfeti körlüktür; kulağın âfeti kesiliktir. Kurbanlık ikisinden salim olunca, kurban kesmek câiz olur. Denildi ki: Mânası: onları şerefli olarak isteriz. Nüshalarda böyledir; doğrusu: tamlık ve selâmetle **شريفين**. Denildi ki: O, **الشرفة**’dendir; o da malın seçkinidir; yani: ikisini seçmemizi emretti.

**وشارفه**; **مشارفة**: şerefte onunla övündü; hangisi daha şerefli? Sonra **شرفه**: şerefte ona galip gelince.

**واستشرف**: dikildi. Bundan, Ebû Talha hadîsi (Allah Teâlâ ondan razı olsun): “O, güzel atardı; attığı zaman Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) onu **استشرفه** ederdi; okunun düştüğü yere bakmak için.” Dedi ki:

  Yükseldim ve onu **استشرفته** ettim; onu gördüm                      ona dedim ki: Sen, dulların Zeyd’i misin?

**وفرس مشترف**: yani yaratılışça **مشرف**. **وشريفه**: onun **شرياف**’ını kesti.

Ona ilâve olarak: **الاشتراف**: dikilme; el-Cevherî nakletti.

**والتشريف**: artış. Bundan, Cerîr’in sözü:

  Ne zaman **جعورا** olarak büyüklenseniz, o hâlde **شرفوا** edin                      yazın develeri dönünce bir **جحيشا**

İbn Sîde dedi ki: Zannederim mânası: Bu kabile, kabilelerinizden biri olarak gözünüzde büyüyünce, şu az ve zelil kabilenin **جحيش**’ında ondan artırın.

**والشرفة**: şeyin üstü.

**والشرف**: **الشرفة** gibidir.

Cem‘i **أشراف**; **سبب** ve **أسباب** gibi. el-Ahtal dedi ki:

  Körükler onun yüce **أشراف**’ını yedi                      sen levhaları ve esmer sinirleri bıraktın

İbn Bezrec dedi ki: “Senin, kalbimde insanlar üzerinde **الشرفة**’n vardır” dediler.

**وأشرف على الشيء**: **كتشرف عيه** gibi.

**وناقة شرفاء**: **شرافية**’dir.

**وضب شرافي**: kulakları iri, gövdeli. **ويربوع شرافي**: böyledir. Dedi ki:

  Ben, bütün yer sincaplarını avlarım                      onların **شرافي**’sini ve **التدمري**’yi, kısa burunluyu

**وأشرف لك الشيء**: sana mümkün oldu.

**وشارف الشيء**: ona yaklaştı; ona erişmeye yaklaşmış oldu. Denildi: ona göz dikti; nefsi onu ona konuşturdu; onu bekledi.

Bundan: “Falan, falanın develerini **يتشرف** eder”; yani: onları seçer. el-Cevherî nakletti.

**وشارفوهم**: onlara **أشرفوا** ettiler.

**والإشراف**: hırs ve helâk olma. Bundan hadîs: “Kim dünyayı, nefsin **إشراف**’ı ile alırsa, onda kendisine bereket verilmez.” Şair dedi ki:

  Benim tamahımdan **الإشراف** değildir; bilmişimdir                      benim rızkım olan şey mutlaka bana gelecektir

**ونهبة ذات شرف**: yani değer, kıymet ve yükseklik sahibi; insanlar ona bakışlarını kaldırırlar ve onu **يستشرفون** ederler. **بالسين** ile de rivayet edilir; musannif, **س ر ف**’te ona işaret etti.

**واشتسرف إبلهم**: onları, göz değdirmek için seçti.

**ودن شارف**: eski şarap. el-Ahtal dedi ki:

  **شارف**’tan elde edilmiş bir süzme                      ondan, köpüren bir geğirti fışkırır gibi

**وشرف الناقة**; **تشريفا**: **الصر** ile neredeyse memelerini kesiyordu. İbnü’l-A‘râbî söyledi. Şu beyti okudu:

  Onu, bol sütlü dişi develerden topladım
  **بالصرار** ile **شرفن** olmuş olan **اللوا**’dan

Kastetti: **اللواتي**’den. Bunu ona ancak, bedeni ve semizliği kalsın da gelecek sene üzerine yük vurulsun diye yaparlar.

**وثوب مشرف**: kırmızıya boyanmış. Yine dedi ki: **العمرية**: **الشرف** ile boyanmış elbiselerdir; o, kırmızı bir çamurdur. **وثوب مشرف**: **الشرف** ile boyanmış. Şu beyti okudu:

  Uzamış, boyu tamam olmuş bir **غملج** üzerinde                      bir kimseyi **عـمـرية** aldatmasın

Ve **شرف** ve **شرف**’un, **المغرة** için olduğu söylenir. el-Leys dedi ki: **الشرف** için kırmızı bir boya vardır; ona **الدار برنيان** denir. el-Ezherî dedi ki: Söz, İbnü’l-A‘râbî’nin **المشرف** hakkında söylediğidir.

**وكعب بن الأشرف**: Yahudilerin reislerindendir.

**وأبو الشرفاء**: künyelerindendir. Dedi ki:

  Ben, **أبو الشرفاء**’yım; himâyeyi engelleyenim

Kastetti: himâye ehline engel olan.

**والشرفا** ve **الأشرفيات** ve **منية شرف** ve **منية شريف**: Mısır’da, el-Mansûra amellerinden köylerdir. **ومنية شريف**: Garbiyye’den bir başkası; ve Menûfiyye’den bir başkası.

**ومشيرف** (küçültme): Menûfiyye’de bir köydür; divanda: **شميرف** ( **الشين**’in öne alınmasıyla)dır; yakında geleceği üzere.

Ve **كزبير** gibi: **شريف** b. Cerwe b. Useyd b. ‘Amr b. Temîm; Hanzala el-Kâtib’in nesebinde.

**وإبراهيم بن شريف**: Ebû Tâlib b. Sevâde’den; ondan da ‘Umer b. İbrâhîm el-Haddâd. **وشرافة** (kesre ile): Musul’da bir köydür; İbnü’l-‘Alâ’ el-Faradî zikretti.

**وشرافة المسجد** ( **تفاحة** gibi); cem‘i: **شراريف**. Fukahâ bunu böyle kullanmıştır. Şeyhimiz dedi ki: Bu, onların غلطlarındandır; İbn Berî buna dikkat çektiği gibi; ed-Demâmînî de **شرح التسهيل**’de nakletti.

“Allah onların **شرفهم**’ini (iki damme ile) kessin”; yani: burunlarını. ez-Zemahşerî nakletti.
