# شرم (ش-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ر - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء والميم معهما
ش ر م، ش م ر، ر ش م، ر م ش، م ش ر، م ر ش كلُّهنّ مستعملات شرم: الشّرمُ: قَطْعٌ من الأَرْنَبة، وقَطْعٌ من ثَفَرِ الناقة، قيل ذلك فيهما خاصّة.
وناقةٌ شَرْماءُ مَشْرومةٌ. ورجلٌ مَشْرومُ الأنف أشْرَمُ. وكان أبْرَهةُ صاحبُ الفيل جاءه حَجَرٌ فَشَرَمَ أنفه، ونجا ليُخبِرُ قومه، فسُمّيَ الأشْرَم.
وربّما قيل: اشْتُرِمَ ثغرها.
والشَّرْمُ: لُجّةُ البَحْر.
شمر: شَمِر: اسم ملكٍ من اليَمَن، غزا مدينة السُّغد فهدّمها فسُمِّيَتْ شَمْرْ كّنْد، ويقال: بل هو بناها. فأُعْرِبت بسَمَرْقند.
والشَّمْرُ: تَشْميرُ الثوب. تقول: شَمَّرتُ الثوب، إذا رَفَعْتَه. وكلّ شيءٍ قالِص فإنه مُتَشَمِّر، حتى يقال: لَثَةٌ مُتَشَمِّرة، أي: لازقة بأسناخ الأسنان. ويقال: لَثَةٌ وشَفَةٌ شامرة. وشاة شامرة، أي: انضَمَّ ضَرْعها إلى بطنها من غير فِعْل.
ورجلٌ مُنَشَمَِر: ماضٍ في الحوائج، وهو شَمَّريٌّ أيضاً، ويقال: شِمِّريٌّ بكسر الشين، قال:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ
وتقول: أصابهم شَرٌّ شِمِرٌّ، أي: شديدٌ شاملٌ.
وقدِ انشَمَرَ لهذا الأمر، وشَمَّر: إزاره. وشَمَّرَ الشيء، أي: أرسله في السهم ونحوه، وقال:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
المريخ: السهم.
رشم: الرَّشمُ: أن تُرشمَ يدُ الكُرديّ أو العِلج، كما تُرشمُ يد المرأة، يجعل بالنيل، ليُعرف بها وهو كالوشم.. والرَّشم: خاتم البُرّ، والرَّوشمُ لغة فيه، سوادية.. رشمتُ البرَّ رشما، وهو وضعُ الخاتم على كُدس البرّ فيبقى فيه أثره.
والأرشم: الذي يتشمَّمُ الطَّعام، ويحرص عليه، قال:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما
رمش:
الرَّمشُ: تفتُّلُ في الشَّفر وحُمرةٌ في الجفون مع ماءٍ يسيل، والنَّعتُ: أرمشُ والعين: رمشاءُ.
مشر:
المشرةُ: شبهُ خُوصةٍ تخرجُ في العِضاه. وفي كثير من الشَّجر أيّام الخريف، لها ورق وأغصان رخصة. يقال: أمشرت العضاهُ.
ومشرتُ اللَّحم: قسمته، قال:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ
مرش:
المرش: شبهُ القرص من الجلد بأطراف الأظافير، يُقال: قد ألطف مرشاً وخرشاً، والخرش أشدّ. والمرش: أرضٌ إذا وقع عليها ماءُ المطر رأيتها كلَّها تسيل، يمرُش الماء من وجهها في مواضع لا يبلغ أن يحفر حفر السَّيل، والجميع: أمراش.
يقال: انتهينا إلى مرش من الأمراش، اسم للأرض مع الماء، وبعد الماء إذا أثر فيه.
والإنسانُ يمترشُ الشَّيءَ من ههنا وهنا، ثمَّ يجمعه.
وسيلٌ مارش: يمرش وجه الأرض. ومَرشتِ الأكمة،. أي: سالت.
ويقال: سيلٌ مارشٌ وخاوشٌّ. فأما الخارشُ فأضعفُ من المارِش.

##### Türkçe

باب **الشين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ش ر م**، **ش م ر**، **ر ش م**، **ر م ش**، **م ش ر**، **م ر ش** hepsi kullanımdadır. **شرم**: **الشّرمُ**: **الأَرْنَبة**’den bir kesik, ve dişi devenin **ثَفَر**’inden bir kesik; bunun ikisinde özellikle olduğu söylenmiştir.

Ve bir dişi deve: **شَرْماءُ** **مَشْرومةٌ**. Ve bir adam: **مَشْرومُ الأنف** **أشْرَمُ**. Ve fil sahibi **أبْرَهةُ**’ye bir taş geldi de burnunu **فَشَرَمَ**; ve kavmine haber vermek için kurtuldu; böylece **الأشْرَم** diye adlandırıldı.

Ve bazen denilir: **اشْتُرِمَ ثغرها**.

Ve **الشَّرْمُ**: denizin girdabı.

**شمر**: **شَمِر**: Yemen’den bir kralın adıdır; **مدينة السُّغد**’u istila etti de onu yıktı, böylece **شَمْرْ كّنْد** diye adlandırıldı; ve denilir: bilakis onu o inşa etti. Böylece **سَمَرْقند** olarak Arapçalaştırıldı.

Ve **الشَّمْرُ**: elbisenin **تَشْميرُ**’i. Dersin ki: **شَمَّرتُ الثوب**; onu kaldırdığın zaman. Ve her **قالِص** olan şey **مُتَشَمِّر**’dir; hatta denilir: **لَثَةٌ مُتَشَمِّرة**; yani dişlerin köklerine yapışık. Ve denilir: **لَثَةٌ** ve **شَفَةٌ** **شامرة**. Ve bir koyun: **شامرة**; yani bir fiil olmaksızın memesi karnına toplanmıştır.

Ve bir adam: **مُنَشَمَِر**: ihtiyaçlarda ilerleyip giden; ve o aynı zamanda **شَمَّريٌّ**’dir; ve denilir: **شِمِّريٌّ** **الشين**’in kesriyle; dedi ki:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ

Ve dersin ki: onlara **شَرٌّ شِمِرٌّ** isabet etti; yani şiddetli, kuşatıcı.

Ve bu iş için **انشَمَرَ**; ve **شَمَّر**: izarını. Ve **شَمَّرَ** şeyi; yani onu ok ve benzerinde salıverdi; ve dedi ki:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
**المريخ**: ok.

**رشم**: **الرَّشمُ**: Kürdînin yahut **العِلج**’in elinin **تُرشمَ** edilmesidir; kadının eli **تُرشمُ** edildiği gibi; çivit ile yapılır; onunla bilinsin diye; ve o dövme gibidir.. Ve **الرَّشم**: buğdayın mührüdür; ve **الرَّوشمُ** onda bir dildir; bir karaltıdır.. **رشمتُ البرَّ** **رشما**: buğday yığını üzerine mührü koymaktır; böylece onda izi kalır.

Ve **الأرشم**: yemeği koklayan ve ona hırslı olan kimsedir; dedi ki:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما

**رمش**:
**الرَّمشُ**: kirpikte bükülme ve göz kapaklarında kızarıklık, akan bir su ile birlikte; sıfat: **أرمشُ**; ve göz: **رمشاءُ**.

**مشر**:
**المشرةُ**: **العِضاه** içinde çıkan **خُوصة** benzeri. Ve sonbahar günlerinde birçok ağaçta; onun yaprakları ve yumuşak dalları vardır. Denilir: **أمشرت العضاهُ**.

Ve **مشرتُ اللَّحم**: onu böldüm; dedi ki:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ

**مرش**:
**المرش**: deriden, tırnak uçlarıyla (yapılan) yuvarlakça benzeri; denilir: **قد ألطف مرشاً وخرشاً**; ve **الخرش** daha şiddetlidir. Ve **المرش**: üzerine yağmur suyu düştüğünde onu bütünüyle akıyor gördüğün bir arazidir; su onun yüzünden akar; selin oyuklarını kazacak dereceye ulaşmadığı yerlerde; çoğulu: **أمراش**.

Denilir: **انتهينا إلى مرش من الأمراش**; su ile birlikte arazi için bir addır; ve suyun ardından, onda iz bıraktığı zaman.

Ve insan, şeyi buradan ve buradan **يمترشُ** eder; sonra onu toplar.

Ve bir sel: **مارش**; yerin yüzünü akıtır. Ve **مَرشتِ الأكمة**; yani aktı.

Ve denilir: **سيلٌ مارشٌ وخاوشٌّ**. Amma **الخارشُ** ise **المارِش**’ten daha zayıftır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَرومُ والشَريمُ: المرأة المُفْضاة. وشَرْمٌ من البحر: خليجٌ منه. وعشبٌ شَرْمٌ: كثيرٌ، يوكَل أعلاه. ولا يُحتاج إلى أوساطه وأصوله. والشَرْمُ: مصدر شَرَمَهُ، أي شَقَّهُ. والشارِمُ: السهمُ الذي يَشْرِمُ جانب الغَرَضِ. وشَرَمَ له، من ماله، أي أعطاه قليلاً. وتَشْريمُ الصيد أن ينفلت جريحاً. وقال:
من بين مُحْتَقّ لها ومُشَرَّم
والتَشْريمُ: التشقيق. وتَشَرَّمَ الشيء: تمزّق وتشقّق. ورجل أَشْرَمُ بيِّن الشَرَمِ، أي مَشْرومُ الأنف.

##### Türkçe

**الشَرومُ** ve **الشَريمُ**: **المرأة المُفْضاة** (ifzâ edilmiş kadın).

Ve denizden bir **شَرْمٌ**: ondan bir körfez.

Ve **عشبٌ شَرْمٌ**: çok; üst tarafı yenilir. Orta kısımlarına ve köklerine ihtiyaç duyulmaz.

Ve **الشَرْمُ**: **شَرَمَهُ**’nun masdarıdır; yani onu yardı.

Ve **الشارِمُ**: hedefin yanını yaran ok.

Ve ona, malından **شَرَمَ**; yani ona az verdi.

Ve avın **تَشْريمُ**’i: yaralı olarak kaçıp kurtulmasıdır.

Ve dedi ki:
من بين مُحْتَقّ لها ومُشَرَّم

Ve **التَشْريمُ**: çatlatma/yarma.

Ve şey **تَشَرَّمَ**: yırtıldı ve çatladı.

Ve **أَشْرَمُ** bir adam, **الشَرَمِ**i açık (belli) olan; yani burnu yarılmış.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ر م
شرم ، شمر ، رشم ، رمش ، مشر ، مرش .
شرم : قال الليث : الشرْمُ : قطع ما بين الأرْنَبة ، وقَطْعٌ في ثَفَرِ النّاقة ، قيل ذلك
فِيهما خاصَّة ، وناقة شَرْمَاء ومُشَرَّمَةٌ ، ورجل أَشرَمُ ومشرُومُ الأنْف ، وكان أبرهة صاحبُ الفيل جاءَهُ حَجَرٌ فَشرَم أنفه فسُمِّيَ الأشرَم .
وفي حديث ابن عمر أنه اشتَرى ناقَةً فرأى بها تَشريمَ الظِّئارِ فَرَدَّها .
قال أبو عُبيد : التَّشريمُ : التّشقيق ، يقال لِلْجِلْد إذا تَشقَّقَ قد تَشرَّم ، ولهذا قيل للمشقُوق الشفّةِ : أَشرَم ، وهو شبِيهٌ بالْعَلَم .
وفي حديث كَعْب أنه أَتَى عُمر بكتابٍ قد تَشَرَّمتْ نَواحيه ، أي تَشقْقَتْ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : يقال للرجل المشقوق الشفة السفلى : أَفْلَج ، وفي العليا : أَعْلم ، وفي الأنْفِ : أَخْرم ، وفي الأُذُن : أَخْرَبُ ، وفي الْجَفْنِ : أَسْتَرُ ، ويقال فيه كله : أشرَمُ .
قلت : ومعنى تشرِيمُ الظِّئار الذي في حديث ابن عمر : أن الظِّئار أنْ تُعْطَف الناقَةُ على وَلَدِ غيرها فَتَرْأَمه ، يقال : ظاءَرْتُ أُظَائِرُ ظئَاراً ، وقد شاهدتُ ظِئارَ العرب النّاقَةَ على وَلَدِ غيرها ، فإذا أرادوا ذلك شدُّوا أَنْفَها وعَيْنَيْها ، وحَشْوا خَوْرَانَها بِدُرْجَةٍ قد حُشِيَتْ خِرَقاً ومُشَاقَةً ، ثم خَلُّوا الخَوْرَانَ بِخِلالَيْن ، وتُرِكَتْ كذلك يوماً ، وتَظُنُّ أنها قد مَخِضَتْ للولادة ، فإذا غَمَّها ذلك نَفّسُوا عنها ، واستخرجوا الدُّرْجَةَ من خَوْرَانِها وقد هُيِّيءَ لها حُوارٌ فَيُدْنَى منها ، فَتَظُنّ أنَّها وَلَدَته فَتَرْأَمُه وتَدُرُّ عليه . والخَوْرَان : مَجْرى خروج الطعام من الناس والدَّوابّ .
أبو عبيد ، عن الأحمر : الشَّرِيمُ : المرأةُ المُفْضَاة ، وأنشدنا :
يَوْمَ أديمِ بَقَّةَ الشَّريمِ
أَفْضَلُ من يومِ احْلِقِي وقُومِي
أراد الشدّة . والشرْمُ : لُجَّةُ البَحْر .
رشم : قال الليث : الرَّشْمُ : أن تَرْشُمَ يَدَ الكُرْدِيّ والعِلْج كما تُوشَمُ يَدُ المرأَةِ بالنِّيل لكي تُعْرَفَ بِها ، وهو كالْوَشم .
قال : والرَّشمُ : خاتمُ الْبُرِّ والحُبوب ، وهو الرَّوْشمُ بلغة أَهْلِ السَّواد .
يقال : رَشَمْتُ البُرَّ رشْماً ، وهو وَضْعُ الخاتَم على فَراءِ البُرّ فيَبْقَى أَثَرُه فيه .
وقال النّضْر : الرَّشمُ : أوَّلُ ما يَظْهَرُ من النَّبات ، يقال : فيه رَشَمٌ من النّبات .
وقال اللِّحيانيّ : بِرْذَوْنٌ أَرْشمٌ وأَرْمَشٌ ، مثل الأبْرش في لَوْنه .
قال : وأرْضٌ رَشماءُ ورَمْشاءُ ، مثل الْبَرْشاءُ ، إذا اخْتَلَفَ أَلْوانُ عُشبها .
شمر ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الأرْشم : الذي لَيْسَ يِخَالِصِ اللَّوْن ولا حُرِّه ، ومَكانٌ أَرْمَشُ وأرْشم ، وأَبْرَش وأرْبَشُ ، إذا اختلف ألْوانه .
أبو عُبيد ، عن الأُمويّ : الأرْشمُ : الذي يَتَشَمَّمُ الطعام ، ويحرصُ عَليه .
وقال جرير يَهجو الْبَعيث :
لَقاً حَمَلْتُه أُمُّهُ وهيَ ضَيفَةٌ
فجادَتْ بِنَزَ للضِّيَافَةِ أَرْشما
وقال ابن السكيت في قوله : ( أَرْشَما ) قال : في لَوْنِه بَرَش يشوبُ لَوْنَه لَوْنٌ آخر يَدُلّ على الرِّيبَة .
قال ، ويُرْوَى : مِنْ نِزَالَةِ أَرْشما ، يريد من ماءِ عَبْدٍ أرْشم .
وقال أبو تُراب : سَمِعْتُ عَرَّاماً يقول : الرَّسْمُ والرشمُ : الأثَر ، ورسَمَ على كذا ، ورَشمَ ، أي كَتَبَ . ويقال للخاتم الذي يُخْتَم به الْبُرّ : الرَّوْسَمُ ، والرَّوْشمُ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَرْشَمَ الشجر وأَرْمَش ، إذا أَوْرَق .
رمش : قال الليث : الرَّمَش : تَفَتُّلٌ في الشُّفْر ، وحُمْرَةٌ في الجفون مع ماءٍ يَسيل ، وصاحِبُهُ أَرْمَش ، والْعَيْن رَمْشاء .
وأنشد غيره :
لَهُم نَظَرٌ نَحْوِي يَكادُ يزِيلِني
وأَبصارُهُمْ نحو الْعَدُو مَرَامِش
قال : مَرامِش : غَضِيضَةٌ من الْعَدَاوَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الْمِرماشُ : الذي يُحَرِّكُ عَيْنَيْه عند النظر تحريكاً كثيراً ، وهو الرَّأْراءُ أيضاً .
قال : والرَّمْشُ : الطَّاقَةُ من الحماحِمِ الرَّيْحانِ وغيره .
وقال اللِّحيانيّ : بِرْذدْنٌ أَرْمَش ، وبه رَمَشٌ ، أي بَرَشٌ ، وأرضٌ رَمْشاء : كثيرة العُشب .
وقال غيره : الرَّمْشُ : أَنْ تَرعَى الغَنمُ شيئاً يَسيراً ، وقد رَمَشتْ تَرْمِشُ رَمْشاً ، وأنشد :
قَدْ رَمَشتْ شيئاً يَسيراً فاعْجَلِ
مرش : قال الليث : المَرْش : شِبْهُ الْقَرْصِ من الجِلْد بأَطْرَاف الأظافير ويقال : قَدْ أَلْطَفَ مَرْشاً وخَرْشاً ، والخَرْش : أشدُّه ، قال : والمَرْشُ : أرْضٌ إذا وَقَعَ عليها ماء المطر رَأَيْتَها كلَّها تَسيلُ ويَمْرُشُ الماءُ من وَجْهها في مواضِعَ لا يبلُغُ أن يَحْفِرَ حَفْرَ المَسِيل ، وجمعه الأَمْراش .
يقال : انْتَهَينَا إلى مَرْشٍ من الأَمْراش ، اسمٌ للأَرْض مع الماءِ ، وبَعْدَ الماءِ إذا أَثَّرَ فيه ، والإنسان يَمْتَرِش الشَّيْء بَعْدَ الشيء من ها هنا ثم يَجْمعه .
وقال النضر : المَرْسُ ، والمَرْشُ : أَسْفَلُ الْجَبَل ، وحَضِيضُه يَسِيلُ منه الماء فَيَدِبُّ دَبيباً ولا يَحْفِر ، وجمعه أَمْراسٌ وأمْراش .
قال : وسمعت أبا مِحْجَن الضِّبَابيّ يقول : رأيت مَرْشاً من السَّيل ، وهو الماء الذي يجرَح وَجْهَ الأرْض جَرْحاً يَسيراً ، ويقال : لي عِنْدَ فلان مُرَاشةٌ ، ومُرَاطةٌ ، أي حَقٌّ
صَغير ، ومَرَش وَجْهَه ، إذا خَدَشه ، وامْتَرَسْتُ الشَّيء وامْتَرَشتُه ، إذا اخْتَلَسْتَه .
شمر : قال الليث : شَمِرٌ اسمُ مَلِكٍ من ملوك اليمن يقال : إنه غَزَا مدينة السُّعْد فهدَمَها ، فسميت شِمْرُكَنْذ . وقال بعضهم : بل هو بَنَاها فسميت شِمْرُكَثْ ، فأُعْرِبَتْ سَمْرَقَنْد .
قال : والشَّمْرُ : تَشْمِيرُكَ الثَّوْب إذا رَفَعْتَه وكلُّ شيءٍ قالِص ، فإنَّه مُتَشَمِّر ، حتى يقال لِثَةٌ مُتَشَمِّرَةٌ لازِقَةٌ بأَسْنَاخِ الأسْنان . ويقال أيضاً : لِثَةٌ شامِرَةٌ ، وشفَةٌ شامرَةٌ أيضاً . ورَجُلٌ مُتَشَمر : ماضٍ في الحوائج والأمور ، وهو الشَّمَّرِيُّ أَيْضاً .
وبعضهم يقول : شِمَّرِيّ ، وأنشد :
لِيْسَ أَخُو الحاجاتِ إلا الشِّمَّرِي
والجملُ البَازِلُ والطِّرفُ القَوِي
وقد انشَمرَ لهذا الأمر وشَمَّرَ إزَاره ، ويقال : شاةٌ شامِرَةٌ ، إذا انْضَمّ ضَرْعُها إلى بَطْنها من غيرِ فِعْل .
قال : وشمَّر : اسمُ نَاقَة ، وهو من الْقُلُوص والاستعداد للسير وأنشد :
فَلَمَّا رَأَيْتُ الأمْرَ عَرْشَ هُوِيَّةٍ
تَسَلَّيْتُ حاجاتِ الْفُؤَادِ بشَمَّرا
وقال الأصمعيّ : شَمَّر : اسم نَاقة . ويقال : أَصَابهم شرٌّ شمِرّ .
وقال شمر ، يقال : شَمْرَ الرجل وتشَمَّرَ ، وشَمَّر غيرَه ، إذا أَكمشْتَه في السَّيْر والإرْسَال ، وأنشد :
فشمرَتْ وانْصَاعَ شَمَّرِيّ
شَمّرَتْ : انْكمشتْ ، يعني الكِلاب ، والشَّمري : المشمَّر ، قاله الأصمعيّ ، قال : ويقال : شَمّرَ إبلَه وأَشْمَرَهَا ، إذا أَكمشها وأَعْجلها ، وأنشد :
لَمَّا ارْتَحَلنَا وأَشْمَرنَا ركائبَنَا
ودونَ وَارِدَةِ الجَوْنِيِّ تَلْفَاظُ
سلَمة ، عن الفراء : الشَّمَّرِيُّ : الكَيِّسُ في الأمور المنْكمش ، بفتح الشين والميم ، ومن أمثالهم : ( شَمَّرَ ذَيلاً وادَّرَعَ لَيْلاً ) أي قَلَّصَ ذَيْلَهُ .
وفي حديث عمر أنه قال : ( لا يُقِرّ أحدٌ أنه كانَ يَطَأُ وَلِيدَتَهُ إلاّ أَلحَقْتُ بِهِ وَلَدَهَا ، فمن شاءَ فَلْيُمْسِكْها ، ومن شاء فَلْيُسَمِّرْها ) .
قال أبو عبيد : هكذا الحديث بالسِّين ، وسمعت الأصمعيّ يقول : أعرف التشمير بالشين وهو الإرسال .
قال : وأراهُ من قول الناس : شَمّرْتُ السفينة : أرْسَلْتُها فحوِّلت الشين إلى السين .
قال أبو عُبيد : الشين كثير في الشعر وغيره .
وقال الشماخ يَذْكُرُ أَمْراً أَرِقَ له :
أَرِقْتُ له في القوْم والصُّبْحُ ساطِعُ
كما سَطَعَ المَرِّيخُ شَمَّرَهُ الغَالي
وقال شمر : تَشمِيرُ السّهم : حَفْزُه وإكماشه وإرسَالُه .
قال أبو عُبيد : وأمَّا السين فلم نَسْمعه إلا في هذا الحديث ، ولا أراها إلا تحويلاً كما قالوا : أَرشم بالشين ، وهو في الأصل بالسين ، وكما قالوا : سَمَتَ العَاطِسَ وشَمَّته .
وقال المؤرِّج : رجل شِمْرٌ ، أي زَوْلٌ بصيرٌ بالأمور ، نافِذٌ في كل شيء ، وأَنشد :
قَدْ كُنتُ سَمْسِيراً قَدُوماً شِمرا
قال : والشِّمْرُ : السَّخِيُّ الشجاع ، وانشمَرَ للأمر ، إذا خَفَّفَ فيه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الأمْرش : الرجلُ الكثير الشر ، يقال : مَرَشه ، إذا آذاه ، والأَرمَش : الحسنُ الخُلُق . والأَمْشر : النّشيط . والأرشمُ : الشَّرِه .
وقال أبو عَمْرو : الأَمْراش : مَسايِلُ الماءِ تَسْقي السُّلْقان .
مشر : قال الليث : المَشْرَةُ : شِبْه خُوصةٍ تخرج في الْعِضَاه ، وفي كثير من الشجر أَيام الخريف ، لها ورقٌ وأغصَان رَخْصَةٌ .
يقال : أمشرت الْعِضَاهُ .
أبو عُبَيد عن أبي زِياد والأحمر : أَمْشَرَت الأرض ، وما أَحْسَنَ مَشَرَتها .
وقال أبو خَيْرَة : مَشَرَتُها : وَرَقُها . ويقال : أُذُنٌ حَشْرَةٌ ومَشْرَةٌ ، أي مُؤَللَةٌ عليها مَشْرَةُ العِتْق ، أي نضارَتُه وحُسْنُه .
وقال النَّمِريّ يصف فرساً :
لها أُذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ
كأُعْليطِ مَرْخٍ إذا ما صَفِرْ
وقيل : مَشْرَةٌ : إتْباعٌ لحَشِرة .
أبو عُبيد : مَشَرْتُ اللَّحمَ : قَسَمْتُه ، وأنشد :
فقُلْتُ أشِيعَا مَشَّرَ القِدْرَ حَوْلَنا
وأيَّ زَمَانٍ قَدْرُنَا لَمْ تُمَشَّرِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : التَّمشير : حُسنُ نَباتِ الأرض واسْتِواؤُه ، والتَّمشير : نشاطُ النَّفْسِ لِلْجماع .
وفي الحديث : ( إنِّي إذا أَكَلْتُ اللَّحم وجَدْتُ في نَفْسي تَمْشيراً ) .
والتَّمشير : الْقِسْمَةُ وتَمشَّر الشجرُ ، إذا أصابه مطر فخرجت ورقته ، وتَمَشَّرَ الرجل ، إذا اكتسَى بعد عُرْي ، وامرأة مَشرَةُ الأعْضاء ، إذا كانت رَيّا ، والْمَشْرَةُ من الْعُشب ما لم يطل .
وقال الطرماح :
عَلَى مَشْرَةٍ لَمْ تَعْتَلِقْ بالْمَحَاجِن
وتَمشَّرَ الرَّجُل ، إذا اسْتَغْنَى ، وأنشد :
ولَوْ قَدْ أَتانَا بُرُّنَا ودَقِيقُنَا
تَمشَّرَ منكمْ مَنْ رَأَيْنَاهُ مُعْدِمَا
شمر : أرضٌ ماشِرَةٌ ، وهي التي قد اهْتَزَّ نباتها ، واسْتَوَتْ ورَوِيَتْ من المطرِ .
وقال بعضهم : أرضٌ نَاشِرَةٌ بهَذَا المَعْنَى .

##### Türkçe

ش ر م
**شرم** , **شمر** , **رشم** , **رمش** , **مشر** , **مرش** .

**شرم** : Leys dedi: **الشرْمُ**: **الأرْنَبة** ile arasındakini kesmek; ve dişi devenin **ثَفَر**’inde bir kesik. Bunun ikisinde özellikle söylendi. Ve **ناقة شَرْمَاء** ve **مُشَرَّمَةٌ**; ve **رجل أَشرَمُ** ve burnu **مشرُومُ الأنْف**. Ve fil sahibi Ebrehe’ye bir taş geldi de burnunu **فَشرَم** etti; böylece **الأشرَم** diye adlandırıldı.

İbn Ömer hadîsinde: bir dişi deve satın aldı; onda **تَشريمَ الظِّئارِ** gördü de onu geri verdi.

Ebû Ubeyd dedi: **التَّشريمُ**: yarma/çatlatma; deriye, çatladığı zaman “**قد تَشرَّم**” denir. Bundan dolayı, dudağı yarık olana: **أَشرَم** denildi; o, **الْعَلَم**’e benzer.

Ka‘b hadîsinde: Ömer’e, kenarları **تَشَرَّمتْ نَواحيه** olan bir kitap getirdi; yani çatladı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: erkeğe, alt dudağı yarık olana **أَفْلَج** denir; üstte olana **أَعْلم**; burunda olana **أَخْرم**; kulakta olana **أَخْرَبُ**; göz kapağında olana **أَسْتَرُ**; ve bunların hepsinde ona: **أشرَمُ** denir.

Dedim: İbn Ömer hadîsindeki **تشرِيمُ الظِّئار**’ın mânası: **الظِّئار**; dişi devenin, kendi yavrusu olmayan bir yavruya meylettirilip onu sahiplenmesidir; “**ظاءَرْتُ أُظَائِرُ ظئَاراً**” denir. Arapların, dişi deveyi kendi yavrusu olmayan bir yavruya **ظِئار** ettiklerini gördüm: bunu istediklerinde onun burnunu ve gözlerini bağlarlar; **خَوْرَان**’ını, içine bezler ve **مُشَاقَةً** doldurulmuş bir **دُرْجَةٍ** ile tıkarlar; sonra **الخَوْرَان**’ı iki **خِلال** ile açık bırakırlar; ve o, bir gün böyle bırakılır; doğum için sancılandığını zanneder; bu onu sıkınca onu rahatlatırlar; **خَوْرَان**’ından **الدُّرْجَةَ**yı çıkarırlar; ona bir **حُوارٌ** hazırlanmış olur da ona yaklaştırılır; o da onu doğurduğunu zanneder; böylece onu sahiplenir ve ona süt verir. Ve **الخَوْرَان**: insanlardan ve binek hayvanlarından yemeğin çıkışının aktığı yerdir.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: **الشَّرِيمُ**: **المُفْضَاة** kadın; ve bize şu şiiri okuttu:
يَوْمَ أديمِ بَقَّةَ الشَّريمِ
أَفْضَلُ من يومِ احْلِقِي وقُومِي
Şiddeti kastetti. Ve **الشرْمُ**: denizin girdabı.

**رشم** : Leys dedi: **الرَّشْمُ**: Kürdî’nin ve **العِلْج**’in elini, kadının eli **بالنِّيل** ile tanınsın diye dövme yapıldığı gibi işaretlemendir; o, **الْوَشم** gibidir.

Dedi ki: **الرَّشمُ**: buğdayın ve hububatın mührüdür; **الرَّوْشمُ** ise **أَهْلِ السَّواد** dilinde böyledir.

Denir: “**رَشَمْتُ البُرَّ رشْماً**”; o, buğdayın yığını üzerine mührü koymaktır; izi onda kalır.

Nadr dedi: **الرَّشمُ**: bitkiden görünen ilk şey; “onda bitkiden **رَشَمٌ** vardır” denir.

Lihyânî dedi: **بِرْذَوْنٌ أَرْشمٌ** ve **أَرْمَشٌ**; renginde **الأبْرش** gibidir.

Dedi ki: **أرْضٌ رَشماءُ** ve **رَمْشاءُ**; **الْبَرْشاءُ** gibi; otu renkleri farklılaştığı zaman.

Şemer, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الأرْشم**: rengi ne saflaşan ne de harareti saflaşan kimsedir. Ve **مَكانٌ أَرْمَشُ** ve **أرْشم**; ve **أَبْرَش** ve **أرْبَشُ**; renkleri farklılaştığı zaman.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den: **الأرْشمُ**: yemeği koklayıp duran ve ona hırs gösteren kimsedir.

Cerîr, el-Ba‘îs’i hicvederek dedi:
لَقاً حَمَلْتُه أُمُّهُ وهيَ ضَيفَةٌ
فجادَتْ بِنَزَ للضِّيَافَةِ أَرْشما

İbnü’s-Sikkît, “(**أَرْشَما**)” sözü hakkında dedi: renginde, rengine başka bir rengin karıştığı bir **بَرَش** vardır; şüpheye delâlet eder.

Dedi ki, şöyle de rivayet edilir: “**مِنْ نِزَالَةِ أَرْشما**”; yani **أرْشم** bir kölenin suyundan demektir.

Ebû Turâb dedi: Arrâm’ı şöyle derken işittim: **الرَّسْمُ** ve **الرشمُ**: izdir; “şuna **ورسَمَ**” ve “**ورَشمَ**”; yani yazdı. Ve buğdayın mühürlendiği mühüre: **الرَّوْسَمُ** ve **الرَّوْشمُ** denir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: ağaç **أَرْشَمَ** ve **أَرْمَش** etti; yani yapraklandı.

**رمش** : Leys dedi: **الرَّمَش**: kirpiklerde bükülme; ve göz kapaklarında, akan bir su ile birlikte kızarıklık. Sahibi **أَرْمَش**tir; göz ise **رَمْشاء**dır.

Başkası şu şiiri okudu:
لَهُم نَظَرٌ نَحْوِي يَكادُ يزِيلِني
وأَبصارُهُمْ نحو الْعَدُو مَرَامِش

Dedi ki: **مَرامِش**: düşmanlıktan kaynaklanan kısılmış/basıklık.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْمِرماشُ**: bakarken iki gözünü çokça hareket ettiren kimsedir; o, **الرَّأْراءُ** da denir.

Dedi ki: **الرَّمْشُ**: reyhan ve başkasından olan **الحماحِم** demetinin bir bağıdır.

Lihyânî dedi: **بِرْذدْنٌ أَرْمَش**; onda **رَمَشٌ** vardır; yani **بَرَشٌ**. Ve **أرضٌ رَمْشاء**: otu çok olan.

Başkası dedi: **الرَّمْشُ**: koyunun az bir şey otlamasıdır; “**رَمَشتْ تَرْمِشُ رَمْشاً**” denir; ve şu şiiri okudu:
قَدْ رَمَشتْ شيئاً يَسيراً فاعْجَلِ

**مرش** : Leys dedi: **المَرْش**: tırnak uçlarıyla deride, kabuk gibi bir şey. Ve “**قَدْ أَلْطَفَ مَرْشاً وخَرْشاً**” denir; **الخَرْش**: onun daha şiddetlisidir.

Dedi ki: **المَرْشُ**: üzerine yağmur suyu düştüğünde, tamamını akıyor görürsün; su, yüzünden, akıntı yatağı kazacak kadar olmayıp bazı yerlerde **يَمْرُشُ** eder; çoğulu **الأَمْراش**tır.

Denir: suyla birlikte toprağın adı olarak, ve su gittikten sonra onda iz bıraktığı vakit: “**انْتَهَينَا إلى مَرْشٍ من الأَمْراش**”. Ve insan, bir şeyi bir şeyden sonra buradan alıp sonra onu toplar: “**يَمْتَرِش**”.

Nadr dedi: **المَرْسُ** ve **المَرْشُ**: dağın alt kısmıdır; onun **حَضِيض**’inden su akar da sürünür gibi akar, kazmaz; çoğulu **أَمْراسٌ** ve **أمْراش**tır.

Dedi ki: Ebû Mihcen ed-Dıbbâbî’yi şöyle derken işittim: “selden bir **مَرْشاً** gördüm”; o, yerin yüzünü az bir yarma ile yaran sudur. Ve “falancanın yanında benim için bir **مُرَاشةٌ** ve **مُرَاطةٌ** vardır” denir; yani küçük bir hak. Ve “yüzünü **مَرَش** etti” denir; yani onu çizdi. Ve “**امْتَرَسْتُ** şeyi” ve “**امْتَرَشتُه**” denir; yani onu kapıp aldım.

**شمر** : Leys dedi: **شَمِرٌ** Yemen krallarından bir kralın adıdır; denir ki **مدينة السُّعْد**’e gazâ etti de onu yıktı; böylece **شِمْرُكَنْذ** diye adlandırıldı. Bazıları dedi ki: bilakis onu inşa etti de **شِمْرُكَثْ** diye adlandırıldı; sonra Arapçalaştırıldı da **سَمْرَقَنْد** oldu.

Dedi ki: **الشَّمْرُ**: elbiseyi kaldırdığın zaman senin elbiseyi **تَشْمِيرُكَ**’dır. Ve her **قالِص** şey, o **مُتَشَمِّر**dir; hatta diş etine, dişlerin köklerine yapışık olunca: **لِثَةٌ مُتَشَمِّرَةٌ** denir. Yine denir: **لِثَةٌ شامِرَةٌ**; ve **شفَةٌ شامرَةٌ** da. Ve **رَجُلٌ مُتَشَمر**: ihtiyaçlarda ve işlerde ilerleyip giden; o, **الشَّمَّرِيُّ** de olur.

Bazıları **شِمَّرِيّ** der; ve şu şiiri okudu:
لِيْسَ أَخُو الحاجاتِ إلا الشِّمَّرِي
والجملُ البَازِلُ والطِّرفُ القَوِي

Bu iş için **انشَمرَ** etti ve izârını **شَمَّرَ** etti. Ve “**شاةٌ شامِرَةٌ**” denir; yani bir fiil olmaksızın memesinin karnına doğru toplanması hâlinde.

Dedi ki: **وشمَّر**: bir dişi devenin adıdır; o, **الْقُلُوص** ve yürüyüşe hazırlanma cinsindendir; ve şu şiiri okudu:
فَلَمَّا رَأَيْتُ الأمْرَ عَرْشَ هُوِيَّةٍ
تَسَلَّيْتُ حاجاتِ الْفُؤَادِ بشَمَّرا

Asma‘î dedi: **شَمَّر**: bir dişi devenin adıdır. Ve “onlara **شرٌّ شمِرّ** isabet etti” denir.

Şemer dedi: “**شَمْرَ** adam” ve “**تشَمَّرَ**” ve “başkasını **شَمَّر** etti”; yani onu yürüyüşte ve salıvermede sıkıştırıp çevikleştirdin. Ve şu şiiri okudu:
فشمرَتْ وانْصَاعَ شَمَّرِيّ

**شَمّرَتْ**: büzüşüp toplandı; yani köpekler. Ve **الشَّمري**: **المشمَّر**; bunu Asma‘î söyledi.

Dedi ki: “develerini **شَمّرَ** etti” ve “onları **أَشْمَرَهَا**”; yani onları sıkıştırdı ve acele ettirdi. Ve şu şiiri okudu:
لَمَّا ارْتَحَلنَا وأَشْمَرنَا ركائبَنَا
ودونَ وَارِدَةِ الجَوْنِيِّ تَلْفَاظُ

Seleme, Ferrâ’dan: **الشَّمَّرِيُّ**: işlerde akıllı, çevik; şîn ve mîm’in fethiyle. Ve onların darb-ı mesellerinden: “(**شَمَّرَ ذَيلاً وادَّرَعَ لَيْلاً**)”; yani eteğini kısalttı.

Ömer hadîsinde: dedi ki: “(**لا يُقِرّ أحدٌ أنه كانَ يَطَأُ وَلِيدَتَهُ إلاّ أَلحَقْتُ بِهِ وَلَدَهَا ، فمن شاءَ فَلْيُمْسِكْها ، ومن شاء فَلْيُسَمِّرْها**)”.

Ebû Ubeyd dedi: hadîs sîn ile böyledir. Asma‘î’yi şöyle derken işittim: şîn ile **التشمير**’i bilirim; o, salıvermedir.

Dedi ki: onu, insanların “**شَمّرْتُ السفينة**: onu salıverdim” sözünden görüyorum; böylece şîn sîn’e çevrilmiştir.

Ebû Ubeyd dedi: şîn şiirde ve başkasında çoktur.

Şemmâh, kendisini uykusuz bırakan bir şeyi anarak dedi:
أَرِقْتُ له في القوْم والصُّبْحُ ساطِعُ
كما سَطَعَ المَرِّيخُ شَمَّرَهُ الغَالي

Şemer dedi: okun **تَشمِيرُ**’i: onu dürtmek, sıkıştırmak ve salıvermektir.

Ebû Ubeyd dedi: sîn’e gelince, onu ancak bu hadîste işittik; onu da ancak bir çevirme görüyorum; “**أَرشم**”i şîn ile söylemeleri gibi; aslında sîn iledir. Ve “**سَمَتَ العَاطِسَ**” ve “**وشَمَّته**” demeleri gibi.

Müerric dedi: **رجل شِمْرٌ**; yani işlerde çevik, basiretli; her şeyde nüfuz edici. Ve şu şiiri okudu:
قَدْ كُنتُ سَمْسِيراً قَدُوماً شِمرا

Dedi ki: **الشِّمْرُ**: cömert, yiğit. Ve “işe **انشمَرَ** etti”; yani onda hafifledi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأمْرش**: şerri çok olan adamdır; “ona **مَرَشه**” denir; yani ona eziyet etti. Ve **الأَرمَش**: güzel huylu. Ve **الأَمْشر**: atik/çevik. Ve **الأرشمُ**: obur/açgözlü.

Ebû Amr dedi: **الأَمْراش**: su yollarıdır; **السُّلْقان**’ı sular.

**مشر** : Leys dedi: **المَشْرَةُ**: **الْعِضَاه**’da ve sonbahar günlerinde birçok ağaçta çıkan, yaprağı ve yumuşak dalları olan, hurma yaprağı şeridi benzeri bir şeydir.

“**أمشرت الْعِضَاهُ**” denir.

Ebû Ubeyd, Ebû Ziyâd ve el-Ahmer’den: “toprak **أَمْشَرَت** etti”; ve “onun **مَشَرَتها** ne güzeldir!”

Ebû Hayra dedi: onun **مَشَرَتُها**’sı: onun yaprağıdır. Ve “**أُذُنٌ حَشْرَةٌ** ve **مَشْرَةٌ**” denir; yani sivri; üzerinde **مَشْرَةُ العِتْق** vardır; yani onun tazeliği ve güzelliği.

Nümeyrî bir atı vasfederek dedi:
لها أُذُنٌ حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ
كأُعْليطِ مَرْخٍ إذا ما صَفِرْ

Ve denildi ki: **مَشْرَةٌ**: **حَشِرة**’ye tâbî kılmadır.

Ebû Ubeyd: “eti **مَشَرْتُ**”: onu paylaştırdım. Ve şu şiiri okudu:
فقُلْتُ أشِيعَا مَشَّرَ القِدْرَ حَوْلَنا
وأيَّ زَمَانٍ قَدْرُنَا لَمْ تُمَشَّرِ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّمشير**: toprağın bitkisinin güzelliği ve düzgünleşmesidir. Ve **التَّمشير**: nefsin cinsel birleşmeye canlılık duymasıdır.

Hadîste: “(**إنِّي إذا أَكَلْتُ اللَّحم وجَدْتُ في نَفْسي تَمْشيراً**)”.

Ve **التَّمشير**: paylaştırmadır. Ve ağaç **تَمشَّر** etti; yani ona yağmur isabet etti de yaprağı çıktı. Ve adam **تَمَشَّرَ** etti; yani çıplaklıktan sonra giyindi. Ve **امرأة مَشرَةُ الأعْضاء**: yani dolgun/iri yapılı olduğu zaman. Ve **الْمَشْرَةُ**: ottan, uzamamış olan şeydir.

Tırmâh dedi:
عَلَى مَشْرَةٍ لَمْ تَعْتَلِقْ بالْمَحَاجِن

Ve adam **تَمشَّرَ** etti; yani zenginleşti. Ve şu şiiri okudu:
ولَوْ قَدْ أَتانَا بُرُّنَا ودَقِيقُنَا
تَمشَّرَ منكمْ مَنْ رَأَيْنَاهُ مُعْدِمَا

Şemer: **أرضٌ ماشِرَةٌ**: bitkisi kabarıp yükselmiş, düzgünleşmiş ve yağmurdan suya kanmış olandır.

Bazıları dedi: bu mânada **أرضٌ نَاشِرَةٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ من الذي قبله. من ذلك الشَّرْس: شِدّة الدَّعْكِ للشّيء. يقال شرَسْتُهُ شَرساً. والشَّريس: الشَّكِس الكثير الخِلاف([2]). ويقال تَشَارَسَ القومُ، إِذا تَعَادَوا([3]). ويقال إنَّ الشِّرْس نبتٌ بَشِع الطّعم. والأشرس: الرَّجُل الجريء على القتال. ويقال إن الشِّراس الرِّباق([4]).
(شرص) الشين والراء والصاد ما أحسب فيه شيئاً * صحيحاً، لأنِّي لا أرى قياسَهَ مطّرِداً. على أنَّهم يقولون إن الشِّرْصَتَيْن([5]): ناحيتا النّاصية مما رقَّ فيه الشَّعَر. ويقال لكلِّ ضخمٍ رِخْو: شِرْواص([6]). ويقال إنَّ الشَّرَص الغَلْظَ من الأرض.
(شرط) الشين والراء والطاء أصلٌ يدلُّ على عَلَمٍ وعلامة، وما قارب ذلك من عَلَم. من ذلك الشَّرَط العَلاَمة. وأشراط الساعة: علاماتُها. ومن ذلك الحديث حين ذكر أشراط الساعة، وهي علاماتها. وسمِّي الشُّرَط لأنّهم جعلوا لأنفسهم عَلامةً يُعرَفون بها. ويقولون: أَشرَطَ فلاَنٌ نفسَه للهَلكة، إِذا جعلَها عَلَمَاً للهلاك. ويقال أَشْرَطَ من إِبله وغنمه، إِذا أعدَّ منها شيئاً للبيع. قال الشاعر:([7])
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
ومن الباب شَرْط الحاجم، وهو معلومٌ، لأنَّ ذلك علامةٌ وأَثَر. ويقال إنَّ أشراطَ السّاعة أوائِلُها. ومن الباب الشّريط، وهو خَيط يُرْبَق به البَهْم. وإِنّما سمِّي بذلك لأنَّها إذا رُبِطَتْ به صار لذلك أَثَر. ومن الباب الشَّرَط، وهو المَسِيل الصَّغير يجيء من قدر عشر أذرع، وسمِّي بذلك لأنَّه أثّر في الأرض كَشَرْط الحاجم.
ومن الباب الشَّرَطانِ : نجمانِ يقال إنَّهما قرنا الحَمَل، وهما مَعْلَمانِ مُشْتَهِران. ويقال جملٌ شِرواطٌ، أي ضَخْم. وإِنّما سُمِّيَ شِرواطاً لأنَّه إِذا كان مع إِبل تبيَّن كأنَّه عَلَم. قال حسّانٌ:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ([8])ففيه أقوال: قال قوم: أراد به الشّرَطينِ والثالثَ بين يديهما، ويكون على هذا قول من سمّى الثلاثة أشراطاً([9]). قال العجاج:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ([10]) *
وقال قوم: أراد بالأشراط الحَرَس. ويقال: الأشراط سِفْلة القوم. قال الشاعر:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا([11])ومن ذلك شَرَط المِعْزَى، وهي رُذَالُها، في قول جرير:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ([12])وقال قوم: اشتقاق الشُّرَط من هذا لأنَّهم رُذَال. وقال آخرون: إِنَّما سُمُّوا شرَطاً لأنَّهم جَعَلوا لأنفسهم علامةً يُعرَفون بها، فأمَّا الشَّرَط التي هي الرُّذَال فإنّ وجهَ القياس فيها أنَّها تُشْرَط، أي تقدّم أبداً للنّوائب قبل الجُبار، فهي كالذي قُلْنَاهُ في قوله: "فأشرط فيها نَفْسَه"، أي جعلها عَلَماً للهلاك.
(شرع) الشين والراء والعين أصلٌ واحدٌ، وهو شيءٌ يُفتَح في امتدادٍ يكون فيه. من ذلك الشّريعة، وهي مورد الشَّارِبة الماء. واشتُقّ من ذلك الشِّرْعة في الدِّين، والشَّريعة. قال الله تعالى: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾  [المائدة 48]، وقال سبحانه: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾  [الجاثية 18]. وقال الشَّاعر في شريعة الماء:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي([13])
ومن الباب: أشرعت الرُّمَح نحوه إشراعاً. ورَّبما قالوا في هذا شَرَعْت. والإبْل الشُّرُوع: التي شَرَعَت ورَوِيَت. ويُقال أشرعْتُ طريقاً، إِذا أنفذتَه وفتحتَه، وشرعت أيضاً. وحِيتانٌ شُرَّع: تَخفِض رؤوسَها تشرب([14]). وشَرَعْت الإِبلَ، إِذا أمكنتَها من الشّريعة. هذا هو الأصل ثم حُمِل عليه كلُّ شيءٍ يُمدُّ في رفعةٍ وغير رفعة. من ذلك الشِّرَع، وهي الأوتار، واحدتها شِرْعة، والشراع جمع الجمع. قال الشاعر:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع([15]) *
ومن ذلك شِرَاع السَّفينة، وهو ممدودٌ في علوٍّ،  وشُبّه بذلك عنقُ البعير فقيل شرَعَ البعيرُ عنقَه. وقد مَدَّ شِراعَه إذا رفَعَ عُنقَه. وقيل في التَّفسير في قولـه تعالى: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: إِنّها الرافعةُ رؤوسَها، ومنه قولهم: رُمْحٌ شُرَاعيٌّ، أي طويل، في قول الهُذَليّ([16]). ومن الفتح الذي ذكرناه أوّلاً روايةُ ابنِ السِّكّيت: شرعت الإهاب، إِذا شقَقتَ ما بين رِجلَيه.
(شرف) الشين والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. فالشَّرَف: *العُلُّوّ. والشريف([17]): الرجل العالي. ورجلٌ شريفٌ من قوم أشراف، يقال إِنَّه جمعٌ نادر، كحبيب وأحباب، ويتيم وأيتام. ويقال للذي غَلَبَهُ غيرُه بالشَّرَف مشروف. ويقال استشرفتُ الشّيءَ، إِذا رفعتَ بصرك تنظرُ إليه. ويقال للأنوف الأشراف، الواحدُ شرف. والمَشْرَف([18]): المكان تُشرِف عليه وتعلوه. ومشارف الأرض: أعاليها. والمشرفيّة: منسوبة إلى مَشَارف الشام. ويقال إنَّ الشُّرْفَة: خِيار المال، واشتقاقه من الشُّرْفة التي تُشَرَّفُ بها القصور، والجمع شُرَف. والمُستشرِف من الخيل: العظيم الطَّويل. قال الخليل: سهمٌ شارف: دقيق طويل، وأُذُنٌ شَرْفاءُ: طويلةُ القُوف([19]). ومَنْكِبٌ أشرفُ:عالٍ. فأَمَّا النّاقة الشَّارفُ فهي المُسِنَّة الهَرِمَة من الإِبل، وهذا ممكنٌ  أن يكون من العلوّ في السّنّ. وذُكِر عن الخليل أنَّ السَّهْم الشارف من هذا، وهو الذي طال [عهدُهُ] بالصِّيان([20]) فانتكث عَقَبُهُ وريشُهُ. قال أوس:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ([21])ويزعمون أن شُرَيْفَاً أطولُ جَبَلٍ في الأرض.
(شرق) الشين والراء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إضاءةٍ وفتحٍ. من ذلك شَرَقَت الشّمسُ، إذا طلعت. وأشرقت، إذا أضاءت. والشُّرُوق: طُلوعها. ويقولون: لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ، أي طَلَعَ، يُرَاد بذلك طُلُوع الشمس. وأيّام التَّشْريق سمِّيت بذلك لأنَّ لحوم الأضاحِي تُشرَّق فيها للشَّمس. وناسٌ يقولون: سمِّيت بذلك لقولهم: "أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير". والمَشْرِقَانِ: مَشْرِقَا الصَّيفِ والشِّتاء. والشَّرْق: المَشْرِق. وقال قوم: إنَّ اللحمَ الأحمرَ يُسمَّى شَرْقاً.  فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه من حُمرته كأنه مُشْرِق.
ومن قياس هذا الباب: الشّاةُ الشّرقاء: المشقوقة الأُذُن، وهو من الفَتح الذي وصفناه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: شَرِقَ بالماء، إِذا غَصَّ به شَرَقَاً. قال عديّ:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([22])(شرك) الشين والراء والكاف أصلانِ، أحدُهما يدلُّ على مقارنَة وخِلاَفِ انفراد، والآخر يدلُّ على امتدادٍ واستقامة.
فالأول الشِّرْكة، وهو أن يكون الشيءُ بين اثنين لا ينفردُ به أحدهما. ويقال شاركتُ فلاناً في الشيء، إذا صِرْتَ شريكه. وأشركْتُ فلاناً، إذا جعلتَه شريكاً لك. قال الله جلَّ ثناؤهُ في قِصَّةِ موسى: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. ويقال في الدُّعاء: اللهم أشرِكْنا في دعاء المؤمنين، أي اجعلنا لهم شركاءَ في ذلك، وشَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه.
وأمّا الأصل الآخر فالشرَك: لَقَم الطّريق، وهو شِرَاكُه أيضاً. وشِرَاك النَّعْل مشبَّه بهذا. ومنه شَرَكُ الصّائِدِ، سمِّي بذلك لامتداده.
(شرم) الشين والراء والميم أصلٌ واحدٌ لا يُخْلف، وهو يدلُّ على خَرْقٍ في الشيء ومَزْق. من ذلك قولُهم: تشرّم الشيء، إذا تمزّق. ومنه الحديث: "أَنَّهُ أُتِيَ بِمُصْحَفٍ قد تَشَرَّمتْ حواشيه". ومن الباب الشّرِيم، وهي المرأة المُفْضاة. والشَّرْم: قَطْعٌ من الأرنبة، وقَطْعٌ من ثَفْر النَّاقة([23]). والشَّارم: السهم الذي يَشرِمُ جانبَ الغَرَض. ويقال شَرَم له من ماله، إِذا قَطَع له من ماله قطعةً قليلة. والشَّرْم يقال إِنّه لُجَّة في البحر. وسَمِعت مَن يقول إِن الشَّرْمَ كالخَرْق في جانب البحر، كالمدخَل إلى البحر. وهذا أقيَسُ من القول الأوّل. قال:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ([24])ويقال عُشْب شَرْمٌ، إِذا شُرِمَ أعلاه، أي أُكِل.
(شري) الشين والراء والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على تعارضٍ من الاثنين في أمرين أخذاً وإِعطاءً مُمَاثَلةً، والآخر نبتٌ، و*الثالث هَيْجٌ في الشيء وعلُوّ.
فالأوّل قولهم: شَرَيت الشيء واشتريتُه، إِذا أخذتَه من صاحبه بثَمنه. وربما قالوا: شَريتُ: إِذا بعتَ. قال الله تعالى: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. ومما يدلُّ على المماثلة قولهم: هذا شَرْوَى هذا، أي مِثْلُهُ. وفُلاَنٌ شَروَى فلانٍ. ومنه حديث شريح في قوسٍ كَسَرَها رجلٌ لرجُل فقال شُريح: "شَرواها" أي مثلُها. وأشراء الشيء: نواحيه، الواحد شَرىً، وسمِّي بذلك لأنَّه كالنّاحية الأخرى. والشِّرَى مقصور، يقال شَرَى الشيءَ شِرىً. وأمَّا النَّبْت فالشّرْيُ، يقال إِنّه الحنظل. ويقولون الشَّرْية: النَّخْلة التي تنبُت من النَّواة. قال رُؤبة:
* وشرية في قرية *
والشَّرَى : موضع كثير الدّغَل والأُسْدِ. قال:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25]) والشِّريان من شجر القِسِيّ.
والأصل الثالث: قولهم شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً، إِذا استُطِيرَ غَضَبَاً، ويقال شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً، إِذا أسرع. وشَرِي البرقُ، إِذا استطار. قال الشاعر:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])ويقال استشرى الرجُل، إِذا لجَّ في الأمر. ويقال شَرِي زِمامُ النّاقة يَشْرى شَرىً، إِذا كثُر اضطرابُهُ. ويقولون: "كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى"([27]).
(شرب) الشين والراء والباء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الشُّرب المعروف، ثمّ يُحمل عليه ما يقاربُه مجازاً وتشبيهاً. تقول: شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً، وهو المصدر. والشُّرْب الاسم. والشَّرب: القوم الذين يَشْرَبون. والشِّرب: الحظُّ من الماء. قال الشاعر([28]) في الشَّرْب:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
والشَّرَبَة: ماءٌ يجمع حول النَّخلة يكون منها شُربها، والجمع شَرَبٌ. والمَشْرَبة: الموضع الذي يَشْرب منه النّاس، وفي الحديث: "ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ". والمَشْرَب: الوجه الذي يُشرب منه، ويكون موضعاً ويكون مصدراً. والشَّريب: الذي يُشارِبُكَ. ويقال أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ، أي ادَّعيتَ عليَّ شُربَه، وهذا مَثَلٌ، وذلك إِذا ادَّعَى عليه ما لم يفعَلْه. وماء شَروبٌ وشَريبٌ، إذا صلَح أن يُشْرَبَ وفيه بعضُ الكراهة. والإشراب: لونٌ قد أُشْرِبَ من لَون، يقال: [فيه([29])] شُرْبَةُ حُمْرةٍ. ويقال أُشْرِبَ فلانٌ حبَّ فلانٍ، إِذا خالطَ قلبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾  [البقرة 93]، قال المفسرون حُبَّ العِجْل. قال الشيباني: الشَّرْب الفَهْم، يقال شَربَ يَشْرُب شَرْباً، إِذا فَهِم. ويقال اسْمَع ثم اشْرُبْ([30]). والشاربة: القوم يكونون على ضَفّةِ نهر، ولهم ماؤُه. وشارب الإنسان معروف، ويجمع على شواربَ. والشَّوارب أيضاً: عروقٌ مُحدقةٌ بالحُلْقوم. وحمارٌ صَخِب الشَّوارب من هذا، إِذا كان شديدَ النَّهيقِ. والشارب في السيف([31]).
وأمّا اشرأبَّ فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس كأنّه كالمتهيِّئ للشُّرب، فيمدُّ عنقَه لـه. ثم يقاس على ذلك فيقال اشرأبّ لينظر شُرَأْبِيبَةً. وإنمّا زيدت الهمزةُ فرقاً بين المعنيين. وشَرَبَّةُ: مكان.
(شرث) الشين والراء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو الشَّرَث، وهو غِلظ الأصابع والكَفّيْن.
(شرج) الشين والراء والجيم أصلٌ منقاس يدُلُّ على اختلاطٍ ومُداخَلة. من ذلك الشَّرَجُ وهي العُرَى، سُمِّيت بذلك لأنّها تتداخل. ويقال شَرَجْتُ اللَّبنَ ، إِذا نضَدْته. ويقال شَرَّجْتُ الشرابَ، إِذا مَزَجْتَه. ويقال: إنَّ الشَّريجة القوسُ يكون عودُها لونَين. ويقال تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ، إِذا تداخَلاَ. هذا هو الأصل. قولهم: أصبَحَ الناسُ في هذا الأمر شَرْجَيْنِ، فيُظَنُّ  أنّهم أصبحوا فِرْقَين. وهذا كذا يقال، وهو يرجع إلى المعنى الذي ذكرناه؛  لأنهم إذا اختلفوا اختلَطَ * الرّأيُ  والكلامُ وصارت مراجعاتٌ، كما قال زُهير:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ([32])وأمّا شَرَج الوادي فمنفَسَحُه، والجمع أشراج.
(شرح) الشين والراء والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الفتح والبيان. من ذلك شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً، إِذا بيَّنتَه. واشتقاقهُ من تشريح اللحم.
(شرخ) الشين والراء والخاء أصلان: أحدهما رَيْعان الشيء، وذلك يكون في النّتاج في غالب الأمر. والآخَر يدلُّ على تساوٍ في شيئين متقابلين.
فالأوّل شَرخ الشّباب: أوّلُه ورَيْعانه. وشَرخُ كلِّ سنةٍ: نِتاجها من أولاد الأنعام. وقد شَرَخَ نابُ البعيرِ، إذا شقَّ البَضْعة وخرج. وقال الشاعر([33]):
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
والأصل الآخر: الشَّرْخانِ، يقال لآخِرةِ الرّحْل وواسطتِه شَرخانِ. وَشَرْخَتَا السَّهمِ: زَنَمَتَا فُوقِه([34])،  و[هو([35])] موضِعُ الوتر بينهما.
(شرد) الشين والراء والدال أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تنفيرٍ وإِبعاد، وعلى نِفَارٍ وبُعدٍ، في انتشار. وقد يقال للواحد([36]). من ذلك شَرَد البعيرُ شُرودا. وشَرّدْتُ الإبلَ تشريداً أُشرِّدُهَا. ومنه قوله جلَّ ثناؤه:﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾  [الأنفال 57]، يريد نكِّل بهم وسَمِّع. وهو ذلك المعنى، أنَّ المُذْنِب إذا أَذْنَبَ وعُوقِبَ عليه، فقد شُرِّدَ بتلك العقوبة غيرُهُ، لأنَّه يحذرُ مثلَ ما وقع بالمذْنِبِ فَيَشْرُد عن الذَّنْبِ وَينْكُلُ. والله أعلم.
--------------ــ
([1]) التكملة من المجمل. وقبلها في الأصل: "شرزت"، صوابه من المجمل.
([2]) ويقال: "شرس" و"أشرس" أيضاً.
([3]) في الأصل:" تهادوا"، صوابه من المجمل واللسان.
([4]) كذا وردت الكلمة بضبطها في الأصل. فإن صحت كانت جمع ربق، بالكسر، وهو الحبل والحلقة  يشد بها الغنم الصغار.
([5]) في الأصل:" الصرشصتين"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) ذكرت في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([7]) هو أوس بن حجر. ديوانه 21 واللسان (شرط، عصم).
([8]) ديوان حسان 235 واللسان (شرط). وفي الديوان: "خفقة الأشراط".
([9]) في المجمل: "وعلى ذلك تأويل من يسمي تلك الثلاثة أشراطاً".
([10]) ديوان العجاج 69 واللسان (شرط).
([11]) أنشده في اللسان (شرط).
([12]) ديوان جرير 266 واللسان (شرط).
([13]) البيت لامرئ القيس، وليس في ديوانه، هو في معجم البلدان، في رسم (ضارج) مع قصة تتعلق به.
([14]) في المجمل: "والحيتان الشرع: الرافعة رؤوسها، ويقال بل الخافضة".
([15]) سبقت قطعة منه في (زهر)، وتمام إنشاده في الحواشي.
([16]) هو قول ساعدة بن جُؤَيَّة:
أنحى عليها شُرَاعيَّاً فغادرها  *** لدى المزاحِفِ تلَّى في نضوخ دمِ
 ([17]) في الأصل: "والشرف"، صوابه في المجمل.
([18]) ضبطت في اللسان بضم الميم، من أشرف. وضبطت في المجمل بفتحها.
([19]) قوف الأذن، بضم القاف، أعلاها، أو مستدار سمها. وفي الأصل: "الفوق"، تحريف. وفي المجمل: "طويلة" فقط.
([20]) الصيان والصيانة والصون والحفظ بمعنى. وفي الأصل: "بالصبيان"، صوابه في المجمل. وفي اللسان:
(11: 74): "بالصيانة". وكلمة "عهده" من المجمل.
([21]) ديوان أوس بن حجر 16 واللسان (شرف).
([22]) اللسان (عصر، شرق)، والحيوان ( 5: 138، 593)،  والأغاني (2: 24).
 ([23]) في الأصل: "من فقر الناقة"، تحريف. وفي المجمل: "قطع الأرنبة وثفر الناقة".
([24]) البيت لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93، وأمالي القالي (1: 148). ويروى: "على رمث في البحر".
([25]) هو الأشهب بن رميلة، كما في البيان (2: 242)، والكامل 33، 348 والعقد (1: 53)، واللسان (حرد). وانظر الحيوان (4: 245).
([26]) البيت في اللسان (شرى).
([27]) المعروف: "كل مجر في الخلاء يسر". انظر الحيوان (1: 88/ 4: 207).
([28]) هو الأعشى، ديوانه 43، وشرح القصائد العشر للتبريزي 283، وقد سبق في (شيم).
([29])  التكملة من المجمل. وفي اللسان (1: 473): "وفيه شربة من حمرة، أي إشراب".
([30]) في اللسان: "ويقال للبليد: احلب ثم اشرب، أي ابرك ثم افهم. وحلب، إذا برك".
([31]) في اللسان: "الشاربان في السيف أسفل القائم، أنفان طويلان، أحدهما من هذا الجانب والآخر من هذا الجانب".
([32]) ديوان زهير  164 واللسان (لبك). واللبك: المختلط.
([33]) هو حسان بن ثابت. ديوانه 413 واللسان (شرخ)، والحيوان: (3: 108 / 6: 244).
([34]) في الأصل: "وشرختا السهم زينا فوقه". صوابه من المجمل، ونحوه في اللسان.
([35]) التكملة من المجمل.
([36]) كذا وردت هذه الجملة، وأراها مقحمة.

ـ

##### Türkçe

(Şîn, râ ve ikisini üçlü kılan şeyler bâbı)

(**شرز**) **الشين** ve **الراء** ve **الزّاء**; bütün dallarında hayrın zıddına delâlet eden bir asıldır: helâk, münâzaa ve bunun dışındakilerden. Bundan: Arapların düşman için sözü: “**أَشْرزَه الله**”, yani onu helâk etti. Ve onu **بِشَرْزةٍ** ile attı, yani bir helâk edici şey ile. Ve denilir ki **المشارَزة**; **المصاحبة** ve **المنازعة** gibidir. Ve **المشارِز**: kötü huylu, yaratılışı sert adamdır.
Ve bâbdan: **أَشْرزت** **[الشيء]**; onu kestiğin zaman, sonra onu birleştirmediğin vakit.

(**شرس**) **الشين** ve **الراء** ve **السين**; kendisinden öncekinin yakın bir aslıdır. Bundan: **الشَّرْس**: bir şeyin ovulmasının şiddeti. Denilir: onu **شرَسْتُهُ شَرساً**. Ve **الشَّريس**: çok muhalefet eden inatçı. Ve denilir: **تَشَارَسَ القومُ**; düşmanlaştıkları vakit. Ve denilir ki **الشِّرْس**: tadı çirkin bir bitkidir. Ve **الأشرس**: savaşmaya cüretli adamdır. Ve denilir ki **الشِّراس**: **الرِّباق**tır.

(**شرص**) **الشين** ve **الراء** ve **الصاد**; onda sahih bir şey bulunduğunu sanmıyorum; çünkü onun kıyasını düzenli yürür görmüyorum. Şu var ki onlar derler ki **الشِّرْصَتَيْن**: saçın inceldiği yerden, perçemin iki yanı. Ve her iri yumuşak için denilir: **شِرْواص**. Ve denilir ki **الشَّرَص**: yerin kalın/sert olanıdır.

(**شرط**) **الشين** ve **الراء** ve **الطاء**; bir alâmet ve işaret ve buna yakın olan alâmetten şeye delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّرَط**: alâmettir. Ve **أشراط الساعة**: onun alâmetleridir. Ve bundan, kıyametin **أشراط**ını zikrettiği vakit hadistir; o, onun alâmetleridir. Ve **الشُّرَط** diye adlandırıldı; çünkü kendileri için, onunla tanınacakları bir alâmet yaptılar. Ve derler: **أَشرَطَ** falan kimse nefsini helâke; onu helâk için bir alâmet kıldığı vakit. Ve denilir: **أَشْرَطَ** develerinden ve koyunlarından; onlardan bir şeyi satış için hazırladığı vakit. Şair dedi ki:
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا

Ve bâbdan: **شَرْط الحاجم**; o bilinir; çünkü bu bir alâmet ve izdir. Ve denilir ki **أشراطَ السّاعة**: onun evvelleridir. Ve bâbdan **الشّريط**: kuzuların bağlandığı iptir. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onlar onunla bağlandığı zaman bunun bir izi olur. Ve bâbdan **الشَّرَط**: yaklaşık on arşın miktarından gelen küçük akıntıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü yerde, hacamatçının **شَرْط**u gibi iz bıraktı.

Ve bâbdan **الشَّرَطانِ**: iki yıldızdır; denilir ki onlar Koç’un iki boynuzudur; ve onlar meşhur iki alâmettir. Ve denilir: **جملٌ شِرواطٌ**; yani iri. Ancak **شِرواطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, develerle beraber olduğu zaman sanki bir alâmetmiş gibi belirginleşir. Hassân dedi ki:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ
Bunda sözler vardır: Bir kavim dedi: bununla **الشّرَطينِ**i ve ikisinin önünde üçüncüyü kastetti; buna göre, üçünü **أشراطاً** diye adlandıranın sözü olur. A‘câc dedi ki:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ *
Bir kavim dedi: **الأشراط** ile **الحَرَس**ı kastetti. Ve denilir: **الأشراط** kavmin aşağı tabakasıdır. Şair dedi ki:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا
Bundan: **شَرَط المِعْزَى**; o, onun rezilleridir; Cerîr’in sözünde:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ
Bir kavim dedi: **الشُّرَط**un iştikakı bundandır; çünkü onlar rezillerdir. Başkaları dedi: ancak onlar **شرَطاً** diye adlandırıldı; çünkü kendileri için, onunla tanınacakları bir alâmet yaptılar. Ama reziller olan **الشَّرَط**a gelince, onda kıyasın yönü şudur: onlar **تُشْرَط** edilir; yani musibetler için, zorbanın önünde daima öne sürülür; bu, bizim “فأشرط فيها نَفْسَه” sözünde söylediğimiz gibidir; yani onu helâk için bir alâmet kıldı.

(**شرع**) **الشين** ve **الراء** ve **العين**; tek bir asıldır; o, içinde bir uzanışta açılan bir şeydir. Bundan **الشّريعة**: su içenlerin suya varma yeridir. Ve bundan dinde **الشِّرْعة** ve **الشَّريعة** türetildi. Allah Teâlâ dedi: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾ [المائدة 48] ve Subhânehû dedi: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾ [الجاثية 18]. Şair su şeriatı hakkında dedi:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي

Ve bâbdan: mızrakları ona doğru **أشرعت**; **إشراعاً**. Ve bazen bu hususta **شَرَعْت** derler. Ve **الإبْل الشُّرُوع**: **شَرَعَت** ve kandı (suya doydu) olanlardır. Ve denilir: bir yolu **أشرعْتُ**; onu geçirip açtığın vakit; ve **شرعت** da. Ve **حِيتانٌ شُرَّع**: başlarını indirir, içerler. Ve develeri **شَرَعْت**; onları şeriata (suya giriş yerine) imkânlı kıldığın vakit. Bu asıldır; sonra bunun üzerine, yükseklikte ve yükseklik dışındaki bir uzatmada uzatılan her şey taşındı. Bundan **الشِّرَع**: kirişlerdir; bir tanesi **شِرْعة**; ve **الشراع** cem‘u’l-cem‘dir. Şair dedi ki:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع *

Ve bundan: geminin **شِرَاع**ı; o, yüksekte uzatılmıştır; ve bununla devenin boynu benzetildi; “deve boynunu **شرَعَ** etti” denildi. Ve boynunu kaldırdığı vakit “**مَدَّ شِراعَه**” denilir. Ve tefsirde, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında denildi: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: o, başlarını kaldıranlardır; ve bundan onların sözü: **رُمْحٌ شُرَاعيٌّ**; yani uzun; Hüzeli’nin sözünde. Ve ilk önce zikrettiğimiz açmadan: İbnü’s-Sikkît’in rivayeti: **شرعت الإهاب**; iki bacağı arasını yardığın vakit.

(**شرف**) **الشين** ve **الراء** ve **الفاء**; yükseklik ve yüceliğe delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشَّرَف**: yüksekliktir. Ve **الشريف**: yüksek adamdır. Ve **رجلٌ شريفٌ**; **قوم أشراف**tan; denilir ki o, nadir bir cem‘dir; **حبيب** ve **أحباب** gibi, **يتيم** ve **أيتام** gibi. Ve bir başkasının şerefle galip geldiği kimseye **مشروف** denilir. Ve denilir: **استشرفتُ الشّيءَ**; ona bakmak için gözünü kaldırdığın vakit. Ve burunlara **الأشراف** denilir; tekili **شرف**. Ve **المَشْرَف**: üzerine nazar ettiğin ve üstüne çıktığın yerdir. Ve **مشارف الأرض**: onun yüksekleridir. Ve **المشرفيّة**: Şam’ın **مَشَارف**ına nisbetlidir. Ve denilir ki **الشُّرْفَة**: malın seçkinleridir; ve onun iştikakı, sarayların onunla yükseltildiği **الشُّرْفة**dendir; cem‘i **شُرَف**. Ve atlardan **المُستشرِف**: büyük, uzun olandır. Halîl dedi: **سهمٌ شارف**: ince uzun; ve **أُذُنٌ شَرْفاءُ**: **القُوف**u uzun. Ve **مَنْكِبٌ أشرفُ**: yüksek. Ama **النّاقة الشَّارفُ**: develerden yaşlı, ihtiyar kocamış olandır; bu, yaşta yükseklikten olabilir. Ve Halîl’den zikredildi ki **السَّهْم الشارف** bundandır; o, **الصِّيان** ile [**عهدُهُ**] uzayan; sonra topuğu ve tüyü bozulan olandır. Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ
Ve iddia ederler ki **شُرَيْفَاً** yeryüzündeki en uzun dağdır.

(**شرق**) **الشين** ve **الراء** ve **القاف**; aydınlanmaya ve açılmaya delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: güneş **شَرَقَت**; doğduğu vakit. Ve **أشرقت**; aydınlattığı vakit. Ve **الشُّرُوق**: onun doğuşudur. Ve derler: “**لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ**”; yani doğdu; bununla güneşin doğuşu kastedilir. Ve **أيام التَّشْريق** bununla adlandırıldı; çünkü kurban etleri onda güneşe karşı **تُشرَّق** edilir. Ve bir topluluk der: “**أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير**” sözlerinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **المَشْرِقَانِ**: yazın ve kışın iki doğuş yeridir. Ve **الشَّرْق**: doğu. Bir kavim dedi: kırmızı et **شَرْقاً** diye adlandırılır. Eğer sahih ise, kızıllığından dolayıdır; sanki aydınlanmış gibidir.

Bu bâbın kıyasından: **الشّاةُ الشّرقاء**: kulağı yarık olan; bu, tasvir ettiğimiz açmadandır.

Bu bâbdan şâz olan: onların sözü **شَرِقَ بالماء**; onunla boğazı tıkandığı vakit; **شَرَقَاً**. Adiyy dedi ki:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي

(**شرك**) **الشين** ve **الراء** ve **الكاف**; iki asıldır: birisi, tek başına olmamanın zıddı olarak eşlik etmeye delâlet eder; diğeri uzamaya ve doğruluğa delâlet eder.

Birincisi **الشِّرْكة**: bir şeyin iki kişi arasında olmasıdır; ikisinden biri onunla tek başına kalmaz. Ve denilir: falanla şeyde **شاركتُ**; onun ortağı olduğun vakit. Ve falanı **أشركْتُ**; onu kendine ortak kıldığın vakit. Allah, Mûsâ kıssasında, yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. Ve duada denilir: Allah’ım, bizi müminlerin duasına **أشرِكْنا**; yani bizi bunda onlara ortaklar kıl. Ve adamı işte **شَرِكتُ**; onu **أشْرَكُه**.

Diğer asla gelince: **الشرَك**: yolun kıvrımıdır; onun **شِرَاك**ı da. Ve **شِرَاك النَّعْل** bununla benzetilmiştir. Ve ondan **شَرَكُ الصّائِدِ**; uzamasından dolayı bununla adlandırıldı.

(**شرم**) **الشين** ve **الراء** ve **الميم**; değişmeyen tek bir asıldır; o, şeyde bir yırtığa ve parçalamaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **تشرّم الشيء**; parçalandığı vakit. Ve ondan hadis: “Ona, kenarları **تَشَرَّمتْ** olan bir mushaf getirildi.” Ve bâbdan **الشّرِيم**: **المُفْضاة** kadın. Ve **الشَّرْم**: burun ucundan bir kesik; ve dişi devenin **ثَفْر**inden bir kesik. Ve **الشَّارم**: hedefin yanını **يَشرِمُ** eden oktur. Ve denilir: malından ona **شَرَم** etti; malından ona az bir parça kestiği vakit. Ve **الشَّرْم** denilir ki denizde bir girdaptır. Ve “**الشَّرْم** denizin yanında bir yırtık gibidir; denize giriş gibi” diyen kimseyi işittim. Bu, birinci sözden daha kıyasîdir. Dedi ki:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ
Ve denilir: **عُشْب شَرْمٌ**; üstü **شُرِمَ** olduğu vakit; yani yenildi.

(**شري**) **الشين** ve **الراء** ve illetli harf; üç asıldır: birisi, iki taraftan iki işte alma ve verme olarak bir karşılaşmaya, bir benzerliğe delâlet eder; diğeri bir bitkidir; üçüncüsü şeyde bir coşma ve yükselmedir.

Birincisi onların sözü: **شَرَيت** şeyi ve **اشتريتُه**; onu sahibinden bedeliyle aldığın vakit. Ve bazen **شَريتُ** derler: sattığın vakit. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. Benzerliğe delâlet eden şeylerden onların sözü: “bu, bunun **شَرْوَى**sıdır”; yani onun mislidir. Ve falan, falanın **شَروَى**sıdır. Ve ondan, bir adamın bir adama ait yayı kırdığına dair Şurayh hadisi; Şurayh dedi ki: “**شَرواها**”; yani onun misli. Ve **أشراء** şey: onun yanlarıdır; tekili **شَرىً**; ve bununla adlandırıldı; çünkü o, öteki yan gibi. Ve **الشِّرَى** maksûrdur; denilir: şeyi **شَرَى**; **شِرىً**. Bitkiye gelince: **الشّرْيُ**; denilir ki o, **الحنظل**dır. Ve derler: **الشَّرْية**: çekirdekten biten hurma fidanı. Ru’be dedi ki:
* وشرية في قرية *
Ve **الشَّرَى**: çalılığı ve aslanı çok bir yerdir. Dedi ki:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ
Ve **الشِّريان** yay ağacındandır.

Üçüncü asıl: onların sözü **شَرِيَ** adam; **شَرَىً**; öfkeden savrulduğu vakit. Ve denilir: deve yürüyüşünde **شَرِيَ**; **شَرىً**; hızlandığı vakit. Ve şimşek **شَرِيَ**; savrulduğu vakit. Şair dedi ki:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا
Ve denilir: adam **استشرى**; işte inatla ısrar ettiği vakit. Ve denilir: dişi devenin yuları **شَرِي**; **يَشْرى شَرىً**; çalkantısı çoğaldığı vakit. Ve derler: “**كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى**”.

(**شرب**) **الشين** ve **الراء** ve **الباء**; ölçülü, düzenli tek bir asıldır; o, bilinen içmedir; sonra mecaz ve teşbih olarak ona yakın olana taşınır. Dersin: suyu içtim; onu **أشرَبُهُ شَرْباً**; o masdardır. Ve **الشُّرْب** isimdir. Ve **الشَّرب**: içen kavimdir. Ve **الشِّرب**: sudan paydır. Şair, **الشَّرْب** hakkında dedi:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
Ve **الشَّرَبَة**: hurma ağacının etrafında toplanan sudur; ondan onun içmesi olur; cem‘i **شَرَبٌ**. Ve **المَشْرَبة**: insanların içtiği yerdir; ve hadiste: “**ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ**”. Ve **المَشْرَب**: içilen yön; yer olur ve masdar olur. Ve **الشَّريب**: seninle içişen kimsedir. Ve denilir: “bana, içmediğim şeyi **أَشْرَبتَنِي**”; yani onun içilmesini bana isnat ettin; bu bir meseldir; bu, yapmadığı şeyi ona isnat ettiği vakittir. Ve **ماء شَروبٌ** ve **شَريبٌ**: içilmeye elverişli olduğu vakit; onda bir miktar kerihlik varken. Ve **الإشراب**: bir renkten içirilmiş bir renktir; denilir: **[فيه] شُرْبَةُ حُمْرةٍ**. Ve denilir: falana, falanın sevgisi **أُشْرِبَ**; kalbine karıştığı vakit. Allah, yüce övgüsüyle dedi: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾ [البقرة 93]; müfessirler: buzağının sevgisi, dediler. Şeybânî dedi: **الشَّرْب** anlayıştır; denilir: **شَربَ يَشْرُب شَرْباً**; anladığı vakit. Ve denilir: “dinle, sonra **اشْرُبْ**”. Ve **الشاربة**: bir nehrin kıyısında olan kavimdir; suyu onlarındır. Ve insanın **شارب**ı bilinir; **شواربَ** üzerine cem‘ olunur. Ve **الشَّوارب** da: gırtlağı kuşatan damarlar. Ve eşeğin **صَخِب الشَّوارب**ı bundandır; anırması şiddetli olduğu vakit. Ve kılıçta **الشارب**.

Ama **اشرأبَّ**; bundan bu kıyastan uzak değildir; sanki içmeye hazırlanır gibi; onun için boynunu uzatır. Sonra bunun üzerine kıyas edilir; denilir: bakmak için **اشرأبّ**; **شُرَأْبِيبَةً**. Ancak iki mâna arasında fark için hemze artırıldı. Ve **شَرَبَّةُ**: bir yerdir.

(**شرث**) **الشين** ve **الراء** ve **الثاء**; tek bir asıldır; o, **الشَّرَث**tır; o da parmakların ve iki avucun kalınlığıdır.

(**شرج**) **الشين** ve **الراء** ve **الجيم**; karışmaya ve iç içe girmeye delâlet eden ölçülü bir asıldır. Bundan **الشَّرَجُ**: halkalardır; iç içe girdikleri için bununla adlandırıldı. Ve denilir: sütü **شَرَجْتُ**; onu üst üste dizdiğin vakit. Ve denilir: içkiyi **شَرَّجْتُ**; onu karıştırdığın vakit. Ve denilir: **الشَّريجة**: yayıdır; onun çubuğu iki renk olur. Ve denilir: et, et ile **تَشَرَّجَ**; iç içe girdikleri vakit. Bu asıldır. Onların sözü: insanlar bu işte **شَرْجَيْنِ** olarak sabahladı; sanılır ki iki fırka olarak sabahladılar. Bu böyle denilir; ve zikrettiğimiz mânaya döner; çünkü ihtilaf ettikleri zaman görüş ve söz karışır ve karşılıklı müracaatlar olur; Züheyr’in dediği gibi:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ
Ama vadinin **شَرَج**ı: onun genişlemiş yeridir; cem‘i **أشراج**.

(**شرح**) **الشين** ve **الراء** ve **الحاء**; açmaya ve açıklamaya delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: sözü ve başkasını **شرحت**; **شَرْحاً**; onu açıkladığın vakit. Ve onun iştikakı etin parçalanmasındandır.

(**شرخ**) **الشين** ve **الراء** ve **الخاء**; iki asıldır: birisi şeyin tazeliği/ilk çağıdır; bu, çoğu kez doğumda olur. Diğeri, karşılıklı iki şeyde eşitliğe delâlet eder.

Birincisi **شَرخ الشّباب**: onun evveli ve tazeliği. Ve her senenin **شَرخُ**u: davarların yavrularından olan doğumudur. Ve devenin azı dişi **شَرَخَ**; eti yarıp çıktığı vakit. Şair dedi ki:
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
Diğer asıl: **الشَّرْخانِ**; devenin semerinin arka kısmına ve ortasına **شَرخانِ** denilir. Ve okun **شَرْخَتَا**sı: **فُوقِه**nin iki çıkıntısıdır; ve **[هو]** ikisi arasındaki kiriş yeridir.

(**شرد**) **الشين** ve **الراء** ve **الدال**; tek bir asıldır; ürkütmeye ve uzaklaştırmaya, ve yayılma içinde kaçışa ve uzaklığa delâlet eder. Ve tekil için de denilmiş olabilir. Bundan: deve **شَرَد** etti; **شُرودا**. Ve develeri **شَرّدْتُ**; **تشريداً**; onları **أُشرِّدُهَا**. Ve ondan, yüce övgüsüyle O’nun sözü: ﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾ [الأنفال 57]; yani onlarla ibret ver ve duyur, ister. O, o mânadır: çünkü günahkâr günah işlediği ve onun üzerine cezalandırıldığı zaman, o ceza ile başkası ürkütülmüş olur; çünkü günahkârın başına gelenin benzerinden sakınır; böylece günahtan kaçar ve geri durur. Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ر م
شرمه فانشرم‏:‏ قطعه قطعاً يسيراً‏.‏
ورجل أشرم‏:‏ مشروم الأرنبة‏.‏
وجاء أبرهة حجر فشرم أنفه فسمي الأشرم‏.‏
وارأة شريم‏:‏ مفضاة‏.‏
وقال‏:‏ يوم أقيمي بقّة الشريم أفضل من يـوم احلقـي وقومـي أي يا واسعة الحر الشريم وروي‏:‏ يوم أديم بقّـة الشريـم من قولهم‏:‏ كلّفني أديم بقّةٍ وهو الأمر الشديد‏.‏
ومصحف قد تشرمت حواشيه‏:‏ تمزقت‏.‏

##### Türkçe

ش ر م
**شرمه** de, böylece **انشرم**: onu az bir kesişle kesti.
Ve **رجل أشرم**: **الأرنبة**si kesilmiş.
Ve **أبرهة حجر** geldi; böylece onun burnunu kesti; bu yüzden **الأشرم** diye adlandırıldı.
Ve **ارأة شريم**: **مفضاة**.
Ve dedi: **يوم أقيمي بقّة الشريم أفضل من يـوم احلقـي وقومـي** yani: **الحر الشريم**i geniş olan ey! Ve rivayet olundu: **يوم أديم بقّـة الشريـم**; onların sözünden: **كلّفني أديم بقّةٍ**; ve o, şiddetli iştir.
Ve bir mushaf ki **تشرمت** onun kenarları: yırtıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّرْمُ والتَّشْرِيمُ: قَطْعُ الأَرْنَبَةِ وثَفَرِ الناقة، قيل ذلك فيهما خاصة. ناقةٌ شَرْماء وشَرِيمٌ ومَشْرومَةٌ. ورجل أَشْرَمُ بَيِّنُ الشَّرَمِ: مَشْرُومُ الأَنْفِ، ولذلك قيل لأَبْرَهَةَ الأَشْرَمُ. وأُذُنٌ شَرْماءُ ومُشَرَّمَةٌ: قُطِع من أَعلاها شيءٌ يسير. وفي الحديث: فجاءه بمُصْحَف مُشَرَّمِ الأَطْراف؛ فاستعمل في أَطراف المصحف كما ترى. والشَّرْمُ: الشَّق، شَرَمَهُ يَشْرِمُه شَرْماً فَشَرِمَ شَرَماً وانْشَرَم وشَرَّمَهُ
فَتَشَرَّم. والشَّرْمُ: مصدر شَرَمَهُ أَي شَقَّه؛ قال أَبو قيس بنُ الأَسْلَتِ يصف الحَبَشَة والفيلَ عند ورودهم إِلى الكعبة الشريفة: مَحاجِنُهمْ تَحْتَ أَقْرابِه،
وقد شَرَمُوا جِلْدَه فانْشَرَم
والشَّارِمُ: السَّهْمُ الذي يَشْرِمُ
جانِبَ الغَرَضِ. والتَّشْرِيمُ: التَّشْقِيقُ. وتَشَرَّمَ الشيءُ: تَمَزَّق وتَشَقَّقَ. والأَشْرَمُ: أَبْرَهَةُ صاحبُ الفيل، سمي بذلك لأَنه جاءه حجر فَشَرَمَ
أَنفَه ونَجَّاه الله ليُخْبِرَ قومَه، فسمي الأَشْرَمَ. وفي الحَديث: أَن أَبرهة جاءه حجر فََشَرَم أَنْفَه فسمي الأَشَرمَ. وفي حديث ابن عمر: أَنه اشترى ناقة فرأَى بها تَشْرِيمَ الظِّئار فَرَدَّها؛ قال أَِبو عبيد: التَّشْرِيمُ
التشقيق، قال أَبو منصور: ومعنى تَشْرِيمِ الظِّئار أَنَّ الظئار أَن تُعَطَفَ الناقةُ على ولد غيرها فتَرْأَمَه. يقال: ظاءرْتُ أُظائِرُ ظِئاراً، قال: وقد شاهدت ظِئارَ العرب الناقةَ على ولد غيرها، فإِذا أَرادوا ذلك شَدُّوا أَنْفَها وعَيْنَيها ثم حَشَوْا خَوْرانَها بدُرْجةٍ مَحْشُوَّةٍ خِرَقاً ومُشاقَة، ثم خَلُّوا الخَوْرانَ بِخِلالَيْنِ وتُرِكَتْ كذلك يوماً، فَتَظُنُّ أَنها قد مَخِضَتْ للوِلادِ، فإِذا غَمَّها ذلك نَفَّسُوا عنها ونزعوا الدُّرْجَة من خَوْرانِها، وقد هُيِّئَ لها حُوارٌ فَتَرَى أَنها وَلَدَتْهُ فتَذُرُّ عليه. والخَوْرانُ: مَجْرَى خروج الطعام من الناس والدواب. ويقال للجلد إِذا تشقق وتمزق: قد تَشَرَّمَ، ولهذا قيل للمشقوقِ الشفة أَشْرَمُ، وهو شبيه بالعَلَم. وفي حديث كعب: أَنه أُتِي عمر بكتاب قد تَشَرَّمَتْ نواحيه فيه التوراة أَي تشققت. ابن الأَعرابي: يقال للرجل المشقوق الشفة السُّفْلَى أَفْلَحُ، وفي العُلْيا أَعْلَمُ، وفي الأَنف أَخْرَمُ، وفي الأُذُن أَخْرَبُ، وفي الجَفْن أَشْتَرُ، ويقال فيه كُلِّه أَشْرَمُ. وشَرَمَ الثريدَة يَشْرِمُها شَرْماً: أَكل من نواحيها، وقيل: جَرَفَها. وقَرَّبَ أَعرابي إِلى قوم جَفْنَةً من ثريد فقال: لا تَشرِمُوها ولا تَقْعَرُوها ولا تَصْقَعوها، فقالوا: وَيحَك ومن أَين نأْكل؟ فالشَّرْمُ ما تَقَدَّم، والقَعْرُ أَن يأْكل من أَسفلها، والصقعُ أَن يأْكل من أَعلاها؛ وقول عمرو ذي الكلب:
فقلتُ خُذْها لا شَوىً ولا شَرَمْ
إِنما أَراد ولا شَقٌّ يسيرٌ لا تموت منه، إِنما هو شق بالغ يِهْلِكُك، وأَراد ولا شَرْمٌ، فحرَّك للضرورة. والشَّرِيمُ والشَّرُومُ: المرأَة المُفْضاة. وامرأَة شَرِيم: شُقَّ مَسْلكاها فصارا شيئاً واحداً؛ قال: يَوْمُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ
أَفْضَلُ من يَومْ احْلِقِي وقُومِي
أَراد الشِّدَّةَ، وهذا مثل تضربه العرب فتقول: لقيت منه يومَ احْلِقِي وقُومي أَي الشدَّةَ، وأَصله أَن يموت زوج المرأَة فَتَحْلِق شعرها وتقوم مع النوائح؛ وبَقَّةُ: اسم امرأَة، يقول: يوم شُرمَ جِلْدُها يعني الاقْتِضاضَ. وكلُّ
شَقٍّ في جبل أَو صخرة لا يَنْفُذُ شَرْمٌ. والشَّرْمُ: لُجَّة البحر، وقيل: موضع فيه، وقيل: هو أَبْعَدُ قَعْره. الجوهري: وشَرْمٌ من البحر خَلِيجٌ منه. ابن بري: والشُّروم غَمَراتُ البحر، واحدها شَرْمٌ؛ قال أُمَيَّة يصف جهنم:
فَتَسْمُو لا يُغَيِّبُها ضَراءٌ،
ولا تَخْبُو فَتَبْرُدُها الشُّرُومُة
وعُشْبٌ شَرْمٌ: كثير يؤْكل من أَعلاه ولا يحتاج إِلى أَوساطه ولا أُصوله؛ ومنه قول بعض الرُّوَّادِ: وَجَدْتُ خُشْباً هَرْمَى وعُشْباً شَرْما؛ والهَرْمَى: التي ليس لها دُخان إِذا أُوقِدَتْ من نَفْسها وقِدَمِها. وشَرَمَ له من ماله أَي أَعطاه قليلاً. وتَشْرِيمُ الصَّيْدِ: أَن يَنْفَلِتَ جَرِيحاً؛ وقال أَبو كبير الهُذَليُّ:
وَهِلاً، وقد شََرَعَ الأَسِنَّةَ نَحْوَها،
من بينِ مُحْتَقٍّ لها ومُشَرِّمِ
(* قوله «وهلاً» كذا بالأصل هنا، وفيه في مادة حقق: هلا). مُحْتَقٍّ: قد نَفَذَ السِّنانُ
فيه فقتله ولم يُفْلِتْ. وشُرْمَةُ: موضع
(* قوله «وشرمة موضع» كذا بضبط
الأصل بضم فسكون، والذي في القاموس وياقوت: أن اسم الموضع شرمة محركة واسم الجبل بضم فسكون، وأنشد ياقوت البيت شاهداً على اسم الجبل)؛ قال ابن مقبل يصف مَطراً:
فأَضْحَى له جُلْبٌ بأَكناف شُرْمَةٍ،
أَجَشُّ سِماكِيٌّ من الوبْلِ أفْضَحُ
والشُّرْمَةُ، بالضم: اسم جبل؛ قال أَوْسٌ:
وما فَتِئَتْ خيلٌ كأَنَّ غُبارَها
سُرادِقُ يومٍ ذي رِياحٍ تَرَفَّعُ
تَثُوبُ عليهم من أَبانٍ وشُرْمةٍ،
وتَرْكَبُ من أَهْلِ القَنانِ وتَفْزَعُ
أَبانٌ: جبل، وشُرْمة: موضع، والفَزَعُ هنا من الإِصْراخِ والإِغاثَةِ.

##### Türkçe

**الشَّرْمُ** ve **التَّشْرِيمُ**: tavşanın **الأَرْنَبَةِ**’sinin ve dişi devenin **ثَفَرِ**’inin kesilmesi; denildi ki bu, ikisinde özellikle böyledir. **ناقةٌ شَرْماء** ve **شَرِيمٌ** ve **مَشْرومَةٌ**. Ve **رجل أَشْرَمُ بَيِّنُ الشَّرَمِ**: burnu **مَشْرُومُ الأَنْفِ** olan; bu yüzden **أَبْرَهَةَ**’ye **الأَشْرَمُ** denildi. Ve **أُذُنٌ شَرْماءُ** ve **مُشَرَّمَةٌ**: üstünden az bir şey kesilmiş. Hadiste: “Ona, kenarları **مُشَرَّمِ الأَطْراف** olan bir mushaf getirdi”; böylece, gördüğün gibi mushafın kenarlarında kullanıldı.

Ve **الشَّرْمُ**: yarık; **شَرَمَهُ يَشْرِمُه شَرْماً**; böylece **فَشَرِمَ شَرَماً** ve **انْشَرَم**; ve **شَرَّمَهُ فَتَشَرَّم**. Ve **الشَّرْمُ**: **شَرَمَهُ**’nun masdarıdır, yani onu yardı; **أَبو قيس بنُ الأَسْلَتِ** Habeşlileri ve fili, şerefli Kâbe’ye varışları sırasında tasvir ederek dedi:
مَحاجِنُهمْ تَحْتَ أَقْرابِه،
وقد شَرَمُوا جِلْدَه فانْشَرَم

Ve **الشَّارِمُ**: hedefin yanını yaran ok. Ve **التَّشْرِيمُ**: çatlatma/yarma. Ve **تَشَرَّمَ الشيءُ**: yırtıldı ve çatladı. Ve **الأَشْرَمُ**: fil sahibi **أَبْرَهَةُ**; ona bir taş geldi de burnunu **فَشَرَمَ أَنفَه** (yarıp kesti) ve Allah onu kavmine haber vermesi için kurtardı; böylece **الأَشْرَمَ** diye adlandırıldı. Hadiste: “**أَبرهة**’ye bir taş geldi de burnunu **فَشَرَمَ**; böylece **الأَشَرمَ** diye adlandırıldı.” İbn Ömer hadîsinde: “Bir dişi deve satın aldı da onda **تَشْرِيمَ الظِّئار** gördü, onu geri verdi”; **أَِبو عبيد** dedi: **التَّشْرِيمُ** çatlatmadır/yarılmadır. **أَبو منصور** dedi: **تَشْرِيمِ الظِّئار**’ın manası, **الظئار**’ın, dişi devenin kendi yavrusu olmayan bir yavruya meylettirilip onu benimsemesidir. Denir: **ظاءرْتُ أُظائِرُ ظِئاراً**. Dedi: Arapların, dişi deveyi kendi yavrusu olmayan bir yavruya **ظِئار** ettiklerini gördüm; bunu istediklerinde onun burnunu ve gözlerini bağlarlar, sonra **خَوْرانَ**’ını bez ve **مُشاقَة** ile doldurulmuş bir **دُرْجةٍ** ile tıkarlar; sonra **الخَوْرانَ**’ı iki **خِلال** ile açık bırakırlar ve o hâlde bir gün bırakılır; böylece doğum için sancılandığını zanneder; bu onu sıkınca onu rahatlatırlar ve **الدُّرْجَة**’yi **خَوْرانِها**’dan çıkarırlar; ona bir **حُوارٌ** hazırlanmıştır; böylece onu doğurduğunu görür de onun üzerine sütünü akıtır. Ve **الخَوْرانُ**: insanlardan ve binek hayvanlarından yemeğin çıkış yolunun geçtiği yer. Ve deriye, çatlayıp yırtıldığında: “**قد تَشَرَّمَ**” denir; bunun için, dudağı yarık olana **أَشْرَمُ** denildi; o, **العَلَم**’e benzer. Ka‘b hadîsinde: “Ömer’e, içinde Tevrat bulunan, kenarları **قد تَشَرَّمَتْ نواحيه** olan bir kitap getirildi”; yani çatlamıştı. **ابن الأَعرابي**: alt dudağı yarık olan adama **أَفْلَحُ**, üstte olana **أَعْلَمُ**, burunda olana **أَخْرَمُ**, kulakta olana **أَخْرَبُ**, göz kapağında olana **أَشْتَرُ** denir; bunların hepsinde olana **أَشْرَمُ** denir.

Ve **شَرَمَ الثريدَة يَشْرِمُها شَرْماً**: onun kenarlarından yedi; denildi ki: onu sıyırdı. Bir bedevî bir topluluğa bir **ثريد** çanağı yaklaştırdı da dedi: “Onu **لا تَشرِمُوها** ve **ولا تَقْعَرُوها** ve **ولا تَصْقَعوها** (şöyle yemeyin)”; onlar dediler: “Vay sana, nereden yiyeceğiz?”; böylece **الشَّرْمُ** yukarıda geçtiği gibidir; **القَعْرُ** altından yemektir; **الصقعُ** üstünden yemektir. Ve **عمرو ذي الكلب**’in sözü:
فقلتُ خُذْها لا شَوىً ولا شَرَمْ
Yani “ne az bir yarık ki ondan ölmezsin”; ancak o, seni helâk edecek derin bir yarıktır; ve “**ولا شَرْمٌ**” demek istedi; zaruret için hareke verdi.

Ve **الشَّرِيمُ** ve **الشَّرُومُ**: **المرأَة المُفْضاة**. Ve **امرأَة شَرِيم**: iki yolu yarılmış da tek bir şey olmuş; dedi:
يَوْمُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ
أَفْضَلُ من يَومْ احْلِقِي وقُومِي
Şiddeti kastetti; bu, Arapların darb-ı mesel olarak söyledikleri bir misaldir; “ondan **يومَ احْلِقِي وقُومي** (günü) gibi bir şeyle karşılaştım” derler, yani şiddet; aslı, kadının kocasının ölmesi, saçını tıraş etmesi ve ağıtçılarla birlikte ayağa kalkmasıdır. Ve **بَقَّةُ**: bir kadının adıdır; “derisi **شُرمَ** edildiği gün” der; yani bekâretin giderilmesini kasteder. Ve dağda yahut kayada, içinden geçip gitmeyen her yarık **شَرْمٌ**’dur.

Ve **الشَّرْمُ**: denizin girdabı/derin yeri; denildi ki: onda bir yer; denildi ki: onun en uzak dibi. **الجوهري**: ve denizden bir **شَرْمٌ**, ondan bir koydur. **ابن بري**: ve **الشُّروم** denizin derin girdaplarıdır; tekili **شَرْمٌ**’dur; **أُمَيَّة** cehennemi tasvir ederek dedi:
فَتَسْمُو لا يُغَيِّبُها ضَراءٌ،
ولا تَخْبُو فَتَبْرُدُها الشُّرُومُة

Ve **عُشْبٌ شَرْمٌ**: üstünden çok yenilen, ortalarına ve köklerine ihtiyaç duyulmayan (ot); ondan, bazı kılavuzların sözü: “**وَجَدْتُ خُشْباً هَرْمَى وعُشْباً شَرْما**”; ve **الهَرْمَى**: kendi kendinden ve eskiliğinden dolayı yakıldığında dumanı olmayan (odun).

Ve **شَرَمَ له من ماله**: ona malından az verdi. Ve **تَشْرِيمُ الصَّيْدِ**: yaralı olarak kaçıp kurtulmasıdır; **أَبو كبير الهُذَليُّ** dedi:
وَهِلاً، وقد شََرَعَ الأَسِنَّةَ نَحْوَها،
من بينِ مُحْتَقٍّ لها ومُشَرِّمِ
(* “**وهلاً**” sözü: asılda burada böyledir; onda, **مادة حقق**’ta: **هلا**).
**مُحْتَقٍّ**: mızrak ucu ona nüfuz etmiş de onu öldürmüş ve kaçıp kurtulamamış.

Ve **شُرْمَةُ**: bir yer
(* “**وشرمة موضع**” sözü: asıl nüshada, dammasıyla sonra sükûnla böyledir; **القاموس** ve **ياقوت**’ta olan: yer adının **شرمة** harekeli olduğu, dağın adının ise damma ile sükûn olduğu; ve **ياقوت** beyti dağın adına şahit olarak okudu)؛ **ابن مقبل** yağmuru tasvir ederek dedi:
فأَضْحَى له جُلْبٌ بأَكناف شُرْمَةٍ،
أَجَشُّ سِماكِيٌّ من الوبْلِ أفْضَحُ

Ve **الشُّرْمَةُ** (damme ile): bir dağın adıdır; **أَوْسٌ** dedi:
وما فَتِئَتْ خيلٌ كأَنَّ غُبارَها
سُرادِقُ يومٍ ذي رِياحٍ تَرَفَّعُ
تَثُوبُ عليهم من أَبانٍ وشُرْمةٍ،
وتَرْكَبُ من أَهْلِ القَنانِ وتَفْزَعُ
**أَبانٌ**: bir dağdır; **شُرْمة**: bir yerdir; ve buradaki **الفَزَعُ**, **الإِصْراخِ** ve **الإِغاثَةِ**’dendir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ر م * * التَّشْرِيمُ * التشقيق وهو في حديث عمر رضي الله عنه

##### Türkçe

* ش ر م * * **التَّشْرِيمُ** * yarma; ve o, Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisi içindedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( الشَّرْمُ : شَجَرٌ ، و ) أيضًا : ( لُجَّةُ | البَحْرِ ) . وقيل : موضع . وقيل : هو | أَبْعَدُ قَعْرِه ، ( أو الخَلِيجُ منه ) ، كما في | الصِّحّاح . وقال ابنُ بَرّيّ : | والشُّرومُ : غَمرات البَحْر ، وَاحِدُها | شَرمْ . قال أُمَيَّةُ يَصِف جَهَنَّم : |

| % ( فَتَسْمُو لا يُغَيِّبُها ضَراءٌ % | ولا تَخْبُو فَتَبرُدُها الشُّرومُ ) % | | ( و ) الشَّرْمُ : ( الكَثِيرُ من العُشْب | الذي يُؤْكَل من أَعْلاه ولا يُحْتَاجُ إلى | أَوْساطِه ) ولا أُصُولِهِ ، ومنه قَوْلُ | بَعْضِ الرُّوَّاد : وَجَدتُ خُشْبًا هَرْمَى | وعُشْبًا شَرْمَا . والهَرْمَى : التي ليس | لها دُخَان إِذَا أُوْقِدَت من نَفْسِها | وقِدَمِها . | | ( و ) الشَّرْمُ : ( ع ) ، وهو مَرْسًى من | مَراسِي بَحْر السُّوَيْس بينهما سَتَّةُ | مَراحِل ، ( كالشَّرْمَاءِ ) بالمَدّ . | | ( و ) الشَّرْمُ : ( الشَّقّ ، والفِعل | كَضَرَب ) يُقال : شَرَمَه يَشْرِمُه شَرْمًا | إذا شَقًّه . ( و ) الشَّرْمُ ( قَطْع ما بَيْنَ | الأَرْنَبَة ) ، هكَذا في سَائِرِ النُّسَخ ، | ولم يَذْكُر المَعْطُوفَ على | مَدْخُولِ بَيْن . قال شَيْخُنا : وقال | جَماعةٌ : أرادَ ما بَيْنَ الأَرْنَبَة وترسيها . | | قُلتُ : والصَّوابُ حذف لَفْظَة ما | بَيْن كما في أُصولِ الصّحاح . ففي | المُحْكَم : الشَّرْم والتَّشْرِيم قَطْع | الأَرْنَبَةِ ، وَثَفَر النَّاقَة . قيل ذلك | فيهما خَاصَّة ، ففي عِبارَةِ المُصَنِّف | قُصورٌ لا يَخْفَى ، ثم قال : نَاقَةٌ | شَرْمَاءُ وشَرِيمٌ ومَشْرُومَة . | | ( ورجُلٌ أَشْرَمُ بَيِّنُ الشَّرَم مُحَرَّكةً | أي : مَشْرُومُ الأَنْفِ ، ومنه قِبلَ | لأَبرَهَة ) مَلِكِ الحَبَشَة : ( الأَشْرَمُ ) ، | وهم صاحِبُ الفِيلِ ، سُمِّي بِذلِك | لأنَّه جاءَه حَجَرٌ فَشَرم أَنْفَه وَنَجَّاه | الله ليُخْبِر قَوْمَه ، فَسُمِّي الأَشْرُم ، | وقد جاءَ ذلِك في الحَدِيث . | | ( والشُّرْمَة بالضَّمّ : جَبَل ) ، قال | أَوْسٌ : | % ( وما فَتِئَت خَيْلٌ كَأَنَّ غُبارَها % | سُرادِقُ يَوْم ذي رِياحٍ تَرَفَّعُ ) % |

| % ( تَثُوبُ عليهم من أَبانٍ وشُرْمَةٍ % | وتَرْكَبُ من أَهْلِ القَنانِ وَتَفْزَعُ ) % | | وَأًبَان : جَبَل آخَر ، وقيل : هو | مَوْضِع ، وبِهِ فُسِّر قَولُ ابنِ مُقْبِل | يَصِفُ مَطَرًا : | % ( فَأَضْحَى له جُلْبٌ بِأَكْنَافِ شُرْمَةٍ % | أَجَشُّ سِمَاكِيٌّ من الوَبْلِ أَفْضَحُ ) % | | ( و ) الشَّرَمَةُ ( بالتَّحْرِيك : ع ) باليَمَن | ( قُرْبَ الشِّحْر ) . | | ( والشَّرُومُ ، والشَّرِيمُ ، والشَّرْمَاءُ : | المَرْأَةُ المُفْضَاةُ ) ، وهي التي شَقَّ | مَسْلَكَاهَا فَصارَا شَيْئًا واحِدًا ، قال : | % ( يَومُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ % | أَفْضَلُ من يَوْمِ احْلِقي وقُومِي ) % | | أَرادَ الشِّدَّة . وهذا مَثَلُ يَضْرِبُه | العَرَب فَتَقُول : لَقِيت منه يومَ | احْلِقِي وقُومي أَي : الشِّدَّة ، وَأَصْلُه | أن يَمُوتَ زَوْجُ المَرْأَة فَتَحْلِقَ | شَعْرَها ، وَتَقُومَ مع النّوائح . وبَقَّةُ : | اسمُ امرَأَةٍ . يقول : [ يَوم ] شُرِم | جِلْدُها يَعْنِي الافْتِضاض . | | ( وشَرَم له من مَالِه يَشْرِم ) شَرْمًا : | ( أَعْطاه قَلِيلاً ) . | | ( والشَّارِمُ : السَّهْم ) الذي ( يَشْرِم | جَانِب الغَرَض ) أي : الهَدَف . | | ( والتَّشْرِيمُ : التَّشْقِيق ) ، وقد شَرَّمَه | يُسْتَعْمَل في الأُذُن وفي غَيْرِها ، وفي | الحَدِيثِ :   فجاءه بِمُصْحَفٍ مُشَرَّمِ | الأَطْرَاف   فاستُعْمِل في أَطْرافِ | المُصْحَفِ كما تَرى . | | ( و ) التَّشْريمُ : ( أَن يَنْفَلِت الصَّيْدُ | جَرِيْحًا ) . قال أَبو كَبِيرٍ الهُذَلِيّ : |

| % ( وَهِلاً وقد شَرَعَ الأَسِنَّةَ نَحْوَها % | من بَيْن مُحْتَقٍّ لها ومُشَرَّمِ ) % | | مُحْتَقٍّ : قد نَفَذَ السِّنانُ فيه فَقَتَله | ولم يُفْلِت . | | ( وَتَشَرَّم ) الجِلْد تَشَرُّمًا : ( تَمَزَّق | وَتَشَقَّق ) ، هو مُطاوع شَرَّمه تَشْرِيمًا ، | وفي حَدِيثِ كَعْبٍ :   أَنَّهُ أُتِي عُمَرُ | بِكِتابٍ قَدْ تَشَرَّمَت نَواحِيه ، فيه | التَّوْرَاة   : أي : تَشَقَّقَت . | | ( والشًّرِيمُ ) كَأَمِير : ( الفَرَج ) | لانْصِداَعِه . | | [ ] وَمِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | التَّشْريمُ : قَطْع ثَفِر النَّاقَة ، وهي | شَرِيمٌ وشَرْماء . | | وأُذُنٌ شَرْمَاء ومُشَرَّمة : قُطْع من | أعْلاها شَيْءٌ يَسِير . | | وشَرِمَ كَفَرِح وانْشَرَمَ كِلاهُما | مُطاوع شَرَمَه شَرْمًا . قال أبو قَيْس | ابنُ الأسْلَت يَذْكُر واقِعَةَ الفِيلِ : | % ( مَحاجِنُهُم تَحْتَ أقرابِه % | وقد شَرَمُوا جِلْدَه فانْشَرمْ ) % | | وَتَشْريمُ الظِّئارِ : أن تُعْطَفَ نَاقَةٌ | على غَيْرِ وَلَدِها فترأَمَه ، نَقَله | الأَزْهَرِيُّ . | | وقال ابنُ الأَعْرابِيُّ :   يُقالُ للرَّجُل | المَشْقُوقِ الشَّفَةِ السُّفْلَى : أَفْلَح ، وفي | العُلْيا : أَعْلَم . وفي الأَنْفِ : أَخْرَم ، | وفي الأُذُن : أَخْرَب ، وفي الجَفْنِ : | أَشْتَر . يُقالُ فيه كُلِّه : أَشْرَم   . | | وشَرَمَ الثَّرِيدَةَ يَشْرِمها شَرْمًا : أَكَلَ | من نَواحِيها ، وقيل : جَرَفَها . وقَرَّب | أَعْرابِيٌّ إلى قوم جَفْنَةً من ثَرِيد فقال : | لا تَشْرِمُوها ولا تَقْعَرُوها ولا | تَصْقَعُوها ، فَقالُوا : وَيْحَك ، ومِنْ | أَيْنَ نَأْكُل ؟ فالشَّرُم ما تَقدَّم والقَعْرُ | أَنْ يَأْكُلَ مِنْ أَسْفَلِها ، والصَّقْعُ [ أن | يأكل ] من أعْلاَها . |

| | وقَوْلُ عَمْرِو ذِي الكَلْب : | % ( فَقُلتُ خُذْهَا لا شَوًى ولا شَرَمْ % ) % | | إِنَّمَا أَرادَ ولا شَرْم ، فَحَرَّكَها | للضَّرُورَة . | | وكُلُّ شَقٍّ في جَبَلٍ أو صَخْرةٍ لا يَنفُذُ | شَرْمٌ . | | وأبو شرمة : من كناهم . | | وشُرْمَة : قَرْية بِحَضْرَمَوْت | اليَمَن . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : |

##### Türkçe

| | **الشَّرْمُ**: bir ağaçtır; ve ayrıca: (denizin) **لُجَّةُ البَحْرِ**’i. Ve “bir yer” denilmiştir. Ve “onun en uzak dibi” denilmiştir; (yahut ondan olan **الخَلِيجُ**) — **الصِّحّاح**’ta olduğu gibi. İbn Berrî dedi: ve **الشُّرومُ**: denizin derinlikleridir; onun bir teki **شَرمْ**’dır. Ümeyye cehennemi vasfeder: |

| % ( فَتَسْمُو لا يُغَيِّبُها ضَراءٌ % | ولا تَخْبُو فَتَبرُدُها الشُّرومُ ) % | | Ve **الشَّرْمُ**: (üstünden yenilen ve ortalarına ve köklerine ihtiyaç duyulmayan) ottan çok olan (şey)dir. Ondan, bazı kılavuzların sözü: “Yaşlı odun ve **شَرْمًا** ot buldum.” **الهَرْمَى**: kendi kendinden ve eskiliğinden dolayı yakıldığında dumanı olmayan (şey)dir. | | Ve **الشَّرْمُ**: (özel isim)dir; o, Süveyş denizinin demirleme yerlerinden bir demirleme yeridir; ikisi arasında altı merhale vardır; (med ile) **الشَّرْمَاءِ** gibi. | | Ve **الشَّرْمُ**: (yarık); fiil ( **ضَرَب** gibi)dir. “Onu yardı” demek üzere: **شَرَمَه يَشْرِمُه شَرْمًا** denir, onu yardığında. Ve **الشَّرْمُ**: (**الأَرْنَبَة** ile arasındakinin kesilmesi)dir; bütün nüshalarda böylecedir; **بَيْن**’in “dâhil”ine atfedileni zikretmedi. Şeyhimiz dedi: ve bir cemaat dedi: **الأَرْنَبَة** ile onun **ترسيها**’sı arasındakini kastetti. | | Dedim: doğru olan, **ما بَيْن** lafzının hazfıdır; **الصّحاح**’ın asıllarında olduğu gibi. **المُحْكَم**’de: **الشَّرْم** ve **التَّشْرِيم**: **الأَرْنَبَةِ**’nin kesilmesi ve devenin **ثَفَر**’i (nin kesilmesi)dir. Bunun ikisinde özellikle olduğu söylenmiştir; öyleyse musannifin ibaresinde gizli kalmayan bir eksiklik vardır. Sonra dedi: **نَاقَةٌ شَرْمَاءُ** ve **شَرِيمٌ** ve **مَشْرُومَة**. | | Ve (harekeli olarak) **ورجُلٌ أَشْرَمُ بَيِّنُ الشَّرَم**: yani burnu yarılmış, **مَشْرُومُ الأَنْفِ**. Ondan, Habeş kralı Ebrehe’nin lakabı: **الأَشْرَمُ**; o, fil sahibidir. Bununla adlandırıldı; çünkü ona bir taş geldi de burnunu **شَرَم** etti; Allah onu kavmine haber vermesi için kurtardı; böylece **الأَشْرُم** diye adlandırıldı. Bu, hadiste gelmiştir. | | Ve **الشُّرْمَة** (damme ile): bir dağdır. Evs dedi: | % ( وما فَتِئَت خَيْلٌ كَأَنَّ غُبارَها % | سُرادِقُ يَوْم ذي رِياحٍ تَرَفَّعُ ) % |

| % ( تَثُوبُ عليهم من أَبانٍ وشُرْمَةٍ % | وتَرْكَبُ من أَهْلِ القَنانِ وَتَفْزَعُ ) % | | Ve **أًبَان**: başka bir dağdır; ve “bir yer” denilmiştir. Bununla, İbn Mukbil’in yağmuru vasfederken sözü tefsir edilmiştir: | % ( فَأَضْحَى له جُلْبٌ بِأَكْنَافِ شُرْمَةٍ % | أَجَشُّ سِمَاكِيٌّ من الوَبْلِ أَفْضَحُ ) % | | Ve **الشَّرَمَةُ** (tahrîk ile): Yemen’de ( **الشِّحْر** yakınında) (özel isim)dir. | | Ve **الشَّرُومُ** ve **الشَّرِيمُ** ve **الشَّرْمَاءُ**: **المَرْأَةُ المُفْضَاةُ** (dır); o, iki yolunun yarılıp tek bir şey olmasıdır. Dedi: | % ( يَومُ أَدِيمِ بَقَّةَ الشَّرِيمِ % | أَفْضَلُ من يَوْمِ احْلِقي وقُومِي ) % | | Şiddeti kastetti. Bu, Arapların darb-ı mesel yaptığı bir meseldir; derler ki: “Ondan **يومَ احْلِقِي وقُومِي** gününü gördüm”; yani: şiddet. Aslı: kadının kocası ölür de saçını tıraş eder ve ağıtçılarla birlikte ayağa kalkar. **بَقَّةُ**: bir kadının adıdır. “Onun derisi **شُرِم** edildi” der; yani bekâretin bozulması. | | Ve **وشَرَم له من مَالِه يَشْرِم شَرْمًا**: (ona az verdi). | | Ve **الشَّارِمُ**: (hedefin yanını **يَشْرِم** eden) oktur; yani: hedef. | | Ve **التَّشْرِيمُ**: **التَّشْقِيق** (tır). “Onu **شَرَّمَه**” (fiili) kulakta ve başkasında kullanılır. Hadiste: “Ona, kenarları **مُشَرَّمِ الأَطْرَاف** bir mushaf getirdi”; böylece, gördüğün gibi mushafın uçlarında kullanıldı. | | Ve **التَّشْريمُ**: (avın yaralı olarak kaçıp kurtulması)dır. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi: |

| % ( وَهِلاً وقد شَرَعَ الأَسِنَّةَ نَحْوَها % | من بَيْن مُحْتَقٍّ لها ومُشَرَّمِ ) % | | **مُحْتَقٍّ**: mızrak ucu ona nüfuz etmiş de onu öldürmüş ve kaçıp kurtulmamıştır. | | Ve **وَتَشَرَّم** deri **تَشَرُّمًا**: (yırtıldı ve çatladı). O, **شَرَّمه تَشْرِيمًا**’nın mutâvi‘idir. Ka‘b hadîsinde: “Ömer’e, kenarları **تَشَرَّمَت** bir kitap getirildi; içinde Tevrat vardı”; yani: çatlamıştı. | | Ve **الشًّرِيمُ** ( **أَمِير** gibi): (yarık)tır; yarılmasından dolayı. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **التَّشْريمُ**: devenin **ثَفِر**’inin kesilmesidir; o, **شَرِيمٌ** ve **شَرْماء**’dır. | | Ve **أُذُنٌ شَرْمَاء** ve **مُشَرَّمة**: üstünden az bir şey kesilmiş (kulak). | | Ve **شَرِمَ** ( **فَرِح** gibi) ve **انْشَرَمَ**: ikisi de, **شَرَمَه شَرْمًا**’nın mutâvi‘idir. Ebû Kays b. el-Eslet fil vak‘asını zikreder: | % ( مَحاجِنُهُم تَحْتَ أقرابِه % | وقد شَرَمُوا جِلْدَه فانْشَرمْ ) % | | Ve **تَشْريمُ الظِّئارِ**: bir devenin, kendi yavrusu olmayan birine meylettirilip onu benimsemesidir; Ezherî onu nakletti. | | İbnü’l-A‘râbî dedi: alt dudağı yarık olan adama **أَفْلَح** denir; üstte olana **أَعْلَم**. Burunda: **أَخْرَم**; kulakta: **أَخْرَب**; göz kapağında: **أَشْتَر**. Bunların hepsinde: **أَشْرَم** denir. | | Ve **شَرَمَ الثَّرِيدَةَ يَشْرِمها شَرْمًا**: onun kenarlarından yedi; ve “onu sıyırdı” denilmiştir. Bir bedevî bir topluluğa bir **ثَرِيد** çanağı yaklaştırdı da dedi: “Onu **تَشْرِمُوها** etmeyin, onu **تَقْعَرُوها** etmeyin, onu **تَصْقَعُوها** etmeyin.” Dediler: “Vay haline; nereden yiyeceğiz?” **الشَّرُم**: geçen (mânâ)dır; **القَعْرُ**: altından yemektir; **الصَّقْعُ**: [yemek] üstünden yemektir. |

| | Amr Zî’l-Kelb’in sözü: | % ( فَقُلتُ خُذْهَا لا شَوًى ولا شَرَمْ % ) % | | Ancak **ولا شَرْم**’ı kastetti; zaruret için onu harekeledi. | | Dağda veya kayada nüfuz etmeyen her yarık **شَرْمٌ**’dur. | | Ve Ebû Şerme: künyelerindendir. | | Ve **شُرْمَة**: Yemen Hadramut’ta bir köydür. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَرَمَهُ
1 شَرَمَهُ ذ , (S, K,) aor. شَرِمَ , (K,) inf. n. شَرْمٌ, i. q. شَقَّهُ [meaning He slit it; or rent it; and perhaps also he clave it, split it, &c.]. (S, K.) ― -b2- It is also said in the K that الشَّرْمُ signifies قَطْعُ مَا بَيْنَ الأَرْنَبَةِ: but ما بين should be struck out: and the passage, moreover, is defective: it should be, as in the M, الشَّرْمُ and ↓ التَّشْرِيمُ signify The cutting (قَطْع [or rather شَقّ i. e. slitting or rending]) of the end, or tip, of the nose, and of the ثَفْر [here meaning the vulva, or the orifice of the vagina,] of a she-camel: specially said of these two things. (TA. [See also 2; and see شَرِيمٌ.]) ― -b3- شَرَمَ الثَّرِيدَةَ, aor. and inf. n. as above, and the latter, by poetic license, شَرَمٌ, He ate of the sides, or of the edge, of the ثريدة [or mess of crumbled bread moistened with broth]. (TA.) ― -b4- شَرَمَ لَهُ مِنْ مَالِهِ, (S, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n., (TA,) He gave him little of his مال (i. e. property, or cattle]. (S, K.) -A2- شَرِمَ, aor. شَرَمَ , is quasi-pass. of شَرَمَهُ; [i. e. it signifies It was, or became, slit, or rent;] (TA;) as also ↓ انشرم. (S, TA. [In the former it is implied that the meaning of the latter verb is اِنْشَقَّ.]) ― -b2- Also, aor. as above, (Msb,) inf. n. شَرَمٌ, (S, * Msb, K, *) He (a man) had his nose slit: (Msb:) or he had the end, or tip, of his nose cut. (S, * Msb, K. *)

تَشْرِيمٌ
2 تَشْرِيمٌ ذ i. q. تَشْقِيقٌ [meaning The slitting, or rending, and perhaps also cleaving, splitting, &c., much, or in several places]: (S, K, TA: [see 2 in art. خرم:]) one says, شرّمهُ [he slit it &c.], in relation to the ear &c.: (TA:) [it is used in relation to the end, or tip, of the nose; and to the orifice of the vagina of a she-camel; as shown above:] see 1, second sentence. تَشْرِيمُ الظِّئَارِ is [The scarifying of the vulva, or of the orifice of the vagina, for the purpose of] the making a she-camel to affect and suckle a young one not her own [by causing her to imagine, from the pain thus occasioned, that she has recently brought forth that young one]; (TA;) تشريم in this phrase signifying تَشْقِيق. (T in art. ظأر.) It is said in a trad. of Ibn-'Omar, that he purchased a she-camel, and, seeing in her what is thus termed, returned her: (S:) in this instance, تشريم الظئار means The laceration of the two edges of the vulva on the occasion of ظئار. (T and TA in art. ظأر: see 1 in that art.) ― -b2- تَشْرِيمُ الصَّيْدِ is The wounding of the skin of the animal of the chase without piercing into the belly, or inside, (L in art. حق, [see 8 in that art.,]) so that the animal escapes wounded. (S, K. *)

تشرّم
5 تشرّم ذ , (S, K,) said of the skin, (TA,) or of a thing, (S,) It was, or became, rent, or slit, in several places; (S, K, TA;) quasi-pass. of شَرَّمَهُ. (TA.) It is said in a trad. of Kaab, أَتَى عُمَرَ بِكِتَابٍ قَدْ تَشَرَّمَتْ نَوَاحِيهِ i. e. تَشَقَّقَتْ [meaning He brought to 'Omar a book of which the sides were slit, or rent, in several places]. (TA.)

7 اـِنْشَرَمَ see 1, near the end.

شَرْمٌ
شَرْمٌ ذ A canal, or cut, (خَلِيج,) from a بَحْر [i. e. sea, or large river]: (S, K:) [now applied to a creek of a sea:] or the لُجَّة [i. e. main body, or fathomless deep,] of the بَحْر [or sea]: (K:) or the deepest part thereof: (TA:) or a غَمْرَة [or submerging deep] thereof: pl. شُرُومٌ. (IB, TA.) ― -b2- And Any fissure in a mountain or rock, not passing through. (TA.) -A2- Also A certain kind of tree. (K.) ― -b2- Also, (K,) or عُشْبٌ شَرْمٌ, (S, [in one of my copies of the S شَرِمٌ,]) Abundant herbs or herbage, of which the upper parts are eaten, the middle parts not being required, (S, K,) nor the lower parts. (S.)

شَرُومٌ
شَرُومٌ ذ : see what next follows.

شَرِيمٌ
شَرِيمٌ ذ A woman having her vagina and rectum united by the rending of the separation between them; syn. مُفْضَاةٌ; (S, Mgh, K;) as also ↓ شَرُومٌ, (S, K,) and ↓ شَرْمَآءُ; (K;) or the last of these in this sense has not been heard, though mentioned in the sense here following. (Mgh.) ― -b2- Also A she-camel having her ثَفْر [here meaning the vulva, or the orifice of the vagina,] cut [or rather slit or rent]; and so ↓ شَرْمَآءُ, and ↓ مَشْرُومَةٌ: (M, TA:) or ↓ شَرْمَآءُ applied to a she-camel and to a she-ass, accord. to the Tekmileh, means having the vulva slit, or rent: therefore the first-mentioned meaning of this epithet, applied to a woman, if correct, may be tropical. (Mgh.) ― -b3- Also The فَرْج [or vulva]; (K;) because of its being cleft. (TA.)

شَارِمٌ
شَارِمٌ ذ An arrow that slits, or rends, (يَشْرِمُ,) the side of the target. (S, K, TA.)

أَشْرَمُ
أَشْرَمُ ذ , applied to a man, (IAar, S, Msb, K,) i. q. الأَنْفِ ↓ مَشْرُومُ; (S, K,) [i. e.] Having the nose slit; (IAar, Msb, TA;) like أَخْرَمُ: (IAar, TA:) or having the end, or tip, of the nose cut: (Msb:) and having the lower lip slit; like أَفْلَحُ: and having the upper lip slit; like أَعْلَمُ: and having the ear slit; like أَخْرَبُ: and having the eyelid slit; like أَشْتَرُ: it has all these meanings: (IAar, TA:) fem. شَرْمَآءُ, applied to a woman. (Msb.) ― -b2- For the fem., see also شَرِيمٌ, in three places. ― -b3- The fem. is also applied to an ear (أُذُنٌ), meaning Having a small portion cut from the upper part; and so ↓ مُشَرَّمَةٌ. (TA.)

مُشَرَّمٌ
مُشَرَّمٌ ذ Slit, or rent, in several places: so in a trad., where it is said, فَجَآءَهُ بِمُصْحَفٍ مُشَرَّمِ الأَطْرَافِ [And he brought him a copy of the Kur-لn having the extremities slit, &c.]. (TA.) ― -b2- See also أَشْرَمُ, last sentence.

مَشْرُومٌ
مَشْرُومٌ ذ : see أَشْرَمُ: ― -b2- and see also شَرِيمٌ.

##### Türkçe

**شَرَمَهُ**
1 **شَرَمَهُ** ذ, (S, K,) muzâri‘i **شَرِمَ**, (K,) mastar ismi **شَرْمٌ**, **شَقَّهُ** ile aynı [mânâ: Onu yardı; yahut yırttı; ve belki ayrıca onu böldü, parçaladı, vb.]. (S, K.) ― -b2- K’da ayrıca **الشَّرْمُ**’ün **قَطْعُ مَا بَيْنَ الأَرْنَبَةِ** mânâsına geldiği söylenmiştir: fakat **ما بين** çıkarılmalıdır: ayrıca ibare eksiktir: M’de olduğu üzere şöyle olmalıdır: **الشَّرْمُ** ve ↓ **التَّشْرِيمُ**, burnun ucunun yahut tepesinin ve bir dişi devenin **ثَفْر**’inin [burada mânâ: vulva, yahut vajina ağzı] kesilmesi (**قَطْع** [daha doğrusu **شَقّ** yani yarma yahut yırtma]) mânâsına gelir: özellikle bu iki şey hakkında söylenir. (TA. [Ayrıca 2’ye bak; ve **شَرِيمٌ**’e bak.]) ― -b3- **شَرَمَ الثَّرِيدَةَ**, muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibidir; ikincisi ise şiir zaruretiyle **شَرَمٌ** (olur); **ثريدة**’nin [yahut et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek yemeğinin] yanlarından yahut kenarından yedi. (TA.) ― -b4- **شَرَمَ لَهُ مِنْ مَالِهِ**, (S, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibidir, (K,) mastar da böyledir, (TA,) ona **مال**’ından (yani malından yahut davarından) az verdi. (S, K.) -A2- **شَرِمَ**, muzâri‘i **شَرَمَ**, **شَرَمَهُ**’nun kısmen meçhulüdür; [yani mânâ: Yarılmış yahut yırtılmış oldu;] (TA;) bunun gibi ↓ **انشرم**. (S, TA. [Birincisinde, ikinci fiilin mânâsının **اِنْشَقَّ** olduğu ima edilir.]) ― -b2- Yine, muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb,) mastar ismi **شَرَمٌ**, (S, * Msb, K, *) o (bir adam) burnu yarılmış idi: (Msb:) yahut burnunun ucu yahut tepesi kesilmiş idi. (S, * Msb, K. *)

**تَشْرِيمٌ**
2 **تَشْرِيمٌ** ذ, **تَشْقِيقٌ** ile aynı [mânâ: çokça yahut birkaç yerde yarma yahut yırtma, ve belki ayrıca bölme, parçalama, vb.]: (S, K, TA: [**خرم** maddesinde 2’ye bak:]) kulak vb. hakkında, **شرّمهُ** [onu yardı vb.] denir: (TA:) [yukarıda gösterildiği üzere burnun ucu yahut tepesi ve bir dişi devenin vajina ağzı hakkında kullanılır:] 1’in ikinci cümlesine bak. **تَشْرِيمُ الظِّئَارِ**, [bir dişi devenin kendinden olmayan bir yavruyu benimseyip emzirmesini sağlamak için] vulvanın yahut vajina ağzının dağlanır gibi çizilmesi/yaralanmasıdır; (TA;) bu ibarede **تشريم**, **تَشْقِيق** mânâsınadır. (T, **ظأر** maddesinde.) İbn-‘Omar’dan bir rivayette, bir dişi deve satın aldığı ve onda bu şekilde adlandırılan şeyi görünce onu geri verdiği söylenmiştir: (S:) bu örnekte, **تشريم الظئار**, **ظئار** esnasında vulvanın iki kenarının yırtılması mânâsınadır. (T ve TA, **ظأر** maddesinde: o maddede 1’e bak.) ― -b2- **تَشْرِيمُ الصَّيْدِ**, av hayvanının derisinin, karna yahut içe delip geçmeksizin yaralanmasıdır, (L, **حق** maddesinde, [o maddede 8’e bak,]) öyle ki hayvan yaralı olarak kaçar. (S, K. *)

**تشرّم**
5 **تشرّم** ذ, (S, K,) deri hakkında, (TA,) yahut bir şey hakkında, (S,) birkaç yerde yırtılmış yahut yarılmış oldu; (S, K, TA;) **شَرَّمَهُ**’nun kısmen meçhulüdür. (TA.) Ka‘b’ın bir rivayetinde şöyle denmiştir: **أَتَى عُمَرَ بِكِتَابٍ قَدْ تَشَرَّمَتْ نَوَاحِيهِ** yani **تَشَقَّقَتْ** [mânâ: Kenarları birkaç yerde yarılmış yahut yırtılmış bir kitapla ‘Omar’a geldi]. (TA.)

7 **اـِنْشَرَمَ**: 1’e, sonlara yakın yere bak.

**شَرْمٌ**
**شَرْمٌ** ذ Bir kanal yahut yarık (**خَلِيج**), bir **بَحْر**’den [yani denizden yahut büyük nehirden]: (S, K:) [şimdi denizin bir koyu/deresi için kullanılır:] yahut **بَحْر**’in [yahut denizin] **لُجَّة**’si [yani ana gövdesi yahut dipsiz derinliği]: (K:) yahut onun en derin kısmı: (TA:) yahut onun bir **غَمْرَة**’si [yahut boğucu derinliği]: çoğulu **شُرُومٌ**. (IB, TA.) ― -b2- Ve bir dağda yahut kayada, içinden geçip çıkmayan her çatlak. (TA.) -A2- Yine, belirli bir ağaç türü. (K.) ― -b2- Yine, (K,) yahut **عُشْبٌ شَرْمٌ**, (S, [S’nin nüshalarımın birinde **شَرِمٌ**]), üst kısımları yenilen, orta kısımları istenmeyen, (S, K,) ne de alt kısımları (istenen) bol otlar yahut otlak. (S.)

**شَرُومٌ**
**شَرُومٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

**شَرِيمٌ**
**شَرِيمٌ** ذ Vajinası ile makadı, aralarındaki ayırmanın yırtılması sebebiyle birleşmiş olan kadın; eş anlamlısı **مُفْضَاةٌ**; (S, Mgh, K;) bunun gibi ↓ **شَرُومٌ**, (S, K,) ve ↓ **شَرْمَآءُ**; (K;) yahut bunların sonuncusu bu mânâda işitilmemiştir, her ne kadar aşağıdaki mânâda zikredilmiş olsa da. (Mgh.) ― -b2- Yine, **ثَفْر**’i [burada mânâ: vulva, yahut vajina ağzı] kesilmiş [daha doğrusu yarılmış yahut yırtılmış] dişi deve; ve bunun gibi ↓ **شَرْمَآءُ**, ve ↓ **مَشْرُومَةٌ**: (M, TA:) yahut Tekmileh’e göre ↓ **شَرْمَآءُ**, dişi deveye ve dişi eşeğe uygulanınca, vulvası yarılmış yahut yırtılmış demektir: öyleyse bu sıfatın kadına uygulanmış ilk mânâsı doğru ise mecazî olabilir. (Mgh.) ― -b3- Yine, **فَرْج** [yahut vulva]; (K;) yarık olmasından dolayı. (TA.)

**شَارِمٌ**
**شَارِمٌ** ذ Hedefin yanını ( **يَشْرِمُ** ) yaran yahut yırtan ok. (S, K, TA.)

**أَشْرَمُ**
**أَشْرَمُ** ذ, bir adama uygulanınca, (IAar, S, Msb, K,) **الأَنْفِ** ↓ **مَشْرُومُ** ile aynı; (S, K,) [yani] burnu yarılmış olan; (IAar, Msb, TA;) **أَخْرَمُ** gibi: (IAar, TA:) yahut burnunun ucu yahut tepesi kesilmiş olan: (Msb:) ve alt dudağı yarılmış olan; **أَفْلَحُ** gibi: ve üst dudağı yarılmış olan; **أَعْلَمُ** gibi: ve kulağı yarılmış olan; **أَخْرَبُ** gibi: ve göz kapağı yarılmış olan; **أَشْتَرُ** gibi: onun bütün bu mânâları vardır: (IAar, TA:) müennesi **شَرْمَآءُ**, bir kadına uygulanır. (Msb.) ― -b2- Müennes için, ayrıca **شَرِيمٌ**’e, üç yerde, bak. ― -b3- Müennes ayrıca bir kulağa (**أُذُنٌ**) uygulanır; mânâ: üst kısmından küçük bir parça kesilmiş olan; ve bunun gibi ↓ **مُشَرَّمَةٌ**. (TA.)

**مُشَرَّمٌ**
**مُشَرَّمٌ** ذ Birkaç yerde yarılmış yahut yırtılmış: bir rivayette böyledir; orada şöyle denir: **فَجَآءَهُ بِمُصْحَفٍ مُشَرَّمِ الأَطْرَافِ** [Ona, uçları yarılmış vb. olan bir Kur’an nüshası getirdi]. (TA.) ― -b2- Ayrıca **أَشْرَمُ**’a, son cümleye bak.

**مَشْرُومٌ**
**مَشْرُومٌ** ذ: **أَشْرَمُ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **شَرِيمٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَرَمَ
شَرَمَ I ( n. ac. شَرْم 1 ),
a.  Slit; rent, tore; chipped, cracked; cut off ( the tip of the nose of ).

شَرِمَ
شَرِمَ A ( n. ac. شَرَم 4 ),
a.  Had the tip of the nose cut off.

شَرَّمَ
شَرَّمَ II ,
a.  Split, rent, tore to pieces &c.

b.  Ran away slightly wounded ( game ).

تَشَرَّمَ
تَشَرَّمَ V ,  اِنْشَرَمَ VII ,
a.  Was slit; was rent, torn; was chipped, cracked.

شَرْم
شَرْم 1 , ( pl. شُرُوْم 27 ),
a.  Fissure, crack, split.

b.  Abyss; gulf.

أَشْرَمُ
أَشْرَمُ 14 ,
a.  Mutilated.

##### Türkçe

شَرَمَ
شَرَمَ I ( n. ac. **شَرْم** 1 ),
a. Yarık; yırttı, parçaladı; çentikledi, çatlatttı; (…ın) burnunun ucunu kesti.

شَرِمَ
شَرِمَ A ( n. ac. **شَرَم** 4 ),
a. Burnunun ucu kesilmiş oldu.

شَرَّمَ
شَرَّمَ II ,
a. Parçalara ayırdı, yırttı, parçaladı vb.

b. Hafif yaralı olarak kaçtı (av).

تَشَرَّمَ
تَشَرَّمَ V ,  **اِنْشَرَمَ** VII ,
a. Yarılmış oldu; yırtılmış, parçalanmış oldu; çentiklenmiş, çatlamış oldu.

شَرْم
**شَرْم** 1 , ( pl. **شُرُوْم** 27 ),
a. Yarık, çatlak, yarılma.

b. Uçurum; körfez.

أَشْرَمُ
أَشْرَمُ 14 ,
a. Sakatlanmış.
