# شرم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: شرم

باب الشين والراء والميم معهما
ش ر م، ش م ر، ر ش م، ر م ش، م ش ر، م ر ش كلُّهنّ مستعملات شرم: الشّرمُ: قَطْعٌ من الأَرْنَبة، وقَطْعٌ من ثَفَرِ الناقة، قيل ذلك فيهما خاصّة.
وناقةٌ شَرْماءُ مَشْرومةٌ. ورجلٌ مَشْرومُ الأنف أشْرَمُ. وكان أبْرَهةُ صاحبُ الفيل جاءه حَجَرٌ فَشَرَمَ أنفه، ونجا ليُخبِرُ قومه، فسُمّيَ الأشْرَم.
وربّما قيل: اشْتُرِمَ ثغرها.
والشَّرْمُ: لُجّةُ البَحْر.
شمر: شَمِر: اسم ملكٍ من اليَمَن، غزا مدينة السُّغد فهدّمها فسُمِّيَتْ شَمْرْ كّنْد، ويقال: بل هو بناها. فأُعْرِبت بسَمَرْقند.
والشَّمْرُ: تَشْميرُ الثوب. تقول: شَمَّرتُ الثوب، إذا رَفَعْتَه. وكلّ شيءٍ قالِص فإنه مُتَشَمِّر، حتى يقال: لَثَةٌ مُتَشَمِّرة، أي: لازقة بأسناخ الأسنان. ويقال: لَثَةٌ وشَفَةٌ شامرة. وشاة شامرة، أي: انضَمَّ ضَرْعها إلى بطنها من غير فِعْل.
ورجلٌ مُنَشَمَِر: ماضٍ في الحوائج، وهو شَمَّريٌّ أيضاً، ويقال: شِمِّريٌّ بكسر الشين، قال:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ
وتقول: أصابهم شَرٌّ شِمِرٌّ، أي: شديدٌ شاملٌ.
وقدِ انشَمَرَ لهذا الأمر، وشَمَّر: إزاره. وشَمَّرَ الشيء، أي: أرسله في السهم ونحوه، وقال:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
المريخ: السهم.
رشم: الرَّشمُ: أن تُرشمَ يدُ الكُرديّ أو العِلج، كما تُرشمُ يد المرأة، يجعل بالنيل، ليُعرف بها وهو كالوشم.. والرَّشم: خاتم البُرّ، والرَّوشمُ لغة فيه، سوادية.. رشمتُ البرَّ رشما، وهو وضعُ الخاتم على كُدس البرّ فيبقى فيه أثره.
والأرشم: الذي يتشمَّمُ الطَّعام، ويحرص عليه، قال:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما
رمش:
الرَّمشُ: تفتُّلُ في الشَّفر وحُمرةٌ في الجفون مع ماءٍ يسيل، والنَّعتُ: أرمشُ والعين: رمشاءُ.
مشر:
المشرةُ: شبهُ خُوصةٍ تخرجُ في العِضاه. وفي كثير من الشَّجر أيّام الخريف، لها ورق وأغصان رخصة. يقال: أمشرت العضاهُ.
ومشرتُ اللَّحم: قسمته، قال:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ
مرش:
المرش: شبهُ القرص من الجلد بأطراف الأظافير، يُقال: قد ألطف مرشاً وخرشاً، والخرش أشدّ. والمرش: أرضٌ إذا وقع عليها ماءُ المطر رأيتها كلَّها تسيل، يمرُش الماء من وجهها في مواضع لا يبلغ أن يحفر حفر السَّيل، والجميع: أمراش.
يقال: انتهينا إلى مرش من الأمراش، اسم للأرض مع الماء، وبعد الماء إذا أثر فيه.
والإنسانُ يمترشُ الشَّيءَ من ههنا وهنا، ثمَّ يجمعه.
وسيلٌ مارش: يمرش وجه الأرض. ومَرشتِ الأكمة،. أي: سالت.
ويقال: سيلٌ مارشٌ وخاوشٌّ. فأما الخارشُ فأضعفُ من المارِش.

### Türkçe

باب **الشين** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ش ر م**، **ش م ر**، **ر ش م**، **ر م ش**، **م ش ر**، **م ر ش** hepsi kullanımdadır. **شرم**: **الشّرمُ**: **الأَرْنَبة**’den bir kesik, ve dişi devenin **ثَفَر**’inden bir kesik; bunun ikisinde özellikle olduğu söylenmiştir.

Ve bir dişi deve: **شَرْماءُ** **مَشْرومةٌ**. Ve bir adam: **مَشْرومُ الأنف** **أشْرَمُ**. Ve fil sahibi **أبْرَهةُ**’ye bir taş geldi de burnunu **فَشَرَمَ**; ve kavmine haber vermek için kurtuldu; böylece **الأشْرَم** diye adlandırıldı.

Ve bazen denilir: **اشْتُرِمَ ثغرها**.

Ve **الشَّرْمُ**: denizin girdabı.

**شمر**: **شَمِر**: Yemen’den bir kralın adıdır; **مدينة السُّغد**’u istila etti de onu yıktı, böylece **شَمْرْ كّنْد** diye adlandırıldı; ve denilir: bilakis onu o inşa etti. Böylece **سَمَرْقند** olarak Arapçalaştırıldı.

Ve **الشَّمْرُ**: elbisenin **تَشْميرُ**’i. Dersin ki: **شَمَّرتُ الثوب**; onu kaldırdığın zaman. Ve her **قالِص** olan şey **مُتَشَمِّر**’dir; hatta denilir: **لَثَةٌ مُتَشَمِّرة**; yani dişlerin köklerine yapışık. Ve denilir: **لَثَةٌ** ve **شَفَةٌ** **شامرة**. Ve bir koyun: **شامرة**; yani bir fiil olmaksızın memesi karnına toplanmıştır.

Ve bir adam: **مُنَشَمَِر**: ihtiyaçlarda ilerleyip giden; ve o aynı zamanda **شَمَّريٌّ**’dir; ve denilir: **شِمِّريٌّ** **الشين**’in kesriyle; dedi ki:
ليس أخو الحاجات إلاّ الشِّمري
والجّمل البازِلَ والطِّرْفَ القَوِيّ

Ve dersin ki: onlara **شَرٌّ شِمِرٌّ** isabet etti; yani şiddetli, kuşatıcı.

Ve bu iş için **انشَمَرَ**; ve **شَمَّر**: izarını. Ve **شَمَّرَ** şeyi; yani onu ok ve benzerinde salıverdi; ve dedi ki:
أَرِقْتُ له في القوم والصُّبح ساطعٌ		كما سَطَع المِرِّيخُ شَمَّره الغالـي
**المريخ**: ok.

**رشم**: **الرَّشمُ**: Kürdînin yahut **العِلج**’in elinin **تُرشمَ** edilmesidir; kadının eli **تُرشمُ** edildiği gibi; çivit ile yapılır; onunla bilinsin diye; ve o dövme gibidir.. Ve **الرَّشم**: buğdayın mührüdür; ve **الرَّوشمُ** onda bir dildir; bir karaltıdır.. **رشمتُ البرَّ** **رشما**: buğday yığını üzerine mührü koymaktır; böylece onda izi kalır.

Ve **الأرشم**: yemeği koklayan ve ona hırslı olan kimsedir; dedi ki:
لقىً حملته أمُّه وهي ضيفةٌ		فجادت بِنزِّ للضِّيافة أرشما

**رمش**:
**الرَّمشُ**: kirpikte bükülme ve göz kapaklarında kızarıklık, akan bir su ile birlikte; sıfat: **أرمشُ**; ve göz: **رمشاءُ**.

**مشر**:
**المشرةُ**: **العِضاه** içinde çıkan **خُوصة** benzeri. Ve sonbahar günlerinde birçok ağaçta; onun yaprakları ve yumuşak dalları vardır. Denilir: **أمشرت العضاهُ**.

Ve **مشرتُ اللَّحم**: onu böldüm; dedi ki:
فقلت: أشِيعا مشراً القِدرَ حولنا		وأيّ زمانٍ قدرُنا لم تُمـشـرِ

**مرش**:
**المرش**: deriden, tırnak uçlarıyla (yapılan) yuvarlakça benzeri; denilir: **قد ألطف مرشاً وخرشاً**; ve **الخرش** daha şiddetlidir. Ve **المرش**: üzerine yağmur suyu düştüğünde onu bütünüyle akıyor gördüğün bir arazidir; su onun yüzünden akar; selin oyuklarını kazacak dereceye ulaşmadığı yerlerde; çoğulu: **أمراش**.

Denilir: **انتهينا إلى مرش من الأمراش**; su ile birlikte arazi için bir addır; ve suyun ardından, onda iz bıraktığı zaman.

Ve insan, şeyi buradan ve buradan **يمترشُ** eder; sonra onu toplar.

Ve bir sel: **مارش**; yerin yüzünü akıtır. Ve **مَرشتِ الأكمة**; yani aktı.

Ve denilir: **سيلٌ مارشٌ وخاوشٌّ**. Amma **الخارشُ** ise **المارِش**’ten daha zayıftır.
