# شره (ش-ر-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ر - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والشين والراء معهما
هش ر، ه ر ش، ش ه ر، ر ه ش، ش ر ه مستعملات
هشر:
الهَيْشَر: نبات رِخْوٌ فيه طول، على رأسه بُرْعُومة كأنه عُنُق الرأل، قال:
كأنّ أعناقَها كُـرّاثُ سـائفةٍ		طارتْ لفائفُهُ، أو هَيْشَرٌ سُلُب
أي: مسلوب الورق.
ورجلٌ هَيْشَرٌ، أي: رِخْوٌ ضعيف.
والمِهْشارُ من الإبِلِ: الّتي تضع قبْلَ الإبل، وتَلْقَحُ في أوّل ضَرْبة، ولا تُماجِن.
هرش:
رجلٌ هَرِشٌ، أي: مائقٌ جافٍ.
والمُهارَشَةُ في الكلابِ ونحوها كالمخارشةِ، ويُقال: هارَشَ بينَ الكِلاب. قال:
كأنّ طُبْـيَيْهـا إذا مـا درّا		جِرْوا رَبيضٍ هُورِشا فَهرّاً
شهر:
الشَّهْر والأَشْهُر عدد، والشّهور جماعة.
والمشاهرة: المُعاملةُ شهراً بشهرٍ.
والشَّهريّةُ: ضربٌ من البراذينِ، وهو بينَ المُقْرِف من الخَيْلِ والبِرْذَوْنِ.
والشُّهُرَةُ: ظهورُ الشّيء في شُنْعةٍ حتّى يَشْهَرَه النّاس، ورجلٌ مشهورٌ ومُشَهَّر.
وشَهَر سيفَهُ، إذا انتضاه فرفعَهُ على النّاس، وفي الحديث: ليس منّا من شهر علينا السِّلاح. قال:
وقد لاح للسّاري الذي أكْمَلَ السُّرَى		على أُخْرَياتِ اللّيل فتقٌ مُشَـهَّـرُ
أي: صُبْحٌ مَشْهورٌ وامرأةٌ شهيرةٌ، وهي العريضةُ الضَّخْمة، وأتان شهيرة مثلها.
رهش:
الرَّهَشُ: ارتهاشٌ في الدّابّة، وهو أن تَصْطكَّ يداهُ في مَشْيه، فيعقِر رواهشَه، أي: عصب يديه، والواحدةُ: راهِشة. وكذلك في يد الإنسان رواهشُها، وهي عصبها من باطنِ الذِّراع.
والارتهاش: ضَربٌ من الطَّعْن في عَرْض، قال:
أبا خالدٍ لولا انتظاريَ نَصْـرَكُـمْ		أخذتُ سِناني فارتهشْتُ به عَرْضا
وارتهاشه: تحريك يديه.
ورجلٌ رُهْشوشٌ: حييٌّ سخيٌّ رقيقُ الوَجْه.
ولقد تَرَهْشَشَ، وهو بيِّنُ الرُّهْشة والرُّهْشُوشِيّة، قال:
أنت الجوادُ رِقَّةَ الرُّهْشُوشِ
أي: تَرِقُّ رِقَّةَ الرُّهْشُوش.
شره:
رجلٌ شَرِهٌ: شَرْهانُ النّفس، حريصٌ.
هيا شَراهِيا، بالعبرانيّة: يا حيُّ يا قيّوم.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الشين** ve**الراء** onlarla beraber
**هش ر**، **ه ر ش**، **ش ه ر**، **ر ه ش**، **ش ر ه** kullanılagelenlerdir.

**هشر**:
**الهَيْشَر**: içinde uzunluk bulunan yumuşak bir bitki; başında, sanki **الرأل**’in boynu gibi bir tomurcuk vardır. Dedi ki:
Sanki boyunları, yaprakları uçmuş bir sarkık pırasadır		ya da yaprakları soyulmuş bir **هَيْشَر**
Yani: yaprağı soyulmuş.
Ve bir adam **هَيْشَر**: yani yumuşak, zayıf.
Ve develerden **المِهْشار**: develerden önce doğuran, ilk vuruşta gebe kalan ve nazlanmayan (dişi).

**هرش**:
Bir adam **هَرِش**: yani ahmak, kuru.
Ve köpeklerde ve benzerlerinde **المُهارَشَة** tıpkı **المخارشة** gibidir; ve “köpeklerin arasını kızıştırdı” denir: **هارَشَ بينَ الكِلاب**. Dedi ki:
Sanki iki memesinin, süt verdiği vakit		**رَبيضٍ** bir yavruyu, **هُورِشا** sonra da **فَهرّاً** (gibi)

**شهر**:
**الشَّهْر** ve **الأَشْهُر** sayıdır; **الشّهور** ise topluluktur.
Ve **المشاهرة**: aydan aya muamele.
Ve **الشَّهريّة**: **البراذين**’den bir türdür; o, atlardan **المُقْرِف** ile **البِرْذَوْن** arasındadır.
Ve **الشُّهُرَة**: bir şeyin çirkinlik içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu meşhur etsin; ve bir adam **مشهور** ve **مُشَهَّر**.
Ve **شَهَر سيفَهُ**: onu çekip insanlara karşı kaldırdığı zaman. Hadiste: “Bizden değildir; bize karşı silahı açığa çıkaran.” Dedi ki:
Ve gecenin sonlarında, gece yürüyüşünü tamamlayan yolcuya		yarılmış, açığa çıkarılmış bir gedik göründü
Yani: meşhur bir sabah; ve bir kadın **شهيرة**: o, geniş, iri olan (kadın)dır; ve bir dişi eşek **شهيرة** de onun gibidir.

**رهش**:
**الرَّهَشُ**: binek hayvanda bir titreme/çarpıntıdır; o, yürüyüşünde iki elinin (ön ayağının) birbirine çarpmasıdır; böylece **رواهش**’ini, yani iki elinin sinirini yaralar; tekili: **راهِشة**. Aynı şekilde insanın elinde de onun **رواهش**’i vardır; o, önkolun iç tarafından olan sinirleridir.
Ve **الارتهاش**: enlemesine bir tür saplamadır. Dedi ki:
Ey **خالد**’in babası, sizin yardımınızı beklemem olmasaydı		mızrağımın ucunu alırdım da onunla enlemesine saplardım
Ve onun **ارتهاش**’i: iki elini hareket ettirmektir.
Ve bir adam **رُهْشوش**: hayâlı, cömert, yüzü ince (nâzik).
Ve gerçekten **تَرَهْشَشَ**; o, **الرُّهْشة** ve **الرُّهْشُوشِيّة** bakımından açıktır. Dedi ki:
Sen, **الرُّهْشُوش**’un inceliği (gibi) cömertsin
Yani: **الرُّهْشُوش**’un inceliği gibi incelirsin.

**شره**:
Bir adam **شَرِه**: nefsi **شَرْهان** olan, hırslı.
**هيا شَراهِيا**; İbranice olarak: “Ey diri, ey kayyûm.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَرَهُ: غَلَبَةُ الحِرص. وقدْ شَرِهَ الرجلُ فهو شَرِهٌ.

##### Türkçe

**الشَرَهُ**: hırsın galebesi. Ve muhakkak adam **شَرِهَ** oldu; artık o **شَرِهٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ش ر
هشر ، هرش ، شهر ، شره ، رهش : مستعملة .
هشر : قال الليث : الهَيْشَر : نباتٌ رخْوٌ ، فيه طول ، على رأسه بُرْعومة كأنه عُنق الرَّأْل .
وقال ذو الرّمّة :
كأنّ أعناقَها كُرّاتُ سائِفَةٍ
طارتْ لفائِفُه أو هَيْشَرٌ سُلُبُ
قال : ورجل هَيْشَر : رِخو ضعيف .
وقال الأصمعي : الهَيْشر : شجر يَنبت في الرَّمل يَطول ويستوي ، وله كِمامة للبزْر في رأسه ، والسائفة : ما استرقَّ من الرمل .
وقال الليث : المِهشار من الإبل : التي تضع قبلَ الإبل وتَلقَحُ في أوَّل ضَربة ولا تُماجِن .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهُشَيْرَةُ : تصغير الهَشْرة ، وهي البَطر .
وفي ( النوادر ) : شجرةٌ هَشُورٌ وهَشِرة ، وهَمُور وهَمِرة ، إذا كان ورقُها يسْقُط سريعاً .
قال أبو زيد : الهَيْشَر : كَنْكَر البُرِّ ينبُت في الرِّمال .
وقال أبو زياد : الهَيْشر له ورقةٌ شاكَّةٌ وزهرتُه صفراء ، له قصبة في وَسَطه .
ابن دُرَيد : الهَشُور من الإبل : المُحْتَرِق الرِّئة .
هرش : الليث : رجلٌ هَرِشٌ ، وهو الجافي المائِقُ . والمُهارَشة في الكلاب ونحوها : كالمُخَارشة . يقال : هارَشَ بين الكلاب ، وأنشد :
جِرْوَا رَبيضٍ هُورِشا فَهَرّا
غيره : يقال : هو الكلْبُ هِراش وخِراش .
وقال أبو عُبَيدة : فرسٌ مُهارِش العِنان : أي خفيفُ العِنان ، وأنشد :
مُهارِشةُ العِنان كأنّ فيها
جرادَة هَبْوةٍ فيها اصفِرار
وقال مرّة : مُهارِشَة العِنان : هي النَّشِيطة . وقال الأصمعيّ : فرسٌ مُهارِشة العنان : خفيفةُ اللِّجام كأنها تهارِشه .
شهر : قال الليث : الشَّهر والأشْهُر : عَدَد ، والشُّهور جماعة ، والمُشاهَرة : المعاملَة شَهْراً بشَهْر .
وقال الله جلّ وعزّ : ( الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ ) ( البَقَرَة : 197 ) .
قال الزجَّاج : معناه وقتُ الحج أشهرٌ معلومات .
وقال الفرّاء : الأشهُرُ المعلومات من الحجّ : شوَّل وذو القعدة وعَشْر من ذي الحجّة . قال : وإنما جاز أن يقال : أشهُر ، وإنما هما شهران وعَشْر من ثالث ، وذلك جائزٌ في الأوقات .
قال الله جل ذكره ) وَاذْكُرُواْ اللَّهَ فِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَيْنِ ) ( البَقَرَة : 203 ) وإنما يتعجّل في يوم ونصف ، وتقول العرب : له اليوم يومان مذ لم أَرَه ، وإنما هو يومٌ وبعض آخر . قال : وليس هذا بجائز في غير المواقيت ، لأنّ العرب قد تَفعل الفِعل في أقلَّ من الساعة ثم يُوقِعونه على اليوم ، ويقولون : زُرْتُه العامَ ، وإنما زَاره في يومٍ منه .
وقال الزَّجاج : سمّي الشهر شَهْراً : لشُهْرته وبيانِه .
وقال غيرُه : سمّي شَهْراً باسم الهلال إذا أهلّ يسمَّى شهراً ، والعَرَب تقول : رأيتُ الشهرَ : أي رأيت هلالَه .
وقال ذو الرمّة :
يَرَى الشَّهْرَ قبلَ الناس وهو نَحيلُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يُسمَّى القمر شَهْراً لأنه يُشهر به .
وقال الليث : الشّهريّة : ضَربٌ من البَراذين ، وهي بين المُقْرِف من الخيل والبِرْذَوْن .
قال : والشُّهْرة : ظهورُ الشيء في شُنْعة حتى يَشهَره الناس ، ورجل مشهور ، وأَمْر مشهور ، ومُشهَّر ، وشَهَر فلانٌ سيفَه : إذا انتضاه من غِمْده فَيرفَعَهُ على الناس .
وفي الحديث : ( ليس منّا مَن شَهَر علينا السِّلاح ) .
وقال ذو الرمّة :
وقد لاحَ للساري سُهَيلٌ كأنّه
على أخرَياتِ الليلِ فَتْقٌ مشهَّرُ
أي صُبح مشهور . قال : وامرأةٌ شَهيرة : وهي العَريضة الضَّخمة ، وأتانٌ شهِيرة : مِثلُها ، والعَرَب تقول : أشهرْنا مُذْ لم نَلْتَق : أي أتَى علينا شهرٌ ، وأشهرنا منذُ نزلْنا على ماء كذا : أي أتَى علينا شهرٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الشُّهْرة : الفَضِيحة .
وأنشد الباهليّ :
أَفِينَا تَسُوم الشاهِريّة بعدما
بدا لك مِنْ شَهْر المُلَيْساء كوكب
شهْرُ المُلَيْساء شهرٌ بين الصَّفَرِيَّة والشتاء ، وهو وقتٌ يَنقطِع فيه المِيرة تقول : تُعرَض علينا الشاهريَّة في وقتٍ ليس فيه ميرة ، وتَسومُ : تعرض ، والشاهريّة : ضرب من العِطْر معروف .
رهش : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الرّواهش : عُروقُ باطنِ الذِّراع ، والنَّواشر : عروقُ ظاهِر الكفّ .
وقال الأصمعيّ في الرَّواهش كما قال ، قال : والنَّواشر عُروقُ ظاهِر الذِّراع .
وقال الليث : الرّهش ارتهاشٌ يكون في الدابة ، وهو أن تَصطَكَّ يداه في مشيه فيَعْقِر رَواهِشَه وهي عَصَب يديْه ، والواحدة راهِشة ، وكذلك في يَدِ الإنسان روَاهِشُها : عَصَبُها من باطن الذِّراع .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنّه قال : واحد الرَّاوهِش : راهش بغير هاء ، وأنشد :
وأَعددْتُ للحَرب فَضْفَاضَةً
دِلاصاً تَثَنَّى على الرّاهِش
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ وأبي عمرو : النَّواشر الرَّواهش : عروق باطِن الذِّراع ، والأشاجِع : عروقُ ظاهرِ الكفّ .
وقال النَّضر : الارتهاش والارتعاش واحد .
وقال الليث : الارتهاش : ضَربٌ من الطَّعْن في عَرْض ، وأنشد :
أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نَصْرَكمْ
أخذتُ سِناني فارتَهَشْتُ به عَرْضاً
قال : وارتهاشُه : تَحريكُ يديه . قلت : معنى قوله فارتهشْتُ به : أي قَطعْتُ به رَواهِشي حتى يَسيلَ منها الدّم وَلا ترقأ فأموت . يقول : لولا انتظاري نصْرَكم لقتلتُ نفسي آنفاً .
أبو عمرو : ناقةٌ رَهيش : أي غَزِيرة صفيٌّ ، وأنشد :
وخَوَّارة منها رَهيشٌ كأنما
بَرَى لَحْمَ مَتْنَيْها عن الصُّلْب لاحِبُ
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الناقة الرُّهْشوش : الغَزِيرة اللبن .
وقال الليث : رجلٌ رُهْشوش : حَييٌّ سَخِيٌّ رقيقُ الوَجْه ، وأنشد :
أنتَ الكريمُ رِقَةَ الرُّهْشُوش
يريد : يَرِقّ رِقَّة الرُّهْشوش ، ولقد تَرهْشَشَ وهو بَيِّنُ الرُّهشة والرُّهشوشيَّة .
أبو عبيد ، عن الأصمعيّ : الرَّهيش النَّصْل الرقيق ، وأنشد :
بِرَهِيشٍ من كِنَانَتِه
كتلظِّي الجَمْر في شَرَرِهْ
وقال الأصمعي : المُرْتَهِشة من القسيّ : التي إذا رُمِي عنها اهتزتْ فَضَرَب وتَرُها أبهَرَها . قال : والرَّهِيشُ : التي يُصيب وَترُها طائِفَها ، والطائف : ما بين الأبهَر والسِّيَة .
شره : قال الليث : رجلٌ شَرِهٌ : شَرْهَان النَّفْس حريص : ويقال : شَرِه فلانٌ إلى الطعام يَشرَه شَرَهاً : إذا اشتدّ حِرْصُه عليه ، قال : وقولُهم : هَيَا شَراهِيَا ، معناه : ياحَيُّ يا قَيْوم ، بالعِبْرانيّة .

##### Türkçe

ه ش ر
**هشر** ، **هرش** ، **شهر** ، **شره** ، **رهش** : kullanımdadır.

**هشر** : Leys dedi: **الهَيْشَر**: yumuşak bir bitkidir; onda uzunluk vardır; başında bir tomurcuk vardır; sanki **الرَّأْل**’in boynu gibidir.
Zü’r-Rumme dedi:
Sanki boyunları, akıp giden (kum) yığınlarıdır
Onun kıvrımları uçtu; yahut soyulmuş **هَيْشَر**.
Dedi: ve **هَيْشَر** adam: yumuşak, zayıftır.
Asmaî dedi: **الهَيْشر**: kumda biten bir ağaçtır; uzar ve düzgünleşir; başında tohum için bir kılıfı vardır; **السائفة**: kumdan incelmiş olan şeydir.
Leys dedi: develerden **المِهشار**: develerden önce doğuran ve ilk vuruşta gebe kalan ve nazlanmayan (dişi)dir.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهُشَيْرَةُ**: **الهَشْرة**’nin küçültmesidir; o da **البَطر**’dır.
( **النوادر** )’de: **هَشُور** ve **هَشِرة** ağaç; ve **هَمُور** ve **هَمِرة**; yaprağı hızlıca düşerse.
Ebu Zeyd dedi: **الهَيْشَر**: kumlarda biten buğdayın **كَنْكَر**’idir.
Ebu Ziyad dedi: **الهَيْشر**’in dikenleyici bir yaprağı vardır ve çiçeği sarıdır; ortasında bir kamışı vardır.
İbn Düreyd: develerden **الهَشُور**: akciğeri yanmış olandır.

**هرش** : Leys: **هَرِش** adam; o, kaba, ahmak olandır. Köpeklerde ve benzerlerinde **المُهارَشة**: **المُخَارشة** gibidir. Denir: köpeklerin arasını **هارَشَ** etti; ve şu şiir okundu:
**جِرْوَا رَبيضٍ هُورِشا فَهَرّا**
Başkası: denir: o, **هِراش** ve **خِراش** köpektir.
Ebu Ubeyde dedi: **مُهارِش العِنان** at: yani dizgini hafif; ve şu şiir okundu:
**مُهارِشةُ العِنان كأنّ فيها
جرادَة هَبْوةٍ فيها اصفِرار**
Merre dedi: **مُهارِشَة العِنان**: o, çevik olandır. Asmaî dedi: **مُهارِشة العنان** at: gemi hafiftir; sanki onu **تهارِشه** eder.

**شهر** : Leys dedi: **الشَّهر** ve **الأشْهُر**: sayıdır; **الشُّهور** topluluktur; **المُشاهَرة**: ay ay muamele etmektir.
Allah, aziz ve celil, dedi: ( **الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ** ) ( **البَقَرَة** : 197 ).
Zeccâc dedi: manası: haccın vakti bilinen aylardır.
Ferrâ dedi: hacdan bilinen aylar: Şevvâl, Zilkade ve Zilhicce’den on (gün)dür. Dedi: ancak “**أشهُر**” denilmesi caiz oldu; hâlbuki onlar iki ay ve üçüncüden on (gün)dür; bu, vakitlerde caizdir.
Allah, yüce zikri, dedi ) **وَاذْكُرُواْ اللَّهَ فِى** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **أَيَّامٍ مَّعْدُودَاتٍ فَمَن تَعَجَّلَ فِى يَوْمَيْنِ** ) ( **البَقَرَة** : 203 ) ; hâlbuki ancak bir gün ve yarımda acele eder; Araplar der: onu görmediğimden beri onun için bugün iki gündür; hâlbuki o bir gün ve bir başkası(nın) bir kısmıdır. Dedi: bu, vakitler dışında caiz değildir; çünkü Araplar fiili bir saatten daha azında yapabilir, sonra onu gün üzerine vâki kılarlar; ve derler: onu bu yıl ziyaret ettim; hâlbuki onu onun bir gününde ziyaret etmiştir.
Zeccâc dedi: aya **شَهْراً** adı verildi: onun şöhreti ve açıklığı sebebiyle.
Başkası dedi: **شَهْراً** adı, hilâlin adıyla adlandırıldı; hilâl görününce ona ay denir; Araplar der: **رأيتُ الشهرَ**: yani hilâlini gördüm.
Zü’r-Rumme dedi:
**يَرَى الشَّهْرَ قبلَ الناس وهو نَحيلُ**
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: aya **شَهْراً** denir; çünkü onunla ilan edilir.
Leys dedi: **الشّهريّة**: **البَراذين**’den bir türdür; o, atlardan **المُقْرِف** ile **البِرْذَوْن** arasındadır.
Dedi: ve **الشُّهْرة**: bir şeyin çirkinlik içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu meşhur etsin; ve meşhur adam, ve meşhur iş, ve **مُشهَّر**; ve falan kimse kılıcını **شَهَر** etti: onu kınından çekip çıkarırsa, onu insanlar üzerine kaldırır.
Hadiste: ( Bizden değildir; üzerimize silahı **شَهَر** eden ) .
Zü’r-Rumme dedi:
**وقد لاحَ للساري سُهَيلٌ كأنّه
على أخرَياتِ الليلِ فَتْقٌ مشهَّرُ**
Yani: meşhur sabah. Dedi: ve **شَهيرة** kadın: o, enli, iri olandır; ve **شهِيرة** dişi eşek: onun gibidir. Araplar der: **أشهرْنا مُذْ لم نَلْتَق**: yani üzerimizden bir ay geçti; ve **أشهرنا منذُ نزلْنا على ماء كذا**: yani üzerimizden bir ay geçti.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشُّهْرة**: rezilliktir.
Bâhilî şu şiiri okudu:
**أَفِينَا تَسُوم الشاهِريّة بعدما
بدا لك مِنْ شَهْر المُلَيْساء كوكب**
**شهْرُ المُلَيْساء**: **الصَّفَرِيَّة** ile kış arasında bir aydır; o, erzağın kesildiği bir vakittir. Denir: bize **الشاهريَّة** erzakın olmadığı bir vakitte arz olunur; ve **تَسومُ**: arz eder; ve **الشاهريّة**: bilinen bir tür kokudur.

**رهش** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الرّواهش**: kolun iç tarafının damarlarıdır; **النَّواشر**: avucun dış tarafının damarlarıdır.
Asmaî, **الرَّواهش** hakkında onun dediği gibi dedi; dedi: ve **النَّواشر** kolun dış tarafının damarlarıdır.
Leys dedi: **الرّهش**: binek hayvanda olan bir **ارتهاش**’tır; o, yürüyüşünde iki elinin birbirine çarpmasıdır; böylece **رَواهِش**’ini yaralar; onlar iki elinin siniridir; tekili **راهِشة**’dir; aynı şekilde insanın elinde onun **روَاهِشُها**’sı: kolun iç tarafından olan siniridir.
Münzirî bana Ebu’l-Heysem’den haber verdi: o dedi ki: **الرَّاوهِش**’in tekili: **راهش**’tir, **هاء** olmaksızın; ve şu şiir okundu:
**وأَعددْتُ للحَرب فَضْفَاضَةً
دِلاصاً تَثَنَّى على الرّاهِش**
Ebu Ubeyd, Asmaî ve Ebu Amr’dan: **النَّواشر الرَّواهش**: kolun iç tarafının damarlarıdır; **الأشاجِع**: avucun dış tarafının damarlarıdır.
Nadr dedi: **الارتهاش** ve **الارتعاش** birdir.
Leys dedi: **الارتهاش**: enine bir tür saplamadır; ve şu şiir okundu:
**أبا خالدٍ لولا انتظارِيَ نَصْرَكمْ
أخذتُ سِناني فارتَهَشْتُ به عَرْضاً**
Dedi: ve onun **ارتهاشُه**’u: iki elini hareket ettirmesidir. Dedim: “**فارتهشْتُ به**” sözünün manası: yani onunla **رَواهِشي**’mi kestim; ta ki onlardan kan aksın ve durmasın da öleyim. Diyor ki: sizin yardımınızı beklemem olmasaydı, az önce kendimi öldürürdüm.
Ebu Amr: **رَهيش** deve: yani bol (sütlü), safî; ve şu şiir okundu:
**وخَوَّارة منها رَهيشٌ كأنما
بَرَى لَحْمَ مَتْنَيْها عن الصُّلْب لاحِبُ**
Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **الرُّهْشوش** deve: sütü bol olandır.
Leys dedi: **رُهْشوش** adam: hayâlı, cömert, yüzü yumuşak olandır; ve şu şiir okundu:
**أنتَ الكريمُ رِقَةَ الرُّهْشُوش**
İster: **الرُّهْشوش**’un inceliği gibi incelir. Ve gerçekten **تَرهْشَشَ** etti; o, **الرُّهشة** ve **الرُّهشوشيَّة**’si açık olandır.
Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **الرَّهيش**: ince uçtur; ve şu şiir okundu:
**بِرَهِيشٍ من كِنَانَتِه
كتلظِّي الجَمْر في شَرَرِهْ**
Asmaî dedi: yaylardan **المُرْتَهِشة**: ondan atılınca titreyen, böylece kirişi onun **أبهَر**’ini vuran (yay)dır. Dedi: ve **الرَّهِيشُ**: kirişi onun **طائِف**’ine isabet eden (yay)dır; ve **الطائف**: **الأبهَر** ile **السِّيَة** arasındaki şeydir.

**شره** : Leys dedi: **شَرِه** adam: nefsi **شَرْهَان** olan, hırslı; ve denir: falan kimse yemeğe **شَرِه** etti, **يَشرَه شَرَهاً**: ona hırsı şiddetlenince. Dedi: onların sözü: **هَيَا شَراهِيَا**; manası: “ey diri, ey kayyûm”; İbranice olarak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ر ه
شره على الطعام‏:‏ حرص عليه وهو شره‏.‏

##### Türkçe

ش ر ه
**شره على الطعام**: Ona karşı hırslı oldu; ve o **شره**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّرَهُ: أَسْوَأُ الحِرْصِ، وهو غلبة الحِرْصِ، شَرهَ شَرَهاً فهو شَرهٌ
وشَرْهانُ. ورجل شَرهٌ: شَرْهانُ النفس حَريصٌ. والشَّرِهُ والشَّرْهانُ: السريعُ الطَّعْمِ الوَحِيُّ، وإن كان قليلَ الطَّعْمِ. ويقال: شَرِهَ فلانٌ
إلى الطعام يَشْرَهُ شَرَهاً إذا اشْتَدَّ حِرْصُه عليه. وسَنة شَرْهاء: مُجْدِبة؛ عن الفارسي. وقولُهم: هَيا
(* قوله «وقولهم هيا إلخ» مثله في
التهذيب، والذي في التكملة ما نصه: قال الصاغاني هذا غلط وليس هذا اللفظ من هذا التركيب في شيء أعني تركيب شره، وبعضهم يقول آهيا شراهيا مثل عاهيا وكل ذلك تصحيف وتحريف وإنما هو إهيا بكسر الهمزة وسكون الهاء وأشر بالتحريك سكون الراء وبعده إهيا مثل الأول وهو اسم من أسماء الله جل ذكره، ومعنى إهيا أشر إهيا الأزلي الذي لم يزل، هكذا أقرأنيه حبر من أحبار اليهود بعدن أبين). شَراهِيا، معناه يا حيُّ يا قيُّومُ بالعِبْرانِيَّةِ.

##### Türkçe

**الشَّرَهُ**: Hırsın en kötüsü; ve o, hırsın galip gelmesidir. **شَرهَ** **شَرَهاً**
o hâlde o **شَرهٌ**
ve **وشَرْهانُ**’dur. Ve **رجل شَرهٌ**: nefsi **شَرْهانُ** olan, hırslı. Ve **الشَّرِهُ**
ve **الشَّرْهانُ**: tadı az olsa bile, çabuk tadan, vahşi olan. Ve denilir ki: **شَرِهَ**
falanca
yemeğe **يَشْرَهُ** **شَرَهاً**; ona olan hırsı şiddetlendiği zaman. Ve **سَنة شَرْهاء**:
kıtlık; el-Fârisî’den. Ve onların sözü: هَيا
(* onun sözü «وقولهم هيا إلخ»: bunun benzeri Tehzîb’dedir; Tekmile’de olan ise lafzı şudur: es-Sâğânî dedi: bu yanlıştır ve bu lafız bu terkibden hiçbir şeyde değildir, yani **تركيب شره**; ve bazısı **آهيا شراهيا** der, **عاهيا** gibi; ve bunların hepsi tashîf ve tahrîftir; ancak o, hemzenin kesri ve hâ’nın sükûnu ile **إهيا**’dır; ve râ’nın sükûnu ile, hareke ile **أشر**’dir; ve ondan sonra, ilkinin misli **إهيا**’dır; ve o, Allah’ın isimlerinden bir isimdir, celâl zikri; ve **إهيا أشر إهيا**’nın manası: ezelî olan, zevâl bulmamış olan; bana bunu, Aden-Ebyen’de Yahudi hahamlarından bir haham okuttu). **شَراهِيا**; manası: İbrânîce “ey Hayy, ey Kayyûm”.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ر ه * * الشَّرَهُ * غلبة الحرص وقد * شَرِهَ * من باب طرِب فهو * شَرِهٌ

##### Türkçe

* ش ر ه * * **الشَّرَهُ** * hırsın galebesidir; ve **شَرِهَ** (fiili) **طرِب** bâbındandır; o hâlde o **شَرِهٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( شَرِهَ ) إلى الطَّعامِ ، ( كفَرِحَ ) ، شَرَهاً : ( غَلَبَ حِرْصُهُ ) واشْتَدَّ ، ( فهو شَرِهٌ وشَرْهانُ ) ، وهذه عن اللّيْثِ .
وقيلَ : هو أَسْوَأُ الحِرْصِ .
( و ) قَوْلُهم في الدُّعاءِ : ( إِهْيَا ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، وأَشَرْ إهْيَا بفتْحِ الهَمْزةِ والشِّينِ ) وسكونِ الرّاءِ ، كلمةٌ ( يُونانِيَّةٌ ) أَو سرْيانِيَّةٌ أَو عبْرانِيَّةٌ ،

وهذا أَصحّ ، ( أَي الأَزَليُّ الذي لم يَزَلْ ) .
( قالَ الصَّاغانيُّ : هكذا أَقْرَأَنِية حَبْرٌ من أَحْبارِ اليَهودِ بعَدَنِ أَبْيَنَ .
وقيلَ : هيَا شَراهِيا ، وكأنَّه اخْتِصارٌ منه ، أَي يا حيُّ يا قَيُّومُ ؛ نَقَلَهُ اللَّيْثُ .
وقالَ الصَّاغانيُّ : ( وليسَ هذا مَوْضِعَهُ ) لأنَّه ليسَ على شَرْطِ الكِتابِ ، ( لكن لأنَّ النِّاسَ يَغْلَطونَ ويقولونَ أَهْيَا ) ، بفتْحِ الهَمْزةِ ، وبخطِّ الصَّاغانيّ : بمدِّ الهَمْزةِ ، و ( شَراهِيا ) ، بإسْقاطِ الهَمْزةِ ، ( وهو خَطَأٌ على ما يَزْعُمُهُ أَحْبارُ اليَهودِ ) . ) وهذا الذي خَطَّأَه هو المَشْهورُ في كُتُبِ القوْمِ ، ولا يكادُونَ يَنْطقُونَ بغيرِ ذلكَ .
وقالَ الأصْمعيُّ : العامَّةُ تقولُ : يا هَيا ، وهو مُوَلَّدٌ والصَّوابُ يا هَياهُ بفتْحِ الهاءِ .
قالَ أَبو حاتِمٍ : أظنُّ أَصْلُه يا هَيا شرَاهِيا .
وقالَ ابنُ بُزُرْج : وقالوا يا هَيا ويا هَيا إذا كَلَّمتَه مِن قرِيبٍ ، فتأَمَّلْ .

##### Türkçe

: **( شَرِهَ )** yemeğe, **( كفَرِحَ )**, **شَرَهاً**: (**hırsı galip geldi**) ve şiddetlendi; (**o, شَرِهٌ ve شَرْهانُ’dur**); bu, el-Leys’tendir.
Ve denildi: o, hırsın en kötüsüdür.
Ve duada onların sözü: **( إِهْيَا ، بكسْرِ الهَمْزةِ ، وأَشَرْ إهْيَا بفتْحِ الهَمْزةِ والشِّينِ )** ve **الرّاءِ**’nın sükûnu ile; bir kelimedir (**Yunanca**) yahut Süryanice yahut İbranice,

ve bu daha sahihtir; (**yani ezelî olan, zail olmamış olan**).
(**es-Sâğânî dedi: şöyle, Aden Ebeyn’de Yahudi hahamlarından bir haham bana okuttu.
Ve denildi: هيا شَراهِيا’dır; sanki ondan bir ihtisardır; yani: يا حيُّ يا قَيُّومُ; onu el-Leys nakletti.
Ve es-Sâğânî dedi: (bu onun yeri değildir) çünkü kitabın şartı üzere değildir; (lakin çünkü insanlar yanılırlar ve أَهْيَا derler), **الهَمْزةِ**’nin fethiyle; es-Sâğânî’nin hattıyla: **الهَمْزةِ**’nin meddiyle; ve (شَراهِيا), **الهَمْزةِ**’yi düşürerek; (bu, Yahudi hahamlarının iddia ettiklerine göre hatadır).**) Ve onun hatalı saydığı bu, kavmin kitaplarında meşhur olandır; neredeyse bunun dışındakini telaffuz etmezler.
Ve el-Asma‘î dedi: avam: يا هَيا der; o, مُوَلَّد’dür; doğru olan, **الهاءِ**’nin fethiyle: يا هَياهُ’dur.
Ebû Hâtim dedi: aslının ya هَيا شرَاهِيا olduğunu zannediyorum.
Ve İbn Buzurc dedi: ve dediler: يا هَيا ve يا هَيا, ona yakından konuştuğun zaman; öyleyse düşün.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَرِهَ
شَرِهَ ذ (S, MA, Mgh, Msb, K) عَلَى الطَّعَامِ (MA, Mgh, Msb) وَغَيْرِهِ, (Msb,) or اـِلَى الطَّعَامِ, (TA, [perhaps a mistranscription,]) aor. شَرَهَ , (Msb, K,) inf. n. شَرَهٌ, (S, MA, Mgh, Msb,) said of a man, (S,) He was vehemently desirous, or greedy; (MA;) or very vehemently desirous, or very greedy; (Mgh, Msb;) or overcome by vehement desire, or greediness; (S, K;) of the food (MA, Mgh, Msb) &c.: (Msb:) or, as some say, he was affected with the worst of vehement desire, or of greediness. (TA.)

شَرِهٌ
شَرِهٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ شَرْهَانُ (Lth, K) [Vehemently desirous, or greedy; (see 1;) or] very vehemently desirous, or very greedy; (Msb;) or overcome by vehement desire, or greediness: (K:) or, accord. to some, affected with the worst of vehement desire, or of greediness. (TA.)

شَرْهَانُ
شَرْهَانُ ذ : see the next preceding paragraph.

اـِهْيَا أَشَرْ اـِهْيَا
اـِهْيَا أَشَرْ اـِهْيَا ذ , with kesr to the ء in اهيا, and with fet-h to the ء in اشر, and to the ش, (K, TA,) and with the ر quiescent, (TA,) [mentioned in this art. in consequence of the supposing اشر with اهيا after it to compose one word,] but this is not its proper place; (K, TA;) so says Sgh; (TA;) an ancient Greek expression, (K, TA,) or Syriac, or, more correctly, Hebrew; (TA;) [the truth is that it is a mode of writing the Hebrew words ?? “ I shall be that I am, ” in Exod. iii. 14, rendered in our Authorized Version “ I am that I am; ”] said in prayer; (TA;) [virtually] meaning The existing from eternity, that will not cease to be: (K:) Sgh says, thus one of the learned men of the Jews pronounced it to me in 'Adan Abyan: and some say هيا شراهيا, as though abridging it, meaning يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ [which may be rendered O Ever-living, O Selfsubsisting by Whom all things subsist; but the latter epithet is variously explained]; so says Lth: (TA:) the people now say أَهْيَا شَرَاهِيَا, (so in some copies of the K,) with fet-h to the ء in اهيا, and dropping the ء in what follows this word, [which, however, probably means that they say أَهْيَا شَرْ أَهْيَا,] or, as in the handwriting of Sgh, with medd to the ء in the former; (TA;) [in my MS. copy of the K آهِيَا شَراهيا; in the CK, آهِيًّا شَراهِيًّا;] which is said in the K to be a mistake accord. to the assertion of the learned men of the Jews: but this, which is said to be a mistake, is what commonly obtains in the books of the people, [i. e. of the Jews,] and they seldom, or never, pronounce it otherwise than thus: As says that the vulgar say يَا هِيَا, which is post-classical; correctly يَا هَيَاهَ [or يَا هَيَا], with fet-h to the ء: AHلt says, I think it to be originally يَا هَيَا شراهيا [which is inconsistent with the Hebrew]: and Ibn-Buzurj says, they said يَا هِيَا and يَا هَيَا in speaking to one from a near place. (TA.)

##### Türkçe

**شَرِهَ**
**شَرِهَ** ذ (S, MA, Mgh, Msb, K) **عَلَى الطَّعَامِ** (MA, Mgh, Msb) **وَغَيْرِهِ**, (Msb,) yahut **اـِلَى الطَّعَامِ**, (TA, [muhtemelen bir yanlış yazım,]) muzâri‘i **شَرَهَ**, (Msb, K,) mastarı **شَرَهٌ**, (S, MA, Mgh, Msb,) bir adam hakkında söylenir, (S,) o, şiddetle arzulayıcı, yahut obur idi; (MA;) yahut çok şiddetle arzulayıcı, yahut çok obur; (Mgh, Msb;) yahut şiddetli arzuya, yahut oburluğa yenik düşmüş; (S, K;) yemeğe (MA, Mgh, Msb) vb. karşı: (Msb:) yahut, bazılarına göre, şiddetli arzunun, yahut oburluğun en kötüsüyle etkilenmiş idi. (TA.)

**شَرِهٌ**
**شَرِهٌ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **شَرْهَانُ** (Lth, K) [Şiddetle arzulayıcı, yahut obur; (1’e bak;) yahut] çok şiddetle arzulayıcı, yahut çok obur; (Msb;) yahut şiddetli arzuya, yahut oburluğa yenik düşmüş: (K:) yahut, bazılarına göre, şiddetli arzunun, yahut oburluğun en kötüsüyle etkilenmiş. (TA.)

**شَرْهَانُ**
**شَرْهَانُ** ذ : bir önceki paragrafın hemen sonrasına bak.

**اـِهْيَا أَشَرْ اـِهْيَا**
**اـِهْيَا أَشَرْ اـِهْيَا** ذ, **اهيا**’daki **ء**’ye kesre ile, ve **اشر**’daki **ء**’ye ve **ش**’ye fetha ile, (K, TA,) ve **ر** sâkin olarak, (TA,) [bu maddede, ardından **اهيا** bulunan **اشر**’in tek bir kelimeyi oluşturduğu zannı sebebiyle zikredilmiştir,] fakat bu onun asıl yeri değildir; (K, TA;) Sgh böyle der; (TA;) kadîm bir Yunan ifadesi, (K, TA,) yahut Süryânî, yahut daha doğru olarak İbrânî; (TA;) [hakikat şudur ki bu, Çıkış iii. 14’teki İbrânî kelimelerin ?? “I shall be that I am” yazılış tarzıdır; bizim Yetkili Çeviri’de “I am that I am” diye çevrilmiştir;] duada söylenir; (TA;) [fiilen] “ezelden beri mevcut olan, var olmaktan kesilmeyecek olan” mânâsına gelir: (K:) Sgh der ki: Yahudilerin âlimlerinden biri bunu bana ‘Adan Abyan’da böyle telaffuz etti: ve bazıları **هيا شراهيا** der, sanki onu kısaltıyormuş gibi, **يَا حَىُّ يَا قَيُّومُ** mânâsına; [bu, “Ey Diri, ey her şeyin kendisiyle kaim olduğu Kendi-kendine kâim” diye tercüme edilebilir; fakat ikinci sıfat çeşitli şekillerde açıklanır]; Lth böyle der: (TA:) halk şimdi **أَهْيَا شَرَاهِيَا** der, (K’nın bazı nüshalarında böyle,) **اهيا**’daki **ء**’ye fetha ile, ve bu kelimeden sonra gelen şeydeki **ء**’yi düşürerek, [ki bu ise muhtemelen onların **أَهْيَا شَرْ أَهْيَا** dedikleri mânâsınadır,] yahut Sgh’nin el yazısında olduğu üzere, birincideki **ء**’ye medd ile; (TA;) [K’nın yazma nüshamda **آهِيَا شَراهيا**; CK’de **آهِيًّا شَراهِيًّا**;] ki bunun, Yahudilerin âlimlerinin iddiasına göre, K’da bir hata olduğu söylenir: fakat hata olduğu söylenen bu şey, halkın [yani Yahudilerin] kitaplarında yaygın olan şeydir ve onlar nadiren, yahut hiç, bunu bundan başka türlü telaffuz etmezler: As der ki: avam **يَا هِيَا** der; bu, klasik-sonrası bir kullanımdır; doğrusu **يَا هَيَاهَ** [yahut **يَا هَيَا**], **ء**’ye fetha ile: AHlṭ der ki: ben onun aslının **يَا هَيَا شراهيا** olduğunu sanıyorum [ki bu, İbrânî ile tutarsızdır]: ve İbn-Buzurj der ki: yakın bir yerden olana hitapta **يَا هِيَا** ve **يَا هَيَا** dediler. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَرِهَ
شَرِهَ A ( n. ac. شَرَه 4 )
a.  [ 'Ala or Ila ], Was greedy with, greedily desirous of.

شَرَه
شَرَه 4 ,
a.  Greediness, gluttony.

شَرِه
شَرِه 5 ,
a.  Greedy, gluttonous; glutton.

شَرَاْهَة
شَرَاْهَة 22t ,
a.  see 4 .

شَرْهَاْنُ
شَرْهَاْنُ 33 ,
a.  see 5 .

شَرْوَل
شَرْوَل ,  شِرْوَال P. ,
a.  Wide trousers; breeches.

##### Türkçe

**شَرِهَ**
**شَرِهَ** A ( n. ac. **شَرَه** 4 )
a. [ 'Ala or Ila ], ile açgözlü oldu; ona karşı açgözlüce arzulayıcı oldu.

**شَرَه**
**شَرَه** 4 ,
a. Açgözlülük, oburluk.

**شَرِه**
**شَرِه** 5 ,
a. Açgözlü, obur; obur.

**شَرَاْهَة**
**شَرَاْهَة** 22t ,
a. 4’e bak.

**شَرْهَاْنُ**
**شَرْهَاْنُ** 33 ,
a. 5’e bak.

**شَرْوَل**
**شَرْوَل** , **شِرْوَال** P. ,
a. Geniş pantolon; dizlikli pantolon.
