# شري (ش-ر-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Satın aldılar

- Harfler: ش - ر - ي
- Kur'an'da: 25 geçiş · 23 ayet · 15 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شرى

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [اشْتَرَوُا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%88%D9%8F%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Satın aldılar | 4 | 4 | [2:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:16.md) |
| [يَشْتَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Satın alırlar | 4 | 4 | [3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:77.md) |
| [تَشْتَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُوا | Satın almayın | 3 | 3 | [2:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:41.md) |
| [اشْتَرَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلَهُ | Onu satın aldı | 2 | 2 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:102.md) |
| [اشْتَرَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Satın aldılar | 2 | 2 | [2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:90.md) |
| [اشْتَرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | افْتَعَلَ | Satın aldı | 1 | 1 | [9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/9:111.md) |
| [شَرَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Sattılar | 1 | 1 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:102.md) |
| [لِيَشْتَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِيَفْتَعِلُوا | Satın almaları için | 1 | 1 | [2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:79.md) |
| [نَشْتَرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | نَفْتَعِلُ | Satın alırız | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/5:106.md) |
| [وَاشْتَرَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | وَافْتَعَلُوا | Ve satın aldılar | 1 | 1 | [3:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:187.md) |
| [وَشَرَوْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | وَفَعَلُوهُ | Onu sattılar | 1 | 1 | [12:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/12:20.md) |
| [وَيَشْتَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْتَعِلُونَ | Ve satın alırlar | 1 | 1 | [2:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:174.md) |
| [يَشْتَرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | يَفْتَعِلُ | Satın alır | 1 | 1 | [31:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/31:6.md) |
| [يَشْرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Satarlar | 1 | 1 | [4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/4:74.md) |
| [يَشْرِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B4%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعِلُ | Satar | 1 | 1 | [2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:207.md) |

## Mücavir kökler — 50 mücavir (180 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 104 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
2. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 50 · Az
3. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 17 ortak ayet · G² 19 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
4. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
5. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 15 · Su yosunudur
6. [عهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Söz
7. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · “Nezle” konaklama yeri demektir
8. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Biribirini kesen yoldur
9. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
10. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 11 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
11. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
12. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Uhur ense demektir
13. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Bes besese dağınık taşlar demektir
14. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
15. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
16. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Düzlük demektir
17. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
18. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
19. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
20. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fayda eder
21. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
22. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
23. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
24. [كلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Kelime
25. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ateş demektir
26. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
27. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
28. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
29. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
30. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
31. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
32. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
33. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
34. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
35. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Büyük
36. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
37. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
38. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
39. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
40. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
41. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
42. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
43. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
44. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
45. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
46. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
47. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
48. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
49. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
50. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شري |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md), [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md), [عوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6.md) |
| Zıt Kök | [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki taraf arasında bir şeyi verip karşılığını alma, bedel mukabili elden çıkarma veya sahiplenme, yayılma ve galeyan |
| Çekirdek Özet 2 | Geçici dünya menfaati ile ebedi ahiret kazancı arasında bilinçli bir takas, tercih ve varoluşsal adanmışlık |
| Çekirdek Özet 3 | Değerler hiyerarşisinde bir varlığı veya ilkeyi feda ederek diğerini ikame etme, mutlak mülkiyetin tescili |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca piyasadaki ticari "satın alma" işlemine indirgeyerek, kökün hem satma hem satın alma anlamını barındıran ezdâd karakterini ve Kur'an'daki varoluşsal takas boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yayılma, saçılma, açığa çıkma, parçalanarak etrafa dağılma ve şiddetlenme; [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) (kıvılcım saçılması), [شرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B9.md) (yolun açılması, yayılması), [شرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AD.md) (açma, yarma), [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) (ışığın yayılması) köklerinde olduğu gibi | ي | Yayılma ve açılma hareketini iki yönlü bir mübadeleye, denklik arayışına, karşıt iki unsur arasında karşılıklı alıp verme ve bedel ilişkisine dönüştürerek somut takas anlamı kazandırmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; keskinlik, parçalama, kavrama ve enerjinin dışa vurumu | Bir şeyden kopma, kararlılıkla bir bağı kesme ve iradi bir tercihle tutunma gücünü temsil eder |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, öncelik ve irade merkezi | Tercih ve bilinçli yönelişin merkezini, değer biçme ve öncelik tayin etme iradesini gösterir |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, verme ve alma | Karşılıklı uzanma, mülkiyeti elden ele devretme ve fiili mübadeleyi icra etme hareketini sağlar |
| شري | Diş, baş ve el hareketlerinin birleşimi | Bir irade ve değer biçme (baş) neticesinde, eski bağı kesip (diş) yeni bir nesneye veya değere el uzatarak mübadeleyi tamamlama hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Şimşeğin bulutlar arasında yayılıp dağılması, deride kızarıklık ve kabarcıkların patlak vererek yayılması, yabani acı kavunun (hantal) ve yay yapılan ağacın adı; bedensel ve nesnel düzlemde ise iki nesnenin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hansâ mersiyesinde kökün denklik ve benzerlik anlamını şöyle ifade eder: أخوين كالصقرين لم / ير ناظر شرواهما |
| Erken Arapça kullanım | Klasik sözlüklerde şimşeğin bulut içinde yayılması شري البرق في السحاب ibaresiyle, bir kişinin hakkı olan yayın kırılması üzerine hakem Şüreyh'in onun tam bir denginin verilmesine hükmederken شرواها (onun bir dengi) demesiyle kaydedilmiştir |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça شري kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirgin bir semantik özelleşme gösteren köklerdendir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) mübadele ve ticaret genellikle farklı köklerle (örneğin Aramice ve İbranice zbn veya qnh) ifade edilirken, Arapçada شري kökü hem yayılma, kabarma ve taşma (fiziksel/fizyolojik) hem de iki taraf arasında denk bir bedel üzerinden karşılıklı alıp verme (hukuki/iktisadi) matrisini muhafaza etmiştir. Kökün ezdâd (zıt anlamları kendinde toplayan) niteliği, eylemin özünün "mülkiyetin yer değiştirmesi ve iki şeyin denk tutulması" olmasından kaynaklanır. Klasik Arap filologlarının dikkat çektiği "şervâ" (denk, misil) kelimesi, kökün erken dönemde değerlerin birbirine eşitlenmesi fikriyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yayılma ve galeyandan mübadeleye geçiş | Kök bir yandan şimşeğin ve hastalığın yayılması, diğer yandan değerlerin karşılıklı eşitlenerek el değiştirmesini ifade eden ikili bir kökene dayanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami alanında özelleşmiş ticaret ve değer terimi | Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ses ve anlam denkliği sınırlı olup Arapçada mübadelenin iki yönünü (satma/satın alma) üstlenmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik katmanda bu üçlü morfem üzerinden doğrudan kanıtlanmış ortak bir kök tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شري | Anlamlı | Satmak, satın almak, yayılmak | İki değer arasında takas yapmak, canını veya malını bir gaye uğruna elden çıkarmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%B1.md) | Anlamlı | İşaret etmek, semirtmek, danışmak | İşaret etmek, istişare etmek, balı kovanından çıkarmak ([شور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%88%D8%B1.md)) | Kur'an'da türevleri geçer; hedef kökle zihni takas ve istişare bağı vardır |
| [رشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D9%8A.md) | Anlamlı | Rüşvet vermek, ip uzatmak | Bir işi gördürmek veya hakkı iptal etmek için gayrimeşru bedel ödemek | Kur'an'da geçmez; menfaat karşılığı bedel ödeme yönüyle yakınlaşır |
| [ريش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%B4.md) | Anlamlı | Tüy, kanat, süs, zinet | Kuş tüyü, güzellik, elbise, refah ve zenginlik unsuru | Kur'an'da geçer (A'râf [7:26](https://lisan.digital/tr/ayet/7:26.md)); örtünme ve bedel gücü |
| [يشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B4%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| يرش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شري | Merkez | Mübadele, takas, fedakarlık | Hem satmayı hem satın almayı kapsayan, değerler arası bilinçli yer değiştirme | Bir şeyi verip karşılığını elde etme iradesi |
| [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) | Komşu | Ticari akit, mülkiyet devri | [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) daha çok satıcının mülkiyeti devretmesi ve el sıkışma (bey'at) üzerine kuruluyken, شري karşılıklı denklik ve fedakarlık boyutuna odaklanır | Akdin karşılıklı bağlanması ve el sıkışılması |
| [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | İkame, değiştirme | Bir şeyin yerine fiziksel veya mahiyet olarak başka bir şeyi koymaktır; mülkiyet veya değer akdi şart değildir | Bir nesne veya vasfın yerini diğerinin alması |
| [عوض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B6.md) | Komşu | Telafi, bedel | Kaybedilen veya verilen bir şeyin boşluğunu doldurmak üzere sonradan verilen karşılıktır | Zararın veya eksikliğin telafisi |
| [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) | Zıt | Satma / Elden çıkarma | Genel kullanımda اشترى (satın aldı) formunun zıddı olarak باع (sattı) kullanılır; ancak شري tek başına her iki anlamı da içerir | Mülkiyeti bedel karşılığı elden çıkarma fiili |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شري | Satmak / Satın almak | Hem vermek hem almak; değerleri birbirine feda ederek takas etmek | Kesin |
| Latince | emere, commutare | Satın almak, takas etmek | Latince emere başlangıçta "almak, temin etmek" iken ticari satın alma olmuş; commutare ise karşılıklı değişimi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to purchase, to barter, to redeem | Satın almak, takas etmek, bedelini ödeyip almak | Purchase ticari alımı, barter doğrudan takası karşılar; Kur'an'daki canını feda etme boyutunu redeem kısmen tamamlar | Güçlü |
| Almanca | kaufen, eintauschen, hingeben | Satın almak, değiş tokuş etmek, feda etmek | Kaufen mülkiyet alımını, eintauschen değer değişimini, hingeben ise bir gaye uğruna terk etmeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | acheter, troquer, échanger | Satın almak, takas etmek | Acheter bedel karşılığı almayı, troquer ve échanger karşılıklı değişimi ifade eder; ezdâd derinliğini tek başına vermez | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اشترى / اشتروا | Hidayeti verip delaleti tercih etmek | Hakikati ve hidayeti terk edip sapkınlığı veya azabı tercih etme bağlamı (Bakara [2:16](https://lisan.digital/tr/ayet/2:16.md), Bakara [2:175](https://lisan.digital/tr/ayet/2:175.md)) |
| لا تشتروا / يشرون | İlahi hükümleri dünya menfaatine satmak | Allah'ın ayetlerini, ahitlerini az bir pahaya feda etme, ucuza elden çıkarma bağlamı (Bakara [2:41](https://lisan.digital/tr/ayet/2:41.md), Âl-i İmrân [3:77](https://lisan.digital/tr/ayet/3:77.md), Mâide [5:44](https://lisan.digital/tr/ayet/5:44.md)) |
| شرى / يشري | Canını Allah rızası için satmak / feda etmek | Müminin kendi nefsini ve varlığını Allah yolunda bedel olarak sunması bağlamı (Bakara [2:207](https://lisan.digital/tr/ayet/2:207.md), Nisâ [4:74](https://lisan.digital/tr/ayet/4:74.md)) |
| اشترى | Allah'ın müminlerden canlarını ve mallarını cennet karşılığı satın alması | Allah ile kul arasındaki nihai ahit ve mükellefiyet bağı (Tevbe [9:111](https://lisan.digital/tr/ayet/9:111.md)) |
| شروه | Değersiz bir fiyata satmak / elden çıkarmak | Hz. Yusuf'un kervancılar tarafından az bir paraya satılması bağlamı (Yûsuf [12:20](https://lisan.digital/tr/ayet/12:20.md)) |
| اشتراه | Köle veya nesne olarak satın almak | Mısır Azizi'nin Hz. Yusuf'u himayesine almak üzere satın alması bağlamı (Yûsuf [12:21](https://lisan.digital/tr/ayet/12:21.md)) |
| يشتري | Oyalamak ve saptırmak için söz satın almak | İnsanları haktan alıkoymak için bâtıl ve boş sözleri (lehve'l-hadîs) edinme ve yayma bağlamı (Lokmân [31:6](https://lisan.digital/tr/ayet/31:6.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet-dalalet seçimi ve kader | İnsanın kendi iradesiyle küfrü veya imanı tercih etmesi (istibdâl); Allah'ın canları satın almasının (Tevbe [9:111](https://lisan.digital/tr/ayet/9:111.md)) mecaz ve adalet yönü | İradî seçim, değer takası ve ahirete taalluk eden sorumluluk |
| Fıkıh | Bey' ve şirâ akitleri | Alışverişte icap ve kabul, semenin belirlenmesi, gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ve rızâ şartı; batıl akitlerin geçersizliği | Mülkiyetin ivaz (bedel) karşılığında nakledilmesi |
| Tefsir | İstiare-i temsiliyye analizleri | Ayetlerdeki "satın alma" ifadelerinin lafzi değil, hakikati bırakıp batıla sarılmayı anlatan bediî bir istiare oluşu | Tercih, sarılma, rağbet ve bir şeyi feda edip diğerini tutma |
| Hadis | Nefsin kurtarılması veya helaki | Kişinin her sabah nefsini satılığa çıkardığı, ya onu azat ettiği ya da helak ettiği yönündeki rivayetler | Varlığın ahlaki ve ebedi akıbeti için bedel kılınması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı arasındaki ahit | Nefsi feda edip rızayı ve cenneti alma | Kurtuluşun ve imanın tescili | Varlık mülkiyetini Allah'a devredip karşılığında ebedi selameti elde etme akdidir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ile sübjektif algı tercihi | İlim yerine zan ve vehmi satın alma | Epistemik tercihin yönü | Hakikatin kesin delillerini terk edip geçici tatmin sağlayan boş laflara sarılma zaafıdır | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve sadakat bağı | Din ilkelerini iktidar gücüne feda etme | Otorite türetme aracı | İlahi ilkelerin dünyevi güç, makam ve nüfuz elde etmek amacıyla taviz konusu yapılmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar mübadelesi | Eşdeğer kabul edilen malların değişimi | Kaynak dağılımı ve dolaşım | İki mülkiyet hakkının rıza ve adil denklik temelinde el değiştirmesini sağlayan dolaşımdır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve enerji dönüşümü (termodinamik) | Bir sistemde bir enerji biçiminin yoktan var olmaması, ancak başka bir enerji biçiminin kaybı veya dönüşümü karşılığında ortaya çıkabilmesi ilkesiyle tam bir yapısal eşleşme gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Fırsat maliyeti ve rasyonel tercih teorisi | Bir kararın veya eylemin maliyetinin, o karar uğruna vazgeçilen en değerli alternatifle ölçülmesi esasıdır; insan bir şeyi seçtiğinde diğerini kaçınılmaz olarak feda eder | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece modern para ekonomisindeki nakit karşılığı bir eşyayı marketten "satın alma" işlemine hapsetmek; fiilin "satmak" anlamına geldiğini ve varoluşsal adanmışlığı anlattığını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir inancı, değeri, ilkeyi veya bizzat canı ortaya koyarak başka bir gaye ile yer değiştirme; iki dünya, iki akıbet arasındaki nihai tercih mekanizması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tevbe [9:111](https://lisan.digital/tr/ayet/9:111.md) veya Bakara [2:207](https://lisan.digital/tr/ayet/2:207.md) gibi ayetlerdeki tevhidi ve ahlaki sözleşmeyi mekanik bir pazar metaforu sanmak; yahut Bakara [2:16](https://lisan.digital/tr/ayet/2:16.md)'daki "ticaretleri kazanç sağlamadı" uyarısını salt iktisadi bir başarısızlık gibi yüzeysel okumak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatını ve ahlaki sorumluluğu bütünüyle bir "mübadele ve kazanç/kayıp alanı" olarak tanımlayan merkezi metaforunu kurar; insan ya dünyayı verip ahireti alır ya da ahireti verip dünyayı satın alır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ehl-i Kitab'ın ilahi kelamı dünya menfaatine satmasını kınayan ayetlerde, münafıkların sapkınlık tercihlerinde ve müminlerin canlarını Allah yolunda adamalarını konu edinen cihat ve infak bağlamlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini hayatın sadece edilgen bir kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın ve ahlakın fiili bir fedakarlık, bedel ödeme ve vazgeçiş gerektiren bir akit olduğunu ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki şeyin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi, bir nesneyi verip diğerini alma veya bir gaye uğruna elden çıkarma.
- Soyut anlam: Bir değer veya varlık durumundan vazgeçerek onun yerine başka bir değer veya varlık durumunu ikame etme, bilinçli ve bağlayıcı tercih.
- Sistematik karşılık: Varoluşsal kaynakların (can, mal, ilke) ebedi veya geçici hedefler doğrultusunda tahsis edildiği ilahi ve ahlaki sözleşme sistemi.
- LaTeX modeli: $$T = \langle A \to B \mid C \to D \rangle \implies \Delta V = V(B) - V(A)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $A$, elden çıkarılan veya feda edilen değeri (örneğin can, mal veya hidayet); $B$, bunun karşılığında elde edilen veya hedeflenen yeni değeri (örneğin cennet, rıza veya dünyalık menfaat) temsil eder. Karşı tarafta feda edilen $C$ ile iktisap edilen $D$ arasındaki denklik takas ($T$) bağıntısını oluşturur. $\Delta V$ ise bu iradi mübadele sonucunda öznenin maruz kaldığı net değer değişimini ifade eder; Kur'anî bağlamda bu değişim ya nihai bir kazanç (felah) ya da telafisi imkansız bir iflastır (hüsran).

## Geçtiği ayetler (23 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:16.md) — اشْتَرَوُا

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Onlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.

### [Bakara 2:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:41.md) — تَشْتَرُوا

وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ

Meal (IK): Yanınızdaki Tevrat’ı tasdik edici olarak indirdiğime iman edin. Onu inkar edenlerin ilki olmayın. Ayetlerimizi az bir paha ile satmayın. Ve yalnız Ben’den sakının.

### [Bakara 2:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:79.md) — لِيَشْتَرُوا

فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Vay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

### [Bakara 2:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:86.md) — اشْتَرَوُا

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

Meal (IK): İşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

### [Bakara 2:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:90.md) — اشْتَرَوْا

بِئْسَمَا اشْتَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ أَنْ يَكْفُرُوا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Nefislerini ne kötü şeye değişip sattılar. Allah’ın kullarından dilediğine fazlından indirmesine hased ederek Allah’ın indirdiğini inkar ettiler ve gazab üstüne gazaba uğradılar. Küfredenlere alçaltıcı bir azab vardır.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:102.md) — اشْتَرَاهُ · شَرَوْا

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:174.md) — وَيَشْتَرُونَ

إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın indirdiği kitabtan birşey gizleyip de, onu az bir pahaya satanlar; işte onlar karınlarına ateşten başka bir şey yemezler. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmaz. Onları temize de çıkarmaz. Ve onlar için acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:175.md) — اشْتَرَوُا

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

Meal (IK): Onlar, hidayet karşılığında dalaleti, mağfiret karşılığında azabı satın almışlardır. Onlar, ateşe karşı ne de sabırlıdırlar.

### [Bakara 2:207](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/2:207.md) — يَشْرِي

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): İnsanlardan öylesi de vardır ki; kendisini Allah’ın rızasına satar. Ve Allah, kullarına çok merhametlidir.

### [Ali İmran 3:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:77.md) — يَشْتَرُونَ

إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın ahdini ve kendi yeminlerini az bir paraya değişenlerin, ahirette hiç bir payı yoktur. Allah, kıyamet günü onlarla konuşmaz, onlara bakmaz, onları temize çıkarmaz. Ve onlar için elim bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:177.md) — اشْتَرَوُا

إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): İman karşılığı küfrü satın alanlar; Allah’a hiç bir şey ile zarar veremezler. Onlar için elem verici bir azab vardır.

### [Ali İmran 3:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:187.md) — وَاشْتَرَوْا · يَشْتَرُونَ

وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ

Meal (IK): Hani Allah, kendilerine kitab verilenlerden; onu mutlaka insanlara açıklayacaksınız, gizlemeyeceksiniz, diye söz almıştı. Onlar ise bunu arkalarına attılar ve az bir değere değiştiler. Satın aldıkları şey ne kötüdür.

### [Ali İmran 3:199](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/3:199.md) — يَشْتَرُونَ

وَإِنَّ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَمَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’tan öyleleri vardır ki; Allah’a, size indirlen ve kendilerine indirilmiş olana, Allah’a huşu’ duyarak inanırlar. Allah’ın ayetlerini az bir pahaya değişmezler. İşte onların ecirleri Rabbları katındadır. Allah, şüphesiz hesabı çabuk görendir.

### [Nisa 4:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/4:44.md) — يَشْتَرُونَ

أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يَشْتَرُونَ الضَّلَالَةَ وَيُرِيدُونَ أَنْ تَضِلُّوا السَّبِيلَ

Meal (IK): Bakmazmısın şu kendilerine kitabdan bir pay verilmiş olanlara? Kendileri sapıklığı satın aldıkları gibi sizin de yoldan sapmanızı istiyorlar.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/4:74.md) — يَشْرُونَ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/5:44.md) — تَشْتَرُوا

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/5:106.md) — نَشْتَرِي

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [Tevbe 9:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/9:9.md) — اشْتَرَوْا

اشْتَرَوْا بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِهِ إِنَّهُمْ سَاءَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Onlar, Allah’ın ayetlerini az bir değere değişip O’nun yolundan alıkoydular. Gerçekten onların yapageldikleri şey ne kötüdür.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/9:111.md) — اشْتَرَى

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [Yusuf 12:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/12:20.md) — وَشَرَوْهُ

وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ دَرَاهِمَ مَعْدُودَةٍ وَكَانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ

Meal (IK): Onu, ucuz bir fiyata, birkaç dirheme sattılar. Onu yanlarında alıkoymak istemediler.

### [Yusuf 12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/12:21.md) — اشْتَرَاهُ

وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Nahl 16:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/16:95.md) — تَشْتَرُوا

وَلَا تَشْتَرُوا بِعَهْدِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا إِنَّمَا عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah’ın ahdini az bir pahaya değişmeyin. Eğer bilirseniz; Allah katında olan, sizin için daha hayırlıdır.

### [Lokman 31:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/ayet/31:6.md) — يَشْتَرِي

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا أُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): İnsanlar arasında bilgisizce Allah yolundan saptırmak için gerçeği boş sözlerle değişenler ve Allah yolunu alaya alanlar vardır. İşte horlayıcı azab onlar içindir.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والراء و و ا ي ء معهما
ش و ر، ر ش و، و ش ر، و ر ش، ش ر ي، ر ي ش، ر ش أ، ر أ ش، أ ش ر، أ ر ش مستعملات
شور:
المشارُ: المجتنى للعسل. شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً. وأشرتهُ، أشيره إشارة، واشترته أشتاره اشتياراً، قال الأعشى:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

من شُرت. وقال عديّ بن زيد:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ
من أشرتُ.
والشَّورةُ: الموضع الذي تُعسل فيه النَّحل، إذا دجنها.
والمشورةُ، مفعلة، اشتق من الإشارة؛ أشرت عليهم بكذا، ويقال مشورة.
والمُشيرةُ: الإصبع التي يقال لها السَّبابة.
والشّارة: الهيئةُ واللِّباسُ الحسن.
وخيلٌ شِيارٌ: أي: سمانٌ حِسانٌ.
والتَّشويرُ: التَّخجيل، شورتُ بفلان، وتشوَّر فلان.
والتَّشوير: أن تشوِّر الدابة، كيف مشوارها، أي: كيف سِيرتها، والفاعل: مشوِّر. وخيلٌ مشوَّرةٌ، ومشورة، إذا شِيرت، أي: ركضت، وشِرتُ الفرس: ركضته.
رشو:
الرَّشو: فعل الرَّشوة.. رشوته أرشوهُ رشواً. والمراشاةُ: المحاباةُ.
والرَّشاة نبات يشربُ لدواء المشدي. والرشاءُ، ممدود: رسنُ الدَّلو، والجميعُ: أرشيةُ، قال:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه
وأرشيةُ شجر الحنظلِ والبِطِّيخ وما يشبهه: سُيورهُ.
وشر:
الوشر: لغة في الأشر، وفي الحديث: "لعن الله الواشرة والموتشره".
الواشرة وهي الأشرة: تأشِرُ أسنانها، أي: تحززها لتصير أشر.
ورش:
الورشُ: تناول شيء من الطّعام تقول: ورشتُ أرِش ورشاً، إذا تناولت منه شيئاً.
والورشانُ: طائرٌ، والأنثى: ورشانةٌ، والجميع: ورشانٌ.
شري:
شري البرق في السّحاب يشرى شرى، إذا تفرق فيه.
وشرى يشري شِرى وشِراءً وهو شارٍ، إذا باع قال:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ
والمُشاراة: المُلاجَّةُ، وقد استشرى إذا لجّ.
والشَّرى: داءٌ يأخذ في الرَّجل، أحمرُ كهيئةِ الدِّرهم.. شري الرَّجلُ، وشري شرىً وهو شرٍ.
وشروى الشَّيء: مثله، وفلان شروى فُلان، أي: مثله، قالت الخنساء.
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما
وأشراءُ الحرمِ: نواحيه، واحدها: شرّى، مقصور.
والشَّري: شجرُ الحنظل، والشَّريان: من شجر الحنظل، والشِّريانُ: من شجر يتخذُ منه القِسي. وشرى: موضعٌ كثيرٌ الأسود: قال،
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ
وشراة: أرضٌ بالشّام، والنِّسبةُ إليها: شرويّ. وقومٌ شُراة: هم الخوارج.
واستشرت الأمور عليهم: أي: عظمت.
وشروى أبان: جبل.
ريش:
رشت السَّهم، أي: ركبت عليه الرِّيش. ورشتُ فلاناً، إذا قويته وأعنته على معاشهِ. وارتاش فلانٌ: حسُنت حالهُ. والرِّياش: اللَّباس الحسن والرِّيش: كسوةُ الطائر، الواحدة: ريشة.
رشأ:
الرَّشأُ، مهموز: الخشف، والجميع: أرشاء.
رأش:
رجلٌ رؤشوش: كثيرُ شعر الأذن، ورجلٌ وناقةٌ وجملٌ رأش، أي: كثير شعر الأذنين أيضاً.
اشر:
الأشرُ: المرح والبطر. ورجلٌ أشرٌ وأشران. وقوم أشارى.
أرش:
الأرشُ: دشةُ الجراحة. قال حماس: الأرش: ثمن الماء إذا ورد عليك قوم فلا تمكنهم من الماء حتى تأخذ الثَّمن.
والتأريش: التَّحريش، قال رؤبة:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.
وقال: "وما كنتُ ممن أرش الحرب بينهم"

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ش و ر**، **ر ش و**، **و ش ر**، **و ر ش**، **ش ر ي**، **ر ي ش**، **ر ش أ**، **ر أ ش**، **أ ش ر**، **أ ر ش** kullanımdadırlar.

**شور**:
**المشارُ**: bal için toplanmış olan (petek). **شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً**. Ve **أشرتهُ، أشيره إشارة**; ve **واشترته أشتاره اشتياراً**; **الأعشى** dedi ki:
كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي		ل خالط فاها وأرياً مُشوراً

**من شُرت**’ten.
Ve **عديّ بن زيد** dedi:
في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه		وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ

**من أشرتُ**’ten.
Ve **الشَّورةُ**: arının, onu (kovanı) kapladığı zaman, bal yaptığı yer.
Ve **المشورةُ**: **مفعلة** (kalıbında); **الإشارة**’dan türetilmiştir; **أشرت عليهم بكذا** (şöyle şöyle hususunda onlara işaret ettim); ve **مشورة** denilir.
Ve **المُشيرةُ**: kendisine **السَّبابة** denilen parmak.
Ve **الشّارة**: görünüş ve güzel elbise.
Ve **خيلٌ شِيارٌ**: yani: semiz, güzel.
Ve **التَّشويرُ**: utandırma; **شورتُ بفلان** (falanca ile onu utandırdım), ve **تشوَّر فلان** (falanca utandı).
Ve **التَّشوير**: biniti “şevr” etmen; onun **مشوارها**’sı nasıl, yani: gidişi nasıl; ve yapan: **مشوِّر**. Ve **خيلٌ مشوَّرةٌ** ve **مشورة**; **شِيرت** (şîr edildi) ise, yani: koşturuldu ise. Ve **شِرتُ الفرس**: onu koşturdum.

**رشو**:
**الرَّشو**: **الرَّشوة** fiilidir.. **رشوته أرشوهُ رشواً**. Ve **المراشاةُ**: kayırmadır.
Ve **الرَّشاة**: **المشدي** ilacına içilen bir bitkidir. Ve **الرشاءُ** (uzatmalı): kovanın ipi; çoğulu: **أرشيةُ**; dedi ki:
إني إذا ما القومُ كانوا أنجيه
واضطرب القومُ اضطراب الأرشيه

Ve **أرشيةُ** **شجر الحنظلِ** ve **البِطِّيخ** ve ona benzeyen şeylerin: kayışlarıdır.

**وشر**:
**الوشر**: **الأشر** hakkında bir lehçedir; ve hadiste: “Allah **الواشرة**’ye ve **الموتشره**’ye lanet etti.”
**الواشرة** ki o **الأشرة**’dir: dişlerini **تأشِرُ**, yani: onları çentikler; **أشر** olsun diye.

**ورش**:
**الورشُ**: yemekten bir şey almak; **ورشتُ أرِش ورشاً** dersin; ondan bir şey aldığın zaman.
Ve **الورشانُ**: bir kuştur; dişisi: **ورشانةٌ**; çoğulu: **ورشانٌ**.

**شري**:
**شري البرق في السّحاب يشرى شرى**: onda dağıldığı zaman.
Ve **شرى يشري شِرى وشِراءً وهو شارٍ**: sattığı zaman; dedi ki:
فلئِن فرزتُ من المنية والشِرى		فلقد أكونُ وأنت غير فـرورِ

Ve **المُشاراة**: çekişmedir; ve **استشرى**: inat edip direttiği zaman.
Ve **الشَّرى**: ayakta tutan bir hastalık; dirhem biçiminde kırmızıdır.. **شري الرَّجلُ**; ve **شري شرىً وهو شرٍ**.
Ve **شروى الشَّيء**: onun benzeri; ve falanca **شروى** falanca, yani: onun benzeri; **الخنساء** dedi:
أخوين كالصُقرين لم		يَرَ ناظرٌ شرواهما

Ve **أشراءُ الحرمِ**: onun çevreleridir; tekili: **شرّى**; kısaltılmış.
Ve **والشَّري**: **شجرُ الحنظل**’dir; ve **الشَّريان**: **شجر الحنظل**’den (bir tür); ve **الشِّريانُ**: kendisinden yaylar yapılan bir ağaçtandır. Ve **شرى**: aslanı çok olan bir yerdir; dedi ki:
أسودُ شرى لاقت أسودَ خفيفةٍ		تساقين سُمِّا كلُّهـنَّ خـوادِرُ

Ve **وشراة**: Şam’da bir arazidir; ona nisbet: **شرويّ**. Ve **قومٌ شُراة**: onlar Hâricîlerdir.
Ve **واستشرت الأمور عليهم**: yani: onlara büyüdü.
Ve **وشروى أبان**: bir dağdır.

**ريش**:
**رشت السَّهم**: yani: üzerine tüy taktın. Ve **رشتُ فلاناً**: onu güçlendirdiğim ve geçimi hususunda ona yardım ettiğim zaman. Ve **ارتاش فلانٌ**: hâli güzelleşti. Ve **الرِّياش**: güzel elbise; ve **الرِّيش**: kuşun örtüsüdür; teki: **ريشة**.

**رشأ**:
**الرَّشأُ** (hemzeli): yavru geyik; çoğulu: **أرشاء**.

**رأش**:
**رجلٌ رؤشوش**: kulak kılı çok olan. Ve bir erkek ve bir dişi deve ve bir erkek deve **رأش**: yani: kulak kılları çok olan da.

**اشر**:
**الأشرُ**: şenlik ve azgınlıktır. Ve bir adam **أشرٌ** ve **أشران**. Ve bir kavim **أشارى**.

**أرش**:
**الأرشُ**: yaranın diyeti. **حماس** dedi: **الأرش**: suyun bedelidir; sana bir kavim geldiğinde, bedeli alana kadar onlara suyu mümkün kılma.
Ve **التأريش**: kışkırtmadır; **رؤبة** dedi:
أصبحت من حرصٍ على التأريش.

Ve dedi: “Ve ben, aralarında savaşı **أرش** edenlerden değildim.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: شرى

الشِراءُ يمدّ ويقصر. يقال منه: شرَيْتُ الشيء أَشْرِيهِ شِراءً، إذا بعته وإذا اشتريته أيضاً وهو من الأضداد، قال الله تعالى: "ومِن الناس مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتغاءَ مَرضاةِ الله" أي يبيعها. وقال تعالى: "وشَرَوْهُ بثمنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعدودة" أي باعوه. ويجمع الشِرا على أَشْرِيَةٍ، وهو شاذٌّ لأن فِعَلاً لا يجمع على أَفْعِلَةٍ. والشَرْيُ بالتسكين: الحنظل. ويقال: لفلانٍ طعمان: أَرْيٌ وشَرْيٌ. والشَرْيُ أيضاً: شجر الحنظَل. الواحدة شَرْيَةٌ. والشَرْيَة: النخلة تنبُت من النواة. والشَرْيُ أيضاً: رُذالُ المال، مثل شَواهُ. وشَرِيَ البرقُ يَشْرَى شَرىً، إذا كثُر لمعانه. وقال:
أَصاحِ تَرى البَرْقَ لم يَغْتَمِضْ		يموت فُواقاً ويَشْرى فُواقـا
ومنه قولهم: شَرِيَ زمامُ الناقة، إذا كثُر اضطرابه. وشَرِيَ الفرسُ أيضاً في سيره واسْتَشْرَى، أي لَجَّ في سَنَنِهِ، فهو فرسٌ شَرِيٌّ وشَرِيَ الرجل واسْتَشْرى، إذا لَجّ في الأمر وشري جلده أيضاً من الشرى وهي خراج صغار لها لذع شديد والرجل شر. وشَرِيَ فلانٌ غضَباً، إذا استطار غضباً. وأَشْراءُ الحرم: نواحيه، الواحد شَرّى مقصور. قال الشاعر:
لُعِنَ الكواعبُ بعد يومِ وصَلْنَنـيبِشرى الفُراتِ وبعد يوم الجَوسَقِ
أبو عمرو: أَشْرَيْتُ الحوض وأَشْرَيْتُ الجَفْنَةَ، إذا ملأتهما. والشَرْيانُ والشِرْيانُ: شجرٌ يتَّخذ منه القسي. والشَِرْيانُ: واحد الشَرايِيِن، وهي العروق النابضة، ومنبِتها من القلب. وشَرْوى الشيء: مِثلُه. والمُشْتَري: نجمٌ.

##### Türkçe

**الشِراءُ** uzatılır ve kısaltılır. Ondan şöyle denir: **شرَيْتُ** **الشيء** **أَشْرِيهِ** **شِراءً**; onu sattığımda da, onu satın aldığımda da; o, zıt anlamlılardandır. Allah Teâlâ dedi: “**ومِن الناس مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتغاءَ مَرضاةِ الله**” yani onu satar. Ve Teâlâ dedi: “**وشَرَوْهُ بثمنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعدودة**” yani onu sattılar. Ve **الشِرا** **أَشْرِيَةٍ** üzerine çoğul yapılır; ve o şâzdır; çünkü **فِعَلاً** **أَفْعِلَةٍ** üzerine çoğul yapılmaz. Ve sükûn ile **الشَرْيُ**: **الحنظل**’dir. Ve denir: falanın iki tadı vardır: **أَرْيٌ** ve **شَرْيٌ**. Ve **الشَرْيُ** ayrıca: **الحنظَل** ağacıdır. Bir tanesi **شَرْيَةٌ**’dir. Ve **الشَرْيَة**: çekirdekten biten hurma ağacıdır. Ve **الشَرْيُ** ayrıca: malın döküntüsü/rezili; **شَواهُ** gibi. Ve **شَرِيَ** şimşek **يَشْرَى** **شَرىً**; parıltısı çoğaldığında. Ve dedi:
أَصاحِ تَرى البَرْقَ لم يَغْتَمِضْ		يموت فُواقاً ويَشْرى فُواقـا

Ve ondandır onların sözü: devenin yuları **شَرِيَ**; çalkantısı çoğaldığında. Ve at da yürüyüşünde **شَرِيَ** ve **اسْتَشْرَى**; yani gidiş tarzında inatla sürdürdü; o hâlde o, **شَرِيٌّ** bir attır. Ve adam **شَرِيَ** ve **اسْتَشْرَى**; işte inatla direttğinde. Ve derisi de **شَرِيَ**; **الشرى**’dan dolayı; o, küçük çıbanlardır; onun için şiddetli bir yakıcılık vardır; ve adam **شر**’dir. Ve falan öfkeden **شَرِيَ**; öfkesi saçılıp yayıldığında. Ve **أَشْراءُ الحرم**: onun tarafları/yöreleridir; bir tanesi kısaltılmış olarak **شَرّى**’dır. Şair dedi:
لُعِنَ الكواعبُ بعد يومِ وصَلْنَنـيبِشرى الفُراتِ وبعد يوم الجَوسَقِ

Ebû Amr: **أَشْرَيْتُ** havuzu ve **أَشْرَيْتُ** **الجَفْنَةَ**; ikisini doldurduğumda. Ve **الشَرْيانُ** ve **الشِرْيانُ**: ondan yayların yapıldığı bir ağaçtır. Ve **الشَِرْيانُ**: **الشَرايِيِن**’in bir tanesidir; ve onlar nabız atan damarlardır; ve bitiş yeri kalptendir. Ve **شَرْوى** şey: onun benzeri. Ve **المُشْتَري**: bir yıldızdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: شرى

ش ر ( و ا ي ء )
شرى ، شار ، وشر ، ورش ، رشا ، راش ، أرش ، أشر .
شري : قال الليث : شَرِيَ البرقُ يَشْرَى ، إذا تَفَرَّقَ في وَجْهِ الغَيْم .
وقال غيره : شَرِيَ البرق يَشْرَى ، إذا تَتَابَعَ لمعَانُه ، واسْتشرى مثله ، ومن هذا يُقال للرجل إذا تَمَادَى في غَيِّه وفساده : شرِيَ شَرًى .
واسْتَشرَى فلانٌ في الغيّ إذا لجَّ فيه ، والمُشارَاة : المُلاَجَّة ، يقال : هو يُشارِي فلاناً ، أي يُلاَجُّه .
وقال الليث : الشري : داءٌ يأخُذُ في الرِّجْل أحمر كهيئة الدراهم ، والفعل شرَى الرّجل ، وشرى جلْدُه شرىً وهو شر . وأَشراءُ الحرم : نواحيه ، والواحد شرًى ، وشرى الفرات : ناحِيَتُه .
وقال الشاعر :
لُعِنَ الكواعبُ بَعْد يوم وصَلْنَنِي
بشرى الفُراتِ وبعد يوم الْجَوسَقِ
ويقال للشجعان : ما هُمْ إلاَّ أُسود الشرَى .
قال بعضهم : شرًى : مَأْسَدَةٌ بعينها ، وقيل : شرَى الفُرات وناحيته ، وبه غياضٌ وآجام . وقال الشاعر :
أُسودُ شرًى لاقتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ
واسْتَشرَتْ أمورٌ بينهم : تَفاقَمَتْ وعظمت .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الْحَنْظَلُ : هو الشرْيُ ، واحدته شرْيَة .
قال رؤبة :
في الزَّرْبِ لو يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أَشرَى حوضَه : مَلأَهُ ، وأَشرَى جِفانَه ، إذا ملأَها للضِّيفان ، وأنشد :
ونَشْرِي الجِفانَ ونَقْرِي النَّزِيلاَ
أبو عبيد : الشَّرْيَانُ من الشجر : الذي يُتَّخَذُ منه القِسِيّ ، ويقال : شِرْيان بكَسْرِ الشين .
وأخبرني المنذريّ ، عن المبرِّد ، أنه قال النَّبْعُ والشوْحَطُ ، والشّرْيَان : شجرة
واحدة ، ولكنها تختلف أسماؤها ، وتكرم مَنَابِتُها ؛ فما كان منها في قُلَّةِ الجبل فهو النَّبع ، وما كان في سفحه فهو الشّريان ، وما كان في الحضيض فهو الشوْحَط .
والشِّريانات : عُروقٌ رِقاقٌ في جسد الإنسان .
أبو سَعيد ، يقال : هذا شرْوَاهٌ وشَرِيَّةٌ ، أي مِثْلُه ، وأنشد .
وتَرَى مَالِكاً يقولُ أَلاَ تُبْ
صِرُ في مَالكٍ لهذا شرِيّاً
وفي حديث أُمِّ زَرْع أنَّها قالت : طَلَّقَني أبو زرع ، فَنَكَحْتُ بعده رجلاً سَرِيّاً ، رَكِبَ شرِيّاً ، وأَخَذَ خَطِّيّاً ، وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً شرِيّاً .
قال أبو عُبيد : أَرَادت بقولها : رَكِبَ شَرِيّاً ، أَيْ فرساً يَسْتَشْرِي في سَيْره . أي يَلِجُّ ويَمْضي فيه بلا فُتور ولا انْكسار ، ومن هذا يقال للرجل إذا لَجَّ في الأَمر : قد شَرِيَ فيه ، واسْتَشْرَى .
وقال غيره : شَرِيَتْ عينُه بالدَّمع ، أي لَجَّتْ وتابعت الهَملان .
وقال الأصمعيّ : إبِلٌ شرَاةٌ وسراةٌ ، إذا كانت خِيارَا .
وقال ذو الرمة :
يَذُبُّ الْقَصايَا عن شَرَاةٍ كَأَنَّمَا
جَماهيرُ تَحْتَ الْمُدْجِنَات الْهَوَاضِبِ
ويقال لِزِمام النَّاقَة إذا تَتَابع حركاته لتَحْرِيكها رأسها في عَدْوِها : قد شرِيَ زِمَامُها ، يشرَى شَرًى .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشِّرْيان : الشقّ ، وهو الثَّتُّ ، وجمعه ثُتُوت .
قال : وسأَلْته عن قوله عليه السلام في شريكه : ( لا يُشَارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي فقال : لا يشارِي من الشر . قلت : كأَنَّه أَراد لا يشارّ ، فقلب إحدى الرّاءيْن ياءً . ولا يُماري : لا يخَاصِمُ في شيءٍ له فيه مَنْفَعَه . وقوله : ( ولا يُدارِي ) ، أي لا يَدْفَع ذا الحق عن حَقِّه ، وقيل : لا يشاري : لا يلاجّ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : شَرَيْتُ بمعنى بِعْتُ ، وشَرَيْتُ أي اشْتَرَيْت . وقال الله : ( وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ ) ( البقرة : 102 ) .
قال الفراء : معناه ، بِئْسَ ما باعُوا به أَنْفُسَهُمْ . قال : وللعرب في شَرَوْا واشْتَرَوْا مَذْهبان : فالأكثر منهما : أَنَّ ( شَرَوْا ) ، بَاعُوا ، و ( اشْتَرَوْا ) : ابتاعوا ؛ وربما جعلوهما بمعنى بَاعوا . والشَّراة : الْخوارِج ، سَمَّوْا أنفسهم شُراةً ؛ لأنَّهم أرادوا أَنَّهم باعوا أَنفسهم لله ، والواحد شارٍ ، وشَرَى نفسه شِرًى ، إذا باعها .
وقال الشاعر :
فَلَئِنْ فَرَرْتُ من الْمَنِيَّةِ والشِّرَى
والشِّرى : يكون بَيْعاً واشْتِراءً .
والشَّارِي : الْبَائِع ، والشَّارِي أيضاً : الْمُشْتَري .
وقال الليث : شَرَاة : أَرْض ، والنِّسْبَة إليهم شَرَوِيّ .
أبو تراب : سمِعت السُّلَمِيّ يقول : أَشْرَيْتُ بين القَوْم وأَغْرَيت ، وأَشْرَيْتُه به فَشَرِيَ ، مثل أَغْرَيْتُه به فَغَرِيَ .
ابن هانىء : يقال : لحاهُ الله وشَرَاه .
وقال اللحيانيّ : شَراهُ الله وعَظَاه وأَوْرَمُه وأَرْغَمَه .
وشَرَوْى : اسم جَبَلٍ بعَيْنه .
شير شور : أبو زيد ، يقال اسْتَشَارَ أَمْرَه ، إذا تَبَيَّنَ واسْتَنَارُ .
ثعلب ، عن سلمَة ، عن الفراء : يقال : شَارَ الرَّجل ، إذا حَسُنَ وَجْهُه ، وراش ، إذا اسْتَغْنَى .
الأصمعيّ : شَارَ الدّابة وهو يَشُورُها شَوْراً ، إذا عَرَضَها ، ويقال للمكان الذي يشَوَّرُ فيه الدَّوابّ : الْمِشْوَار . ويقال : اشْتَارت الإبِل ، إذا لبِسَها شيءٌ من السِّمَن . ويقال : جاءت الإبِلُ شِيَاراً ، أي سِماناً حِسَاناً .
وقال عمرو بن معد يكرب :
أَعَبَّاسُ لو كانَتْ شِياراً جِيَادُنَا
بِتَثْلِيثَ مَا نَاصَبْتَ بعدي الأحَامِسَا
ويقال : ما أَحْسَنَ شَوَارَ الرَّجُل وشَارَتَه يعني لِبَاسَه وهَيئته .
ويقال : شَارَ العسلَ يَشُوره شَوْراً ومشارَةً ، وذلك إذا اجْتَناه وأَخذَه .
أبو عُبيد : شرْتُ الْعَسَلَ ، أَخَذتُه من مَوْضعه .
وقال الأعشى :
كَأَنَّ جَنِيّاً من الزَّنْجبيل باتَ بِفِيها وأَرْياً مَشورَا
شَمِر : شرتُ العسلَ واشتَرْتُه وأَشَرْتُه ، قال : وقال أبو عَمْرو : يقال : أَشِرْني على العَسَل ، أي أَعِنِّي على جَنَاه ، كما تقول : أَعْكِمْنِي ، وأنشد قولَ عدِيّ بن زَيْد :
في سَمَاعٍ يَأْذَنُ الشيْخُ لَهُ
وحَديثٍ مثْلِ مَاذِيَ مُشارِ
قال : مُشارٌ ، قَدْ أُعِينَ على أَخْذه .
الأصمعيّ : أشارَ الرَّجل يُشيرُ إشارة ، إذا أَوْمى بيديه ، وأَشَارَ يُشيرُ ، إذا ما وَجَّهَ الرَّأْي . ويقال : فلانٌ جَيِّدُ الْمَشورَة .
وقال ابن السكيت : هو جَيِّدُ الْمَشورَةِ ، والْمَشْوَرَة : لُغَتان .
وقال الفراء : الْمَشُورَةُ : أَصْلُها مَشوَرَة ، ثم نُقِلت إلى مَشُورَة .
يقال : فلان حسن الشارَة والشَّوْرَة ، إذا كان حَسَنَ الهيئة ، وفلان حسنُ الشوْرَة ، أي حَسَنُ اللِّباس .
ويقال : فلان حسنُ المِشوار ، وليس بفلان مِشوار ، أي مَنْظَر .
وقال الأصمعيّ : حَسَنُ المِشوَار ، أي مُجَرَّبه حسَنٌ حينَ تُجرِّبُهُ . ويقال لمتاع البيت : الشَّوارُ ، والشِّوار والشُّوار ، وكذلك الشَّوار والشِّوارُ لمتاع الرَّحل . وتقول : شوَّرْتُ إليه بيدي ، وأشرت إليه ، أي لَوَّحْتُ إليه ، وأَلَحْتُ أيضاً .
ويقال : شرْتُ الدَّابة والأَمَةَ أَشورهما شَوْراً إذا قلبتهما ، وكذلك شوّرتهما وأشرتُهما ، وهي قليلة ، وإنه لَصَيِّرٌ شيِّر ، أي حَسَن الصّورة والشِّوْرَة .
أبو عبيد عن أبي زيد : أَبْدَى اللَّهُ شوَارَه ، يعني مذاكيره . ويقال : في مَثل : ( أَشوَارَ عَروس تَرَى )
اللِّحياني : شوَّرت بالرجل ، إذا خجُلْته ، وقد تَشوَّر الرجلُ . والشَّوَار : الفَرْج ، وشَوارُ المرأة : فَرْجُها .
الليث : الشَّورَةُ : الموضعُ الذي يُعسّل فيه النحلُ إذا دَحَتْها . قال : والمَشوَرةُ : مَفْعلة ، اشتُقّ من الإشارة ، ويقال : مَشُورَة قال : والمُشيرَةُ هي الإصْبع التي يقال لها : السَّبّابَة ، ويقال : ما أحسن شِوار الرجل وشارَته وشِيارَه يعني لِباسه وهيئته وحُسْنَه . وقصيدة شيِّرةٌ ، أي حسناء . وشيء مَشور ، أي مَزَيَّن ، وأنشد :
كأَنَّ الجرادَ يُغَنِّينَه
يُبَاغِمْنَ ظَبْيَ الأَنيسِ المشورَا
قال : والتشوير : أَنْ تُشَوِّرَ الدَّابة ، تَنْظُر كيف مِشْوَارها أي كيف سِيرتُها ، والمشوار : ما أَبْقَت الدَّابة من عَلَفها .
قال الخليل : سألتُ أَبا الدُّقَيْشِ عنه ، فقلت نِشوار أو مِشوار ؟ فقال : نِشوار ، وزعم أنه فارسي .
أبو عبيد عن الأمَوِيّ : المسْتَشير : الفَحْلُ الذي يَعْرِفُ الحائِلَ من غيرها ، وأنشد :
أَقْرَعْتُها كلّ مُسْتَشير
وكلَّ بَكْرٍ دَاعِرٍ مِئْشِير
أبو عمرو : المستشير السَّمين ، وكذلك المستَشيط .
أبو سَعِيد : يقال : فلانُ وزيرُ فلان وشَيِّره ، أي مُشَاوِرُه ، وجمعه شُوراء .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّورَة : الجمالُ الرائع ، والشوْرَةُ : الخَجْلَة : والشيِّرُ : الجميلُ .
وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) رأى امرأةً شَيِّرَةً ، عليها مَنَاجِد ، أي جميلة .
أبو عمرو : الشيارُ : يوم السبت .
ويقال للسَّبَّابَتَيْن : المْشيرتان .
شمِر ، عن الفراء : إنَّه لحسَنُ الصُّورة والشُّورة في الهَيئة ، وإنه لَحَسَنُ الشوْرَة والشوَارِ وأَخَذَ شَوْرَةُ وشَوَارَه ، أي زِينَته ، قال : وشرْتُه : زَيَّنْتُه ، فهو مَشور .
رشا : قال الليث : الرَّشو ، فعل الرِّشْوة ، تقول : رَشَوْتُه ، والمراشاة المحاباة .
وأخبرني المنذريّ عن أبي العبّاس أنه قال : الرِّشوة مأخوذة من رَشا الفرخُ ، إذا مَدَّ رأسه إلى أمّه لتزقُهُ .
وقال الليث : الرَّشاةُ ، نبات يشرب لدواء المشيّ .
أبو عبيد : الرَّشاءُ من أولاد الظباء الذي قد تحرَّك وتمشّى .
قال : والرِّشاء : رسن الدلو .
أبو عُبيد : عن الكِسائيّ : الرِّشاء الحبل ، يقال منه : أرشيتُ الدلو ، إذا جعلتَ لها حَبْلاً .
قال : وقال الأصمعيّ : إذا امتدَّتْ أغصان الحنظل قيل : قد أرْشت ، أي صارت كالأرْشية ، وهي الحِبال .
وقال أبو عمرو : استْرشَى ما في الضرْع واستوْشى ما فيه ، إذا أخرجه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : أرشى الرجل ، إذا حك خَوْرَان الفَصيل ليَعْدُو .
ويقال للفصيل : الرَّشِيّ .
ويقال : رُشوة ورِشوة ، وقد رشاه رِشوةً ، وارتشى منه رِشوة ، إذا أخذها ، وجمعها الرُّشَا .
أرش : قال الليث : الأَرش : دِيَة الجراحَة ، والتأريش : التحريش .
وقال رُؤْبة :
أصبحتُ من حرصٍ على التأريش
وقال :
أصْبِحْ فما من بشر مأروش
قوله : ( أصْبِحْ ) يقول : تأمَّل وانظر وأبصرْ حتى تعقل ، فما من بشر مأروش . يقول : إِنْ عِرْضي صحيح لا عَيْب فيه ، والمأروش : المخدوش .
وقال ابن الأعرابيّ : انتظر حتى تعقل ، فليس لك عندنا أرش إلا الأسنّة ، يقول : لا نقتل إنساناً فَنَدِيه أبداً . قال : والأرْش الدِّية .
شَمِر عن أبي نهشل وصاحبه : الأرش : الرِّشوة ، ولم يعرفاه في أرش الجراحات .
وقال غيرهما : الأرش ثمن الجراحات كالشّجة ونحوها .
وقال ابن شُميل : يقال : ائترش من فلان حُمَاشتك يا فلان ، أي خذ أرشها ، وقد ائترش للخُماشة ، واستسلم للقصاص .
قلت : وأصل الأرش الخدْش ، ثم قيل لما يؤخذ ديةً لها : أرش ، وأهل الحجاز يسمّونه النّذْر ، وكذلك عُقْر المرأة ما يؤخذ من الواطيء ثمناً لبُضْعِها ، وأصلُه من العَقْر ، كأنه عَقَرها حين وطِئها وهي بِكْرٌ ، فافترعها ودمَّاها ، فقيل لما يؤخذ بسبب العَقْر : عُقْر .
وقال القُتَبيّ : يقال لما يدفع بين السَّلامة
والعَيْب في السِّلعة : أَرْش ، لأنْ المبتاع للثوب على أنّه صحيح إذا وقف فيه على خَرْق أو عيب وقع بينه ، وبين البائع أَرش ، أي خصومة واختلاف ، من قولك : أرَّشت بين الرجلين ، إذا أغريتَ أحدهما بالآخر ، وأوقعت بينهما الشرَّ ، فسمي ما نقص العيبُ الثوبَ أرْشاً إذا كان سبباً للأرش .
ورش : قال الليث : الوَرْش : تناول شيء من الطعام ، تقول : وَرَشتُ أَرِشُ وَرْشاً ؛ إذا تناولتَ منه شيئاً ، ويقال للذي يدخل على قوم يَطْعمون ليُصيب من طعامهم : وارش . وللذي يدخل عليهم وهم شَرْب : واغل .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيْد : وَرَشتُ شيئاً من الطعام أَرِشُ وَرْشاً ؛ إذا تناولت قليلاً من الطعام . والوَرَشان : طائر وجمعه وِرْشان ، والأنثى وَرَشَانة .
أبو عَمرْو : الوَرِش النشيط وقد وَرِش وَرَشاً ، وأنشد :
يَتْبَعْنَ زَيّافاً إذا زِفْنَ نجا
باتَ يُبَارِي وَرِشَاتٍ كالْقَطَا
إذا اشتكَيْنَ بُعْدَ مَمْشاهُ اجْتَزَى
منهُنّ فاستوفَى برحْبٍ وعدا
أي زاد . اجتزى منهن ، من الجزاء قال : ورجل وَرِش : نشيط .
أبو زَيْدٌ : يقال : لا تَرِش عليّ يا فلان ، أي لا تعرِضْ لي في كلامي فتقطعه عليّ .
روش ريش : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرَّوش : الأكل الكثير ، والورْش الأكل القليل ، قال : والرائش الذي يُسَدِّي بين الراشي والمرتشي .
وقول الله جلّ وعزْ : ( وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ) ( الأعراف : 26 ) وقرىءَ ( وَرِياشاً ) . أخبرني المنذريّ عن الحُسين بن فَهْم ، عن محمد بن سلاّم ، قال : سمعت سلاماً أبا المنذر القاري يقول : الرِّيش الزينة ، والرِّياش كلّ اللباس ، قال : فسألتُ يونس فقال : لم يقل شيئاً ، هما سَوَاء ، وسأل جماعةً من الأعراب ، فقالوا كما قال .
قال أبو الفضل : أراه يعني كما قال أبو المنذر .
قال : وأخبرني الحرّانيّ : أنه سمع ابن السِّكّيت : يقول : الرِّيش جمع ريشة ، والرَّيْش مصدر راش مهمة يريشه رَيْشاً ، إذا ركّب عليه الرِّيش .
وقال القُتَيْبِيّ : الرِّيش والرِّياش واحد ، وهما ما ظهر من اللباس ، وريش الطائر ما ستره الله تعالى به .
وقال ابن السّكّيت : قالت بنو كلاب : الرياش هو الأثاث من المتاع ، ما كان من لباسٍ أو حشوٍ من فراش أو وِثار . والرِّيش المتاع والأموال أيضاً ، وقد يكون في الثياب دون المال ، وراشه الله ، أي
نعشه بريشه . وإنه لحسن الريش ، أي الثياب ، والرّياش القِشَرِ .
الليث ، يقال : ارتاش فَلان ، إذا حَسُنَت حالتُه ، قال : ورِشتُ فلاناً ؛ إذا قوّيتَه وأعنْتَه على مَعَاشه .
وقال غيره : الرَّاشي الذي يرشو الحاكم ليحكم له على خَصْمِه ، إمّا أن يحيفَ فيحكُمَ بخلاف الحقّ ، وإمّا أن يؤخر الحاكم إمضاء الحكم حتى يرشوَه صاحبُ الحق شيئاً ، فيحكم له حينئذ بحقّه ، والحاكم جائر في كلا الوجهين ، والرّاشي في أحد الوجهين معذور . وإذا أخذ الحاكم الرِّشوة فهو مرتشٍ ، وقد ارتشى . والرائش الذي يتردّد بينهما في المصانعة فيريش المرتشَى من مال الراشي . وكل من أنلْتَه خيراً فقد رِشتَه . والرائِش الحميريّ مَلك من ملوك حِمْير ، كان غزا قوماً فغنِم غنائم كثيرة ، وراش أهل بيته حتى أغناهم .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : راش فلان صَدِيقه يَريشه رَيشاً إذا جمع الرِّيشَ ، وهو المالُ والأثاث . ويقال : كلاء رَيْشٌ ورَيّش ، وله رِيش ؛ وذلك إذا كثر ورَقَّ ، وكان عليه زَغبة من زِفَ ، وتلك الزَّغَبة يقال لها : النَّسَال .
ويقال : رمح راشٌ خَوَّار ضَعِيف ، وجملٌ راش الظَّهر : ضعيف . ورجل راشٌ : ضعيف .
وشر أشر : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه لعن الواشرة والمؤتشِرة .
قال أبو عُبَيد : الوَاشرة : المرأة التي تَشِر أسنانها ، وذلك أنها تفلِّجُها وتُحَدِّدها حتى يكون لها أُشُر ؛ والأُشر تحدُّد ورقّة في أطراف الأسنان ، ومنه قيل : ( ثَغْرٌ مُؤَشّر ) ، وإنما يكون ذلك في أسنان الأحداث ، تفعله المرأة الكبيرة ، تتشبّه بأولئك ، ومنه المثل السائر : ( أَعْيَيْتَنِي بأُشُر ، فكيف أرجوك بِدُرْدُر ) ، وذلك أنّ رجلاً كان له ابن من امرأةٍ كَبِرت ، فأخذ ابنه يوماً منها يُرَقِّصُه ، ويقول : يا حبذا دُرْدُرك فعمِدت أمّه الحمقاء إلى حجر فهتَمتْ أسنَانها ، ثم تعرَّضت لزوجها ، فقال لها حينئذ : ( أَعْيَيْتِنِي بأُشر فكيف بِدَرْدُر )
وقال ابن السّكِّيت : يقال للمنشار الذي يُقطع به الخشب : ميشار وجمعه مواشير ، من وَشَرْت أشر ، ومئشار وجمعه مآشير من أشرْتُ آشِرُ ، وأنشد :
أَناشرَ لا زالَت يمينك آشِرَهْ
قالوا : أرادت لا زالت يمينك مأشورة كما قال الله جل وعز : ( خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ ) ( الطارق : 6 ) ، أي مدفوق . 5
والأَشَر المَرح والبَطَر ، ورجل أَشِر وأشْرَان ، وقوم أَشَارَى وأُشارَى ، وامرأة مِئْشير بغير هاء ، مثل الرجل ، وحَرَّة شَوْرَانِ معروفة في بلاد العرب .

##### Türkçe

ش ر ( **و ا ي ء** )
**شرى** , **شار** , **وشر** , **ورش** , **رشا** , **راش** , **أرش** , **أشر** .
**شري** : Leys dedi: **شَرِيَ البرقُ يَشْرَى**; şimşek bulutun yüzünde dağılıp ayrıldığında.
Ve başkası dedi: **شَرِيَ البرق يَشْرَى**; parıltısı ardı ardına geldiğinde; **واسْتشرى** da bunun gibidir. Ve bundan, adam için azgınlığında ve bozgunculuğunda ileri gidip sürdürdüğünde şöyle denir: **شرِيَ شَرًى**.
Ve **اسْتَشرَى** falan, azgınlıkta, onda inatla ısrar ettiğinde; ve **المُشارَاة**: inatlaşma; denir ki: **هو يُشارِي فلاناً**; yani ona inatla çekişir.
Leys dedi: **الشري**: bacakta tutan, dirhem biçimi gibi kırmızı bir hastalıktır; fiil: **شرَى** adam(ın bacağı), ve derisi **شرىً** ile **شر** olur. Ve **أَشراءُ الحرم**: onun taraflarıdır; teki **شرًى**; ve **شرى الفرات**: onun tarafıdır.
Şair dedi:
لُعِنَ الكواعبُ بَعْد يوم وصَلْنَنِي
بشرى الفُراتِ وبعد يوم الْجَوسَقِ
Ve yiğitlere denir: onlar ancak **أُسود الشرَى**’dır.
Bazıları dedi: **شرًى**: bizzat bir aslanlık (aslan yatağı)dır; ve denildi: **شرَى الفُرات** ve onun tarafı; ve onda koruluklar ve sazlıklar vardır. Şair dedi:
أُسودُ شرًى لاقتْ أُسُودَ خَفِيَّةٍ
Ve **واسْتَشرَتْ** işler aralarında: kabardı ve büyüdü.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الْحَنْظَلُ**: o **الشرْيُ**’dir; tekili **شرْيَة**.
Rü’be dedi:
في الزَّرْبِ لو يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَشرَى** havuzunu: onu doldurdu; ve **أَشرَى** çanaklarını, misafirler için onları doldurduğunda; ve okudu:
ونَشْرِي الجِفانَ ونَقْرِي النَّزِيلاَ
Ebû Ubeyd: **الشَّرْيَانُ** ağaçtan: ondan yayların yapıldığı şeydir; ve denir: **شِرْيان** şînin kesresiyle.
Ve bana Münzirî, Müberred’den haber verdi: o dedi ki: **النَّبْعُ** ve **الشوْحَطُ** ve **الشّرْيَان**: tek bir ağaçtır; fakat adları farklılaşır ve bitiş yerleri değerli olur; ondan dağ tepesinde olan **النَّبع**’dır; yamacında olan **الشّريان**’dır; çukurda olan **الشوْحَط**’tır.
Ve **الشِّريانات**: insan bedeninde ince damarlar(=ince uruklar)dır.
Ebû Sa‘îd: denir: bu **شرْوَاهٌ** ve **شَرِيَّةٌ**; yani onun benzeri; ve okudu.
وتَرَى مَالِكاً يقولُ أَلاَ تُبْ
صِرُ في مَالكٍ لهذا شرِيّاً
Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: onun dediği (rivayet olunur): Ebû Zer‘ beni boşadı; sonra ondan sonra **رجلاً سَرِيّاً** ile evlendim; **رَكِبَ شرِيّاً**; ve **أَخَذَ خَطِّيّاً**; ve üzerime **نَعَماً شرِيّاً** rahat bıraktı.
Ebû Ubeyd dedi: onun sözüyle muradı: **رَكِبَ شَرِيّاً**; yani yürüyüşünde **يَسْتَشْرِي** olan bir at; yani inatla sürer ve onda gevşeme ve kırılma olmaksızın gider. Ve bundan, adam için işte inatla ısrar ettiğinde denir: onda **شَرِيَ** oldu ve **اسْتَشْرَى**.
Ve başkası dedi: **شَرِيَتْ** gözü yaşla; yani inatla sürdürdü ve akmayı ardı ardına getirdi.
Asmaî dedi: **إبِلٌ شرَاةٌ وسراةٌ**; seçkin olduklarında.
Zü’r-Rumme dedi:
يَذُبُّ الْقَصايَا عن شَرَاةٍ كَأَنَّمَا
جَماهيرُ تَحْتَ الْمُدْجِنَات الْهَوَاضِبِ
Ve devenin yuları için, onun başını koşturmasında hareketleri ardı ardına geldiğinde denir: yuları **شرِيَ** oldu; **يشرَى شَرًى**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشِّرْيان**: yarıktır; o **الثَّتُّ**’tür; çoğulu **ثُتُوت**.
Dedi: ve ona, onun (aleyhisselâm) ortağı hakkında sözünü sordum: ( **لا يُشَارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي** ) dedi; o da dedi ki: **لا يشارِي** şerden (dolayı) olmaz. Dedim: sanki **لا يشارّ** murad etti; sonra iki **الرّاءيْن**’den birini **ياءً**’ya çevirdi. Ve **ولا يُماري**: kendisine fayda olan bir şeyde çekişmez. Ve sözü: ( **ولا يُدارِي** ), yani hak sahibini hakkından geri çevirmez; ve denildi: **لا يشاري**: inatlaşmaz.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شَرَيْتُ** “sattım” manasındadır; ve **شَرَيْتُ** yani “satın aldım”. Ve Allah dedi: ( **وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ** ) ( **البقرة : 102** ).
Ferrâ dedi: manası: nefislerini onunla ne kötü sattılar. Dedi: Arapların **شَرَوْا** ve **اشْتَرَوْا** hakkında iki yolu vardır: ikisinin çoğu: **( شَرَوْا )** sattılar, ve **( اشْتَرَوْا )** satın aldılar; bazen ikisini de “sattılar” manasında yaparlar. Ve **الشَّراة**: Hâricîlerdir; kendilerini **شُراةً** diye adlandırdılar; çünkü nefislerini Allah’a sattıklarını murad ettiler; teki **شارٍ**; ve nefsi **شِرًى** ile **شَرَى** eder, onu sattığında.
Şair dedi:
فَلَئِنْ فَرَرْتُ من الْمَنِيَّةِ والشِّرَى
Ve **الشِّرى**: satış ve satın alma olur.
Ve **الشَّارِي**: satıcıdır; ve **الشَّارِي** ayrıca: alıcıdır.
Leys dedi: **شَرَاة**: bir arazidir; onlara nisbet **شَرَوِيّ**.
Ebû Turâb: Sulemî’yi şöyle derken işittim: kavim arasında **أَشْرَيْتُ** ve **أَغْرَيت**; ve onu onunla **أَشْرَيْتُ** de o **فَشَرِيَ**; tıpkı onu onunla **أَغْرَيْتُ** de o **فَغَرِيَ** gibi.
İbn Hânî’: denir: Allah onu sakalını (yakasını) alsın ve **شَرَاه**.
Lihyânî dedi: Allah onu **شَراهُ** ve **عَظَاه** ve **أَوْرَمُه** ve **أَرْغَمَه**.
Ve **شَرَوْى**: bizzat bir dağın adıdır.
**شير شور** : Ebû Zeyd: denir: **اسْتَشَارَ أَمْرَه**; işi açıklığa kavuştuğunda ve aydınlandığında.
Sa‘leb, Selame’den, Ferrâ’dan: denir: adam **شَارَ**; yüzü güzelleştiğinde; ve **راش**; zenginleştiğinde.
Asmaî: **شَارَ** biniti, onu **يَشُورُها شَوْراً**; onu arz ettiğinde; ve binitlerin arz edildiği yere **الْمِشْوَار** denir. Ve denir: develer **اشْتَارت**; onlara semizlikten bir şey giydiğinde (semirdiklerinde). Ve denir: develer **شِيَاراً** geldi; yani semiz, güzel.
Amr b. Ma‘dîkerib dedi:
أَعَبَّاسُ لو كانَتْ شِياراً جِيَادُنَا
بِتَثْلِيثَ مَا نَاصَبْتَ بعدي الأحَامِسَا
Ve denir: adamın **شَوَارَ**ı ve **شَارَتَه** ne güzel; yani elbisesini ve heyetini.
Ve denir: balı **شَارَ**; onu **يَشُوره شَوْراً ومشارَةً**; bu, onu topladığında ve aldığında.
Ebû Ubeyd: balı **شرْتُ**; onu yerinden aldım.
A‘şâ dedi:
كَأَنَّ جَنِيّاً من الزَّنْجبيل باتَ بِفِيها وأَرْياً مَشورَا
Şemmir: balı **شرتُ** ve **اشتَرْتُه** ve **أَشَرْتُه**; dedi: Ebû Amr dedi: denir: bal üzerine bana **أَشِرْني**; yani onun toplanmasında bana yardım et; tıpkı “bana **أَعْكِمْنِي**” dediğin gibi. Ve ‘Adî b. Zeyd’in sözünü okudu:
في سَمَاعٍ يَأْذَنُ الشيْخُ لَهُ
وحَديثٍ مثْلِ مَاذِيَ مُشارِ
Dedi: **مُشارٌ**; alınmasına yardım edilmiş.
Asmaî: adam **أشارَ**; **يُشيرُ إشارة**; elleriyle işaret ettiğinde; ve **أَشَارَ يُشيرُ**; görüşü yönelttiğinde. Ve denir: falan **جَيِّدُ الْمَشورَة**.
İbnü’s-Sikkît dedi: o **جَيِّدُ الْمَشورَةِ**’dir; ve **الْمَشْوَرَة**: iki lugattır.
Ferrâ dedi: **الْمَشُورَةُ**: aslı **مَشوَرَة**’dir; sonra **مَشُورَة**’ye nakledildi.
Denir: falan **حسن الشارَة والشَّوْرَة**; heyeti güzel olduğunda; ve falan **حسنُ الشوْرَة**; yani elbisesi güzel.
Ve denir: falan **حسنُ المِشوار**; ve falan **مِشوار** değildir; yani görünüş.
Asmaî dedi: **حَسَنُ المِشوَار**; yani onu denediğinde denenmişi güzeldir. Ve ev eşyasına **الشَّوارُ** denir; ve **الشِّوار** ve **الشُّوار**; ve aynı şekilde binek eşyasına **الشَّوار** ve **الشِّوارُ**. Ve dersin: elimle ona **شوَّرْتُ** ve ona **أشرت**; yani ona el salladım; ve **أَلَحْتُ** da.
Ve denir: biniti ve cariyeyi **شرْتُ**; ikisini **أَشورهما شَوْراً**; onları çevirdiğimde; ve aynı şekilde ikisini **شوّرتهما** ve ikisini **أشرتُهما**; bu azdır. Ve o elbette **لَصَيِّرٌ شيِّر**’dir; yani sureti ve **الشِّوْرَة**’si güzel.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Allah onun **شوَارَه**’ını ortaya çıkarsın; yani erkeklik uzuvlarını. Ve bir meselde denir: ( **أَشوَارَ عَروس تَرَى** )
Lihyânî: adamla **شوَّرت**; onu utandırdığında; ve adam **تَشوَّر** olmuştur. Ve **الشَّوَار**: fercdir; ve kadının **شَوارُ**ı: onun fercidir.
Leys: **الشَّورَةُ**: arının, onu yaydığında bal yaptığı yerdir. Dedi: ve **المَشوَرةُ**: **مَفْعلة**’dir; işaretten türetilmiştir; ve denir: **مَشُورَة**. Dedi: ve **المُشيرَةُ**: **السَّبّابَة** denilen parmaktır. Ve denir: adamın **شِوار**ı ve **شارَته** ve **شِيارَه** ne güzel; yani elbisesi, heyeti ve güzelliği. Ve **قصيدة شيِّرةٌ**; yani güzel. Ve **شيء مَشور**; yani süslenmiş. Ve okudu:
كأَنَّ الجرادَ يُغَنِّينَه
يُبَاغِمْنَ ظَبْيَ الأَنيسِ المشورَا
Dedi: ve **التشوير**: biniti **تُشَوِّرَ**; onun **مِشْوَار**ı nasıl, yani gidişi nasıl diye bakmandır; ve **المشوار**: binitin yeminden bıraktığıdır.
Halîl dedi: onu Ebû’d-Dukayş’e sordum; dedim: **نِشوار** mı yoksa **مِشوار** mı? O dedi: **نِشوار**; ve onun Farsça olduğunu iddia etti.
Ebû Ubeyd, Emevî’den: **المسْتَشير**: gebe olmayanı başkasından ayırt eden aygırdır; ve okudu:
أَقْرَعْتُها كلّ مُسْتَشير
وكلَّ بَكْرٍ دَاعِرٍ مِئْشِير
Ebû Amr: **المستشير** semizdir; ve aynı şekilde **المستَشيط**.
Ebû Sa‘îd: denir: falan, falanın veziri ve **شَيِّره**’idir; yani onun müşaviri; çoğulu **شُوراء**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّورَة**: göz alıcı güzelliktir; ve **الشوْرَةُ**: utançtır; ve **الشيِّرُ**: güzel.
Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **شَيِّرَةً** bir kadın gördü; üzerinde **مَنَاجِد** vardı; yani güzel.
Ebû Amr: **الشيارُ**: cumartesi günüdür.
Ve iki işaret parmağına **المْشيرتان** denir.
Şemmir, Ferrâ’dan: o elbette heyette suret ve **الشُّورة** bakımından güzeldir; ve o elbette **الشوْرَة** ve **الشوَارِ** bakımından güzeldir; ve onun **شَوْرَةُ**’sunu ve **شَوَارَه**’ını aldı; yani ziynetini. Dedi: ve onu **شرْتُه**: onu süsledim; o da **مَشور**dur.
**رشا** : Leys dedi: **الرَّشو**: **الرِّشْوة** fiilidir; dersin: onu **رَشَوْتُه**; ve **المراشاة**: kayırmadır.
Ve bana Münzirî, Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi: o dedi: **الرِّشوة** şu(ndan) alınmıştır: yavru kuş **رَشا** ettiğinde; annesine, onu ağzına vermesi için başını uzattığında.
Leys dedi: **الرَّشاةُ**: yürüyüş ilacına içilen bir bitkidir.
Ebû Ubeyd: **الرَّشاءُ** ceylan yavrularındandır; hareket etmiş ve yürümüş olan.
Dedi: ve **الرِّشاء**: kovanın ipidir.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الرِّشاء** iptir; ondan denir: kovayı **أرشيتُ**; ona bir ip yaptığında.
Dedi: Asmaî dedi: hanzalın dalları uzadığında “**قد أرْشت**” denir; yani **الأرْشية** gibi oldu; o da iplerdir.
Ebû Amr dedi: memedekini **استْرشَى** ve ondakini **استوْشى**; onu çıkardığında.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **أرشى**; tayın gevşekliğini kaşıyıp koşturması için.
Ve taya **الرَّشِيّ** denir.
Ve denir: **رُشوة** ve **رِشوة**; ve ona **رِشوةً** verdi; ve ondan **رِشوة** aldı (**ارتشى**) ; onu aldığında; çoğulu **الرُّشَا**.
**أرش** : Leys dedi: **الأَرش**: yara diyetidir; ve **التأريش**: kışkırtmadır.
Rü’be dedi:
أصبحتُ من حرصٍ على التأريش
Ve dedi:
أصْبِحْ فما من بشر مأروش
Sözü: ( **أصْبِحْ** ) der ki: akledinceye kadar düşün, bak ve gör; hiçbir insan **مأروش** değildir. Der ki: benim ırzım sağlamdır, onda ayıp yoktur; ve **المأروش**: çizilmiş olandır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: akledinceye kadar bekle; bizde senin için mızrak uçlarından başka **أرش** yoktur; der ki: bir insanı öldürüp de asla onun diyetini ödemeyiz. Dedi: ve **الأرْش** diyettir.
Şemmir, Ebû Nehşel ve arkadaşından: **الأرش**: **الرِّشوة**’dur; ve onu yaraların **أرش**’ında tanımadılar.
Ve başkaları dedi: **الأرش** yaraların bedelidir; **الشّجة** ve benzerleri gibi.
İbn Şümeyl dedi: denir: falandan, ey falan, senin sıyrığını **ائترش**; yani onun **أرش**’ını al; ve sıyrık için **ائترش** etti ve kısasa teslim oldu.
Dedim: **الأرش**’ın aslı çiziktir; sonra onun için diyet olarak alınana **أرش** denildi; Hicaz ehli ona **النّذْر** der; ve aynı şekilde kadının **عُقْر**’u: onunla cima eden kimseden, onun fercinin bedeli olarak alınandır; aslı **العَقْر**’dandır; sanki o, o bakire iken onunla cima ettiğinde onu **عَقَر** etti; onu bekâretini bozdu ve kanattı; böylece **العَقْر** sebebiyle alınana **عُقْر** denildi.
Kutebî dedi: sağlamlık ile ayıp arasında, malda ödenene **أَرْش** denir; çünkü elbiseyi sağlam diye satın alan, onda bir yırtık veya ayıp bulduğunda, onunla satıcı arasında **أَرش** olur; yani çekişme ve ihtilaf; senin sözünden: iki adam arasında **أرَّشت**; birini ötekine karşı kışkırttığında ve aralarına şerri düşürdüğünde; böylece ayıbın elbiseyi eksilttiği şeye, **أرش** sebebi olduğunda **أرْشاً** adı verildi.
**ورش** : Leys dedi: **الوَرْش**: yemekten bir şey almak; dersin: ondan bir şey aldığımda **وَرَشتُ أَرِشُ وَرْشاً**; ve bir kavmin yanına girip onlar yerken yemeklerinden pay almak isteyene **وارش** denir. Ve onların yanına girip onlar içki içiyor iken (şarap içenler iken) olana **واغل**.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: yemekten bir şey **وَرَشتُ**; **أَرِشُ وَرْشاً**; yemekten az bir şey aldığında. Ve **الوَرَشان**: bir kuştur; çoğulu **وِرْشان**; dişisi **وَرَشَانة**.
Ebû Amr: **الوَرِش** çeviktir; ve **وَرِش** oldu, **وَرَشاً**; ve okudu:
يَتْبَعْنَ زَيّافاً إذا زِفْنَ نجا
باتَ يُبَارِي وَرِشَاتٍ كالْقَطَا
إذا اشتكَيْنَ بُعْدَ مَمْشاهُ اجْتَزَى
منهُنّ فاستوفَى برحْبٍ وعدا
Yani arttı. **اجتزى منهن**: **الجزاء**’dan. Dedi: ve **رجل وَرِش**: çevik.
Ebû Zeyd: denir: ey falan, benim üzerime **تَرِش** etme; yani sözümde bana ilişip onu üzerime kesme.
**روش ريش** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّوش**: çok yemektir; ve **الورْش**: az yemektir. Dedi: ve **الرائش**: rüşvet verici ile rüşvet alıcı arasında aracılık edendir.
Ve Allah, aziz ve celîl, sözü: ( **وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى** ) ( **الأعراف : 26** ) ve ( **وَرِياشاً** ) diye de okunmuştur. Bana Münzirî, Hüseyin b. Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan haber verdi; dedi: Selâm Ebû’l-Münzir el-kârî’yi işittim; dedi: **الرِّيش** ziynettir; ve **الرِّياش** bütün elbisedir. Dedi: Yunus’a sordum; bir şey söylemedi; ikisi eşittir. Ve bir topluluğa bedevilerden sordum; onlar da onun dediği gibi dediler.
Ebû’l-Fadl dedi: onu, Ebû’l-Münzir’in dediği gibi demek istiyor sanırım.
Dedi: ve bana Harrânî haber verdi: İbnü’s-Sikkît’i şöyle derken işitmiş: **الرِّيش** “**ريشة**”nin çoğuludur; ve **الرَّيْش**: **راش**’ın masdarıdır; onu **يَريشه رَيْشاً**; ona tüy taktığında.
Kuteybî dedi: **الرِّيش** ve **الرِّياش** birdir; ikisi de elbiseden görünen şeydir; ve kuşun tüyü, Allah Teâlâ’nın onu onunla örttüğü şeydir.
İbnü’s-Sikkît dedi: Benû Kilâb dedi ki: **الرياش** eşya döşemesi (ev eşyası)dır; elbiseden veya yataktan dolgu yahut minderden olan. Ve **الرِّيش** eşya ve mallardır da; ve bazen mal olmaksızın elbiselerde olur. Ve Allah onu **راشه**; yani onu **بريشه** yükseltti. Ve o **حسن الريش**’tir; yani elbiseler. Ve **الرّياش**: **القِشَرِ**.
Leys: denir: falan **ارتاش** etti; hali güzelleştiğinde. Dedi: ve falanı **رِشتُ**; onu güçlendirdiğimde ve geçiminde ona yardım ettiğimde.
Ve başkası dedi: **الرَّاشي**: hâkimi, hasmına karşı kendisi için hükmetsin diye rüşvetleyendir; ya haksızlık edip hakka aykırı hükmetsin diye, yahut hâkim hükmün icrasını geciktirir de hak sahibi ona bir şey rüşvetler, o zaman ona hakkıyla hükmeder; hâkim iki yönden de zalimdir; ve **الرّاشي** iki yönden birinde mazurdur. Hâkim **الرِّشوة**’yi aldığında o **مرتشٍ**’dir; ve **ارتشى** etmiştir. Ve **الرائش**: ikisi arasında, yaltaklanmada gidip gelendir; böylece rüşvet alana, rüşvet vericinin malından **يريش** eder. Ve her kime bir hayır ulaştırdıysan onu **رِشتَه** etmişsindir. Ve **الرائِش الحميريّ**: Himyer krallarından bir kraldır; bir kavme gazâ etmiş, çok ganimet elde etmiş, ve ev halkını **راش** etmiş, ta ki onları zengin etmiş.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan, dostunu **راش** eder; onu **يَريشه رَيشاً**; **الرِّيش**’i topladığında; o da mal ve eşyadır. Ve denir: **كلاء رَيْشٌ ورَيّش**; ve onun **رِيش**’i vardır; bu, çoğalıp inceldiğinde; ve üzerinde **زَغبة** olur, **زِفَ**’den; ve o **زَّغَبة**’ye **النَّسَال** denir.
Ve denir: **رمح راشٌ**: gevşek, zayıf; ve **جملٌ راش الظَّهر**: zayıf; ve **رجل راشٌ**: zayıf.
**وشر أشر** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: o, **الواشرة** ve **المؤتشِرة**’ye lanet etti.
Ebû Ubeyd dedi: **الوَاشرة**: dişlerini **تَشِر** eden kadındır; bu, onları aralayıp inceltir ve sivriltir, ta ki onun için **أُشُر** olsun; ve **الأُشر** diş uçlarında sivrilik ve inceliktir; bundan denildi: ( **ثَغْرٌ مُؤَشّر** ); bu ancak gençlerin dişlerinde olur; yaşlı kadın onu yapar, onlara benzemeye çalışır. Ve ondan, dolaşan mesel: ( **أَعْيَيْتَنِي بأُشُر ، فكيف أرجوك بِدُرْدُر** ); bu, bir adamın yaşlanmış bir kadından bir oğlu vardı; bir gün oğlunu ondan alıp onu zıplatıyor, ve diyordu: “senin **دُرْدُر**’ün ne hoş”; derken ahmak annesi bir taşa yöneldi de dişlerini kırdı; sonra kocasına göründü; o da o vakit ona dedi: ( **أَعْيَيْتِنِي بأُشر فكيف بِدَرْدُر** )
İbnü’s-Sikkît dedi: odunu kesmekle kesilen testereye **ميشار** denir; çoğulu **مواشير**; **وَشَرْت أشر**’den. Ve **مئشار**; çoğulu **مآشير**; **أشرْتُ آشِرُ**’den. Ve okudu:
أَناشرَ لا زالَت يمينك آشِرَهْ
Dediler: “sağ elin **مأشورة** olmaya devam etsin” murad etti; tıpkı Allah, aziz ve celîl, dediği gibi: ( **خُلِقَ خُلِقَ مِن مَّآءٍ دَافِقٍ** ) ( **الطارق : 6** ); yani “مدفوق”. 5
Ve **الأَشَر**: sevinç ve azgınlıktır; ve adam **أَشِر** ve **أشْرَان**; ve kavim **أَشَارَى** ve **أُشارَى**; ve kadın **مِئْشير** (هاء’sız), erkek gibi; ve **حَرَّة شَوْرَانِ** Arap beldelerinde bilinen (bir yer)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والراء وما يثلثهما)
(شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق.
ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه.
(شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ من الذي قبله. من ذلك الشَّرْس: شِدّة الدَّعْكِ للشّيء. يقال شرَسْتُهُ شَرساً. والشَّريس: الشَّكِس الكثير الخِلاف([2]). ويقال تَشَارَسَ القومُ، إِذا تَعَادَوا([3]). ويقال إنَّ الشِّرْس نبتٌ بَشِع الطّعم. والأشرس: الرَّجُل الجريء على القتال. ويقال إن الشِّراس الرِّباق([4]).
(شرص) الشين والراء والصاد ما أحسب فيه شيئاً * صحيحاً، لأنِّي لا أرى قياسَهَ مطّرِداً. على أنَّهم يقولون إن الشِّرْصَتَيْن([5]): ناحيتا النّاصية مما رقَّ فيه الشَّعَر. ويقال لكلِّ ضخمٍ رِخْو: شِرْواص([6]). ويقال إنَّ الشَّرَص الغَلْظَ من الأرض.
(شرط) الشين والراء والطاء أصلٌ يدلُّ على عَلَمٍ وعلامة، وما قارب ذلك من عَلَم. من ذلك الشَّرَط العَلاَمة. وأشراط الساعة: علاماتُها. ومن ذلك الحديث حين ذكر أشراط الساعة، وهي علاماتها. وسمِّي الشُّرَط لأنّهم جعلوا لأنفسهم عَلامةً يُعرَفون بها. ويقولون: أَشرَطَ فلاَنٌ نفسَه للهَلكة، إِذا جعلَها عَلَمَاً للهلاك. ويقال أَشْرَطَ من إِبله وغنمه، إِذا أعدَّ منها شيئاً للبيع. قال الشاعر:([7])
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
ومن الباب شَرْط الحاجم، وهو معلومٌ، لأنَّ ذلك علامةٌ وأَثَر. ويقال إنَّ أشراطَ السّاعة أوائِلُها. ومن الباب الشّريط، وهو خَيط يُرْبَق به البَهْم. وإِنّما سمِّي بذلك لأنَّها إذا رُبِطَتْ به صار لذلك أَثَر. ومن الباب الشَّرَط، وهو المَسِيل الصَّغير يجيء من قدر عشر أذرع، وسمِّي بذلك لأنَّه أثّر في الأرض كَشَرْط الحاجم.
ومن الباب الشَّرَطانِ : نجمانِ يقال إنَّهما قرنا الحَمَل، وهما مَعْلَمانِ مُشْتَهِران. ويقال جملٌ شِرواطٌ، أي ضَخْم. وإِنّما سُمِّيَ شِرواطاً لأنَّه إِذا كان مع إِبل تبيَّن كأنَّه عَلَم. قال حسّانٌ:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ([8])ففيه أقوال: قال قوم: أراد به الشّرَطينِ والثالثَ بين يديهما، ويكون على هذا قول من سمّى الثلاثة أشراطاً([9]). قال العجاج:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ([10]) *
وقال قوم: أراد بالأشراط الحَرَس. ويقال: الأشراط سِفْلة القوم. قال الشاعر:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا([11])ومن ذلك شَرَط المِعْزَى، وهي رُذَالُها، في قول جرير:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ([12])وقال قوم: اشتقاق الشُّرَط من هذا لأنَّهم رُذَال. وقال آخرون: إِنَّما سُمُّوا شرَطاً لأنَّهم جَعَلوا لأنفسهم علامةً يُعرَفون بها، فأمَّا الشَّرَط التي هي الرُّذَال فإنّ وجهَ القياس فيها أنَّها تُشْرَط، أي تقدّم أبداً للنّوائب قبل الجُبار، فهي كالذي قُلْنَاهُ في قوله: "فأشرط فيها نَفْسَه"، أي جعلها عَلَماً للهلاك.
(شرع) الشين والراء والعين أصلٌ واحدٌ، وهو شيءٌ يُفتَح في امتدادٍ يكون فيه. من ذلك الشّريعة، وهي مورد الشَّارِبة الماء. واشتُقّ من ذلك الشِّرْعة في الدِّين، والشَّريعة. قال الله تعالى: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾  [المائدة 48]، وقال سبحانه: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾  [الجاثية 18]. وقال الشَّاعر في شريعة الماء:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي([13])
ومن الباب: أشرعت الرُّمَح نحوه إشراعاً. ورَّبما قالوا في هذا شَرَعْت. والإبْل الشُّرُوع: التي شَرَعَت ورَوِيَت. ويُقال أشرعْتُ طريقاً، إِذا أنفذتَه وفتحتَه، وشرعت أيضاً. وحِيتانٌ شُرَّع: تَخفِض رؤوسَها تشرب([14]). وشَرَعْت الإِبلَ، إِذا أمكنتَها من الشّريعة. هذا هو الأصل ثم حُمِل عليه كلُّ شيءٍ يُمدُّ في رفعةٍ وغير رفعة. من ذلك الشِّرَع، وهي الأوتار، واحدتها شِرْعة، والشراع جمع الجمع. قال الشاعر:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع([15]) *
ومن ذلك شِرَاع السَّفينة، وهو ممدودٌ في علوٍّ،  وشُبّه بذلك عنقُ البعير فقيل شرَعَ البعيرُ عنقَه. وقد مَدَّ شِراعَه إذا رفَعَ عُنقَه. وقيل في التَّفسير في قولـه تعالى: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: إِنّها الرافعةُ رؤوسَها، ومنه قولهم: رُمْحٌ شُرَاعيٌّ، أي طويل، في قول الهُذَليّ([16]). ومن الفتح الذي ذكرناه أوّلاً روايةُ ابنِ السِّكّيت: شرعت الإهاب، إِذا شقَقتَ ما بين رِجلَيه.
(شرف) الشين والراء والفاء أصلٌ يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. فالشَّرَف: *العُلُّوّ. والشريف([17]): الرجل العالي. ورجلٌ شريفٌ من قوم أشراف، يقال إِنَّه جمعٌ نادر، كحبيب وأحباب، ويتيم وأيتام. ويقال للذي غَلَبَهُ غيرُه بالشَّرَف مشروف. ويقال استشرفتُ الشّيءَ، إِذا رفعتَ بصرك تنظرُ إليه. ويقال للأنوف الأشراف، الواحدُ شرف. والمَشْرَف([18]): المكان تُشرِف عليه وتعلوه. ومشارف الأرض: أعاليها. والمشرفيّة: منسوبة إلى مَشَارف الشام. ويقال إنَّ الشُّرْفَة: خِيار المال، واشتقاقه من الشُّرْفة التي تُشَرَّفُ بها القصور، والجمع شُرَف. والمُستشرِف من الخيل: العظيم الطَّويل. قال الخليل: سهمٌ شارف: دقيق طويل، وأُذُنٌ شَرْفاءُ: طويلةُ القُوف([19]). ومَنْكِبٌ أشرفُ:عالٍ. فأَمَّا النّاقة الشَّارفُ فهي المُسِنَّة الهَرِمَة من الإِبل، وهذا ممكنٌ  أن يكون من العلوّ في السّنّ. وذُكِر عن الخليل أنَّ السَّهْم الشارف من هذا، وهو الذي طال [عهدُهُ] بالصِّيان([20]) فانتكث عَقَبُهُ وريشُهُ. قال أوس:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ([21])ويزعمون أن شُرَيْفَاً أطولُ جَبَلٍ في الأرض.
(شرق) الشين والراء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إضاءةٍ وفتحٍ. من ذلك شَرَقَت الشّمسُ، إذا طلعت. وأشرقت، إذا أضاءت. والشُّرُوق: طُلوعها. ويقولون: لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ، أي طَلَعَ، يُرَاد بذلك طُلُوع الشمس. وأيّام التَّشْريق سمِّيت بذلك لأنَّ لحوم الأضاحِي تُشرَّق فيها للشَّمس. وناسٌ يقولون: سمِّيت بذلك لقولهم: "أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير". والمَشْرِقَانِ: مَشْرِقَا الصَّيفِ والشِّتاء. والشَّرْق: المَشْرِق. وقال قوم: إنَّ اللحمَ الأحمرَ يُسمَّى شَرْقاً.  فإنْ كان صحيحاً فلأنَّه من حُمرته كأنه مُشْرِق.
ومن قياس هذا الباب: الشّاةُ الشّرقاء: المشقوقة الأُذُن، وهو من الفَتح الذي وصفناه.
ومما شذَّ عن هذا الباب قولهم: شَرِقَ بالماء، إِذا غَصَّ به شَرَقَاً. قال عديّ:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي([22])(شرك) الشين والراء والكاف أصلانِ، أحدُهما يدلُّ على مقارنَة وخِلاَفِ انفراد، والآخر يدلُّ على امتدادٍ واستقامة.
فالأول الشِّرْكة، وهو أن يكون الشيءُ بين اثنين لا ينفردُ به أحدهما. ويقال شاركتُ فلاناً في الشيء، إذا صِرْتَ شريكه. وأشركْتُ فلاناً، إذا جعلتَه شريكاً لك. قال الله جلَّ ثناؤهُ في قِصَّةِ موسى: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. ويقال في الدُّعاء: اللهم أشرِكْنا في دعاء المؤمنين، أي اجعلنا لهم شركاءَ في ذلك، وشَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه.
وأمّا الأصل الآخر فالشرَك: لَقَم الطّريق، وهو شِرَاكُه أيضاً. وشِرَاك النَّعْل مشبَّه بهذا. ومنه شَرَكُ الصّائِدِ، سمِّي بذلك لامتداده.
(شرم) الشين والراء والميم أصلٌ واحدٌ لا يُخْلف، وهو يدلُّ على خَرْقٍ في الشيء ومَزْق. من ذلك قولُهم: تشرّم الشيء، إذا تمزّق. ومنه الحديث: "أَنَّهُ أُتِيَ بِمُصْحَفٍ قد تَشَرَّمتْ حواشيه". ومن الباب الشّرِيم، وهي المرأة المُفْضاة. والشَّرْم: قَطْعٌ من الأرنبة، وقَطْعٌ من ثَفْر النَّاقة([23]). والشَّارم: السهم الذي يَشرِمُ جانبَ الغَرَض. ويقال شَرَم له من ماله، إِذا قَطَع له من ماله قطعةً قليلة. والشَّرْم يقال إِنّه لُجَّة في البحر. وسَمِعت مَن يقول إِن الشَّرْمَ كالخَرْق في جانب البحر، كالمدخَل إلى البحر. وهذا أقيَسُ من القول الأوّل. قال:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ([24])ويقال عُشْب شَرْمٌ، إِذا شُرِمَ أعلاه، أي أُكِل.
(شري) الشين والراء والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على تعارضٍ من الاثنين في أمرين أخذاً وإِعطاءً مُمَاثَلةً، والآخر نبتٌ، و*الثالث هَيْجٌ في الشيء وعلُوّ.
فالأوّل قولهم: شَرَيت الشيء واشتريتُه، إِذا أخذتَه من صاحبه بثَمنه. وربما قالوا: شَريتُ: إِذا بعتَ. قال الله تعالى: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. ومما يدلُّ على المماثلة قولهم: هذا شَرْوَى هذا، أي مِثْلُهُ. وفُلاَنٌ شَروَى فلانٍ. ومنه حديث شريح في قوسٍ كَسَرَها رجلٌ لرجُل فقال شُريح: "شَرواها" أي مثلُها. وأشراء الشيء: نواحيه، الواحد شَرىً، وسمِّي بذلك لأنَّه كالنّاحية الأخرى. والشِّرَى مقصور، يقال شَرَى الشيءَ شِرىً. وأمَّا النَّبْت فالشّرْيُ، يقال إِنّه الحنظل. ويقولون الشَّرْية: النَّخْلة التي تنبُت من النَّواة. قال رُؤبة:
* وشرية في قرية *
والشَّرَى : موضع كثير الدّغَل والأُسْدِ. قال:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25]) والشِّريان من شجر القِسِيّ.
والأصل الثالث: قولهم شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً، إِذا استُطِيرَ غَضَبَاً، ويقال شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً، إِذا أسرع. وشَرِي البرقُ، إِذا استطار. قال الشاعر:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])ويقال استشرى الرجُل، إِذا لجَّ في الأمر. ويقال شَرِي زِمامُ النّاقة يَشْرى شَرىً، إِذا كثُر اضطرابُهُ. ويقولون: "كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى"([27]).
(شرب) الشين والراء والباء أصلٌ واحد منقاسٌ مطّرد، وهو الشُّرب المعروف، ثمّ يُحمل عليه ما يقاربُه مجازاً وتشبيهاً. تقول: شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً، وهو المصدر. والشُّرْب الاسم. والشَّرب: القوم الذين يَشْرَبون. والشِّرب: الحظُّ من الماء. قال الشاعر([28]) في الشَّرْب:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
والشَّرَبَة: ماءٌ يجمع حول النَّخلة يكون منها شُربها، والجمع شَرَبٌ. والمَشْرَبة: الموضع الذي يَشْرب منه النّاس، وفي الحديث: "ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ". والمَشْرَب: الوجه الذي يُشرب منه، ويكون موضعاً ويكون مصدراً. والشَّريب: الذي يُشارِبُكَ. ويقال أَشْرَبتَنِي ما لم أَشْرَبْ، أي ادَّعيتَ عليَّ شُربَه، وهذا مَثَلٌ، وذلك إِذا ادَّعَى عليه ما لم يفعَلْه. وماء شَروبٌ وشَريبٌ، إذا صلَح أن يُشْرَبَ وفيه بعضُ الكراهة. والإشراب: لونٌ قد أُشْرِبَ من لَون، يقال: [فيه([29])] شُرْبَةُ حُمْرةٍ. ويقال أُشْرِبَ فلانٌ حبَّ فلانٍ، إِذا خالطَ قلبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾  [البقرة 93]، قال المفسرون حُبَّ العِجْل. قال الشيباني: الشَّرْب الفَهْم، يقال شَربَ يَشْرُب شَرْباً، إِذا فَهِم. ويقال اسْمَع ثم اشْرُبْ([30]). والشاربة: القوم يكونون على ضَفّةِ نهر، ولهم ماؤُه. وشارب الإنسان معروف، ويجمع على شواربَ. والشَّوارب أيضاً: عروقٌ مُحدقةٌ بالحُلْقوم. وحمارٌ صَخِب الشَّوارب من هذا، إِذا كان شديدَ النَّهيقِ. والشارب في السيف([31]).
وأمّا اشرأبَّ فليس ببعيدٍ أن يكون من هذا القياس كأنّه كالمتهيِّئ للشُّرب، فيمدُّ عنقَه لـه. ثم يقاس على ذلك فيقال اشرأبّ لينظر شُرَأْبِيبَةً. وإنمّا زيدت الهمزةُ فرقاً بين المعنيين. وشَرَبَّةُ: مكان.
(شرث) الشين والراء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو الشَّرَث، وهو غِلظ الأصابع والكَفّيْن.
(شرج) الشين والراء والجيم أصلٌ منقاس يدُلُّ على اختلاطٍ ومُداخَلة. من ذلك الشَّرَجُ وهي العُرَى، سُمِّيت بذلك لأنّها تتداخل. ويقال شَرَجْتُ اللَّبنَ ، إِذا نضَدْته. ويقال شَرَّجْتُ الشرابَ، إِذا مَزَجْتَه. ويقال: إنَّ الشَّريجة القوسُ يكون عودُها لونَين. ويقال تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ، إِذا تداخَلاَ. هذا هو الأصل. قولهم: أصبَحَ الناسُ في هذا الأمر شَرْجَيْنِ، فيُظَنُّ  أنّهم أصبحوا فِرْقَين. وهذا كذا يقال، وهو يرجع إلى المعنى الذي ذكرناه؛  لأنهم إذا اختلفوا اختلَطَ * الرّأيُ  والكلامُ وصارت مراجعاتٌ، كما قال زُهير:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ([32])وأمّا شَرَج الوادي فمنفَسَحُه، والجمع أشراج.
(شرح) الشين والراء والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الفتح والبيان. من ذلك شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً، إِذا بيَّنتَه. واشتقاقهُ من تشريح اللحم.
(شرخ) الشين والراء والخاء أصلان: أحدهما رَيْعان الشيء، وذلك يكون في النّتاج في غالب الأمر. والآخَر يدلُّ على تساوٍ في شيئين متقابلين.
فالأوّل شَرخ الشّباب: أوّلُه ورَيْعانه. وشَرخُ كلِّ سنةٍ: نِتاجها من أولاد الأنعام. وقد شَرَخَ نابُ البعيرِ، إذا شقَّ البَضْعة وخرج. وقال الشاعر([33]):
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
والأصل الآخر: الشَّرْخانِ، يقال لآخِرةِ الرّحْل وواسطتِه شَرخانِ. وَشَرْخَتَا السَّهمِ: زَنَمَتَا فُوقِه([34])،  و[هو([35])] موضِعُ الوتر بينهما.
(شرد) الشين والراء والدال أصلٌ واحدٌ، وهو يدلُّ على تنفيرٍ وإِبعاد، وعلى نِفَارٍ وبُعدٍ، في انتشار. وقد يقال للواحد([36]). من ذلك شَرَد البعيرُ شُرودا. وشَرّدْتُ الإبلَ تشريداً أُشرِّدُهَا. ومنه قوله جلَّ ثناؤه:﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾  [الأنفال 57]، يريد نكِّل بهم وسَمِّع. وهو ذلك المعنى، أنَّ المُذْنِب إذا أَذْنَبَ وعُوقِبَ عليه، فقد شُرِّدَ بتلك العقوبة غيرُهُ، لأنَّه يحذرُ مثلَ ما وقع بالمذْنِبِ فَيَشْرُد عن الذَّنْبِ وَينْكُلُ. والله أعلم.
--------------ــ
([1]) التكملة من المجمل. وقبلها في الأصل: "شرزت"، صوابه من المجمل.
([2]) ويقال: "شرس" و"أشرس" أيضاً.
([3]) في الأصل:" تهادوا"، صوابه من المجمل واللسان.
([4]) كذا وردت الكلمة بضبطها في الأصل. فإن صحت كانت جمع ربق، بالكسر، وهو الحبل والحلقة  يشد بها الغنم الصغار.
([5]) في الأصل:" الصرشصتين"، صوابه في المجمل واللسان.
([6]) ذكرت في القاموس، ولم تذكر في اللسان.
([7]) هو أوس بن حجر. ديوانه 21 واللسان (شرط، عصم).
([8]) ديوان حسان 235 واللسان (شرط). وفي الديوان: "خفقة الأشراط".
([9]) في المجمل: "وعلى ذلك تأويل من يسمي تلك الثلاثة أشراطاً".
([10]) ديوان العجاج 69 واللسان (شرط).
([11]) أنشده في اللسان (شرط).
([12]) ديوان جرير 266 واللسان (شرط).
([13]) البيت لامرئ القيس، وليس في ديوانه، هو في معجم البلدان، في رسم (ضارج) مع قصة تتعلق به.
([14]) في المجمل: "والحيتان الشرع: الرافعة رؤوسها، ويقال بل الخافضة".
([15]) سبقت قطعة منه في (زهر)، وتمام إنشاده في الحواشي.
([16]) هو قول ساعدة بن جُؤَيَّة:
أنحى عليها شُرَاعيَّاً فغادرها  *** لدى المزاحِفِ تلَّى في نضوخ دمِ
 ([17]) في الأصل: "والشرف"، صوابه في المجمل.
([18]) ضبطت في اللسان بضم الميم، من أشرف. وضبطت في المجمل بفتحها.
([19]) قوف الأذن، بضم القاف، أعلاها، أو مستدار سمها. وفي الأصل: "الفوق"، تحريف. وفي المجمل: "طويلة" فقط.
([20]) الصيان والصيانة والصون والحفظ بمعنى. وفي الأصل: "بالصبيان"، صوابه في المجمل. وفي اللسان:
(11: 74): "بالصيانة". وكلمة "عهده" من المجمل.
([21]) ديوان أوس بن حجر 16 واللسان (شرف).
([22]) اللسان (عصر، شرق)، والحيوان ( 5: 138، 593)،  والأغاني (2: 24).
 ([23]) في الأصل: "من فقر الناقة"، تحريف. وفي المجمل: "قطع الأرنبة وثفر الناقة".
([24]) البيت لأبي صخر الهذلي من قصيدة في بقية أشعار الهذليين 93، وأمالي القالي (1: 148). ويروى: "على رمث في البحر".
([25]) هو الأشهب بن رميلة، كما في البيان (2: 242)، والكامل 33، 348 والعقد (1: 53)، واللسان (حرد). وانظر الحيوان (4: 245).
([26]) البيت في اللسان (شرى).
([27]) المعروف: "كل مجر في الخلاء يسر". انظر الحيوان (1: 88/ 4: 207).
([28]) هو الأعشى، ديوانه 43، وشرح القصائد العشر للتبريزي 283، وقد سبق في (شيم).
([29])  التكملة من المجمل. وفي اللسان (1: 473): "وفيه شربة من حمرة، أي إشراب".
([30]) في اللسان: "ويقال للبليد: احلب ثم اشرب، أي ابرك ثم افهم. وحلب، إذا برك".
([31]) في اللسان: "الشاربان في السيف أسفل القائم، أنفان طويلان، أحدهما من هذا الجانب والآخر من هذا الجانب".
([32]) ديوان زهير  164 واللسان (لبك). واللبك: المختلط.
([33]) هو حسان بن ثابت. ديوانه 413 واللسان (شرخ)، والحيوان: (3: 108 / 6: 244).
([34]) في الأصل: "وشرختا السهم زينا فوقه". صوابه من المجمل، ونحوه في اللسان.
([35]) التكملة من المجمل.
([36]) كذا وردت هذه الجملة، وأراها مقحمة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الشين والراء وما يثلثهما**)
(**شرز**) **الشين والراء والزّاء**; bütün dallarında—helâk, çekişme ve bunun dışındakilerden—hayrın zıddına delâlet eden bir asıldır. Bundan: Arapların düşman için sözü: **أَشْرزَه الله**, yani onu helâk etti. Ve onu **بِشَرْزةٍ** ile attı, yani bir helâk edici şeyle. Ve denilir ki **المشارَزة** **المصاحبة** ve **المنازعة** gibidir. Ve **المشارِز**: kötü huylu, yaratılışı sert adamdır.
Ve babdan: **أَشْرزت [الشيء]**; onu kestiğin ve onu birleştirmediğin zaman.

(**شرس**) **الشين والراء والسين**; kendisinden öncekinin yakın bir aslıdır. Bundan: **الشَّرْس**: bir şeyin ovulmasının şiddeti. **شرَسْتُهُ شَرساً** denir. Ve **الشَّريس**: çokça muhalefet eden huysuzdur. Ve denilir: **تَشَارَسَ القومُ**; düşmanlaştıkları zaman. Ve denilir ki **الشِّرْس** çirkin tatlı bir bitkidir. Ve **الأشرس**: savaşmaya cüretkâr adamdır. Ve denilir ki **الشِّراس** **الرِّباق**tır.

(**شرص**) **الشين والراء والصاد**; onda sahih bir şey bulunduğunu sanmıyorum; çünkü onun kıyasının düzenli yürüdüğünü görmüyorum. Şu var ki onlar derler ki **الشِّرْصَتَيْن**: saçın inceldiği yerden perçemin iki yanı. Ve her iri yumuşağa **شِرْواص** denir. Ve denilir ki **الشَّرَص** yerin kalın olanıdır.

(**شرط**) **الشين والراء والطاء**; bir alâmete ve işarete, ve alâmetten ona yakın olana delâlet eden bir asıldır. Bundan **الشَّرَط**: işarettir. Ve **أشراط الساعة**: onun alâmetleridir. Ve bundan, saatin **أشراط**ını zikrettiği vakit hadistir; o, onun alâmetleridir. Ve **الشُّرَط** diye adlandırıldılar; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ve derler: **أَشرَطَ** falan kimse nefsini helâke; onu helâk için bir alâmet kıldığı zaman. Ve denilir: **أَشْرَطَ** develerinden ve koyunlarından; satış için onlardan bir şey hazırladığı zaman. Şair dedi ki:
فأَشْرَطَ فيها نفسَه وهو مُعْصِمٌ *** وألقى بأسبابٍ لـه وتوكُّلا
Ve babdan: **شَرْط الحاجم**; o malûmdur; çünkü bu bir alâmet ve izdir. Ve denilir ki **أشراطَ السّاعة** onun evvelleridir. Ve babdan **الشّريط**; o, kuzuların onunla bağlandığı iptir. Ancak bununla adlandırıldı; çünkü onunla bağlandıkları zaman bunun bir izi olur. Ve babdan **الشَّرَط**; o, yaklaşık on arşın miktarından gelen küçük su yoludur; ve bununla adlandırıldı; çünkü yerde, hacamatçının **شَرْط**u gibi iz bıraktı.
Ve babdan **الشَّرَطانِ**: iki yıldızdır; denilir ki onlar Koç’un iki boynuzudur; ve onlar meşhur iki alâmettir. Ve denilir: **جملٌ شِرواطٌ**; yani iri. Ancak **شِرواطاً** diye adlandırıldı; çünkü develerle beraber olduğu zaman sanki bir alâmetmiş gibi belirgin olur. Hassân dedi ki:
في نَدَامَى بيضِ الوجوهِ كرامٍ  *** نُبِّهُوا بعد هَجْعَةِ الأَشراطِ
Bunda sözler vardır: Bir kavim dedi: bununla **الشّرَطينِ**i ve ikisinin önünde üçüncüyü kastetti; buna göre bu, üçüne **أشراطاً** adını verenin sözüdür. **العجاج** dedi ki:
* من باكِرِ الأشراطِ أشْرَاطِيُّ *
Bir kavim dedi: **الأشراط** ile **الحَرَس**ı kastetti. Ve denilir: **الأشراط** kavmin aşağı tabakasıdır. Şair dedi ki:
أشاريط من أَشْراطِ أشراطِ طَيِّئٍ *** وكانَ أبوهُم أَشْرَطاً وابنَ أَشْرَطا
Bundan: **شَرَط المِعْزَى**; o, onun rezilleridir; Cerîr’in sözünde:
ترى شَرَطَ المِعْزَى  مُهورَ نسائِهمْ *** وفي شَرَط المِعزَى لهُنَّ مُهورُ
Bir kavim dedi: **الشُّرَط**ın iştikakı bundan (yani) onlar rezil oldukları içindir. Başkaları dedi: ancak **شرَطاً** diye adlandırıldılar; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alâmet yaptılar. Ama reziller olan **الشَّرَط**a gelince, onda kıyasın yönü şudur: onlar **تُشْرَط** edilir; yani musibetler için zorbanın önünde daima öne sürülür; bu, “**فأشرط فيها نَفْسَه**” sözünde söylediğimiz gibidir; yani onu helâk için bir alâmet kıldı.

(**شرع**) **الشين والراء والعين**; tek bir asıldır; o, içinde bir uzanış bulunan bir açılan şeydir. Bundan **الشّريعة**; o, su içenlerin suya varma yeridir. Ve bundan dinde **الشِّرْعة** ve **الشَّريعة** türetildi. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجَاً﴾ [المائدة 48] ve Subhânehû dedi ki: ﴿ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الأَمْرِ﴾ [الجاثية 18]. Şair su şeriatı hakkında dedi ki:
ولمَّا رأتْ أنَّ الشَّرِيعة همُّها *** وأنَّ البياضَ من فرائِصها دامِي
Ve babdan: **أشرعت الرُّمَح نحوه إشراعاً**. Ve bazen bunda **شَرَعْت** derler. Ve **الإبْل الشُّرُوع**: şeriata girip kanıp doyan develerdir. Ve denilir: **أشرعْتُ طريقاً**; onu geçirgen kıldığın ve açtığın zaman; ve **شرعت** da. Ve **حِيتانٌ شُرَّع**: başlarını indirir, içerler. Ve **شَرَعْت الإِبلَ**; onları şeriata imkân verdiğin zaman. Bu asıldır; sonra bunun üzerine, yükseklikte ve yükseklik dışında uzatılan her şey taşındı. Bundan **الشِّرَع**; o, kirişlerdir; tekili **شِرْعة**dır; ve **الشراع** cem‘u’l-cem‘dir. Şair dedi ki:
* كما ازدهرت قَينةٌ بالشِّراع *
Ve bundan geminin **شِرَاع**ı; o, yüksekte uzatılmıştır; bununla devenin boynu benzetildi de “deve boynunu **شرَعَ** etti” denildi. Ve boynunu kaldırdığı zaman “**مَدَّ شِراعَه**” denilmiştir. Ve tefsirde, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında: ﴿إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً﴾ [الأعراف 163]: “başlarını kaldıran”dır; ve bundan onların sözü: **رُمْحٌ شُرَاعيٌّ**; yani uzun; **الهُذَليّ**in sözünde. Ve evvelce zikrettiğimiz açmadan: İbnü’s-Sikkît’in rivayeti: **شرعت الإهاب**; iki bacağı arasını yardığın zaman.

(**شرف**) **الشين والراء والفاء**; yükseklik ve yükselmeye delâlet eden bir asıldır. O hâlde **الشَّرَف**: yüksekliktir. Ve **الشريف**: yüksek adamdır. Ve **رجلٌ شريفٌ**; **قوم أشراف**tan; denilir ki bu nadir bir cem‘dir; **حبيب** ve **أحباب** gibi, **يتيم** ve **أيتام** gibi. Ve şerefte başkası tarafından yenilene **مشروف** denir. Ve denilir: **استشرفتُ الشّيءَ**; ona bakmak için gözünü kaldırdığın zaman. Ve burunlara **الأشراف** denilir; tekili **شرف**tir. Ve **المَشْرَف**: üzerine nazar ettiğin ve üstüne çıktığın yer. Ve **مشارف الأرض**: onun yükseklikleridir. Ve **المشرفيّة**: Şam’ın **مَشَارف**ına nisbetlidir. Ve denilir ki **الشُّرْفَة**: malın seçkinidir; iştikakı, sarayların onunla yükseltildiği **الشُّرْفة**dandır; cem‘i **شُرَف**tir. Ve atlardan **المُستشرِف**: büyük, uzun olandır. Halîl dedi: **سهمٌ شارف**: ince uzun; ve **أُذُنٌ شَرْفاءُ**: **القُوف**u uzun. Ve **مَنْكِبٌ أشرفُ**: yüksek. Ama **النّاقة الشَّارفُ**: develerden yaşlı ihtiyar olan dişi devedir; bu, yaşta yükseklikten olması mümkündür. Ve Halîl’den zikredildi ki **السَّهْم الشارف** de bundandır; o, **الصِّيان** ile (yani) korunma ile [**عهدُهُ**] uzayan; sonra topuğu ve tüyü bozulandır. Evs dedi ki:
يُقلِّبُ سَهماً راشَهُ بمناكِبٍ  *** ظُهَارٍ لُؤامٍ فهو أعجفُ  شارفُ
Ve zannederler ki **شُرَيْفَاً** yeryüzündeki en uzun dağdır.

(**شرق**) **الشين والراء والقاف**; aydınlanmaya ve açılmaya delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: **شَرَقَت الشّمسُ**; doğduğu zaman. Ve **أشرقت**; aydınlattığı zaman. Ve **الشُّرُوق**: onun doğuşudur. Ve derler: “**لا أفعل ذلك ما ذرَّ شارقٌ**”; yani doğdu; bununla güneşin doğuşu kastedilir. Ve **أيام التَّشْريق** bununla adlandırıldı; çünkü kurban etleri onda güneşe karşı **تُشرَّق** edilir. Ve bir topluluk der ki: “**أشرِقْ ثَبِير، لكيما نُغير**” sözlerinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve **المَشْرِقَانِ**: yazın ve kışın iki doğuş yeri. Ve **الشَّرْق**: doğu. Bir kavim dedi: kırmızı et **شَرْقاً** diye adlandırılır. Eğer sahih ise, kızıllığından dolayı sanki aydınlanmış gibidir.
Bu babın kıyasından: **الشّاةُ الشّرقاء**: kulağı yarık olan; bu, tasvir ettiğimiz açılmadandır.
Ve bu babdan şâz olan: onların sözü **شَرِقَ بالماء**; onunla boğazına takıldığı zaman, **شَرَقَاً**. Adî dedi ki:
لو بِغَيْرِ الماءِ حَلْقِي شَرِقٌ *** كنتُ كالغَصَّانِ بالماء اعتصارِي

(**شرك**) **الشين والراء والكاف**; iki asıldır: birisi, tek başına olmamanın mukarenetine ve zıddına delâlet eder; diğeri uzamaya ve doğruluğa delâlet eder.
Birincisi **الشِّرْكة**dır; o, şeyin iki kişi arasında olmasıdır; ikisinden biri onunla tek başına kalmaz. Ve denilir: **شاركتُ فلاناً في الشيء**; onun ortağı olduğun zaman. Ve **أشركْتُ فلاناً**; onu kendine ortak kıldığın zaman. Allah—celîl senâsı—Mûsâ kıssasında dedi ki: ﴿وَأَشْرِكْهُ في أَمْرِي﴾ [طه 32]. Ve duada denilir: “Allah’ım, bizi müminlerin duasına **أشرِكْنا**”; yani bizi bunda onlara ortaklar kıl. Ve **شَرِكتُ الرَّجُلَ في الأمرِ أشْرَكُه**.
Ama diğer asıl: **الشرَك**: yolun kıvrımıdır; o, onun **شِرَاكُه** da. Ve **شِرَاك النَّعْل** buna benzetilmiştir. Ve ondan **شَرَكُ الصّائِدِ**; uzamasından dolayı bununla adlandırıldı.

(**شرم**) **الشين والراء والميم**; tek bir asıldır, değişmez; o, şeyde bir yırtığa ve parçalamaya delâlet eder. Bundan onların sözü: **تشرّم الشيء**; parçalandığı zaman. Ve ondan hadis: “Ona, kenarları **تَشَرَّمتْ** olan bir mushaf getirildi.” Ve babdan **الشّرِيم**; o, **المُفْضاة** kadındır. Ve **الشَّرْم**: burun ucundan bir kesik; ve dişi devenin **ثَفْر**inden bir kesik. Ve **الشَّارم**: hedefin yanını **يَشرِمُ** eden oktur. Ve denilir: malından ona **شَرَم** etti; malından ona az bir parça kestiği zaman. Ve **الشَّرْم** denilir ki denizde bir girdaptır. Ve “**الشَّرْم** denizin yanında bir yırtık gibidir; denize bir giriş gibidir” diyen kimseyi işittim. Bu, birinci sözden daha kıyaslıdır. Dedi ki:
تَمنّيتُ مِنْ حُبِّي بُثينَة أنّنا  *** على رَمَثٍ في الشَّرْمِ ليس لنا وَفْرُ
Ve denilir: **عُشْب شَرْمٌ**; üstü **شُرِمَ** olduğu zaman; yani yenildi.

(**شري**) **الشين والراء والحرف المعتل**; üç asıldır: birisi, iki şeyde iki kişinin, alma ve verme olarak, bir benzerlik üzere karşı karşıya gelmesine delâlet eder; diğeri bitkidir; üçüncüsü şeyde bir coşma ve yükselmedir.
Birincisi onların sözü: **شَرَيت الشيء واشتريتُه**; onu sahibinden bedeliyle aldığın zaman. Ve bazen **شَريتُ** derler: sattığın zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. Ve benzerliğe delâlet eden şeylerden onların sözü: “bu, bunun **شَرْوَى**sıdır”; yani onun mislidir. Ve falan kimse falanın **شَروَى**sıdır. Ve ondan, Şurayh’ın bir adamın bir adam için kırdığı yay hakkında hadisi: Şurayh dedi ki: “**شَرواها**”; yani onun misli. Ve **أشراء** şey: onun taraflarıdır; tekili **شَرىً**dır; bununla adlandırıldı; çünkü o, öteki taraf gibidir. Ve **الشِّرَى** maksûrdur; “**شَرَى الشيءَ شِرىً**” denir. Bitkiye gelince: **الشّرْيُ**; denilir ki o, **الحنظل**dır. Ve derler: **الشَّرْية**: çekirdekten biten hurma fidanı. Rü’be dedi ki:
* وشرية في قرية *
Ve **الشَّرَى**: sık çalılık ve aslanı çok olan bir yerdir. Dedi ki:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ
Ve **الشِّريان** yay ağacındandır.
Üçüncü asıl: onların sözü **شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً**; öfkeden savrulduğu zaman. Ve denilir: **شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً**; hızlandığı zaman. Ve **شَرِي البرقُ**; savrulduğu zaman. Şair dedi ki:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا
Ve denilir: **استشرى الرجُل**; işte inatla ısrar ettiği zaman. Ve denilir: dişi devenin yuları **شَرِي** etti, **يَشْرى شَرىً**; onun çalkantısı çoğaldığı zaman. Ve derler: “**كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى**”.

(**شرب**) **الشين والراء والباء**; ölçülü, düzenli yürüyen tek bir asıldır; o, bilinen içmedir; sonra mecaz ve teşbih olarak ona yakın olana taşınır. Dersin: **شربت الماءَ أشرَبُهُ شَرْباً**; o, masdardır. Ve **الشُّرْب** isimdir. Ve **الشَّرب**: içen topluluktur. Ve **الشِّرب**: sudan paydır. Şair **الشَّرْب** hakkında dedi ki:
فقلتُ للشَّرب في درنا وقد ثَمِلُوا  *** شِيمُوا وكيف يَشِيم الشارب الثملُ
Ve **الشَّرَبَة**: hurma ağacının etrafında toplanan, ondan içmesi olan sudur; cem‘i **شَرَبٌ**dur. Ve **المَشْرَبة**: insanların içtiği yerdir; hadiste: “**ملعونٌ من أَحاطَ على مَشْرَبةٍ**.” Ve **المَشْرَب**: içilen yön; yer olur ve masdar olur. Ve **الشَّريب**: seninle içişen kimsedir. Ve denilir: “Bana içmediğim şeyi **أَشْرَبتَنِي**”; yani onun içilmesini bana isnat ettin; bu bir meseldir; bu, yapmadığı şeyi ona iddia ettiği zamandır. Ve **ماء شَروبٌ وشَريبٌ**; içilmeye elverişli olduğu ve onda bir miktar hoşnutsuzluk bulunduğu zaman. Ve **الإشراب**: bir renkten içirilmiş bir renktir; denilir: **شُرْبَةُ حُمْرةٍ**. Ve denilir: falana falanın sevgisi **أُشْرِبَ**; kalbine karıştığı zaman. Allah—celîl senâsı—dedi ki: ﴿وَأُشْرِبُوا في قُلُوبِهِمُ العِجْلَ﴾ [البقرة 93]; müfessirler: buzağı sevgisi, dediler. Şeybânî dedi: **الشَّرْب** anlayıştır; “**شَربَ يَشْرُب شَرْباً**” denir; anladığı zaman. Ve denilir: “Dinle sonra **اشْرُبْ**.” Ve **الشاربة**: bir nehrin kıyısında olan topluluktur; onun suyu onlarındır. Ve insanın **شارب**ı malûmdur; **شواربَ** üzerine cem‘ edilir. Ve **الشَّوارب** da: gırtlağı kuşatan damarlardır. Ve bundan, **حمارٌ صَخِب الشَّوارب**; anırması şiddetli olduğu zaman. Ve kılıçta **الشارب**.
Ama **اشرأبَّ**; bundan bu kıyastan uzak değildir; sanki içmeye hazırlanır gibi; onun için boynunu uzatır. Sonra bunun üzerine kıyas edilir de “bakmak için **اشرأبّ** etti, bir **شُرَأْبِيبَةً**” denir. Ancak iki mânâ arasında ayırım için hemze artırıldı. Ve **شَرَبَّةُ**: bir yerdir.

(**شرث**) **الشين والراء والثاء**; tek bir asıldır; o, **الشَّرَث**tır; o da parmakların ve iki avucun kalınlığıdır.

(**شرج**) **الشين والراء والجيم**; karışmaya ve iç içe girmeye delâlet eden ölçülü bir asıldır. Bundan **الشَّرَجُ**; o, halkalardır; iç içe girdikleri için bununla adlandırıldı. Ve denilir: **شَرَجْتُ اللَّبنَ**; onu üst üste dizdiğin zaman. Ve denilir: **شَرَّجْتُ الشرابَ**; onu karıştırdığın zaman. Ve denilir: **الشَّريجة** iki renkli odunu olan yaydır. Ve denilir: **تَشَرَّجَ اللّحمُ باللّحمِ**; ikisi iç içe girdiği zaman. Bu asıldır. Onların sözü: “İnsanlar bu işte **شَرْجَيْنِ** olarak sabahladı”; zannedilir ki iki fırka olarak sabahladılar. Bu böyle söylenir; o, zikrettiğimiz mânâya döner; çünkü ihtilâf ettikleri zaman görüş ve söz karışır ve karşılıklı dönüp konuşmalar olur; Züheyr’in dediği gibi:
رَدَّ القِيانُ جِمَالَ الحيِّ فاحتملوا  *** إلى الظهيرة أمرٌ بينَهمْ لَبِكُ
Ama vadinin **شَرَج**ı: onun geniş yeridir; cem‘i **أشراج**dır.

(**شرح**) **الشين والراء والحاء**; açmaya ve beyana delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: **شرحت الكلام وغيرَهُ شَرْحاً**; onu açıkladığın zaman. İştiḳakı etin **تشريح**ındandır.

(**شرخ**) **الشين والراء والخاء**; iki asıldır: birisi şeyin baharıdır; bu, çoğu kez doğumda olur. Diğeri, karşılıklı iki şeyde eşitliğe delâlet eder.
Birincisi **شَرخ الشّباب**: onun evveli ve baharı. Ve her senenin **شَرخُ**u: davar yavrularından onun doğumudur. Ve devenin azı dişi **شَرَخَ** etti; et parçasını yarıp çıktığı zaman. Şair dedi ki:
إنَّ شَرخَ الشَّبابِ والشَّعَرَ الأسـ *** ـودَ ما لم يُعَاصَ كان جُنونا
Diğer asıl: **الشَّرْخانِ**; semerin arkasına ve ortasına **شَرخانِ** denir. Ve okun **شَرْخَتَا**sı: **فُوق**unun iki çıkıntısıdır; ve [o], ikisi arasındaki kiriş yeridir.

(**شرد**) **الشين والراء والدال**; tek bir asıldır; ürkütmeye ve uzaklaştırmaya, ve yayılma içinde kaçışa ve uzaklığa delâlet eder. Ve tekil için de denilebilir. Bundan: deve **شَرَد** etti, **شُرودا**. Ve develeri **شَرّدْتُ**; **تشريداً**; onları **أُشرِّدُهَا**. Ve ondan, Allah—celîl senâsı—şu sözü: ﴿فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ﴾ [الأنفال 57]; yani onlarla ibret ver ve duyur, ister. O, o mânâdır: çünkü günahkâr günah işlediği ve onun üzerine cezalandırıldığı zaman, o ceza ile başkası **شُرِّدَ** edilmiş olur; çünkü günahkârın başına gelenin benzerinden sakınır da günahtan **يَشْرُد** eder ve vazgeçer. Allah daha iyi bilir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: شرى

- الشراء والبيع يتلازمان، فالمشتري دافع الثمن، وآخذ المثمن، والبائع دافع المثمن، وآخذ الثمن. هذا إذا كانت المبايعة والمشاراة بناض وسلعة، فأما إذا كانت بيع سلعة بسلعة صح أن يتصور كل واحد منهما مشتريا وبائعا، ومن هذا الوجه صار لفظ البيع والشراء يستعمل كل واحد منهما في موضع الآخر. وشريت بمعنى بعت أكثر، وابتعت بمعنى اشتريت أكثر، قال الله تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]، أي: باعوه، وكذلك قوله: ﴿يشرون الحياة الدنيا بالآخرة﴾ [النساء/74]، وتجوز بالشراء والاشتراء في كل ما يحصل به شيء، نحو: ﴿إن الذين يشترون بعهد الله﴾ [آل عمران/ 77]، ﴿لا يشترون بآيات الله﴾ [آل عمران/199]، ﴿اشتروا الحياة الدنيا﴾ [البقرة/86]، ﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى﴾ [البقرة/16]، وقوله: ﴿إن الله اشترى من المؤمنين﴾ [التوبة/111]، فقد ذكر ما اشترى به، وهو قوله: ﴿يقاتلون في سبيل الله فيقتلون﴾ [التوبة/111].
ويسمى الخوارج بالشراة متأولين فيه قوله تعالى: ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ [البقرة/207]، فمعنى (يشري) : يبيع، فصار ذلك كقوله: ﴿إن الله اشترى...﴾ الآية [التوبة/111].

##### Türkçe

- **الشراء** ve **البيع** birbirine bitişiktir (birbirini gerektirir); çünkü **المشتري** bedeli ödeyendir ve bedeli ödeneni alandır; **البائع** ise bedeli ödeneni ödeyendir ve bedeli alandır. Bu, **المبايعة** ve **المشاراة** nakit ve mal ile olduğu zamandır. Ama eğer bir malın bir malla satımı olursa, ikisinden her birinin hem alıcı hem satıcı olarak tasavvur edilmesi sahih olur; bu yönden **البيع** ve **الشراء** lafzı, her birinin ötekinin yerinde kullanılmasıyla kullanılır oldu. Ve **شريت** “sattım” mânâsında daha çoktur; **ابتعت** “satın aldım” mânâsında daha çoktur. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وشروه بثمن بخس**﴾ [Yûsuf/20], yani: onu sattılar. Yine O’nun sözü: ﴿**يشرون الحياة الدنيا بالآخرة**﴾ [en-Nisâ/74]; ve **الشراء** ve **الاشتراء** ile, kendisiyle bir şey elde edilen her şeyde mecaz yapılır; şu gibi: ﴿**إن الذين يشترون بعهد الله**﴾ [Âl-i İmrân/77], ﴿**لا يشترون بآيات الله**﴾ [Âl-i İmrân/199], ﴿**اشتروا الحياة الدنيا**﴾ [el-Bakara/86], ﴿**أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى**﴾ [el-Bakara/16]. Ve O’nun sözü: ﴿**إن الله اشترى من المؤمنين**﴾ [et-Tevbe/111]; artık onunla satın aldığı şeyi zikretti; o da O’nun sözü: ﴿**يقاتلون في سبيل الله فيقتلون**﴾ [et-Tevbe/111]’dir.

Ve **الخوارج**, O’nun (Teâlâ’nın) sözü hakkında te’vil ederek **الشراة** diye adlandırılır: ﴿**ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله**﴾ [el-Bakara/207]. Artık (**يشري**)nin mânâsı: satar. Böylece bu, şu sözü gibi oldu: ﴿**إن الله اشترى...**﴾ âyet [et-Tevbe/111].

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

شَرى الشيءَ يَشْريه شِرىً وشِراءً واشْتَراه سَواءٌ، وشَراهُ واشْتَراهُ: باعَه. قال الله تعالى: ومن الناس من يَشْري نفسَه ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ، وقال تعالى: وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ؛ أَي باعوه. وقوله عز وجل: أُولئكَ الذين اشْتَرَوُا الضلالة بالهُدى؛ قال أَبو إسحق: ليس هنا شِراءٌ ولا بيعٌ ولكن رغَبتُهم فيه بتَمَسُّكِهم به كرَغْبة المُشْتري بماله ما يَرغَبُ فيه، والعرب تقول لكل من تَرك شيئاً وتمسَّكَ بغيره قد اشْتراهُ. الجوهري في قوله تعالى: اشْتَرَوُا الضلالةَ؛ أَصلُه اشْتَرَيُوا فاسْتُثقِلت الضمة على الياء فحذفت، فاجتمع ساكنان الياء والواو، فحذفت الياء وحُرِّكت الواو بحركتِها لما اسْتَقبَلها ساكن؛ قال ابن بري: الصحيح في تعليله أَن الياء لما تحركت في اشْتَرَيُوا وانفتح ما قبلها قلبت أَلفاً ثم حذِفت لالتقاء الساكنين، قال: ويجمَع الشِّرى على أَشْرِبةٍ، وهو شاذّ، لأَن فِعَلاً لا يجمع على أَفعِلَة. قال ابن بري: ويجوز أَن يكون أَشْرِيَةٌ جمعاً للممدود كما قالوا أَقْفِية في جمع قَفاً لأَن منهم من يمُدُّه. وشاراهُ مُشاراةً وشِراءً: بايَعه، وقيل: شاراه من الشِّراءِ والبيع جميعاً وعلى هذا وجَّه بعضهم مَدَّ الشِّراءِ. أَبو زيد: شَرَيْتُ بعْتُ، وشَرَيتُ أَي اشْتَرَيْتُ. قال الله عز وجل: ولَبِئْسَما شَرَوْا به أَنفسَهم؛ قال الفراء: بئْسَما باعُوا به أَنفسَهم، وللعرب في شَرَوْا واشْتَرَوْا مَذْهبان: فالأَكثر منهما أَن يكون شَرَوا باعُوا، واشْتَرَوا ابْتاعوا، وربما جعلُوهما بمَعنى باعوا. الجوهري: الشِّراءُ يمَدُّ ويُقْصَر. شَرَيْتُ الشيءَ أَشْرِيه شِراءً إذا بعْتَه وإذا اشْتَرَيْتَه أَيضاً، وهو من الأَضداد؛ قال ابن بري: شاهد الشِّراء بالمدّ قولهم في المثل: لا تَغْتَرَّ بالحُرَّة عامَ هِدائِها ولا بالأَمَةِ عامَ شِرائِها؛ قال: وشاهِدُ شَرَيتُ بمعنى بعتُ قول يزيد بن مُفَرِّع:
شَرَيْتُ بُرْداً، ولولا ما تكَنَّفَني
من الحَوادِث، ما فارَقْتُه أَبدا
وقال أَيضاً:
وشَرَيْتُ بُرْداً لَيتَني،
من بَعدِ بُرْدٍ، كنتُ هامَهْ
وفي حديث الزبير قال لابْنهِ عبد الله: واللهِ لا أَشْري عَملي بشيٍ وللدُّنيا أَهوَنُ عليّ من منحةٍ ساحَّةٍ؛ لا أَشْري أَي لا أَبيعُ. وشَرْوى الشيء: مثلُه، واوُه مُبْدَلةٌ من الياء لأَن الشيءَ إنما يُشْرى بمثلهِ ولكنها قُلِبَت ياءً كما قُلِبت في تَقْوَى ونحوها. أَبو سعيد: يقال هذا شَرْواه وشَرِيُّه أَي مِثْلُه؛ وأَنشد:
وتَرَى هالِكاً يَقُول: أَلا تبـ
صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا؟
وكان شُرَيْحٌ يُضَمِّنُ القَصَّارَ شرْواهُ أَي مِثْلِ الثَّوبِ الذي أَخَذه وأَهْلَكَه؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: ادْفَعُوا شَرْواها من الغنم أَي مِثْلَها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، في الصدقة: فلا يأْخذ إلاَّ تلك السِّنَّ مِن شَرْوَى إبلِه أَو قيمةَ عَدْلٍ أَي من مِثْلِ إبلهِ. وفي حديث شريح: قَضَى في رجلٍ نَزَع في قَوْسِ رجلٍ فكسَرها فقال له شَرْواها. وفي حديث النخعي في الرجلِ يبيعُ الرجلَ ويشترط الخَلاصَ قال: له الشَّرْوَى أَي المِثْلُ. وفي حديث أُمِّ زرعٍ قال: فَنَكَحْتُ بعده رجلاً سَرِيّاً رَكِبَ شَرِيّاً وأَخذَ خَطِّيّاً وأَراحَ عليَّ نَعَماً ثَريّاً؛ قال أَبو عبيد: أَرادت بقولِها رَكِبَ شَرِيّاً أَي فرساً يَسْتَشْرِي في سيرهِ أَي يَلِجُّ ويَمْضِي ويَجِدُّ فيه بلا فُتورٍ ولا انكسارٍ، ومن هذا يقال للرجل إذا لَجَّ في الأَمر: قد شَريَ فيه واسْتَشْرى؛ قال أَبو عبيد: معناه جادُّ الجَرْي. يقال: شَرِيَ الرجلُ في غَضَبِهِ واسْتَشْرَى وأَجَدَّ أَي جَدَّ. وقال ابن السكيت: رَكِبَ شَرِيّاً أي فرَساً خِياراً فائقاً.
وشَرَى المالِ وشَراتُه: خيارهُ. والشَّرَى بمنزلة الشَّوَى: وهما رُذالُ المال، فهو حرف من الأَضداد. وأَشراءُ الحَرَمِ: نواحِيه، والواحِد شَرىً، مقصور. وشَرَى الفُراتِ: ناحيتهُ؛ قال القطامي:
لُعِنَ الكَواعِبُ بَعْدَ يومَ وصَلْتَني
بِشَرَى الفُراتِ، وبَعْدَ يَوْمِ الجَوْسَقِ
وفي حديث ابن المسيب: قال لرجلٍ انْزِلْ أَشْراءَ الحَرَمِ أَي نواحيَه وجَوانِبَه، الواحدُ شَرىً.
وشَرِيَ زِمامُ الناقةِ: اضطَربَ. ويقال لزِمامِ الناقة إذا تتابَعَتْ حركاته لتحريكها رأْسَها في عَدْوِها: قد شَرِيَ زمامُها يَشْرَى شَرىً إذا كثُر اضطرابهُ. وشَرِيَ الشرُّ بينهم شَرىً: اسْتَطارَ. وشَرِيَ البرق، بالكسر، شَرىً: لَمَع وتتابَع لمَعانُه، وقيل: اسْتَطارَ وتَفَرَّق في وجه الغَيْمِ؛ قال:
أَصاحِ تَرَى البَرْقَ لَمْ يغْتَمِضْ،
يَمُوتُ فُواقاً، ويَشْرَى فُواقَا
وكذلك اسْتَشْرَى؛ ومنه يقال للرجلِ إذا تمَادَى في غَيِّهِ وفسادِه: شَرِيَ بَشْرَى شَرىً. واسْتَشْرَى فُلانٌ في الشَّرِّ إذا لَجَّ فيه. والمُشاراةُ: المُلاجَّةُ، يقال: هو يُشارِي فلاناً أي يُلاجُّه. وفي حديث عائشة في صفة أَبيها، رضي الله عنهما: ثمَّ اسْتَشْرَى في دِينه أي لَجَّ وتَمادَى وجَدَّ وقَوِيَ واهْتَمَّ به، وقيل: هو مِنْ شَريَ البرقُ واسْتَشْرَى إذا تتابَع لمَعانهُ. ويقال: شَرِيَتْ عينهُ بالدَّمْعِ إذا لَجَّت وتابَعَت الهَمَلان. وشَرِيَ فلانٌ غَضَباً، وشَرِيَ الرجل شَرىً واسْتَشرَى: غَضِبَ ولَجَّ في الأَمْرِ؛ وأَنشد ابن بري لابن أَحمر: باتَتْ عَلَيه ليلةٌ عَرْشِيَّةٌ
شَرِبَت، وباتَ عَلى نَقاً مُتَهَدِّمِ
شَرِيَتْ: لَجَّتْ، وعَرْشِيَّةٌ: منسوبة إلى عَرْشِ السِّماكِ، ومُتَهَدِّم: مُتهافِت لا يَتماسك.
والشُّراة: الخَوارِجُ، سُمُّوا بذلك لأَنَّهم غَضِبُوا ولَجُّوا، وأَمّا هُمْ فقالوا نحن الشُّراةُ لقوله عز وجل: ومِنَ الناسِ مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ، أَي يَبِيعُها ويبذُلُها في الجهاد وثَمَنُها الجنة، وقوله تعالى: إنَّ اللهَ اشْتَرَى من المؤْمنين أَنفَسَهم وأَموالَهم بأَنَّ لهُم الجنةَ؛ ولذلك قال قَطَرِيُّ بن الفُجاءَة وهو خارجيٌّ:
رأْْت فِئةً باعُوا الإلهَ نفوسَهُم
بِجَنَّاتِ عَدْنٍ، عِندَهُ، ونَعِيمِ
التهذيب: الشُّراةُ الخَوارِجُ، سَمَّوْا أَنفسهم شُراةً لأَنهم أرادوا أنهم باعُوا أَنفسهم لله، وقيل: سُموا بذلك لقولهم إنَّا شَرَيْنا أَنفسنا في طاعةِ الله أَي بعناها بالجنة حين فارَقْنا الأَئِمَّةَ الجائِرة، والواحد شارٍ، ويقال منه: تَشَرَّى الرجلُ. وفي حديث ابن عمر: أنه جمع بَنِيهِ حين أَشْرَى أَهلُ المدينةِ مع ابنِ الزُّبَيْر وخَلَعُوا بَيْعَةَ يزيدَ أَي صاروا كالشُّراةِ في فِعْلِهم، وهُم الخَوارجُ، وخُروجِهم عن طاعةِ الإمامِ؛ قال: وإنما لزمَهم هذا اللقَبُ لأَنهم زعموا أَنهم شَرَوْا دُنْياهم بالآخرةَ أَي باعُوها. وشَرَى نفسَه شِرىً إذا باعَها؛ قال الشاعر:
فلَئِنْ فَرَرْتُ مِن المَنِيَّةِ والشِّرَى
والشِّرَى: يكون بيعاً واشْتِراءً. والشارِي: المُشْتَرِي. والشاري: البائِعُ. ابن الأَعرابي: الشراء، ممدودٌ ويُقْصَر فيقال الشرا، قال: أَهلُ نجدٍ يقصُرونه وأَهل تهامَة يَمُدُّونه، قال: وشَرَيْت بنفسي للقوم إذا تقدمت بين أَيديهم إلى عَدُوِّهم فقاتَلْتَهم أَو إلى السلطان فَتَكَلَّمْت عنهم. وقد شَرَى بنفسه إذا جَعَل نفسه جُنَّةً لهم. شمر: أَشْرَيْتُ الرجلَ والشَّيءِ واشْتَرَيْتُه أَي اخْتَرْتُه. وروي بيت الأَعشى: شَراة الهِجانِ.
وقال الليث: شَراةُ أَرضٌ والنَِّسبة إليها شَرَوِيّ، قال أَبو تراب: سمعت السُّلَمِيَّ يقول أَشْرَيْتُ بين القومِ وأَغْرَيْتُ وأَشْرَيْتهُ به فَشَرِيَ مثلُ أَغْرَيْتهُ به ففَرِيَ.
وشَرِيَ الفَرَسُ في سَيْره واسْتَشْرَى أَي لَجَّ، فهو فَرَسٌ شَرِيٌّ، علي فعيل. ابن سيده: وفَرَسٌ شَرِيٌّ يَسْتَشْرِي في جَرْيِهِ أَي يَلِجُّ. وشاراهُ مُشاراةً: لاجَّهُ. وفي حديث السائب: كان النبي، صلى الله عليه وسلم، شَريكي فكان خير شَريكٍ لا يُشارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي؛ المُشاراةُ: المُلاجَّةُ، وقيل: لا يشارِي من الشَّرِّ أَي لا يُشارِرُ، فقلب إحدى الراءَيْن ياءً؛ قال ابن الأَثير: والأَول الوجه؛ ومنه الحديث الآخر: لا تُشارِ أَخاك في إحدى الروايتينِ، وقال ثعلب في قوله لا يُشارِي: لا يَستَشْري من الشَّرِّ، ولا يُمارِي: لا يُدافِعُ عن الحقِّ ولا يُرَدِّدُ الكلامَ؛ قال:
وإني لأَسْتَبْقِي ابنَ عَمِّي، وأَتَّقي
مُشاراتََه كَيْ ما يَرِيعَ ويَعْقِلا
قال ثعلب: سأَلت ابن الأَعرابي عن قوله لا يُشارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي، قال: لا يُشارِي من الشَّرِّ، قال: ولا يُماري لا يخاصم في شيءٍ ليست له فيه منفعة، ولا يُداري أَي لا يَدْفَعُ ذا الحَقِّ عن حَقِّه؛ وقوله أَنشده ثعلب:
إذا أُوقِدَتْ نارٌ لَوى جِلْدَ أَنْفِه،
إلى النارِ، يَسْتَشْري ذَرى كلِّ حاطِبِ
ابن سيده: لم يفسر يَسْتَشْري إلا أَن يكون يَلِجُّ في تأَمُّله. ويقال: لَحاه الله وشَراهُ. وقال اللحياني: شَراهُ الله وأَوْرَمَه وعَظاهُ وأَرْغَمَه. والشَّرى: شيءٌ يخرُجُ على الجَسَد أَحمَرُ كهيئةِ الدراهم، وقيل: هو شِبْهُ البَثْر يخرج في الجسد. وقد شَرِيَ شَرىً، فهو شَرٍ على فَعِلٍ، وشَرِيَ جلْدُه شَرىً، قال: والشَّرى خُراج صغار لها لَذْعٌ شديد. وتَشَرّى القومُ: تَفَرَّقوا. واستَشْرَتْ بينهم الأُمورُ: عظُمت وتفاقَمَتْ. وفي الحديث: حتى شَرِيَ أَمرُهما أََي عظُم
(* قوله «حتى شري
أمرهما أي عظم إلخ» عبارة النهاية: ومنه حديث المبعث فشري الأمر بينه وبين الكفار حين سب الهتم أي عظم وتفاقم ولجو فيه، والحديث الآخر حتى شري أمرهما وحديث أم زرع إلخ). وتَفاقَمَ ولَجُّوا فيه. وفَعَلَ به ما شراهُ أَي ساءَه. وإبِلٌ شَراةٌ كسَراةٍ أَي خِيارٌ؛ قال ذو الرمة:
يَذُبُّ القَضايا عن شَراةٍ كأَنَّها
جَماهيرُ تَحْتَ المُدْجِناتِ الهَواضِبِ
والشَّرى: الناحية، وخَصَّ بعضُهم به ناحية النهر، وقد يُمَدُّ، والقَصر أَعْلى، والجمع أَشْراءٌ. وأَشْراه ناحيةَ كذا: أَمالَهُ؛ قال: أَللهُ يَعْلَمُ أَنَّا في تَلَفُّتِنا،
يومَ الفِراقِ، إلى أَحْبابِنا صورُ
وأَنَّني حَوْثُما يُشْري الهَوى بَصَري،
مِنْ حيثُ ما سَلَكوا، أَثْني فأَنْظورُ
(* قوله حوثما: لغة في حيثما).
يريد أَنظُرُ فأَشْبَع ضَمَّة الظاء فنشَأَت عنها واو. والشَّرى: الطريقُ، مقصورٌ، والجمع كالجمع.
والشَّرْيُ، بالتسكين: الحَنْظَلُ، وقيل: شجرُ الحنظل؛ وقيل: ورقُه، واحدته شَرْيَةٌ؛ قال رؤْبة:
في الزَّرْبِ لَوْ يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ
ويقال: في فلان طَعْمانِ أَرْيٌ وشَرْيٌ، قال: والشَّرْيُ شجر الحنظل؛ قال الأعلم الهذلي:
على حَتِّ البُرايةِ زَمْخِرِيِّ السَّـ
واعِدِ، ظَلَّ في شَرْيٍ طِوالِ
وفي حديث أَنس في قوله تعالى: كشجرة خَبيثة، قال: هو الشَّرْيان؛ قال الزمخشري: الشَّرْيانُ والشَّرْيُ الحنظل، قال: ونحوهُما الرَّهْوانُ والرَّهْوُ للمطمئِنِّ من الأَرض، الواحدة شَرْيَةٌ. وفي حديث لَقيط: أَشْرَفْتُ عليها وهي شَرْية واحدة؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه بعضهم، أَراد أن الأَرض اخضرت بالنَّبات فكأَنها حنظلة واحدة، قال: والرواية شَرْبة، بالباء الموحدة. وقال أَبوحنيفة:
يقال لمِثْلِ ما كان من شجر القِثَّاءِ والبِطِّيخِ شَرْيٌ، كما يقال لشَجَرِ الحنظل، وقد أَشْرَت الشجرة واسْتَشْرَتْ. وقال أَبو حنيفة: الشَّرْية النخلة التي تنبُت من النَّواةِ.
وتَزَوَّجَ في شَرِيَّةِ نِساءٍ أَي في نِساءٍ يَلِدْنَ الإناثَ. والشَّرْيانُ والشِّرْيانُ، بفتح الشين وكسرها: شجرٌ من عِضاه الجبال يُعْمَلُ مِنْهُ القِسِيُّ، واحدته شِرْيانةٌ. وقال أَبو حنيفة: نَبات الشِّرْيانِ نباتُ السِّدْر يَسْنو كما يَسْنو السِّدْر ويَتَّسِعُ، وله أَيضاً نَبِقَةٌ صَفْراءُ حُلْوَةٌ، قال: وقال أَبو زيادٍ تُصْنَعُ القياسُ من الشِّرْيانِ، قال: وقَوْسُ الشِّرْيانِ جَيِّدَةٌ إلا أَنها سَوداءُ مُشْرَبَةٌ حُمْرةً، وهو من عُتْقِ العيدانِ وزعموا أَن عوده لا يَكادُ يَعْوَجُّ؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:
وفي الشِّمالِ من الشِّرْيانِ مُطْعَمَةٌ
كَبْداءُ، وفي عودِها عَطْفٌ وتَقْويمُ
وقال الآخر:
سَياحِفَ في الشِّرْيانِ يَأْمُلُ نَفْعَها
صِحابي، وأولي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما
المبرد: النَّبْعُ والشَّوْحَطُ والشِّرْيانُ شجرةٌ واحدةٌ، ولكِنَّها تَخْتَلِف أَسْماؤُها وتَكْرُمِ بِمَنابِتِها، فما كان منها في قُلَّة جبَلٍ فهو النَّبْعُ، وما كان في سَفْحِهِ فهو الشِّرْيان، وما كان في الحَضيضِ فهُو الشَّوْحَطُ.
والشِّرْياناتُ: عروقٌ دقاقٌ في جَسَدِ الإنسان وغَيره. والشَّرْيانُ والشِّرْيانُ، بالفتح والكسر: واحد الشَّرايين، وهي العُروقُ النَّابضَة ومَنْبِتُها من القَلْبِ. ابن الأَعرابي: الشِّريان الشَّقُّ، وهو الثَّتُّ، وجمعه ثُتُوتٌ وهو الشَّقُّ في الصَّخْرة. وأَشْرى حوضَه: مَلأَه وأَشْرى جِفانَه إذا مَلأَها، وقيل: مَلأَها للضِّيفانِ؛ وأَنشد أَبو عمرو:نَكُبُّ العِشارَ لأَذْقانِها،
ونُشْري الجِفانَ ونَقْري النَّزيلا
والشَّرى: موضعٌ تُنْسب إليه الأُسْدُ، يقال للشُّجْعانِ: ما هُمْ إلا أُسودُ الشَّرى؛ قال بعضهم: شَرى موضع بِعَيْنهِ تأَْوي إليه الأُسْدُ، وقيل: هو شَرى الفُراتِ وناحِيَتهُ، وبه غِياضٌ وآجامٌ ومَأْسَدَةٌ؛ قال الشاعر:
أُسودُ شَرىً لاقتْ أُسودَ خفِيَّةٍ.
والشَّرى: طريقٌ في سَلْمى كثير الأُسْدِ. والشَّراةُ: موضِع. وشِرْيانُ: وادٍ؛ قالت أُخت عمرو ذي الكلب:
بأَنَّ ذا الكَلْبِ عمراً خيرَهم حسَباًً،
ببَطْنِ شِرْيانَ، يَعْويِ عِنْده الذِّيبُ
وشَراءٌ، وشَراءِ كَحذامِ: موضعٌ؛ قال النمر بن تولب:
تأَبَّدَ من أَطْلالِ جَمْرَةَ مَأْسَلُ،
فقد أَقْفَرَت منها شَراءٌ فيَذْبُلُ
(* قوله «أطلال جمرة» هو بالجيم في المحكم).
وفي الحديث ذكر الشَّراةِ؛ هو بفتح الشين جبل شامخٌ من دونَ عُسْفانَ، وصُقْعٌ بالشام قريب من دِمَشْق، كان يسكنه علي بن عبد الله بن العباس وأَولاده إلى أَن أَتتهم الخلافة. ابن سيده: وشَراوَةُ موضعٌ قريب من تِرْيَمَ دونَ مَدْين؛ قال كثير عزة:
تَرامى بِنا منها، بحَزْنِ شَراوَةٍ
مفَوِّزَةٍ، أَيْدٍ إلَيْك وأَرْجُلُ
وشَرَوْرى: اسم جبل في البادية، وهو فَعَوْعَل، وفي المحكم: شَرَوْرى جبل، قال: كذا حكاه أَبو عبيد، وكان قياسه أَن يقول هَضْبة أَو أَرض لأَنه لم ينوّنه أَحد من العرب، ولو كان اسم جبل لنوّنه لأَنه لا شيء يمنعه من الصرف.

##### Türkçe

**شَرى** o şeyi **يَشْريه**; **شِرىً** ve **شِراءً** (olarak); ve **اشْتَراه** eşittir; ve **شَراهُ**.
Ve **اشْتَراهُ**: onu sattı. Allah Teâlâ dedi ki: “İnsanlardan kimi vardır ki Allah’ın rızasını istemek için nefsini **يَشْري**”; ve Teâlâ dedi ki: “Ve onu sayılı dirhemler, değersiz bir bedel ile **وشَرَوْهُ**”; yani onu sattılar. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “İşte onlar, hidayet karşılığında sapıklığı **اشْتَرَوُا**”; Ebû İshak dedi ki: burada ne **شِراءٌ** vardır ne satış; fakat onların ona rağbeti, ona tutunmalarıyladır; satın alanın, malıyla rağbet ettiği şeye rağbeti gibi. Ve Araplar, bir şeyi bırakıp başkasına tutunan herkes için “onu **اشْتراهُ**” derler. Cevherî, Teâlâ’nın sözü hakkında: “**اشْتَرَوُا** sapıklığı”; aslı **اشْتَرَيُوا**’dur; yâ üzerindeki ötre ağır görüldü de düşürüldü; böylece iki sâkin, yâ ve vâv, bir araya geldi; yâ düşürüldü ve vâv, kendisini karşılayan sâkin sebebiyle onun harekesiyle harekelendirildi. İbn Berrî dedi ki: onun ta‘lîlinde doğru olan şudur: yâ, **اشْتَرَيُوا**’da harekelenince ve öncesi fetha olunca elif’e çevrildi, sonra iki sâkinin buluşması sebebiyle düşürüldü. Dedi ki: ve **الشِّرى** **أَشْرِبةٍ** üzerine cem‘ edilir; bu şâzdır; çünkü **فِعَلاً** **أَفعِلَة** üzerine cem‘ edilmez. İbn Berrî dedi ki: **أَشْرِيَةٌ**’nin, memdûdun cemi olması câizdir; tıpkı **قَفاً**’nın cem‘inde **أَقْفِية** dedikleri gibi; çünkü onlardan kimi onu uzatır. Ve **شاراهُ** **مُشاراةً** ve **شِراءً**: onunla alışveriş yaptı; ve denildi ki: **شاراه** hem **الشِّراءِ**’dan hem satıştan (gelir); ve buna göre bazıları **الشِّراءِ**’nın uzatılmasını yönlendirdi. Ebû Zeyd: **شَرَيْتُ** “sattım”dır; ve **شَرَيتُ** yani **اشْتَرَيْتُ**. Allah Aziz ve Celil dedi ki: “Ve ne kötü şeydir ki onunla nefislerini **شَرَوْا**”; Ferrâ dedi ki: nefislerini onunla ne kötü sattılar. Ve Arapların **شَرَوْا** ve **اشْتَرَوْا** hakkında iki mezhebi vardır: ikisinin daha çoğu, **شَرَوا** “sattılar”, **اشْتَرَوا** “satın aldılar” olmasıdır; ve bazen ikisini “sattılar” mânâsında kılarlar. Cevherî: **الشِّراءُ** uzatılır ve kısaltılır. **شَرَيْتُ** o şeyi **أَشْرِيه** **شِراءً** (olarak), onu sattığın zaman ve onu satın aldığın zaman da; ve o, zıt anlamlılardandır. İbn Berrî dedi ki: uzatma ile **الشِّراء**’nın şahidi, meselde onların sözüdür: “Hür kadına, **هِدائِها** yılında aldanma; câriyeye de **شِرائِها** yılında (aldanma).” Dedi ki: **شَرَيتُ**’un “sattım” mânâsına şahidi, Yezîd b. Müferri‘in sözü:
**شَرَيْتُ بُرْداً، ولولا ما تكَنَّفَني
من الحَوادِث، ما فارَقْتُه أَبدا**
Ve yine dedi:
**وشَرَيْتُ بُرْداً لَيتَني،
من بَعدِ بُرْدٍ، كنتُ هامَهْ**
Zübeyr hadîsinde: oğluna Abdullah’a dedi ki: “Vallahi amelimi bir şeyle **لا أَشْري**; ve dünya, benim için, çokça akıtıcı bir bağıştan daha değersizdir”; **لا أَشْري** yani “satmam”.

Ve **شَرْوى** şey: onun benzeri; vâv’ı yâ’dan bedeldir; çünkü şey ancak benzeriyle **يُشْرى**; fakat o, **تَقْوَى** ve benzerlerinde çevrildiği gibi yâ’ya çevrilmiştir. Ebû Saîd: “Bu, onun **شَرْواه**’ıdır ve **شَرِيُّه**’dir” denir; yani onun benzeridir; ve inşâd etti:
**وتَرَى هالِكاً يَقُول: أَلا تبـ
صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا؟**
Ve Şurayh, kassârı, onun **شرْواهُ**’unu, yani aldığı ve helâk ettiği elbisenin benzerini tazmin ettirirdi. Ve ondan, Ali hadîsi, Allah yüzünü keremli kılsın: “Koyundan onun **شَرْواها**’sını verin”; yani onun benzerini. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun, sadaka hakkında: “Ancak o yaştan olanı, develerinin **شَرْوَى**’sından yahut adil bir kıymet alır”; yani develerinin benzerinden. Şurayh hadîsinde: bir adam hakkında hükmetti; bir adamın yayını çekiştirdi de onu kırdı; ona “onun **شَرْواها**’sı” dedi. Nehaî’nin hadîsinde, adamın adamı satması ve kurtuluş şart koşması hakkında: “ona **الشَّرْوَى** vardır”; yani benzer. Ümmü Zer‘ hadîsinde dedi ki: “Sonra ondan sonra, soylu bir adamla evlendim; **شَرِيّاً** bindi, **خَطِّيّاً** aldı, üzerime semiz davarlar rahatça getirdi.” Ebû Ubeyd dedi ki: “**رَكِبَ شَرِيّاً**” sözüyle, yürüyüşünde **يَسْتَشْرِي** olan bir atı kastetti; yani inatla sürer, gider, onda ciddileşir; gevşeklik ve kırılma olmaksızın. Ve bundan, bir adam işte inat edince denir: onda **شَريَ** etti ve **اسْتَشْرى**. Ebû Ubeyd dedi ki: mânâsı, koşuşu iyi olandır. Denir: adam öfkesinde **شَرِيَ** etti ve **اسْتَشْرَى** ve **أَجَدَّ**; yani ciddileşti. İbn Sikkît dedi ki: “**رَكِبَ شَرِيّاً**” yani seçkin, üstün bir at.

Ve **شَرَى** malın ve **شَراتُه**: onun seçkini. Ve **الشَّرَى** **الشَّوَى** mertebesindedir: ikisi de malın döküntüleridir; o, zıt anlamlılardan bir harftir. Ve **أَشراءُ الحَرَمِ**: onun çevreleridir; tekili **شَرىً**, kısaltılmış. Ve **شَرَى الفُراتِ**: onun tarafı; Katamî dedi ki:
**لُعِنَ الكَواعِبُ بَعْدَ يومَ وصَلْتَني
بِشَرَى الفُراتِ، وبَعْدَ يَوْمِ الجَوْسَقِ**
İbnü’l-Müseyyeb hadîsinde: bir adama dedi ki: “**انْزِلْ أَشْراءَ الحَرَمِ**”; yani onun çevrelerine ve yanlarına; tekili **شَرىً**.

Ve **شَرِيَ** dişi devenin yuları: çalkalandı. Ve dişi devenin yularına, başını koşusunda oynatmasıyla hareketleri ardı ardına gelince denir: “yuları **شَرِيَ** etti, **يَشْرَى** **شَرىً**”; yani çalkalanması çoğaldı. Ve **شَرِيَ** şer onların arasında **شَرىً**: yayıldı. Ve **شَرِيَ** şimşek, kesre ile, **شَرىً**: parladı ve parlaması ardı ardına geldi; ve denildi ki: yayıldı ve bulut yüzünde dağıldı; (şair) dedi ki:
**أَصاحِ تَرَى البَرْقَ لَمْ يغْتَمِضْ،
يَمُوتُ فُواقاً، ويَشْرَى فُواقَا**
Ve bunun gibi **اسْتَشْرَى**; ve ondan, bir adam sapıklığında ve fesadında sürüp gidince denir: **شَرِيَ** **بَشْرَى** **شَرىً**. Ve falan, şerde **اسْتَشْرَى** edince: onda inat etti. Ve **المُشاراةُ**: inatlaşmadır; denir: o, falanla **يُشارِي** eder; yani onunla inatlaşır. Âişe hadîsinde, babasının vasfında, Allah ikisinden de razı olsun: “Sonra dininde **اسْتَشْرَى** etti”; yani inat etti, sürdürdü, ciddileşti, güçlendi ve onunla ilgilendi; ve denildi ki: o, şimşeğin **شَريَ** etmesinden ve **اسْتَشْرَى** etmesinden (gelir); parlaması ardı ardına gelince. Ve denir: gözü yaşla **شَرِيَتْ** etti; yani inat etti ve akışı ardı ardına geldi. Ve falan öfkeyle **شَرِيَ** etti; ve adam **شَرِيَ** **شَرىً** ve **اسْتَشرَى**: öfkelendi ve işte inat etti; İbn Berrî, İbn Ahmer’den inşâd etti:
**باتَتْ عَلَيه ليلةٌ عَرْشِيَّةٌ
شَرِبَت، وباتَ عَلى نَقاً مُتَهَدِّمِ**
**شَرِيَتْ**: inat etti; ve **عَرْشِيَّةٌ**: **عَرْشِ السِّماكِ**’a nispetlidir; ve **مُتَهَدِّم**: dökülen, tutunmayan.

Ve **الشُّراة**: Hâricîlerdir; bununla adlandırıldılar; çünkü öfkelendiler ve inat ettiler. Ama onlar dediler ki: biz **الشُّراةُ**’yız; Allah Aziz ve Celil’in sözü için: “Ve insanlardan kimi vardır ki Allah’ın rızasını istemek için nefsini **يَشْرِي**”; yani onu satar ve cihadda harcar; onun bedeli cennettir. Ve Teâlâ’nın sözü: “Şüphesiz Allah, müminlerden nefislerini ve mallarını, karşılığında cennet olmak üzere **اشْتَرَى**”; bunun için Katariyy b. el-Fücâe, o bir Hâricî iken, dedi ki:
**رأْْت فِئةً باعُوا الإلهَ نفوسَهُم
بِجَنَّاتِ عَدْنٍ، عِندَهُ، ونَعِيمِ**
**التهذيب**: **الشُّراةُ** Hâricîlerdir; kendilerini **شُراةً** diye adlandırdılar; çünkü nefislerini Allah’a sattıklarını kastettiler. Ve denildi ki: “Biz nefislerimizi Allah’a itaatte **شَرَيْنا** ettik”; yani zalim imamlardan ayrıldığımızda onu cennet karşılığında sattık, sözleri sebebiyle böyle adlandırıldılar. Tekili **شارٍ**’dir; ve ondan denir: adam **تَشَرَّى** etti. İbn Ömer hadîsinde: Medine ehli İbn Zübeyr ile birlikte **أَشْرَى** edince ve Yezîd’in biatini çıkarınca oğullarını topladı; yani fiillerinde **الشُّراةِ** gibi oldular; onlar Hâricîlerdir; ve imamın itaatinden çıkışları. Dedi ki: bu lakap onlara ancak, dünyalarını âhiret karşılığında **شَرَوْا** ettiklerini, yani sattıklarını iddia etmeleri sebebiyle lâzım oldu. Ve **شَرَى** nefsini **شِرىً** (olarak), onu sattığı zaman; şair dedi ki:
**فلَئِنْ فَرَرْتُ مِن المَنِيَّةِ والشِّرَى**
Ve **الشِّرَى**: satış da olur, satın alma da. Ve **الشارِي**: satın alandır. Ve **الشاري**: satandır. İbnü’l-A‘râbî: **الشراء** uzatılmıştır ve kısaltılır; böylece **الشرا** denir. Dedi ki: Necd ehli onu kısaltır, Tihâme ehli onu uzatır. Dedi ki: “Kavim için nefsimle **شَرَيْتُ**” (derim), onların önünde düşmanlarına doğru ilerleyip onlarla savaştığımda yahut sultana (gidip) onlar adına konuştuğumda. Ve nefsini **شَرَى** etti; onları koruyan bir siper kıldığı zaman. Şemmer: adamı ve şeyi **أَشْرَيْتُ** ve onu **اشْتَرَيْتُ**; yani onu seçtim. A‘şâ’nın beyti rivayet edildi: **شَراة الهِجانِ**.

Leys dedi ki: **شَراةُ** bir yerdir; ona nispet **شَرَوِيّ**’dir. Ebû Turâb dedi ki: Sulemî’nin şöyle dediğini işittim: “Kavim arasında **أَشْرَيْتُ** ve **أَغْرَيْتُ**; ve onu onunla **أَشْرَيْتهُ** ettim de **فَشَرِيَ**”; “onu onunla **أَغْرَيْتهُ** ettim de **ففَرِيَ**” gibi.

Ve at, yürüyüşünde **شَرِيَ** etti ve **اسْتَشْرَى**; yani inat etti; o, **فَرَسٌ شَرِيٌّ**’dir; **فعيل** vezninde. İbn Sîde: ve **فَرَسٌ شَرِيٌّ** koşusunda **يَسْتَشْرِي** eder; yani inat eder. Ve **شاراهُ** **مُشاراةً**: onunla inatlaştı. Sâib hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, “benim ortağımdı; ne güzel ortaktı; **لا يُشارِي** etmez, **ولا يُمارِي** etmez, **ولا يُدارِي** etmezdi.” **المُشاراةُ**: inatlaşmadır. Ve denildi ki: şerden **لا يشارِي**; yani **لا يُشارِرُ**; iki **الراء**’dan birini yâ’ya çevirdi. İbnü’l-Esîr dedi ki: birincisi veçhtir. Ve ondan diğer hadîs: rivayetlerin birinde “kardeşinle **لا تُشارِ** etme.” Sa‘leb, “**لا يُشارِي**” sözünde dedi ki: şerden **لا يَستَشْري** etmez; ve “**ولا يُمارِي**”: hakkı savmada direnmez ve sözü tekrar tekrar döndürmez. (Şair) dedi ki:
**وإني لأَسْتَبْقِي ابنَ عَمِّي، وأَتَّقي
مُشاراتََه كَيْ ما يَرِيعَ ويَعْقِلا**
Sa‘leb dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye “**لا يُشارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي**” sözü hakkında sordum; dedi ki: şerden **لا يُشارِي** etmez. Dedi ki: ve “**ولا يُماري**”: kendisine fayda olmayan bir şeyde çekişmez. Ve “**ولا يُداري**”: yani hak sahibini hakkından geri çevirmez. Sa‘leb’in inşâd ettiği sözü:
**إذا أُوقِدَتْ نارٌ لَوى جِلْدَ أَنْفِه،
إلى النارِ، يَسْتَشْري ذَرى كلِّ حاطِبِ**
İbn Sîde: **يَسْتَشْري**’yi, ancak teemmülünde inat etmesi olarak tefsir etti.

Ve denir: Allah onu kahretsin ve onu **شَراهُ** etsin. Lihyânî dedi ki: Allah onu **شَراهُ** etsin, onu şişirsin, onu helâk etsin, onu zelil kılsın. Ve **الشَّرى**: bedende, dirhemler heyeti gibi kırmızı çıkan bir şeydir; ve denildi ki: bedende çıkan, sivilce benzeri bir şeydir. Ve **شَرِيَ** **شَرىً** etti; o, **شَرٍ**’dir, **فَعِلٍ** üzere. Ve derisi **شَرِيَ** etti **شَرىً**. Dedi ki: ve **الشَّرى** şiddetli yakıcılığı olan küçük çıbanlardır. Ve kavim **تَشَرّى** etti: dağıldılar. Ve işler aralarında **اسْتَشْرَتْ**: büyüdü ve azdı. Hadîste: “ta ki ikisinin işi **شَرِيَ** etti”; yani büyüdü. Ve azdı ve onda inat ettiler. Ve onunla, onu **شراهُ** eden şeyi yaptı; yani onu kötü etti. Ve develer **شَراةٌ** (tırâzı **سَراةٍ** gibi): yani seçkin; Zû’r-Rumme dedi ki:
**يَذُبُّ القَضايا عن شَراةٍ كأَنَّها
جَماهيرُ تَحْتَ المُدْجِناتِ الهَواضِبِ**
Ve **الشَّرى**: taraf; bazıları onu nehrin tarafına tahsis etti. Ve uzatılabilir; kısaltma daha üstündür. Cemi **أَشْراءٌ**. Ve “şu tarafın **أَشْراه**’ı”: onu eğdi; (şair) dedi ki:
**أَللهُ يَعْلَمُ أَنَّا في تَلَفُّتِنا،
يومَ الفِراقِ، إلى أَحْبابِنا صورُ
وأَنَّني حَوْثُما يُشْري الهَوى بَصَري،
مِنْ حيثُ ما سَلَكوا، أَثْني فأَنْظورُ**
“**حوثما**” yani “**حيثما**” dilidir. “Bakıyorum” demek ister; sonra **الظاء**’ın ötre’sini doyurdu da ondan bir vâv doğdu. Ve **الشَّرى**: yol; kısaltılmıştır; cemi, cem‘ gibidir.

Ve **الشَّرْيُ**, sükûn ile: **الحَنْظَلُ**; ve denildi ki: hanzal ağacı; ve denildi ki: onun yaprağı; tekili **شَرْيَةٌ**; Ru’be dedi ki:
**في الزَّرْبِ لَوْ يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ**
Ve denir: falanda iki tat vardır: **أَرْيٌ** ve **شَرْيٌ**. Dedi ki: ve **الشَّرْيُ** hanzal ağacıdır. A‘lem el-Hüzelî dedi ki:
**على حَتِّ البُرايةِ زَمْخِرِيِّ السَّـ
واعِدِ، ظَلَّ في شَرْيٍ طِوالِ**
Enes hadîsinde, Teâlâ’nın sözü hakkında: “kötü bir ağaç gibi”; dedi ki: o, **الشَّرْيان**’dır. Zemahşerî dedi ki: **الشَّرْيانُ** ve **الشَّرْيُ** hanzaldır. Dedi ki: ikisine benzer olan **الرَّهْوانُ** ve **الرَّهْوُ**’dur; yerin düz olanı için; tekili **شَرْيَةٌ**. Lakît hadîsinde: “Üzerine çıktım; o, tek bir **شَرْية** idi.” İbnü’l-Esîr dedi ki: bazıları böyle rivayet etti; yerin bitkiyle yeşerdiğini kastetti; sanki o, tek bir hanzal idi. Dedi ki: rivayet **شَرْبة**’dir; **الباء**’nın tek olanıyla. Ebû Hanîfe dedi ki: hıyar ve karpuz ağacından olanın benzerine **شَرْيٌ** denir; hanzal ağacına denildiği gibi. Ve ağaç **أَشْرَت** etti ve **اسْتَشْرَتْ**. Ebû Hanîfe dedi ki: **الشَّرْية** çekirdekten biten hurma ağacıdır.

Ve **شَرِيَّةِ** kadınlarda evlendi; yani dişileri doğuran kadınlarda.

Ve **الشَّرْيانُ** ve **الشِّرْيانُ**, şîn’in fethi ve kesresiyle: dağların dikenli ağaçlarından bir ağaçtır; ondan yaylar yapılır; tekili **شِرْيانةٌ**. Ebû Hanîfe dedi ki: **الشِّرْيانِ**’ın bitkisi, sidr bitkisi gibidir; sidr gibi yükselir ve genişler; onun da sarı, tatlı bir yemişi vardır. Dedi ki: Ebû Ziyâd dedi: yaylar **الشِّرْيانِ**’dan yapılır. Dedi ki: **قَوْسُ الشِّرْيانِ** iyidir; ancak kırmızıya çalan siyahçadır; o, çubukların eskisindendir; ve onun odununun neredeyse eğrilmediğini iddia ettiler. İbn Berrî, Zû’r-Rumme’den inşâd etti:
**وفي الشِّمالِ من الشِّرْيانِ مُطْعَمَةٌ
كَبْداءُ، وفي عودِها عَطْفٌ وتَقْويمُ**
Ve başkası dedi ki:
**سَياحِفَ في الشِّرْيانِ يَأْمُلُ نَفْعَها
صِحابي، وأولي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما**
Müberred: **النَّبْعُ** ve **الشَّوْحَطُ** ve **الشِّرْيانُ** tek bir ağaçtır; fakat adları değişir ve bitiş yerleriyle değer kazanır: ondan dağın tepesinde olan **النَّبْعُ**’dır; yamacında olan **الشِّرْيان**’dır; çukurda olan ise **الشَّوْحَط**’tır.

Ve **الشِّرْياناتُ**: insan bedeninde ve başkasında ince damarlar. Ve **الشَّرْيانُ** ve **الشِّرْيانُ**, feth ve kesr ile: **الشَّرايين**’in tekilidir; onlar nabız atan damarlardır; çıkışları kalptendir. İbnü’l-A‘râbî: **الشِّريان** yarıktır; o, **الثَّتُّ**’tür; cemi **ثُتُوتٌ**’tur; o, kayadaki yarıktır. Ve havuzunu **أَشْرى** etti: onu doldurdu. Ve çanaklarını **أَشْرى** etti; onları doldurduğu zaman; ve denildi ki: misafirler için doldurdu. Ebû Amr inşâd etti:
**نَكُبُّ العِشارَ لأَذْقانِها،
ونُشْري الجِفانَ ونَقْري النَّزيلا**

Ve **الشَّرى**: aslanların kendisine nispet edildiği bir yerdir; yiğitler için denir: “Onlar ancak **أُسودُ الشَّرى**’dır.” Bazıları dedi ki: **شَرى** bizzat bir yerdir; aslanlar ona sığınır. Ve denildi ki: o, **شَرى الفُراتِ** ve onun tarafıdır; onda koruluklar, sazlıklar ve aslanlık vardır. Şair dedi ki:
**أُسودُ شَرىً لاقتْ أُسودَ خفِيَّةٍ.**
Ve **الشَّرى**: Selmâ’da aslanı çok bir yoldur. Ve **الشَّراةُ**: bir yerdir.

Ve **شِرْيانُ**: bir vadidir; Amr Zî’l-Kelb’in kız kardeşi dedi ki:
**بأَنَّ ذا الكَلْبِ عمراً خيرَهم حسَباًً،
ببَطْنِ شِرْيانَ، يَعْويِ عِنْده الذِّيبُ**
Ve **شَراءٌ**, ve **شَراءِ** (Hizâm gibi): bir yerdir; en-Nemir b. Tevleb dedi ki:
**تأَبَّدَ من أَطْلالِ جَمْرَةَ مَأْسَلُ،
فقد أَقْفَرَت منها شَراءٌ فيَذْبُلُ**

Hadîste **الشَّراةِ** zikredildi: o, şîn’in fethiyle, Usfân’dan aşağıda yüksek bir dağdır; ve Şam’da, Dımaşk’a yakın bir bölgedir; Ali b. Abdullah b. Abbas ve oğulları, hilâfet kendilerine gelinceye kadar orada otururdu. İbn Sîde: ve **شَراوَةُ** Tiryem’e yakın, Medyen’den aşağıda bir yerdir; Kesîr Azze dedi ki:
**تَرامى بِنا منها، بحَزْنِ شَراوَةٍ
مفَوِّزَةٍ، أَيْدٍ إلَيْك وأَرْجُلُ**
Ve **شَرَوْرى**: çölde bir dağın adıdır; o, **فَعَوْعَل** veznindedir. Ve **المحكم**’de: **شَرَوْرى** bir dağdır. Dedi ki: Ebû Ubeyd böyle nakletti. Ve kıyası, “tepe” yahut “yer” demesidir; çünkü Araplardan hiçbiri onu tenvinlemedi; eğer dağın adı olsaydı onu tenvinlerdi; çünkü sarftan men eden hiçbir şey yoktur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ر ي * * الشِّرَاءُ * يُمد ويُقصر وقد * شَرَى * الشيء يشريه * شِرىً * و * شِرَاءً * إذا باعه وإذا * اشْتراهُ * أيضا وهو من الأضداد قال الله تعالى ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ أي يبيعها وقال تعالى ﴿وشروه بثمن بخس﴾ أي باعوه ويُجمع * الشِّرَى * على * أشْرِيَةٍ * وهو شاذ لأن فِعلا لا يُجمع على أفعلة و * شَرِيَ * جِلده من باب صدِيَ من * الشَّرَى * وهو خُراج صغار لها لذع شديد فهو * شَرٍ * على فَعِلٍ و * الشِّرْيانُ * بفتح الشين وكسرها واحد * الشَّرايِينِ * وهي العروق النابضة ومنبتها من القلب و * المُشْتَرِي * نجم

##### Türkçe

* ش ر ي * * **الشِّرَاءُ** * uzatılır ve kısaltılır; ve muhakkak **شَرَى** şeyi ona **يشريه**; **شِرىً** ve **شِرَاءً** (olarak), onu sattığı zaman; ve onu **اشْتراهُ** (satın aldığı zaman) da (böyledir); ve o, zıt anlamlılardandır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ yani onu satar. Ve dedi ki: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ yani onu sattılar. Ve **الشِّرَى**’nın çoğulu **أشْرِيَةٍ** üzerine getirilir; ve o şâzdır; çünkü **فِعلا** (vezni) **أفعلة** üzerine çoğul yapılmaz. Ve **شَرِيَ** derisi, **صدِيَ** babındandır; **الشَّرَى**’dan (dolayıdır); ve o, küçük (taneli) bir çıbandır; onun şiddetli bir yakıcılığı vardır; artık o, **شَرٍ**’dir; **فَعِلٍ** üzere. Ve **الشِّرْيانُ**, şînin fethi ve kesriyle, **الشَّرايِينِ**’in biridir; ve onlar, nabız atan damarlardır; ve onların çıktığı yer kalptendir. Ve **المُشْتَرِي** bir yıldızdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!شَراهُ *!يَشْرِيهِ ) *!شِراً *!وشِراءً ، بالقَصْر والمدِّ ، كما في الصِّحاح ، المدُّ لُغَةُ الحِجازِ ، والقَصْرُ لُغَةُ نجْدٍ وهو الأَشْهَرُ .
في المِصْباح : يُحْكَى أنَّ الرَّشيدَ سألَ اليَزيِدي والكِسائي عن قَصْرِ *!الشِّراءِ ومَدِّه ، فقالَ الكسائي : مَقْصورٌ لا غَيْر ؛ وقالَ اليَزيدِي : يُمَدُّ ويُقْصَرُ ، فقالَ له الكِسائي : مِن أَيْن لكَ ؛ فقالَ اليَزِيدي : من المَثَلِ السَّائِرِ : ( لا يُغْتَرُّ

بالحرَّةِ عامَ هدِائِها ولا بالأَمَةِ عامَ *!شِرائِها ) ؛ فقالَ الكِسائي : ما ظَنَنْت أَنَّ أَحداً يَجْهَل مثْلَ هذا ؛ فقالَ اليَزِيدي : ما ظننْتُ أَنَّ أَحَداً يَفْترِي بينَ يَدَيْ أَميرِ المُؤمنين مثْلَ هذا ، انتَهى .
قال المَناوِي : ولقائِلٍ أَنْ يقولَ : إنَّما مُدَّ الشِراء لازْدِواجِه مَعَ ما قَبْله فيُحْتاجُ لشاهِدٍ غيره .
قلْت : للمَدِّ وَجْهٌ وَجيهٌ وهو أَنْ يكونَ مَصْدر *!شَارَاهُ *!مُشارَاةً *!وشِراءً ، فتأَمَّل .
( مَلَكَهُ بالبَيْعِ ؛ و ) أَيْضاً ( باعَهُ ) .
فمن *!الشَّراء بمعْنَى البَيْع قوْله تعالى : ﴿ومِن الناسِ مَنْ *!يَشْرِي نفسَه ابْتغاءَ مَرْضاةِ ا﴾ ، أَي يَبيعُها ؛ وقوْله تعالى : ﴿*!وشَرَوْهُ بثمَنٍ بخْسٍ﴾ ، أَي باعُوه ؛ وقوله تعالى : ﴿ولبِئْسَ ما *!شَرَوْا به أَنْفُسَهُم﴾ ، أَي باعُوا .
قالَ الرّاغبُ : *!وشَرَيْتُ بمعْنَى بِعْتُ أَكْثَر .
( *!كاشْتَرى فيهما ) ، أَي في المَعْنَيَيْن وهو في الابْتِياعِ أَكْثر .
قالَ الأزهري : للعَرَبِ في *!شَرَوْا *!واشْتَرَوا مَذْهبان ، فالأكْثَر *!شَرَوْا بمعْنَى باعُوا ، *!واشْتَرَوْا ابْتَاعُوا ، ورُبَّما جَعَلُوهُما بمعْنَى باعُوا .
*!والشارِي : *!المُشْتَرِي والبائِعُ ، ( ضِدٌّ ) .
قالَ الرَّاغبُ : *!الشرِّاءُ والبَيْعُ مُتلازِمانِ ، *!فالمُشْتري دافِعُ الثَّمَن وآخِذُ المُثْمَن ، والبائِعُ دافِعُ المُثْمَن وآخِذُ الثَّمَن ، هذا إذا كانتِ المُبايَعَةُ *!والمُشارَاة بناضَ وسِلْعَةً ، فأمَّا إذا كانَ يَبيْعُ سلْعَةٍ بسلْعَةٍ صحَّ أَن يتصوَّرَ كلُّ واحِدٍ منهما *!مُشْترِياً وبائِعاً ، ومن هذا الوَجْه صارَ لَفْظُ البَيْع *!والشِّراءِ يُسْتَعْمل كلُّ واحِدٍ منهما في مَوْضِعِ الآخرِ ؛ اه .
وفي المِصْباح : وإنَّما ساغَ أَن يكونَ *!الشِّراءُ مِن الأَضْدادِ لأنَّ المُتبايعَيْن تَبايَعَا الثَمَنَ والمُثْمَنَ فكلٌّ مِن

العِوَضَيْن مبيعٌ من جانِبٍ *!ومَشْرِيٌّ من جانِبٍ .
( و ) *!شرى ( اللَّحْمَ والثَّوْبَ والأَقِطَ ) *!يشري *!شِرى : ( شَرَّرَها ) ، أَي بَسَطَها .
( و ) *!شرى ( فلاناً ) *!شِرىً ، بالكسْر : إذا ( سَخِرَ به .
( و ) قالَ اللّحْياني : *!شَراهُ اللَّهُ وأَوْرَمَه وعظاهُ و ( أَرْغَمَهُ ) بمعْنىً واحِدٍ .
( و ) *!شَرَى ( بنَفْسِه عن القَوْمِ ) ؛ وفي التّكملةِ : للقوْمِ ؛ إذا ( تقَدَّمَ بَيْنَ أَيْديهِمْ ) إلى عَدُوِّهم ( فقاتَلَ عنهم ) ؛ وهو مجازٌ ، ونَصّ التكملةِ : فقاتَلَهُم .
( أَو ) تقَدَّمَ ( إلى السُّلْطانِ فتَكَلَّمَ عنهم ) ؛ وهو مجازٌ أَيْضاً .
( و ) شَرى ( اللَّهُ فلاناً ) *!شَرىً : ( أَصَابَهُ بعِلَّةِ *!الشَّرَى ) ، فشَرِيَ ، كرَضِيَ ، فهو *!شَرٍ .
*!والشَّرَى : اسْمٌ لشيءٍ يخرُجُ على الجَسَدِ كالدَّراهِم : أَو ( لبُثُورٍ صِغارٍ حُمْرٍ حَكَّاكَةٍ مُكْرِبَةٍ تَحْدُثُ دَفْعَةً ) واحِدَةً ( غالِباً ) ، وقد تكونُ بالتَّدْرِيجِ ( وتَشْتَدُّ لَيْلاً لبخارٍ حارَ يَثُورُ في البَدَنِ دَفْعَةً ) واحدَةً ؛ كما في القانونِ لأَبي عليَ بنِ سينا .
( و ) مِن المجازِ : ( كلُّ مَنْ تَرَكَ شيئاً وتمسَّك بغيرِهِ فقد *!اشْتَراهُ ) هذا قولُ العَرَب ؛ ( ومنه ) قوْلُه تعالى : ﴿أُولئِكَ الذين ( *!اشْتَرُوا الضَّلالَةَ بالهُدَى )﴾ .
قالَ أَبو إسْحق : ليسَ هنا شِراءٌ وبَيْعٌ ، ولكن رغبَتُهم فيه بتَمَسُّكِهم به كرَغْبةِ *!المُشْتري بمالِهِ ما يَرْغَبُ فيه .
وقال الرَّاغبُ : ويجوزُ *!الشِّراءُ *!والاشْتراءُ في كلِّ ما يَحْصَلِ به شيءٌ ، نحو قوله تعالى : ﴿إنَّ الذين *!يَشْتَرون بعَهْدِ اللَّهِ وأَيْمانِهم ثَمَناً قَليلاً﴾ ؛ وقوله تعالى : ﴿أُولئِكَ الذين *!اشْتَرُوا الضَّلالَةَ بالهُدَى﴾ وقالَ الجوهريُّ : أَصْلُ *!اشْتَرَوْا : اشْتَرَيُوا فاسْتُثْقِلَت الضمَّةُ على الياءِ فحُذِفَتْ فاجْتَمع ساكِنانِ الياء

والواو ، فحذِفَت الياءُ وحُرِّكَتِ الواوُ بحَرَكتِها لمَّا اسْتَقْبلَها ساكِنٌ .
( *!وشَاراهُ *!مُشاراةً *!وشِراءً ) ، ككِتابٍ : ( بايَعَهُ ) ؛ وقيلَ : *!شَاراهُ مِن *!الشَّراءِ والبَيْعِ جَمِيعاً ، وعلى هذا وَجَّه بعضُهم مَدَّ الشِّراءِ .
( *!والشَّرْوَى ، كجَدْوَى : المِثْلُ ) ، واوُه مُبْدَلةٌ من الياءِ ، لأنَّ الشيءَ قد *!يُشْترَى بمثْلِه ، ولكنها قُلِبَت ياءً كما قُلِبَت في تَقْوَى ونحوِها ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه والجوهريُّ .
ومنه حدِيثُ عُمَر في الصَّدَقةِ : ( فلا يأْخذ إلاَّ تلْكَ السِّنَّ مِن *!شَرْوَى إِبْلِه أَو قِيمةَ عَدْلٍ ) .
وكانَ شُرَيْحٌ يُضَمِّنُ القَصَّارَ شَرْوَى الثَّوْبِ الذي أَهْلَكَه ، وقالَ الراجزُ :
ما في اليآيىء يؤيؤ *!شَرْوَاهُ أَي مِثْله .
( *!وشَرِيَ الشَّرُّ بَيْنهم ، كرَضِيَ ) ، *!يَشْرَى ( *!شَرًى ) ، مَقْصور : ( اسْتَطَارَ ) .
وفي النِّهايَةِ : عَظُمَ وتَفاقَمَ ؛ ومنه حدِيثُ المبْعَث : ( *!فشَرِيَ الأَمْرُ بَيْنه وبينَ الكفَّارِ حينَ سَبَّ آلهَتَهُم ) .
( و ) *!شَرِيَ ( البَرْقُ ) *!يَشْرَى *!شَرىً : ( لَمَعَ ) واسْتطارَ في وَجْهِ الغيمِ .
وفي التهذيبِ : تفرَّقَ في وَجْهِ الغيمِ .
وفي الصِّحاحِ : كَثُرَ لَمَعَانُه ؛ وأَنْشَدَ لعبدِ عَمْرو بنِ عمَّار الطائي :
أَصاح تَرى البَرْقَ لَمْ يَغْتَمِضْ
يَمُوتُ فُواقاً *!ويَشْرَى فُواقَا ( *!كأَشْرَى ) ؛ نقلَهُ الصَّاغاني ، تتابَعَ لَمَعانُه .
( و ) *!شَرِيَ ( زيْدٌ ) *!يَشْرَى *!شَرىً : ( غَضِبَ ) .
وفي الصِّحاح : *!شَرِيَ فلانٌ غَضَباً إذا اسْتَطارَ غَضَباً .
( و ) *!شَرِيَ أَيْضاً : إذا ( لَجَّ ) وتَمادَى في غيِّه وفَسَادِه ؛ ( *!كاسْتَشْرَى ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ وابنُ

سِيدَه .
( ومنه *!الشُّراةُ ) ، كقُضاةٍ ، ( للخَوارِجِ ) ، سمُّوا بذَلكَ لأنَّهم غَضِبُوا ولَجُّوا .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت : قيلَ لهم الشُّراةُ لشدَّةِ غَضَبِهم على المُسْلمين ، ( لا مِن ) قَوْلهم : إنَّا ( *!شَرَيْنا أَنْفُسَنا في الطَّاعَةِ ) ، أَي بِعْناها بالجنَّة حينَ فارَقْنا الأُمَّةَ الجائِرَةَ .
( ووَهِمَ الجوهرِيُّ ) ، وهذا التَّوْهِيم ممَّا لا مَعْنى له ، فقد سَبَقَ الجوهرِيّ غيرُ واحِدٍ من الأَئِمةِ في تَعْليل هذه اللَّفْظَةِ ، والجوهريُّ ناقِلٌ عنهم ، والمصنِّفُ تَبِعَ ابنَ سِيدَه في قوْلِه إلاَّ أَنَّه قالَ فيمَا بَعْد : وأَمَّاهُم فقالوا نَحْن الشُّراةُ لقوْله تعالى : ﴿ومِنَ النَّاسِ مَنْ *!يَشْري نَفْسَه ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّهِ﴾ وقوله تعالى : ﴿إنَّ اللَّهَ *!اشْتَرَى مِن المُؤمِنين أَنْفُسَهم﴾ ؛ ومِثْلُه في النهايةِ .
قالَ : وإنَّما لَزِمَهم هذا اللَّقَب لأنَّهم زَعَموا أنَّهم الخ ، قالَ : *!فالشُّراةُ جَمْعُ *!شارٍ ، أَي أَنَّه مِنْ *!شَرَى *!يَشْرِي ، كرَمَى يَرْمِي ، ثم قالَ : ويجوزُ أَنْ يكونَ مِن *!المُشارَاةِ أَي الملاجة ، أَي لا مِن *!شَرِيَ كرَضِيَ كما ذهَبَ إليه ابنُ سِيدَه والمصنِّفُ ؛ وأَيْضاً شَرِيَ ، كرَضِيَ ، فاعِلُه *!شَرٍ مَنْقوص ، وهو لا يُجْمَع على *!الشُّراةِ ؛ وممَّا يُسْتدلُّ على أَنَّه مِن *!شَرَى *!يَشْري ، كرَمَى يَرْمِي قَوْلُ قَطَرِيّ بنِ الفُجاءَةِ ، وهو أَحَدُ الخَوارِجِ :
وإنَّ فِتْيةً باعُوا الإِلَه نفوسَهُم
بجنَّاتِ عَدْنٍ عِنْدَهُ ونَعِيمِوكَذلكَ قَوْلُ عَمْروِ بنِ هُبَيْرة ، وهو أَحَدُ الخوارِجِ :
إنَّا *!شَرَيْنا لدينِ اللَّهِ أَنْفُسَنا
نَبْغِي بذاكَ لديهم أَعْظَم الجاهِ

وأَشارَ شيْخُنا إلى ما ذَكَرْناه ، لكنَّه بالاخْتِصارِ قالَ : وكَوْنهم سُمّوا للغَضَبِ يَسْتَلْزمُ ما ذُكِرَ فلا وَهْم ، بل هي غَفْلَةٌ من المصنِّفِ وعَدَمُ مَعْرفةٍ بتَعْليلِ الأسْماءِ ، واللَّهُ أَعْلم .
( و ) *!شَرِيَ ( جِلْدُهُ ) *!يَشْرَى *!شَرىً : وَرِمَ و ( خَرَجَ عليه *!الشَّرَى ) ، المُتَقَدِّم ذِكْره ، ( فهو *!شَرٍ ) ، مَنْقوص .
( و )*!شَرِيَ ( الفَرَسُ في سَيْرِه ) *!شَرىً : ( بَالَغَ ) فيه ومَضَى من غيرِ فُتورٍ ؛ ( فهو *!شَرِيٌّ ) ، كغَنِيَ : ومنه حدِيثُ أُمِّ زَرْعٍ : ( رَكِبَ *!شَرِيّاً ) ، أَي فَرَساً *!يَسْتَشْرِي في سيرِهِ ، يَعْني يَلجُّ ويَجِدُّ .
( *!والشَّرْيُّ ) ، بالتَّسْكين : ( الحَنْظَلُ ) . يقالُ : هو أَحْلَى مِن الأرْي وأَمَرُّ من *!الشَّرْي ؛ وفلانٌ له طَعْمانِ : أَرْيٌ *!وشَرْيٌ . ( أَو شَجَرُهُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِي للأعْلَم الهُذَلي :
على حَتِّ البريةِ زَمْحَرِيِّ ال
سَّواعِدِ ظَلَّ في *!شَرْيٍ طِوالِالواحِدَةُ *!شَرْيَةٌّ .
( و ) *!الشَّرْيُ : ( النَّخْلُ يَنْبُتُ من النَّواةِ ) ؛ الواحِدَةُ *!شَرْيَةٌ .
( *!والشَّرَى ، كعَلَى ، ووَهِمَ الجوهرِيُّ ) ، أَي في تَسْكِينِه ؛ ( رُذَالُ المالِ ) .
ونَصَّ الجوهري : *!والشَّرْي أَيْضاً رُذَالُ المالِ مِثْل شَواهُ .
وقالَ البَدْر القَرافِي : إسْنادُ هذا الوَهْم إلى الجوْهرِي لا يتمُّ إلاَّ أَنْ يكونَ مَنْصوص أَهْل اللّغَةِ مَنْع وُرُود ذلكَ فيها ، وإلاَّ فمن حفظ حجَّة على مَنْ لم يَحْفظ .
( و ) أَيْضاً : ( خِيارُهُ *!كالشَّراةِ ) ؛
ونصّ المُحْكَم : وإِبِلٌ *!شَراةٌ ، كسَراةٍ : خيارٌ ؛ ( ضِدٌّ ) ، نَصّ عليه ابنُ السِّكِّيت .
( و ) *!الشَّرَى : ( الطَّرِيقُ ) عامَّة .
( و ) أَيْضاً : ( طَرِيقٌ في ) جَبَلِ ( سَلْمَى كثيرَةُ الأُسْدِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .

ومنه قوْلُهم للشُّجْعان : ما هُم إلاَّ أُسُودُ *!الشَّرَى ؛ ومنه قولُ الشاعِرِ :
أُسودُ الشَّرَى لاقتْ أُسودَ خَفِيَّةٍ ( و ) أَيْضاً : ( جَبَلٌ بنَجْدٍ لطيِّىءٍ .
( وأَيْضاً ) : ( جَبَلٌ بتِهامَةَ كثيرُ السِّباعِ ) ؛ نَقَلَهُما نَصْر في مُعْجمه .
( و ) أَيْضاً : ( وادٍ بينَ كَبْكَب ونَعْمانَ على لَيْلةٍ من عَرَفَةَ .
( و ) الشَّرَى : ( النَّاحِيَةُ ) ؛ وخَصَّ بعضُهم به ناحِيَةَ اليَمِين ، ومنه *!شَرَى الفُراتِ ناحِيَتُه ؛ قال الشاعِرُ :
لُعِنَ الكَواعِبُ بَعْدَ يومَ وصَلْتَني
*!بشَرَى الفْراتِ وبَعْدَ يَوْمِ الجَوْسَقِ ( وتُمَدُّ ) ، والقَصْرُ أَعْلى ، ( ج *!أَشْراءٌ ) ؛ ومنه *!أشْراءُ الحَرَمِ .
قالَ الجوهريُّ : الواحِدُ *!شَرىً ، مَقصور .
( وذُو *!الشَّرَى : صَنَمٌ لدَوْسٍ ) بالسَّراةِ ، قالَهُ نصْر .
( *!وأشْراهُ : مَلأَهُ ) ؛ يقالُ : *!أَشْرَى حَوْضَه : إذا مَلأَهُ .
*!وأَشْرَى جِفانَه : مَلأَها للضِّيفانِ ؛ نقلَهُ الجوهريُّ عن أَبي عَمْروَ : قالَ الشَّاعرُ :
*!ونُشْرِي الجفان ومُقْرِي النَّزِيلا ( و ) *!أَشْراهُ في ناحِيَةِ كذا : ( أَمالَهُ ) ؛ ومنه قولُ الشَّاعِرِ :
اللَّهُ يَعْلَمُ أنَّا في تَلَفُّتِنا
يومَ الفِراقِ إلى أَحْبابِنا صورُوأَنَّني حيثما *!يَشْرِي الهَوى بَصَرِي
مِنْ حَوْثُما سَلَكوا أَرْنُو فأَنْظورُويُرْوَى : أَثْني فأَنْظُورُ .
( و ) *!أَشْرَى ( الجَمَلُ : تَفَلَّقَتْ

عَقيقَتُهُ ) ؛ نقلَهُ الصَّاغاني .
( و ) أَشْرَى ( بَيْنهم ) : مِثْلُ ( أَغْرَى ) ؛ نقلَهُ الأزهري .
( *!والشَّرْيانُ ) ، بالفتْح ( ويُكْسَرُ ) ، نقلَهُما الجوهريُّ والكَسْرُ أَشْهَر : ( شَجَرٌ ) مِن عِضاهِ الجِبالِ تُعْمَلُ منه ( القِسِيُّ ) ، واحِدَتُه *!شِرْيَانَةٌ ، يَنْبتُ نَبات السِّدْر ، ويَسْمُو كسُمُوِّه ويَتَّسِعُ وله نَبِقَةٌ صَفْراءُ حلْوَةٌ ؛ قالَهُ أَبو حَنيفَةَ .
قالَ : وقالَ أَبو زِيادٍ : تُصْنَعُ القياسُ مِن *!الشّرْيانِ ، وقوْسُه جيِّدَةٌ إلاَّ أنَّها سَوْداءُ مُسْتشربَة ( 14 حُمْرةً ، وهو من عُتْقِ العيدانِ ، وزَعَمُوا أنَّ عودَه لا يَكادُ يعوَجُّ .
وقال المبرِّدُ : النَّبْعُ والشَّوْحَطُ *!والشِّرْيانُ شَجَرٌ واحِدٌ ، لكن تَخْتَلفُ أَسْماؤُها وتَكْرُمُ بمنَابِتِها ، فما كانَ منها في قُلَّةِ الجَبَلِ فهو النَّبْعُ ، وما كانَ منها في سَفْحِهِ *!فالشِّرْيانُ .
( و ) *!الشِّرْيان : ( واحِدُ *!الشَّرايِينِ للعُروقِ النَّابِضَةِ ) ، ومَنْبتُها من القَلْبِ ، نقلَهُ الجوهريُّ .
والذي صرَّحَ به أَهْلُ التَّشْريحِ : أنَّ منْبتَ *!الشَّرايِينِ من الكَبِدِ وتمرُّ على القَلْبِ ، كما أنَّ الوَرِيدَ مَنْبتُه القَلْب ويمرُّ على الكَبِدِ .
( *!والشَّرِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : الطَّريقَةُ .
( و ) أَيْضاً : ( الطَّبيعَةُ .
( و ) *!الشَّرِيَّةُ ( من النِّساءِ : اللاَّتي يَلِدْنَ الإِناثَ ) . يقالُ : تَزَوَّج في *!شَرِيَّةِ نِساءٍ : أَي في نِساءٍ يَلِدْنَ الإناثَ .
( *!والمُشْتَرِي : طائِرٌ .
( و ) أَيْضاً : ( نَجْمٌ م ) مَعْروفٌ من السَّبْعةِ ؛ وأَنْشَدَنا شيخُنا السيِّد العيدروس لبعضِهم :
فوَجْنَتُه المَرِّيخُ والخَدُّ زهْرَةٌ
وحاجِبُه قوْسٌ فهل أَنْتَ *!مُشْترِي ( وهو *!يُشارِيهِ ) *!مُشارَاةً : أَي ( يُجادِلُهُ ) .
وفي المُحْكَم : يُلاجه ؛ ومنه الحديثُ : ( كانَ صلى الله عليه وسلم لا *!يُشارِي ولا يُمارِي ) .
وقالَ ثَعْلبٌ :

أَي لا *!يَسْتَشْري بالشرِّ .
وقالَ الأزهري : ( أَصْلُه يُشارِرُهُ فقُلِبَتْ ) إحْدَى ( الرَّاءَ ) يْن ياءً ، وقالَ الشَّاعرُ :
وإنِّي لأَسْتَبْقِي ابنَ عَمِّي وأَتَّقي
*!مُشاراتِه كَيْما يَرِيعَ ويَعْقِلا ( *!واشْرَوْرَى : اضْطَرَبَ .
( *!والشَّراءُ ، كسَماءٍ : جَبَلٌ ) في بِلادِ كعْبٍ .
وقالَ نَصْر : وقيلَ هُما *!شَراءانِ ، البَيْضاءُ لأَبي بكْرِ بنِ كِلابٍ ، والسَّوْداءُ لبَني عقيلٍ في أَعْرافِ غمرَةَ في أَقْصاهُ جَبَلان ؛ وقيلَ : قَرْيتانِ وَراءَ ذاتِ عِرْقٍ فَوْقهما جَبَلٌ طَويلٌ يُسمَّى مَسُولاً .
( و ) *!شَراءِ ، ( كقَطامِ : ع ) ؛ قال النمرُ بنُ تَوْلب :
تأَبَّدَ من أطْلالِ جَمْرَةَ مَأْسَلُ
فقد أَقْفَرَت منها شَراءٌ فيَذْبَلُ ( *!والشَّرَوانِ ، محرَّكَةً : جَبَلانِ ) بسَلْمى ، كان اسْمُهما فَخّ ومِخْزَمٌ ، قالَهُ نَصْر .
( *!والشَّراةُ : ع بين دِمَشْقَ والمدينَةِ ) .
وقالَ نَصْر : صُقْعٌ قرِيبٌ من دِمَشْقَ وبقَرْيَة منها يقالُ الحُمَيمةُ كانَ سَكَنَ ولد عليِّ بنِ عبدِ اللَّهِ بنِ عبَّاسٍ أَيَّامَ بَني مَرْوان ؛ ( منه عليُّ بنُ مُسْلِم ) بنِ الهَيْثم عن إسْماعيلَ بنِ مَهْران ، وعنه الحَسَنُ بنُ عليَ العَنَزيُّ ؛ ( وأَحْمَدُ بنُ محمودٍ ) عن أَبي عَمْروٍ الحوضي ، وعنه سعيدُ بنُ أحمدَ العرّادِ ، ( *!والشَّرَوِيَّانِ ) ، بالتَّحْرِيكِ ، ( المُحدِّثانِ ) .
( وفاتَهُ :
( محمدُ بنُ عبدِ الرحمنِ الشَّرَوِيُّ صاحِبُ أَبي نُواس ، رَوَى عنه محمدُ بنُ العبَّاس بنِ زرقان .
( *!وشَرْيانُ ) ، بالفَتْح : ( وادٍ ) ؛ ومنه قولُ أُخْت عَمْروِ ذي الكلب :
بأَنَّ ذَا الكَلْبِ عمراً خيرَهُم حَسَباً
ببَطْنِ *!شَرْيانَ يَعْوي عِنْده الذِّيب

( *!وتَشَرَّى : تَفَرَّقَ ) .
ونَصَّ المُحْكم : *!تَشرَّى القوْمُ : تفرَّقُوا .
قالَ : ( *!واسْتَشْرَتْ ) بينهم ( الأُمُورُ ) : إذا ( تَفاقَمَت وعَظُمَتْ ) ؛ ونقلَهُ الأَزهريُّ أَيْضاً .
( *!والشَّرْوُ : العَسَلُ ) الابيضُ ، نقلَهُ الصَّاغاني ، مَقْلوبُ الشَّوْرِ ؛ ( ويُكْسَرُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!شَرِيَ زمامُ الناقَةِ ، كرضِيَ : اضْطَرَبَ . وفي الصِّحاحِ : كثُرَ اضْطِرَابُه .
*!وشَرِيَ الفرسُ في لِجامِه : مدَّهُ ؛ كما في الأساسِ .
*!واسْتَشْرَى : لَجَّ في التَّأمُّلِ ؛ وبه فُسِّرَ قَوْلُ الشاعِرِ :
إذا أُوقِدَتْ نارٌ لَوى جلْدَ أَنْفِه
إلى النارِ *!يَسْتَشْرِي درا كلِّ حاطِبِوفعلَ به ما *!شَراهُ : أَي سَاءَهُ .
*!والشَّرْيُ ، بالتَّسْكِين : ما كانَ مِثْل شَجَرِ القَثَّاءِ والبطِّيخ .
وقد أَشَرْتِ الشَّجَرَةُ *!واسْتَشْرَتْ والمثل *!كالشَّرْوى ؛ قالَ الشاعرُ :
وتَرَى مالِكاً يَقْول أَلا تب
صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا ؟ *!وشرِيَتْ عيْنُه بالدَّمْع : أي لَجَّتْ وتتابَعَ الهَمَلان .
*!والشِّرْيانُ ، بالكسْر : الشَّقُّ ، وهو الثَّتُّ جَمْعُه ثُتُوتٌ ؛ نقلَهُ الأزهريُّ .
*!وشَريَ الرَّجُلُ ، كغَرِيَ زِنَةً ومعْنىً . ويقالُ : لَحاهُ اللَّهُ وشَراهُ .
*!والشَّارِي : أَحدُ الشُّراةِ للخَوارِج ، وليسَتِ الياءُ للنَّسَبِ ، وإنَّما هو صفَةٌ أُلْحِقَ به ياءُ النَّسَبِ تأْكِيداً للصِّفة كأَحْوَر وأحْوَري وصلبٍ وصلبي .
*!وشَرَوْرَى : اسْمُ جَبَلِ بالبادِيَةِ .
قالَ الجوهريُّ : هو فَعَوْعَل .
وقالَ نَصْر :

جِبالٌ لبَني سُلَيْم .
*!وشُراوَةُ ، بالضمِّ : موضِعٌ قُرْبَ تِرْيَم دونَ مَدْيَن ؛ قال كثيِّرُ عزَّةَ :
تَرامى بِنا منها بحَزْنِ *!شَراوَةٍ
مفَوِّزَةٍ أَيْدٍ إلَيْك وأَرْجُلُ *!والشَّرِيُّ ، كغَنِيَ : الفائِقُ الخِيارِ مِن الخَيْل .
وفي الأساسِ : المُخْتارُ .
*!واسْتَشْرَى في دينِه : جَدّ واهْتَمّ .
*!وأَشْرَى القوْمُ : صارُوا *!كالشّراةِ في فِعْلِهم عن ابنِ الأثير .
*!كتَشَرَّى ؛ نقَلَهُ الجوهرِيُّ .
وهُما *!يَتَشارَيَانِ : يَتَقاضَيَان ؛ كما في الأساسِ .
ويُجْمَعُ *!الشِّرا ، بالكسْرِ مَقْصوراً ، أَي مَصْدَر *!شَرَى *!يَشْرِي ، كرَمَى ، على *!أَشْرِيَةٍ ، وهو شاذٌّ لأنَّ فِعَلاً لا يُجْمَعُ على أَفْعِلَة ، نقلَهُ الجوْهرِي .
وفي المِصْباح : إذا نَسَبْت إلى المَقْصورِ قَلَبْت الياءَ واواً والشِّين باقِيَة على كسْرِها ، وقلْت *!شَرَوِيّ ، كما يقالُ رَبَوِيّ وحَمَوِيّ ، وإذا نسبْتَ إلى الممْدُودِ فلا تغيِّير .
*!والشَّرْيانُ ، بالفتْح : الحَنْظَلُ ، أَو وَرَقُه ، وهي لُغَةٌ في *!الشَّرْيِ كرَهْوٍ ورَهَوان للمُطْمَئِنِّ من الأرْض ؛ نقلَهُ الزمَخْشريُّ في الفائِقِ .
*!والشَّراةُ ، بالفَتْحِ : جبَلٌ شامِخٌ من دون عُسْفانَ ، كذا في النهايَةِ .
وقالَ نَصْر : على يَسارِ الطائِفِ .
وذُو *!الشَّرْي ، بالتَّسْكِين : موْضِعٌ قرْبَ مكَّةَ .
*!وشُرَيٌّ ، كسُمَيَ : طرِيقٌ بينَ تِهامَةَ واليَمَن عن نصر *!والشَّرِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ : ماءٌ قريبٌ مِن اليَمَنِ ؛ وناحِيَةٌ مِن بِلادِ كلبٍ بالشامِ .
وأَشْرَى البَعيرُ : أسْرَعَ ؛ نقلَهُ ابن القطَّاع .

##### Türkçe

: ( **شَراهُ** **يَشْرِيهِ** ) **شِراً** ve **شِراءً**; kısaltma ve uzatma ile; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; uzatma Hicaz lügatidir, kısaltma Necd lügatidir ve o daha meşhurdur.

**المِصْباح**’ta: rivayet olunur ki Reşîd, Yezîdî ve Kisâî’ye **الشِّراءِ**’ın kısaltılması ve uzatılması hakkında sordu; Kisâî dedi ki: “Kısaltılmıştır, başka değil”; Yezîdî dedi ki: “Uzatılır ve kısaltılır”; Kisâî ona dedi ki: “Bu sana nereden?”; Yezîdî dedi ki: “Dolaşan meselden: (Hür kadına hediyeleri yılı aldanılmaz, cariyeye de **شِرائِها** yılı aldanılmaz)”; Kisâî dedi ki: “Bunun gibi bir şeyi birinin bilmemesini sanmazdım”; Yezîdî dedi ki: “Müminlerin emîrinin huzurunda bunun gibi bir şeyi birinin uyduracağını sanmazdım”; bitti.

Menâvî dedi ki: “Bir söyleyene, ‘**الشِراء** ancak kendinden öncekiyle ikizleşmesi sebebiyle uzatıldı; o hâlde ondan başka bir şâhide ihtiyaç vardır’ demesi mümkündür.”

Dedim: uzatmanın vecihli bir yönü vardır; o da **شَارَاهُ**’nun masdarı **مُشارَاةً** ve **شِراءً** olmasıdır; öyleyse düşün.

(Onu satışla mülk edindi; ve) ayrıca (onu sattı).

Öyleyse **الشَّراء**’ın satış mânasında oluşundan, yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve insanlardan kimi vardır ki Allah’ın rızasını arayarak nefsini **يَشْرِي**﴾ yani onu satar; ve yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve onu değersiz bir bedelle **شَرَوْهُ**﴾ yani onu sattılar; ve yüce Allah’ın sözü: ﴿Ne kötü şeydir ki onunla nefislerini **شَرَوْا**﴾ yani sattılar.

Râgıb dedi ki: **وشَرَيْتُ** “sattım” mânasındadır; daha çok.

(İkisinde de **كاشْتَرى**) yani iki mânada da; ve satın almada daha çoktur.

Ezherî dedi ki: Arapların **شَرَوْا** ve **واشْتَرَوا** hakkında iki mezhebi vardır: çoğunluk **شَرَوْا**’yu “sattılar” mânasında, **واشْتَرَوْا**’yu “satın aldılar” mânasında kullanır; bazen ikisini de “sattılar” mânasında yaparlar.

**والشارِي**: **المُشْتَرِي** ve satıcıdır; (zıt).

Râgıb dedi ki: **الشرِّاءُ** ve satış birbirine bitişiktir; **المُشْتري** bedeli veren ve bedelliyi alan, satıcı ise bedelliyi veren ve bedeli alandır; bu, alışveriş **والمُشارَاة** nakit ve mal ile olduğunda böyledir; ama bir malı bir malla sattığında, her birinin **مُشْترِياً** ve satıcı olarak tasavvur edilmesi sahih olur; bu yönden satış ve **الشِّراءِ** lafzı, her birinin diğerinin yerinde kullanılmasıyla kullanılır; bitti.

**المِصْباح**’ta: **الشِّراءُ**’ın zıtlar (lafızlar)dan olması ancak şu sebeple câiz oldu: iki alışverişçi bedel ve bedelliyi birbirine satmıştır; böylece iki karşılıktan her biri bir taraftan satılmış, bir taraftan da **مَشْرِيٌّ** olur.

(Ve) **شرى** (eti, elbiseyi ve kurutulmuş yoğurdu) **يشري** **شِرى**: (onları yaydı), yani onları serdi.

(Ve) **شرى** (falancayı) **شِرىً**, kesre ile: (onunla alay etti)ğinde.

(Ve) Lihyânî dedi ki: **شَراهُ اللَّهُ** ve onu şişirdi, ona eziyet etti ve (onu zelil etti) bir mânadadır.

(Ve) **شَرَى** (kendi nefsiyle kavimden) — **التّكملة**’de: kavim için — (onların önüne geçti)ğinde düşmanlarına (ve onlar adına savaştı) ; bu mecazdır; **التكملة**’nin nassı: “onlarla savaştı.”

(Ya da) (sultana ilerledi de onlar adına konuştu); bu da mecazdır.

(Ve) Allah (falancayı) **شَرىً** ile **شَرى**: (ona **الشَّرَى** hastalığıyla isabet etti); böylece **شَرِيَ**, **رَضِيَ** gibi; o hâlde o **شَرٍ**’dir.

**والشَّرَى**: bedende dirhemler gibi çıkan bir şeyin adıdır; yahut (küçük, kırmızı, kaşındırıcı, rahatsız edici kabarcıklar) içindir; (çoğunlukla) bir defada meydana gelir; ve tedricen de olabilir; (geceleyin şiddetlenir; bedende bir defada kabaran sıcak bir buhardan dolayı); Ebû Ali b. Sînâ’nın **القانون**’unda olduğu gibi.

(Ve) mecazdan: (Her kim bir şeyi bırakıp başkasına tutunursa onu **اشْتَراهُ** olmuştur); bu Arapların sözüdür; (ve ondan) yüce Allah’ın sözü: ﴿İşte onlar, (hidayet karşılığında dalâleti **اشْتَرُوا**) olanlardır﴾.

Ebû İshâk dedi ki: Burada alış ve satış yoktur; fakat onların ona rağbeti, ona tutunmalarıyla, **المُشْتري**’nin malıyla rağbet ettiği şeye rağbeti gibidir.

Râgıb dedi ki: **الشِّراءُ** ve **الاشْتراءُ**, kendisiyle bir şey elde edilen her şeyde câiz olur; yüce Allah’ın sözü gibi: ﴿Şüphesiz Allah’ın ahdini ve yeminlerini az bir bedelle **يَشْتَرون** olanlar﴾; ve yüce Allah’ın sözü: ﴿İşte onlar, hidayet karşılığında dalâleti **اشْتَرُوا** olanlardır﴾. Cevherî dedi ki: **اشْتَرَوْا**’nın aslı **اشْتَرَيُوا**’dur; yâ üzerindeki damme ağır görüldü de düşürüldü; böylece iki sâkin, yâ ve vâv, birleşti; yâ düşürüldü ve vâv, kendisinden önce sâkin bulunduğu için onun harekesiyle harekelendirildi.

( **وشَاراهُ** **مُشاراةً** **وشِراءً** ), **ككِتابٍ** gibi: (onunla alışveriş yaptı); ve denildi ki: **شَاراهُ** hem **الشَّراءِ**dan hem satıştan beraberdir; buna göre bazıları **الشِّراءِ**’ın uzatılmasını yönlendirdi.

( **والشَّرْوَى** , **كجَدْوَى**: benzer), vâv’ı yâ’dan bedeldir; çünkü şey bazen benzeriyle **يُشْترَى**; fakat o, **تَقْوَى** ve benzerlerinde çevrildiği gibi yâ’ya çevrilmiştir; bunu İbn Sîde ve Cevherî nakletti.

Ondan, Ömer’in sadaka hakkındaki hadisi: (Ancak o yaştaki deveyi, develerinin **شَرْوَى**sından yahut adil bir kıymet alır).

Şüreyh, helâk ettiği elbisenin **شَرْوَى**sını çamaşırcıya tazmin ettirirdi; ve recez söyleyen dedi ki:
“Yâ’yâ’î’de onun **شَرْوَاهُ**’u ötmez”
yani onun benzeri.

( **وشَرِيَ الشَّرُّ بَيْنهم** , **كرَضِيَ** ), **يَشْرَى** ( **شَرًى** ), kısaltılmış: (yayıldı).

**النِّهايَة**’de: büyüdü ve azdı; ondan, meb‘as hadisi: (**فشَرِيَ الأَمْرُ** onunla kâfirler arasında, onların ilâhlarını sövdüğü vakit).

(Ve) **شَرِيَ** (şimşek) **يَشْرَى** **شَرىً**: (parladı) ve bulutun yüzünde yayıldı.

**التهذيب**’de: bulutun yüzünde dağıldı.

**الصِّحاح**’ta: parıltısı çoğaldı; ve Abd b. Amr b. Ammâr et-Tâî’ye ait olarak inşâd etti:
“Ey arkadaş, şimşeği görürsün, göz kırpmadı;
Bir an ölür, bir an **يَشْرَى**”
( **كأَشْرَى** ); bunu Sâgânî nakletti: parıltısı peş peşe geldi.

(Ve) **شَرِيَ** (Zeyd) **يَشْرَى** **شَرىً**: (öfkelenmiş)tir.

**الصِّحاح**’ta: **شَرِيَ** falan kimse öfkeyle, öfkeyle yayıldığında.

(Ve) **شَرِيَ** ayrıca: (inat etti)ğinde ve azgınlığı ve fesadında sürüp gittiğinde; ( **كاسْتَشْرَى** ); bunu Cevherî ve İbn… nakletti.

سِيدَه.

(Ve ondan: **الشُّراةُ**), **قُضاةٍ** gibi, (Hâricîler için); onlara bu ad verilmiştir; çünkü onlar öfkelendiler ve inatla direndiler.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Onlara **الشُّراةُ** denildi; Müslümanlara karşı öfkelerinin şiddetinden dolayı; (yoksa) onların “Biz **شَرَيْنا أَنْفُسَنا في الطَّاعَةِ**” sözünden (değil); yani ümmet-i câireden ayrıldığımız vakit onu cennet karşılığında sattık.

(**وَهِمَ الجوهرِيُّ**); ve bu vehmettirme, kendisinin hiçbir mânâsı olmayan şeylerdendir; çünkü Cevherî’den önce bu lafzayı ta‘lîl etmede imamlardan birden başkası geçmiştir; Cevherî onlardan nakledicidir; musannif de İbn Sîde’nin sözünde ona tâbi oldu; ancak daha sonra şöyle dedi: Onların anası (aslı) ise, “Biz **الشُّراةُ**’yız” dediler; Allah Teâlâ’nın “İnsanlardan kimi vardır ki Allah’ın rızasını aramak için **يَشْري نَفْسَه**” sözü ve Allah Teâlâ’nın “Şüphesiz Allah müminlerden nefislerini **اشْتَرَى**” sözü sebebiyle; bunun benzeri en-Nihâye’dedir.

Dedi ki: Bu lakap onlara ancak, onların “biz …” diye zannetmeleri sebebiyle lâzım oldu, dedi ki: **فالشُّراةُ** **شارٍ**’ın cem‘idir; yani o, **شَرَى يَشْرِي**’dendir; **رَمَى يَرْمِي** gibi. Sonra dedi ki: **المُشارَاةِ**’den olması da câizdir; yani ملاجة (inatla yapışma); yani İbn Sîde ve musannifin gittiği üzere **شَرِيَ**’den, **رَضِيَ** gibi, değildir. Ayrıca **شَرِيَ** da vardır, **رَضِيَ** gibi; onun fâili **شَرٍ**’dir, noksan; ve o **الشُّراةِ** üzerine cem‘ edilmez. Onun **شَرَى يَشْرِي**’den, **رَمَى يَرْمِي** gibi olduğuna delil getirilen şeylerden biri, Hâricîlerden biri olan Katariyy b. el-Fücâe’nin sözüdür:

Ve şüphesiz bir delikanlılar topluluğu, nefislerini ilâha sattılar
Onun katında Adn cennetleri ve nimetler karşılığında

Ve yine Hâricîlerden biri olan Amr b. Hubeyre’nin sözü de böyledir:

Şüphesiz biz Allah’ın dini için nefislerimizi **شَرَيْنا**
Bununla onların yanında en büyük şerefi isteriz

Şeyhimiz, zikrettiğimize işaret etti; fakat kısaca dedi ki: Onların öfke sebebiyle adlandırılmış olmaları, zikredileni gerektirir; o hâlde vehim yoktur; bilakis bu, musanniften bir gaflet ve isimlerin ta‘lîlini bilmemektir; Allah daha iyi bilir.

(Ve) **شَرِيَ** (derisi) **يَشْرَى شَرىً**: şişti; ve (üzerine **الشَّرَى** çıktı), daha önce zikri geçmiş olan; (o hâlde o **شَرٍ**’dir), noksan.

(Ve) **شَرِيَ** (at yürüyüşünde) **شَرىً**: (mübalağa etti) onda ve gevşeklik olmaksızın geçti; (o hâlde o **شَرِيٌّ**’dir), **غَنِيَ** gibi. Ondan Ümmü Zer‘ hadisi: (“**شَرِيّاً** bindi”); yani yürüyüşünde **يَسْتَشْرِي** olan bir at; yani inatla sürer ve ciddiyetle gider.

(**والشَّرْيُّ**), sükûn ile: (hanzal). Denir ki: o, **الأرْي**’den daha tatlı ve **الشَّرْي**’den daha acıdır; ve falanın iki tadı vardır: **أَرْيٌ** ve **شَرْيٌ**. (Veya onun ağacı). Cevherî, el-A‘lem el-Hüzelî’den inşâd etti:

Yaratılmışı yıpratan, buz kesen
kollar üzerinde; uzun **شَرْيٍ** içinde gölgede kaldı

Tekili: **شَرْيَةٌّ**.

(Ve) **الشَّرْيُ**: (çekirdeğinden biten hurma). Tekili: **شَرْيَةٌ**.

(**والشَّرَى**; **عَلَى** gibi; ve Cevherî vehmetti), yani onu sükûnlu kılmada; (malın döküntüsü).

Cevherî açıkça dedi: **والشَّرْي** ayrıca malın döküntüsüdür; **شَواهُ** gibi.

Bedr el-Karâfî dedi ki: Bu vehmin Cevherî’ye isnadı, ancak dil ehlinin nassı, bunun onda vârid olmasını men‘ etmiş olmakla tamam olur; yoksa, ezberleyen, ezberlemeyene karşı hüccettir.

(Ve) ayrıca: (onun seçkini **كالشَّراةِ** gibidir);

El-Muhkem’in nassı: **شَراةٌ** develer, **سَراةٍ** gibi: seçkin; (zıddır); İbnü’s-Sikkît bunu nass etti.

(Ve) **الشَّرَى**: (yol) genel olarak.

(Ve) ayrıca: (Selmâ dağında, aslanı çok olan bir yol); Cevherî onu nakletti.

Bundan onların yiğitlere söylemeleri: “Onlar ancak **أُسُودُ الشَّرَى**’dır”; ve bundan şairin sözü:

**أُسودُ الشَّرَى** gizli aslanlarla karşılaştı

(Ve) ayrıca: (Necd’de Tayy için bir dağ).

(Ve ayrıca): (Tihâme’de yırtıcısı çok bir dağ); ikisini de Nasr, Mu‘cem’inde nakletti.

(Ve) ayrıca: (Kebkeb ile Na‘mân arasında, Arafat’tan bir gecelik mesafede bir vadi).

(Ve) **الشَّرَى**: (taraf/bölge); bazıları onu sağ tarafın bölgesine tahsis etti; ondan **شَرَى الفُراتِ**: onun tarafı. Şair dedi ki:

Kahrolsun memeleri tomurcuklu kızlar, bana ulaştığın günden sonra
**بشَرَى الفْراتِ** ile ve Cevsak gününden sonra

(Ve uzatılır); kısaltma daha üstündür. (Cem‘i: **أَشْراءٌ**); ondan **أشْراءُ الحَرَمِ**.

Cevherî dedi ki: tekili **شَرىً**’dır, kısaltılmış.

(**وذُو الشَّرَى**: Serât’ta Devs’un bir putu); Nasr söyledi.

(**وأشْراهُ**: onu doldurdu); denir ki: **أَشْرَى حَوْضَه**: onu doldurduğu zaman.

**وأَشْرَى جِفانَه**: misafirler için çanaklarını doldurdu; Cevherî onu Ebû Amr’dan nakletti. Şair dedi ki:

**ونُشْرِي الجفان** ve konuklayıp misafiri ağırlayan

(Ve) **أَشْراهُ** onu şu tarafında: (ona meylettirdi). Ondan şairin sözü:

Allah bilir ki biz, dönüp bakışımızda
ayrılık gününde, sevgililerimize (bakan) gözleriz
Ve ben, heva gözümü nereye **يَشْرِي** ederse
onlar nereden yürüdülerse oraya bakar, gözlerim

Şöyle de rivayet edilir: “eğerim de bakarım”.

(Ve) **أَشْرَى** (deve: yarıldı…)

**عَقيقَتُهُ** )؛ onu الصَّاغاني nakletti.

( و ) **أَشْرَى** ( بَيْنهم ): **أَغْرَى** gibi; onu الأزهري nakletti.

( *!**والشَّرْيانُ** )، fetha ile ( ve kesrelenir ), ikisini de الجوهري nakletti; kesre daha meşhurdur: ( dağların **عِضاهِ**’ından bir **شَجَرٌ** )dır; ondan ( **القِسِيُّ** ) yapılır; onun teki *!**شِرْيَانَةٌ**’dır; **السِّدْر** bitişi gibi biter, onun yükselişi gibi yükselir ve genişler; onun sarı, tatlı bir **نَبِقَةٌ**’si vardır; bunu أَبو حَنيفَة söyledi.

Dedi: Ve أَبو زِياد dedi: ölçüler *!**الشّرْيانِ**’dan yapılır; onun yayı iyidir; ancak o siyah, ( 14 kızıllık ) emmiş gibidir; o, değneklerin eskisindendir; ve onun dalının neredeyse eğrilmediğini iddia ettiler.

Ve المبرِّد dedi: **النَّبْعُ** ve **الشَّوْحَطُ** ve *!**والشِّرْيانُ** bir tek ağaçtır; fakat adları farklılaşır ve bitiş yerleriyle değer kazanır; ondan dağın tepesinde olan **النَّبْعُ**’dır; ondan yamacında olan ise *!**فالشِّرْيانُ**’dır.

( و ) *!**الشِّرْيان**: ( nabız atan damarlar için *!**الشَّرايِينِ**’in teki )dir; onun çıkış yeri kalptendir; onu الجوهري nakletti.

Teşrih ehlinin açıkça belirttiği ise: *!**الشَّرايِينِ**’in çıkış yerinin karaciğerden olduğu ve kalbin üzerinden geçtiğidir; tıpkı **الوَرِيدَ**’in çıkış yerinin kalp olması ve karaciğerin üzerinden geçmesi gibi.

( *!**والشَّرِيَّةُ**، **غَنِيَّةٍ** gibi: **الطَّريقَةُ**’dır.

( و ) ayrıca: ( **الطَّبيعَةُ**’dır.

( و ) *!**الشَّرِيَّةُ** ( النساء’den: dişileri doğuranlar )dır. Denir ki: *!**شَرِيَّةِ** kadınlar içinde evlendi: yani dişileri doğuran kadınlar içinde.

( *!**والمُشْتَرِي**: bir kuştur.

( و ) ayrıca: ( yedi(ler)den bilinen bir **نَجْمٌ** **م**’dir; ve şeyhimiz السيد العيدروس bize onların bazısından şu beyti okuttu:
فوَجْنَتُه المَرِّيخُ والخَدُّ زهْرَةٌ
وحاجِبُه قوْسٌ فهل أَنْتَ *!**مُشْترِي**
( ve o *!**يُشارِيهِ** ) *!**مُشارَاةً**: yani ( onunla **يُجادِلُهُ** ).

Ve **المُحْكَم**’de: onunla boğuşur; bundan hadis: ( o صلى الله عليه وسلم *!**يُشارِي** etmezdi ve *!**يُمارِي** etmezdi ).

Ve ثَعْلب dedi:

Yani: şer ile *!**يَسْتَشْري** etmez.

Ve الأزهري dedi: ( aslı **يُشارِرُهُ**’dur; sonra ( **الرَّاءَ** )’lardan biri yâ’ya çevrildi ); ve şair dedi:
وإنِّي لأَسْتَبْقِي ابنَ عَمِّي وأَتَّقي
*!**مُشاراتِه** كَيْما يَرِيعَ ويَعْقِلا
( *!**واشْرَوْرَى**: sarsıldı.

( *!**والشَّراءُ**، **سَماءٍ** gibi: كعْب diyarında bir ( **جَبَلٌ** )dir.

Ve نَصْر dedi: ve denildi ki: ikisi *!**شَراءانِ**’dır; beyazı أَبي بكْر بنِ كِلاب’ındır, siyahı ise غمرَة’nın sırtlarında بني عقيل’indir; onun en ucunda iki dağdır; ve denildi ki: ذاتِ عِرْق’ın arkasında iki köydür; onların üstünde مَسُولاً denilen uzun bir dağ vardır.

( و ) *!**شَراءِ**، **قَطامِ** gibi: ( **ع** ); النمر بن تَوْلب dedi:
تأَبَّدَ من أطْلالِ جَمْرَةَ مَأْسَلُ
فقد أَقْفَرَت منها شَراءٌ فيَذْبَلُ
( *!**والشَّرَوانِ**، harekeli: سَلْمى’da iki ( **جَبَلانِ** )dır; adları فَخّ ve مِخْزَمٌ idi; bunu نَصْر söyledi.

( *!**والشَّراةُ**: دِمَشْق ile المدينَة arasında bir ( **ع** )dır.

Ve نَصْر dedi: دِمَشْق’a yakın bir bölgedir; ve ondan bir köyde الحُمَيمة denilir; بني مَرْوان günlerinde علي بن عبدِ اللَّهِ بنِ عبَّاس’ın evladı orada oturmuştu; ( ondan علي بن مُسْلِم ) بنِ الهَيْثم’den, o da إسْماعيل بن مَهْران’dan; ondan da الحَسَن بن علي العَنَزيُّ; ( ve أَحْمَد بن محمودٍ ) أَبي عَمْروٍ الحوضي’den; ondan da سعيد بن أحمد العرّادِ; ( *!**والشَّرَوِيَّانِ** ) harekeli olarak, ( iki **المُحدِّثانِ** )dır.

( ve onun vefatı:
( محمد بن عبدِ الرحمنِ الشَّرَوِيُّ، أَبي نُواس’ın arkadaşı; ondan محمد بن العبَّاس بن زرقان rivayet etti.

( *!**وشَرْيانُ** )، fetha ile: bir ( **وادٍ** )dır; ondan, ذي الكلب عمرو’nun kız kardeşinin sözü:
بأَنَّ ذَا الكَلْبِ عمراً خيرَهُم حَسَباً
ببَطْنِ *!**شَرْيانَ** يَعْوي عِنْده الذِّيب

( *!**وتَشَرَّى**: ( **تَفَرَّقَ** )tır.

**المُحْكم** açıkça belirtti: *!**تَشرَّى** قوم: dağıldılar.

Dedi: ( *!**واسْتَشْرَتْ** ) aralarında ( **الأُمُورُ** ): eğer ( **تَفاقَمَت** ve **عَظُمَتْ** ) ise; onu الأَزهري de nakletti.

( *!**والشَّرْوُ**: beyaz ( **العَسَلُ** )dır; onu الصَّاغاني nakletti; **الشَّوْرِ**’ün ters çevrilmişidir; ( ve kesrelenir ).

Ona ilâve olarak istidrâk edilenler:
*!**شَرِيَ** devenin yuları, **رضِيَ** gibi: sarsıldı. Ve **الصِّحاح**’ta: onun sarsıntısı çoğaldı.
*!**وشَرِيَ** at, geminde: onu uzattı; **الأساس**’ta olduğu gibi.
*!**واسْتَشْرَى**: tefekkürde inat etti; bununla şairin sözü tefsir edildi:
إذا أُوقِدَتْ نارٌ لَوى جلْدَ أَنْفِه
إلى النارِ *!**يَسْتَشْرِي** درا كلِّ حاطِبِ
Ve ona, *!**شَراهُ** olanı yaptı: yani onu kötü etti.
*!**والشَّرْيُ**، sükûn ile: hıyar ve karpuz ağacı gibi olan şey.
Ve ağaç **أَشَرْتِ** etti *!**واسْتَشْرَتْ**; ve mesel *!**كالشَّرْوى**; şair dedi:
وتَرَى مالِكاً يَقْول أَلا تب
صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا ؟
*!**وشرِيَتْ** gözü yaş ile: yani inat etti ve akış peş peşe geldi.
*!**والشِّرْيانُ**، kesre ile: yarıktır; o **الثَّتُّ**’tür; çoğulu **ثُتُوتٌ**’tur; onu الأزهري nakletti.
*!**وشَريَ** adam, **غَرِيَ** gibi vezin ve mânâca. Ve denir: Allah onu lânetlesin ve onu *!**شَراهُ** etsin.
*!**والشَّارِي**: haricîlerin **الشُّراةِ**’sinden biridir; yâ nisbet için değildir; ancak o bir sıfattır; sıfatı pekiştirmek için ona nisbet yâ’sı eklenmiştir; **أَحْوَر** ve **أحْوَري** ve **صلبٍ** ve **صلبي** gibi.
*!**وشَرَوْرَى**: çölde bir dağın adıdır.
الجوهري dedi: o **فَعَوْعَل**’dir.
Ve نَصْر dedi:

Beni سُلَيْم’e ait dağlardır.
*!**وشُراوَةُ**، damme ile: تِرْيَم yakınında, مَدْيَن’den aşağıda bir yerdir; كثيِّرُ عزَّة dedi:
تَرامى بِنا منها بحَزْنِ *!**شَراوَةٍ**
مفَوِّزَةٍ أَيْدٍ إلَيْك وأَرْجُلُ
*!**والشَّرِيُّ**، **غَنِيَ** gibi: atlardan üstün seçkindir.
Ve **الأساس**’ta: seçilmiş olan.
*!**واسْتَشْرَى** dininde: ciddileşti ve önem verdi.
*!**وأَشْرَى** قوم: ابن الأثير’den, fiillerinde *!**كالشّراةِ** oldular.
*!**كتَشَرَّى**; onu الجوهرِي nakletti.
Ve ikisi *!**يَتَشارَيَانِ**: birbirinden alacak isterler; **الأساس**’ta olduğu gibi.
Ve *!**الشِّرا** (kesre ile, maksûr olarak), yani *!**شَرَى** *!**يَشْرِي**’nin masdarı, **رَمَى** gibi, *!**أَشْرِيَةٍ** üzerine cem edilir; bu şâzdır; çünkü **فِعَلاً** **أَفْعِلَة** üzerine cem edilmez; onu الجوْهرِي nakletti.
Ve **المِصْباح**’ta: maksûra nisbet ettiğinde yâ’yı vâv’a çevirirsin ve şîn kesresi üzere kalır; ve *!**شَرَوِيّ** dersin; **رَبَوِيّ** ve **حَمَوِيّ** denildiği gibi; memdûda nisbet ettiğinde ise değişiklik yoktur.
*!**والشَّرْيانُ**، fetha ile: **الحَنْظَلُ**; yahut onun yaprağıdır; bu, *!**الشَّرْيِ**’de bir lugattır; yerin düz olanı için **رَهْوٍ** ve **رَهَوان** gibi; onu الزمَخْشري **الفائِق**’te nakletti.
*!**والشَّراةُ**، fetha ile: عُسْفان’dan aşağıda yüksek bir dağdır; **النهايَة**’de böyle.
Ve نَصْر dedi: الطائِف’in solunda.
Ve ذو *!**الشَّرْي**، sükûn ile: Mekke yakınında bir yerdir.
*!**وشُرَيٌّ**، **سُمَيَ** gibi: نصر’dan, تِهامَة ile Yemen arasında bir yoldur.
*!**والشَّرِيَّةُ**، **غَنِيَّةٍ** gibi: Yemen’e yakın bir sudur; ve Şam’da كلب diyarından bir nahiyedir.
Ve **أَشْرَى** deve: hızlandı; onu ابن القطَّاع nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: شرى

شَرَاهُ
1 شَرَاهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. شَرِىَ , (S, Msb, K,) inf. n. شِرًى (S, Mgh, Msb, TA) and شِرَآءٌ, (S, * Mgh, Msb, * TA,) the former inf. n. the more in repute, (Msb, TA,) and this is of the dial. of Nejd, the latter being of the dial. of El-Hijلz, or the latter may be said to be with medd for the purpose of assimilating it to a preceding word, accord. to El-Munلdee, or it may be regarded as an inf. n. of شَارَاهُ, (TA,) i. q. بَاعَهُ [in the sense in which this is generally used, i. e. He sold it]; (S, Mgh, K;) he gave it for a price: (Msb:) and i. q. ↓ اِشْتَرَاهُ [in the sense in which this is generally used, i. e. he bought it]; (S, Mgh;) i. e. شَرَاهُ signifies also he took it, or acquired it, for a price: (Msb:) or this and ↓ اشتراه both signify بَاعَهُ [as meaning he sold it]; (T, * K, TA;) but the former is more used than the latter in this sense: (T, TA:) and both signify also [he bought it; i. e.] he possessed it by sale; (K;) which is the more usual meaning of the latter: (T, TA:) thus the former has two contr. meanings, (S, Msb, K,) and the latter also: (K:) for the two persons selling and buying sell and buy the price and the thing upon which the price is put; so that each of the things given in exchange is sold in one point of view and bought in another. (Msb, TA.) It is said in the Kur [ii. 203], وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاةِ اللّٰهِ i. e. [And of men is he] who sells [himself in the endeavour to obtain the approval of God]. (S, * TA.) And in the same, [xii. 20], وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ i. e. And they sold him [for a deficient, or an insufficient, price]. (S, TA.) And in the same [ii. 15], أُولَائِكَ الَّذِينَ الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى ↓ اشْتَرَوُا, originally اشْتَرَيُوا, (S,) [lit. Those are they who have purchased error with right direction,] meaning, (tropical:) who have taken الضلالة in exchange for الهدى: (Ksh, Bd, Jel:) or (tropical:) who have preferred الضلالة to الهدى: (Ksh, Bd:) [for] of any one who relinquishes a thing and lays hold upon another thing, one says اشتراه; (K, TA;) which is thus tropically used [as meaning (tropical:) he took it in exchange بِغَيْرِهِ by giving up another thing]; (TA;) and hence this saying in the Kur-لn. (K, TA.) ― -b2- [Hence,] شَرَى بِنَفْسِهِ عَنِ القَوْمِ (tropical:) He advanced before the people, or party, (K, TA,) to their enemy, (TA,) and fought in defence of them: or (tropical:) he advanced to the Sultلn, and spoke for the people: (K, TA:) [as though he sold himself for them; the ب in بنفسه being app. redundant:] or, as in the Tekmileh, شَرَى بِنَفْسِهِ اـِلَى القَوْمِ (tropical:) he advanced to the people, or party, and fought them. (TA.) ― -b3- And شَرَى فُلَانًا, (K,) inf. n. شِرًى, (TA,) (assumed tropical:) He mocked at, scoffed at, laughed at, derided, or ridiculed, such a one: (K:) [and] so ↓ شَرَّاهُ. (TA voce جَدَّعَهُ [q. v.: thus there written, perhaps for the purpose of assimilating it to جَدَّعَهُ].) ― -b4- And i. q. أَرْغَمَهُ (assumed tropical:) [He angered such a one; or did evil to him, and angered him]: (Lh, K, TA:) and so أَوْرَمَهُ, and غَطَاهُ [or perhaps عَظَاهُ, for both are expl. alike]: all said of God. (Lh, TA.) And فَعَلَ بِهِ مَا شَرَاهُ (assumed tropical:) He did to him that which occasioned evil to him; or that which displeased, grieved, or vexed, him; syn. سَآءَهُ. (TA.) And لَحَاهُ اللّٰهُ وَشَرَاهُ (assumed tropical:) [May God remove him far from good or prosperity, or curse him, and do evil to him, or displease or grieve or vex him]. (TA.) -A2- شَرَى اللّٰهُ فُلَانًا, (K,) inf. n. شِرًى, (TA,) also signifies God smote him, or may God smite him, with the eruption termed شَرًى [q. v.]. (K, TA.) -A3- And شَرَاهُ, (K,) aor. شَرِىَ , inf. n. شِرًى, (TA,) i. q. شَرَّرَهُ, (K, TA,) i. e. He spread it [to dry]; (TA;) [in copies of the K, in art. شر, written, in this sense, ↓ شَرَّاهُ;] namely, flesh-meat, and a garment, or piece of cloth, and [the preparation of curd called] أَقِط. (K.) -A4- شَرِىَ, aor. شَرَىَ , inf. n. شَرًى, (S, K,) said of lightning, (S, K, &c.,) It shone, or gleamed, much: (S:) or it shone, or gleamed, (K, TA,) and spread in the face of the clouds, or, as in the T, became dispersed in the face of the clouds: (TA:) and ↓ اشرى signifies the same; (K;) or it shone, or gleamed, consecutively: the latter verb mentioned by Sgh. (TA.) ― -b2- And hence, (S,) said of the nose-rein of a camel, (S, TA,) It was, or became, in a state of commotion, (TA,) or, of much commotion. (S, TA.) [See also 12.]) ― -b3- Also, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He (a man) was, or became, angry: (K, TA:) or he was, or became, flurried by reason of anger. (S, TA.) ― -b4- And, said of evil, or mischief, It spread, بَيْنَهُمْ among them: (K, TA:) or became great, or formidable; and in like manner said of an affair, or event. (Nh, TA. [See also 10.]) ― -b5- Also, and ↓ استشرى, He (a man, S) persisted, or persevered, (S, K,) in an affair, (S,) or in his error, and his corrupt conduct: and the former, said of a man, is like غَرِىَ in measure and meaning [i. e. he persisted, or persevered, in his anger]. (TA.) One says of a horse, شَرِىَ فِى سَيْرِهِ, (S, K,) inf. n. as above, (TA,) He per- sisted, or persevered, in his pace, or going; as also ↓ استشرى: (S:) or he exceeded the usual bounds therein, (K, TA,) and went on without languor: (TA:) and فِى عَدْوِهِ ↓ استشرى he (i. e. a horse) persisted, or persevered, in his running: (Mgh:) and شَرِىَ فِى لِجَامِهِ he (a horse) strained his bridle. (A, TA.) And شَرِيَتْ عَيْنُهُ بِالدَّمْعِ His eye persisted, or persevered, in the shedding of tears, the tears pouring forth consecutively. (TA.) -A5- And شَرِىَ, (S, K, TA,) aor. شَرَىَ , inf. n. شَرًى, (K, * TA,) He, (TA,) or his skin, broke out with the eruption termed شَرًى [q. v.]. (S, K, TA.)

2 شَرَّىَ see the preceding paragraph, in two places.

شَارَاهُ
3 شَارَاهُ ذ , inf. n. مُشَارَاةٌ and شِرَآءٌ, i. q. بَايَعَهُ [as signifying He sold and bought with him: and he bartered, or exchanged commodities, with him: that شاراه has both of these meanings (like بايعه) is shown by the fact that مُشَارَاةٌ is also expl. in the TA, on the authority of Er-Rلghib, as signifying the same as قِبَاضٌ]. (K.) ― -b2- Also, (Mgh,) inf. n. مُشَارَاةٌ, (TA,) He persisted in contention, litigation, or wrangling: (Mgh:) one says, هُوَ يُشَارِيهِ (T, M, K) He persists in contention, litigation, or wrangling, with him: (M, TA:) or he contends in altercation, disputes, or litigates, with him; or does so vehemently, or obstinately; syn. يُجَادِلُهُ: (K, TA:) and it is said of the Prophet, in a trad., كَانَ لَا يُشَارِى وَلَا يُمَارِى [He used not to persist in contention, &c.]: (Mgh, TA:) meaning accord. to Th, بِالشَّرِّ ↓ كَانَ لَا يَسْتَشْرِى [he used not to persist, or persevere, with evil conduct]: (TA:) from اِسْتَشْرَى فِى عَدْوِهِ [expl. above (see 1 near the end)] as said of a horse: (Mgh:) or, accord. to Az, (TA,) originally يُشَارِرُ; one of the رs being changed into ى. (K, * TA. [See 3 in art. شر: and see also 3 in art. جرى.])

اشرى
4 اشرى ذ , said of lightning: see 1, latter half. ― -b2- Said of a camel, He sped, or went quickly. (IKtt, TA.) ― -b3- اشرى بَيْنَهُمْ He excited discord, strife, or animosity, between them, or among them. (Az, K.) ― -b4- اشرى الحَمَلُ (K accord. to the CK, [which, I think, evidently gives the right reading,] in the TA and in my MS. copy of the K الجمل,) i. q. تَفَلَّقَتْ عَقِيقَتُهُ [i. e. The lamb had its wool cleaving open, or becoming cleft]: (K: [Freytag, following the TK, and reading الحِمْلُ, explains the verb as said of fruit, and meaning “ diffissos habuit nucleos; ” but I cannot find any authority for the signification that he thus assigns to عَقيقة:]) mentioned by Sgh. (TA.) ― -b5- اشرت الشَّجَرَةُ The plant [crept upon the ground, or] was like the cucumber and the melon; as also ↓ استشرت. (TA.) ― -b6- See also 5. -A2- اشراهُ He filled it; (S, K;) namely, a watering-trough: and in like manner اشرى جَفْنَةً he filled a bowl, (S,) or جِفَانَهُ his bowls for the guests. (TA.) ― -b2- And He made it to incline, (K, TA,) فِى نَاحِيَةِ كَذَا [in the direction of such a thing]. (TA.) Hence the saying of a poet,
وَأَنَّنِى حَيْثُمَا يُشْرِى الهَوَى بَصَرِى
مِنْ حَوْثَمَا سَلَكُوا أَدْنُو فَأَنْظُورُ
[And that I, wherever love makes my eye, or eyes, to incline, wherever they travel, approach and look: فانظور being for فَأَنْظُرُ]: or, as some relate it, أَثْنِى فَأَنْظُورُ [i. e. turn myself, or my eyes, and look]. (TA.) ― -b3- [Also He put it in motion; namely, a bridle. (Freytag, from the Deewلn of the Hudhalees.)]

تشرّى
5 تشرّى ذ It became scattered, or dispersed: (K:) accord. to the M, said in this sense of a company of men. (TA.) ― -b2- Also, said of a man, (S,) or of a party, or company of men, (TA,) He, or they, became like the شُرَاة [pl. of شَارٍ q. v.] in his, or their, actions; (S, * TA;) and so ↓ اشرى. (IAth, TA.)

تَشَارَيَا
6 تَشَارَيَا ذ They sued each other; or cited each other before a judge; syn. تَقَاضَيَا. (A, TA.)

8 اـِشْتَرَىَ see the first paragraph, in three places.

استشرى
10 استشرى ذ : see 1, latter part, in three places: and see 3. ― -b2- Also He persisted, or persevered, in consideration, or examination. (TA.) ― -b3- And استشرى فِى دِينِهِ He strove, or exerted himself, or was diligent, or studious, and was careful, or mindful, or regardful, in his religion. (TA.) ― -b4- And استشرت الأُمُورُ بَيْنَهُمْ The affairs, or events, were, or became, great, or formidable, between them, or among them. (K, * TA. [See also شَرِىَ.]) ― -b5- And see 4.

اِشْرَوْرَى
12 اِشْرَوْرَى ذ It was, or became, in a state of commotion. (K. [See also شَرِىَ.])

شَرْىٌ
شَرْىٌ ذ The colocynth: (S, K:) or it signifies, (K,) or signifies also, (S,) the plant thereof: (S, K:) n. un. with ة: (S:) and ↓ شَرْيَانٌ also signifies the colocynth; as a dial. var. of شَرْىٌ: or the leaves thereof. (TA.) One says, هُوَ أَحْلَى مِنَ الأَرْىِ وَأَمَرُّ مِنَ الشَّرْىِ [He, or it, is sweeter than honey and more bitter than colocynth]. (TA.) And فُلَانٌ لَهُ طَعْمَانِ أَرْىٌ وَشَرْىٌ [Such a one has two flavours, that of honey and that of colocynth]. (S, TA.) ― -b2- And Any kind of plant that spreads upon the ground, running [or creeping] and extending; such as the melon and the cucumber. (AHn, O voce سُطَّاحٌ, q. v., and TA * in the present art.) ― -b3- And Palm-trees that grow from the datestones: (K:) and with ة [as the n. un.] one of such palm-trees. (S.) ― -b4- And, accord. to IJ, A kind of tree of which bows are made. (L voce حَتٌّ, q. v. [See also شِرْيَانٌ.]) -A2- See also شَرًى. -A3- And see شَرْوَى.

شَرًى
شَرًى ذ A road, (K, TA,) in a general sense. (TA.) And, (K,) with the article ال, [particularly] A road of Selmà, (S, K, TA,) the mountain so called, (TA,) abounding with lions: (S, K, TA:) whence they say of courageous men, مَا هُمْ اـِلَّا أُسُودُ الشَّرَى [They are no other than the lions of Esh-Sharà]. (TA.) ― -b2- And i. q. نَاحِيَةٌ [as meaning An adjacent tract or region]; (S, K;) as also ↓ شَرَآءٌ: (K:) accord. to some, of the right hand: (TA:) pl. أَشْرَآءٌ. (S, K.) Hence, شَرَى الفُرَاتِ The adjacent tract (نَاحِيَة) of the Euphrates: (TA:) and أَشْرَآءُ الحَرَمِ the adjacent tracts of the Sacred Territory; syn. نَوَاحِيهِ. (S.) ― -b3- And A mountain. (K.) -A2- Also The bad, or worse, or worst, of cattle: accord. to J, [in the S,] ↓ شَرْىٌ, [said in the S to be like شَوَى المَالِ,] which is [said to be] a mistake: (K:) but ElBedr El-Karلfee questions it being so: (TA:) and the good, or better, or best, thereof; as also ↓ شَرَاةٌ: thus having two contr. significations: (K:) and so says ISk: but ISd says that اـِبِلٌ ↓ شَرَاةٌ, like سَرَاةٌ, means choice camels. (TA.) -A3- And A certain eruption upon the body, resembling dirhems: (TA:) or small pimples or purulent pustules, having a burning property: (S:) or small pimples or purulent pustules, red, itching, and distressing, generally originating at once, (K, TA,) but sometimes gradually, (TA,) and becoming [more] severe by night in consequence of a hot vapour breaking forth at once upon the body: (K, TA:) thus in the “ Kلnoon ” of Ibn-Seenà [or Avicenna]. (TA.) -A4- ذُو الشَّرَى A certain idol of [the tribe of] Dows (دَوْس), (K, TA,) in the Sarلh (السَّرَاة): so says Nasr. (TA.)

شَرٍ
شَرٍ ذ Having the eruption termed شَرًى, described in the next preceding paragraph. (S, K.)

شِرًى
شِرًى ذ , (S, TA,) an inf. n. of شَرَى, aor. يَشْرِى, (TA,) [when used as a simple subst., signifying A sale and also a purchase,] has أَشْرِيَةٌ for its pl., which, as pl. of a sing. of the measure فِعَلٌ, is anomalous. (S, TA.)

شَرَاةٌ
شَرَاةٌ ذ : see شَرًى, in two places.

شَرَآءٌ
شَرَآءٌ ذ : see شَرًى.

شَرِىٌّ
شَرِىٌّ ذ Sold: and also bought: applied in this sense to a male slave; and شَرِيَّةٌ to a female slave. (Msb.) ― -b2- Also A horse that persists, or perseveres, in his pace, or going: (S:) or that exceeds the usual bounds therein, (K, TA,) and goes on without languor: (TA:) or a choice horse: (A, TA:) or an excellent, choice horse. (TA.)

شَرِيَّةٌ
شَرِيَّةٌ ذ A way, course, mode, or manner, of acting or conduct or the like: and a nature; or a natural, a native, or an innate, disposition or temper or the like. (K.) -A2- Also, of women, Such as bring forth females. (K.) One says, تَزَوَّجَ فِى شَرِيَّةِ نِسَآءٍ He married among women such as bring forth females. (TA.)

شَرْوَى
شَرْوَى ذ , in which the و is a substitute for ى, as it is in تَقْوَى and the like, (TA,) The like (S, K) of a thing: (S:) because a thing is sometimes bought with the like thereof: (TA:) [used alike as sing. and pl.: and, accord. to the TA, it seems that ↓ شَرْىٌ signifies the same.] It is said of Shureyh, كَانَ يُضَمِّنُ القَصَّارَ شَرْوَى الثَّوْبِ الَّذِى أَهْلَكَهُ [He used to make the washer responsible for the like of the garment, or piece of cloth, that he destroyed]. (TA.) And it is said in a trad. of 'Omar, relating to the [collecting of the] poorrate, فَلَا يَأْخُذُ اـِلَّا تِلْكَ السِّنَّ مِنْ شَرْوَى اـِبِلِهِ [i. e. And he shall not take any save of that age, of the likes of his camels]. (TA.)

شِرَوِىٌّ
شِرَوِىٌّ ذ , in which the و is a substitute for ى, and ↓ شِرَائِىٌّ, [both signifying Of, or relating to, selling, and also of, or relating to, buying,] are rel. ns.; the former, of the inf. n. شِرًى; and the latter, of the inf. n. شِرَآءٌ. (Msb, TA.)

شَرْيَانٌ
شَرْيَانٌ ذ see شَرْىٌ: ― -b2- and see what next follows.

شِرْيَانٌ
شِرْيَانٌ ذ and ↓ شَرْيَانٌ, (S, K,) the former of which is the more in repute, (TA,) the former said to be quasi-quadriliteral, like جِرْيَالٌ, [and therefore mentioned also in the TA in art. شرن,] but held by IB to be of the measure فِعْلَانٌ, (TA in art. شرن,) A kind of tree, (S, K, TA,) of the عِضَاه [q. v.] of the mountains, (TA,) of which bows are made: (S, K, TA:) n. un. with ة: the tree thus called grows in the manner, and of the height and width, of the [species of lote-tree called] سِدْر, and has a yellow, sweet نَبِقَة [or drupe]: so says AHn: and he adds, Aboo-Ziyلd says, bows are made of the شريان, and the bow made thereof is good, but black tinged with redness; its wood being of those woods of which good bows are [commonly] made; and they assert that it seldom, or never, becomes crooked: Mbr says that the نَبْع and شَوْحَط [q. v.] and شريان are one kind of tree, but differing in name and estimation according to the places of growth; such thereof as is upon the summit of the mountain being the نبع; and such as is at the base, or foot, or lowest or lower part, thereof, the شريان. (TA. [But see شَوْحَطٌ.]) ― -b2- Also sing. of شَرَايِينُ signifying The arteries; i. e. the pulsing veins; (S, K;) which spring from the heart: (S:) but the anatomists assert that they spring from the liver, and pass by the heart. (TA.) ― -b3- شِرْيَانٌ, with kesr, signifies also A crack, or fissure, [in a rock,] such as is termed ثَتٌّ. (Az, TA.)

شِرَائِىٌّ
شِرَائِىٌّ ذ : see شِرَوِىٌّ.

شَارٍ
شَارٍ ذ Selling, or a seller: (Mgh, TA:) and buying, or a buyer: as also ↓ مُشْتَرٍ [in both senses, but generally in the latter sense; whereas شَارٍ is generally used in the former sense]: (TA:) pl. of the former شُرَاةٌ. (Mgh.) ― -b2- Also, (S, TA,) and ↓ شَارِىٌّ, in which latter the ى is not the ى of a rel. n. but is an affix corroborative of the epithet, as in the cases of أَحْوَرُ and أَحْوَرِىٌّ [or أَحْمَرُ and أَحْمَرِىٌّ] and صُلَّبٌ and صُلَّبِىٌّ, (TA,) One of the people to whom is applied the appellation الشُّرَاةُ, (S, TA,) which means the [heretics, or schismatics, commonly known by the name of] خَوَارِج [pl. of خَارِجِىٌّ, q. v.]: (S, M, Mgh, K, &c.:) so called because they said, We have sold ourselves in obedience to God, i. e., for Paradise, when we separated ourselves from the erring Imلms: (S:) or because they sold themselves for the sake of what they believed: or because they said, Verily God has purchased us and our possessions: (Mgh:) but ISk says, because of their vehement hatred of the Muslims: and the author of the K says that it is from شَرِىَ signifying “ he was angry, ” and “ he persisted, or persevered; ” and he charges J with error in his explaining it as above, from their saying “ we have sold ourselves ” &c.; but this charge is senseless, for J has followed herein more than one of the leading authorities: the author of the K has followed ISd, who, however, adds, as to themselves, they say “ We are the شُرَاة ” because of the saying in the Kur ii. 203 [cited in the first paragraph of this art.], and the saying [in ix. 112] “ Verily God hath purchased, of the believers, themselves ” [&c.]; and the like is said in the Nh, with this addition, that شُرَاةٌ is the pl. of شَارٍ; i. e., it is from شَرَى, aor. يَشْرِى; or it may be from المُشَارَاةُ meaning المُلَاجَّةُ: moreover, the part. n. of شَرِىَ is شَرٍ; and this has not شُرَاةٌ for its pl. (TA.)

شَارِىٌّ
شَارِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

مُشْتَرٍ
مُشْتَرٍ ذ : see شَارٍ. -A2- المُشْتَرِى A certain star, (S, K,) well-known; (K;) [Jupiter;] one of the Seven Stars. (TA.) -A3- And A certain bird. (K.)

##### Türkçe

**شَرَاهُ**
1 **شَرَاهُ** ذ, (S, Mgh, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **شَرِىَ**, (S, Msb, K,) mastarı **شِرًى** (S, Mgh, Msb, TA) ve **شِرَآءٌ**, (S, * Mgh, Msb, * TA,) birincisi mastar olarak daha meşhur, (Msb, TA,) ve bu Necd lehçesindendir; ikincisi Hicaz lehçesindendir; yahut ikincisi, El-Munلdee’ye göre, onu önceki bir kelimeye benzetmek maksadıyla medd ile söylenmiş denebilir; yahut **شَارَاهُ**’nun bir mastarı sayılabilir, (TA,) **بَاعَهُ** ile aynı (i. q.) [bu kelimenin genellikle kullanıldığı mânada, yani: onu sattı]; (S, Mgh, K;) onu bir bedel karşılığında verdi: (Msb:) ve **اِشْتَرَاهُ** ile aynı (i. q.) [bu kelimenin genellikle kullanıldığı mânada, yani: onu satın aldı]; (S, Mgh;) yani **شَرَاهُ** ayrıca, onu bir bedel karşılığında aldı yahut edindi demektir: (Msb:) yahut bu ve **اشتراه** ikisi de **بَاعَهُ**’yu ifade eder [“onu sattı” mânasında]; (T, * K, TA;) fakat bu mânada birincisi ikinciden daha çok kullanılır: (T, TA:) ve ikisi de ayrıca [“onu satın aldı”; yani] onu satış yoluyla mülk edindi demektir; (K;) ki bu, ikincinin daha yaygın mânasıdır: (T, TA:) böylece birincinin iki zıt mânası vardır, (S, Msb, K,) ikincinin de: (K:) çünkü satan ve alan iki kişi, bedeli ve bedelin üzerine konulduğu şeyi satar ve satın alır; böylece mübadele edilen şeylerin her biri bir bakımdan satılmış, başka bir bakımdan satın alınmış olur. (Msb, TA.) Kur’ân’da [ii. 203] şöyle denmiştir: **وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاةِ اللّٰهِ** yani [insanlardan öylesi vardır ki] Allah’ın rızasını elde etme arzusuyla kendini satar. (S, * TA.) Yine onda [xii. 20]: **وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ** yani onu [eksik yahut yetersiz bir bedelle] sattılar. (S, TA.) Yine onda [ii. 15]: **أُولَائِكَ الَّذِينَ الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى** **اشْتَرَوُا**; aslı **اشْتَرَيُوا**, (S,) [lafzen: “işte onlar, hidayet karşılığında dalâleti satın alanlardır”], mânası: (mecazen:) **الضلالة**’yı **الهدى** karşılığında almış olanlar: (Ksh, Bd, Jel:) yahut (mecazen:) **الضلالة**’yı **الهدى**’ya tercih etmiş olanlar: (Ksh, Bd:) çünkü bir kimse bir şeyi bırakıp başka bir şeye sarıldığında, ona **اشتراه** denir; (K, TA;) bu da böylece mecazen kullanılır [mânası: (mecazen:) başka bir şeyi terk ederek onu onunla değişim olarak aldı (**بِغَيْرِهِ**)]; (TA;) ve buradan Kur’ân’daki bu söz. (K, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **شَرَى بِنَفْسِهِ عَنِ القَوْمِ** (mecazen:) kavmin yahut topluluğun önüne geçti, (K, TA,) onların düşmanına karşı, (TA,) ve onları savunmak için savaştı: yahut (mecazen:) sultana doğru ilerledi ve halk adına konuştu: (K, TA:) [sanki kendini onlar için satmış gibi; **بنفسه**’deki **ب** görünüşe göre زائد:] yahut Tekmileh’de olduğu üzere, **شَرَى بِنَفْسِهِ اـِلَى القَوْمِ** (mecazen:) kavme yahut topluluğa doğru ilerledi ve onlarla savaştı. (TA.) ― -b3- Ve **شَرَى فُلَانًا**, (K,) mastarı **شِرًى**, (TA,) (varsayılan mecaz:) falan kimseyle alay etti, istihza etti, güldü, küçümsedi yahut onu maskaraya aldı: (K:) [ve] bunun gibi **شَرَّاهُ**. (TA, **جَدَّعَهُ** maddesinde [bkz.: orada böyle yazılmış; belki **جَدَّعَهُ**’ya benzetmek maksadıyla].) ― -b4- Ve **أَرْغَمَهُ** ile aynı (i. q.) (varsayılan mecaz:) [onu öfkelendirdi; yahut ona kötülük etti ve onu öfkelendirdi]: (Lh, K, TA:) ve bunun gibi **أَوْرَمَهُ**, ve **غَطَاهُ** [yahut belki **عَظَاهُ**; çünkü ikisi de aynı şekilde açıklanır]: bunların hepsi Allah hakkında söylenir. (Lh, TA.) Ve **فَعَلَ بِهِ مَا شَرَاهُ** (varsayılan mecaz:) ona, kendisine kötülük dokunduran; yahut onu hoşnutsuz eden, kederlendiren yahut inciten şeyi yaptı; eş anlamlısı **سَآءَهُ**. (TA.) Ve **لَحَاهُ اللّٰهُ وَشَرَاهُ** (varsayılan mecaz:) [Allah onu hayırdan yahut refahtan uzaklaştırsın yahut lânetlesin; ve ona kötülük etsin yahut onu hoşnutsuz etsin, kederlendirsin yahut incitsin]. (TA.) -A2- **شَرَى اللّٰهُ فُلَانًا**, (K,) mastarı **شِرًى**, (TA,) ayrıca, Allah onu **شَرًى** denilen döküntüyle vurdu; yahut Allah onu onunla vursun demektir. (K, TA.) -A3- Ve **شَرَاهُ**, (K,) muzâri‘i **شَرِىَ**, mastarı **شِرًى**, (TA,) **شَرَّرَهُ** ile aynı (i. q.), (K, TA,) yani onu [kuruması için] yaydı; (TA;) [K’nin nüshalarında, شر maddesinde, bu mânada **شَرَّاهُ** şeklinde yazılmıştır;] yani et, ve bir elbise yahut kumaş parçası, ve [kurutulmuş yoğurt hazırlığı olan] **أَقِط**. (K.) -A4- **شَرِىَ**, muzâri‘i **شَرَىَ**, mastarı **شَرًى**, (S, K,) şimşek hakkında söylenir, (S, K, &c.,) çok parladı yahut çok çaktı: (S:) yahut parladı yahut çaktı, (K, TA,) ve bulutların yüzünde yayıldı; yahut T’de olduğu üzere, bulutların yüzünde dağıldı: (TA:) ve **اشرى** de aynı mânaya gelir; (K;) yahut ardı ardına parladı yahut çaktı: bu son fiili Sgh zikretmiştir. (TA.) ― -b2- Ve buradan, (S,) devenin burun yularının (S, TA) hakkında söylenir: hareketlilik hâlinde oldu, (TA,) yahut çok hareketlilik hâlinde oldu. (S, TA.) [Bkz. ayrıca 12.]) ― -b3- Yine, (K,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) o (adam) öfkelendi yahut öfkeli oldu: (K, TA:) yahut öfke sebebiyle telaşlandı. (S, TA.) ― -b4- Ve kötülük yahut fesat hakkında: aralarında (**بَيْنَهُمْ**) yayıldı: (K, TA:) yahut büyüdü yahut korkunç oldu; ve aynı şekilde bir iş yahut olay hakkında da söylenir. (Nh, TA. [Bkz. ayrıca 10.]) ― -b5- Yine, ve **استشرى**, o (adam, S) bir işte, (S,) yahut hatasında ve bozuk davranışında ısrar etti yahut sebat etti: (S, K;) ve birincisi, adam hakkında, ölçü ve mânada **غَرِىَ** gibidir [yani öfkesinde ısrar etti yahut sebat etti]. (TA.) Ata dair şöyle denir: **شَرِىَ فِى سَيْرِهِ**, (S, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) yürüyüşünde/seyirinde ısrar etti yahut sebat etti; bunun gibi **استشرى** de: (S:) yahut bunda alışılmış sınırları aştı, (K, TA,) ve gevşemeden devam etti: (TA:) ve **فِى عَدْوِهِ** **استشرى**: o (yani at) koşusunda ısrar etti yahut sebat etti: (Mgh:) ve **شَرِىَ فِى لِجَامِهِ**: o (at) gemini gerdi. (A, TA.) Ve **شَرِيَتْ عَيْنُهُ بِالدَّمْعِ**: gözü gözyaşı dökmede ısrar etti yahut sebat etti; gözyaşları ardı ardına akarak. (TA.) -A5- Ve **شَرِىَ**, (S, K, TA,) muzâri‘i **شَرَىَ**, mastarı **شَرًى**, (K, * TA,) o, (TA,) yahut derisi, **شَرًى** denilen döküntüyle kabardı/çıktı. (S, K, TA.)

2 **شَرَّىَ**: önceki paragrafın iki yerinde bak.

**شَارَاهُ**
3 **شَارَاهُ** ذ, mastarı **مُشَارَاةٌ** ve **شِرَآءٌ**, **بَايَعَهُ** ile aynı (i. q.) [“onunla alıp sattı” mânasında; ve onunla mal mübadele etti, değiş tokuş yaptı: **شاراه**’ın bu iki mânaya da geldiği (tıpkı **بايعه** gibi), **مُشَارَاةٌ**’nın TA’da da Er-Rلghib’den naklen **قِبَاضٌ** ile aynı mânada açıklanmış olmasıyla gösterilir]. (K.) ― -b2- Yine, (Mgh,) mastarı **مُشَارَاةٌ**, (TA,) çekişmede, davalaşmada yahut ağız dalaşında ısrar etti: (Mgh:) şöyle denir: **هُوَ يُشَارِيهِ** (T, M, K) onunla çekişmede, davalaşmada yahut ağız dalaşında ısrar eder: (M, TA:) yahut onunla münakaşada çekişir, tartışır yahut davalaşır; yahut bunu şiddetle yahut inatla yapar; eş anlamlısı **يُجَادِلُهُ**: (K, TA:) ve Peygamber hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **كَانَ لَا يُشَارِى وَلَا يُمَارِى** [çekişmede vb. ısrar etmezdi]: (Mgh, TA:) Th’ye göre mânası: **كَانَ لَا يَسْتَشْرِى** **بِالشَّرِّ** [kötülükle ısrar etmez yahut sebat etmezdi]: (TA:) at hakkında söylenen **اِسْتَشْرَى فِى عَدْوِهِ**’den (yukarıda açıklanmıştır [1’in sonlarına bak]): (Mgh:) yahut Az’a göre, (TA,) aslı **يُشَارِرُ** idi; iki **ر**’den biri **ى**’ye çevrilmiştir. (K, * TA. [Bkz. شر maddesinde 3; ayrıca جرى maddesinde 3’e de bak.])

**اشرى**
4 **اشرى** ذ, şimşek hakkında: 1’in ikinci yarısına bak. ― -b2- Deve hakkında söylenir: hızlandı yahut çabuk gitti. (IKtt, TA.) ― -b3- **اشرى بَيْنَهُمْ**: aralarında fitne, çekişme yahut düşmanlık çıkardı. (Az, K.) ― -b4- **اشرى الحَمَلُ** (CK’ye göre K’de; [ki bence açıkça doğru okuyuştur;] TA’da ve K’nin yazma nüshamda **الجمل**), **تَفَلَّقَتْ عَقِيقَتُهُ** ile aynı (i. q.) [yani: kuzunun yünü yarılıp açıldı yahut yarıldı]: (K: [Freytag, TK’yi izleyerek ve **الحِمْلُ** okuyarak, fiili meyve hakkında açıklayıp “çekirdekleri yarılmış oldu” mânasını verir; fakat **عَقيقة** için onun verdiği bu mânaya dair bir dayanak bulamıyorum]:]) Sgh tarafından zikredilmiştir. (TA.) ― -b5- **اشرت الشَّجَرَةُ**: bitki [yere yayıldı yahut] hıyar ve kavun gibi oldu; bunun gibi **استشرت** de. (TA.) ― -b6- 5’e de bak. -A2- **اشراهُ**: onu doldurdu; (S, K;) yani bir suluk/yalak: ve aynı şekilde **اشرى جَفْنَةً**: bir çanağı doldurdu, (S,) yahut **جِفَانَهُ**: misafirler için çanaklarını doldurdu. (TA.) ― -b2- Ve onu eğdirdi, (K, TA,) **فِى نَاحِيَةِ كَذَا** [şu şeyin yönüne doğru]. (TA.) Buradan bir şairin sözü:
وَأَنَّنِى حَيْثُمَا يُشْرِى الهَوَى بَصَرِى
مِنْ حَوْثَمَا سَلَكُوا أَدْنُو فَأَنْظُورُ
[Ve ben, sevda gözümü/gözlerimi nereye eğdirirse, onların yürüdükleri her nerede olursa, yaklaşır ve bakarım: **فانظور** ise **فَأَنْظُرُ** yerinedir]: yahut bazıları onu **أَثْنِى فَأَنْظُورُ** diye rivayet eder [yani: kendimi yahut gözlerimi çevirir ve bakarım]. (TA.) ― -b3- [Yine: onu hareket ettirdi; yani bir gem. (Freytag, Hudhaleelilerin Dîvânı’ndan.)]

**تشرّى**
5 **تشرّى** ذ: dağıldı yahut saçıldı: (K:) M’ye göre bu mânada erkeklerden bir topluluk hakkında söylenir. (TA.) ― -b2- Yine, bir adam hakkında, (S,) yahut bir grup yahut erkekler topluluğu hakkında, (TA,) o yahut onlar, davranışlarında **شُرَاة** [**شَارٍ**’ın çoğulu; bkz.] gibi oldu: (S, * TA;) ve bunun gibi **اشرى** de. (IAth, TA.)

**تَشَارَيَا**
6 **تَشَارَيَا** ذ: birbirlerini dava ettiler; yahut birbirlerini hâkimin huzuruna çağırdılar; eş anlamlısı **تَقَاضَيَا**. (A, TA.)

8 **اـِشْتَرَىَ**: ilk paragrafa üç yerde bak.

**استشرى**
10 **استشرى** ذ: 1’in son kısmına üç yerde bak; ve 3’e de bak. ― -b2- Yine: düşünmede yahut incelemede ısrar etti yahut sebat etti. (TA.) ― -b3- Ve **استشرى فِى دِينِهِ**: dininde gayret etti yahut çabaladı; çalışkan oldu yahut dikkatli oldu; ve dininde ihtimamlı, uyanık yahut gözetici oldu. (TA.) ― -b4- Ve **استشرت الأُمُورُ بَيْنَهُمْ**: işler yahut olaylar aralarında büyüdü yahut korkunç oldu. (K, * TA. [Bkz. ayrıca **شَرِىَ**.]) ― -b5- Ve 4’e de bak.

**اِشْرَوْرَى**
12 **اِشْرَوْرَى** ذ: hareketlilik hâlinde oldu. (K. [Bkz. ayrıca **شَرِىَ**.])

**شَرْىٌ**
**شَرْىٌ** ذ: Ebu Cehil karpuzu (colocynth): (S, K:) yahut o, (K,) yahut ayrıca, (S,) onun bitkisi demektir: (S, K:) tekili ة ile: (S:) ve **شَرْيَانٌ** da Ebu Cehil karpuzu demektir; **شَرْىٌ**’nün lehçe varyantı olarak: yahut onun yaprakları. (TA.) Şöyle denir: **هُوَ أَحْلَى مِنَ الأَرْىِ وَأَمَرُّ مِنَ الشَّرْىِ** [o yahut o şey, baldan daha tatlı ve Ebu Cehil karpuzundan daha acıdır]. (TA.) Ve **فُلَانٌ لَهُ طَعْمَانِ أَرْىٌ وَشَرْىٌ** [falanın iki tadı vardır: bal ve Ebu Cehil karpuzu]. (S, TA.) ― -b2- Ve yere yayılan, koşarcasına [yahut sürünerek] uzayıp giden her tür bitki; kavun ve hıyar gibi. (AHn, O, **سُطَّاحٌ** maddesinde, bkz., ve TA * bu maddede.) ― -b3- Ve hurma çekirdeklerinden biten hurma ağaçları: (K:) ve ة ile [tekil olarak] bu tür hurma ağaçlarından biri. (S.) ― -b4- Ve IJ’ye göre, yayların yapıldığı bir tür ağaç. (L, **حَتٌّ** maddesinde, bkz. [Bkz. ayrıca **شِرْيَانٌ**.]) -A2- **شَرًى**’ya da bak. -A3- Ve **شَرْوَى**’ya da bak.

**شَرًى**
**شَرًى** ذ: genel mânada bir yol. (K, TA,) (TA.) Ve, (K,) başında **ال** ile, [özellikle] Selmâ’nın yolu; (S, K, TA,) bu adla anılan dağ, (TA,) aslan bakımından bol: (S, K, TA:) buradan yiğitler hakkında şöyle derler: **مَا هُمْ اـِلَّا أُسُودُ الشَّرَى** [onlar ancak Eş-Şerâ’nın aslanlarıdır]. (TA.) ― -b2- Ve **نَاحِيَةٌ** ile aynı (i. q.) [bitişik bölge mânasında]; (S, K;) bunun gibi **شَرَآءٌ** da: (K:) bazılarına göre sağ tarafın: (TA:) çoğulu **أَشْرَآءٌ**. (S, K.) Buradan: **شَرَى الفُرَاتِ**: Fırat’ın bitişik bölgesi (**نَاحِيَة**): (TA:) ve **أَشْرَآءُ الحَرَمِ**: Harem bölgesinin bitişik bölgeleri; eş anlamlısı **نَوَاحِيهِ**. (S.) ― -b3- Ve bir dağ. (K.) -A2- Yine: sığırların kötü olanı, yahut daha kötüsü, yahut en kötüsü: J’ye göre [S’de], **شَرْىٌ** [S’de **شَوَى المَالِ** gibi denmiştir], ki bu [denildiğine göre] bir hatadır: (K:) fakat ElBedr El-Karلfee bunun böyle olmasını sorgular: (TA:) ve onların iyi olanı, yahut daha iyisi, yahut en iyisi; bunun gibi **شَرَاةٌ** da: böylece iki zıt mânaya sahip olur: (K:) ISk da böyle der; fakat ISd der ki: **اـِبِلٌ** **شَرَاةٌ**, **سَرَاةٌ** gibi, seçme develer demektir. (TA.) -A3- Ve bedende, dirhemlere benzeyen belirli bir döküntü: (TA:) yahut yakıcı özelliği olan küçük sivilceler yahut irinli kabarcıklar: (S:) yahut kırmızı, kaşıntılı ve rahatsız edici küçük sivilceler yahut irinli kabarcıklar; genellikle birden ortaya çıkar, (K, TA,) fakat bazen yavaş yavaş, (TA,) ve geceleri, bedene birden çıkan sıcak bir buhar sebebiyle daha şiddetli olur: (K, TA:) İbn-Sînâ’nın “Kânûn”unda böyle. (TA.) -A4- **ذُو الشَّرَى**: Dows (دَوْس) kabilesinin, Sarât’ta (السَّرَاة) bulunan belirli bir putu; Nasr böyle der. (TA.)

**شَرٍ**
**شَرٍ** ذ: bir önceki paragrafta anlatılan **شَرًى** denilen döküntüye sahip olan. (S, K.)

**شِرًى**
**شِرًى** ذ, (S, TA,) **شَرَى**’nın, muzâri‘i **يَشْرِى** olan fiilin mastarıdır, (TA,) [basit isim olarak kullanıldığında “satış” ve ayrıca “alış” mânasında], çoğulu **أَشْرِيَةٌ**’dir; bu, فِعَلٌ vezninde bir tekilin çoğulu olarak şâzdır. (S, TA.)

**شَرَاةٌ**
**شَرَاةٌ** ذ: **شَرًى**’ya iki yerde bak.

**شَرَآءٌ**
**شَرَآءٌ** ذ: **شَرًى**’ya bak.

**شَرِىٌّ**
**شَرِىٌّ** ذ: satılmış; ve ayrıca satın alınmış: bu mânada erkek köleye uygulanır; dişi köleye ise **شَرِيَّةٌ**. (Msb.) ― -b2- Yine: yürüyüşünde/seyirinde ısrar eden yahut sebat eden bir at: (S:) yahut bunda alışılmış sınırları aşan, (K, TA,) ve gevşemeden devam eden: (TA:) yahut seçme bir at: (A, TA:) yahut mükemmel, seçme bir at. (TA.)

**شَرِيَّةٌ**
**شَرِيَّةٌ** ذ: bir yol, gidiş, tarz yahut yöntem; davranış vb. hususlarda: ve bir tabiat; yahut doğal, fıtrî yahut doğuştan bir huy vb. (K.) -A2- Yine, kadınlar hakkında: dişi doğuranlar. (K.) Şöyle denir: **تَزَوَّجَ فِى شَرِيَّةِ نِسَآءٍ**: dişi doğuran kadınlar arasında evlendi. (TA.)

**شَرْوَى**
**شَرْوَى** ذ, burada **و**, **تَقْوَى** ve benzerlerinde olduğu gibi **ى**’nin yerine geçmiştir, (TA,) bir şeyin benzeri (S, K): (S:) çünkü bir şey bazen benzeriyle satın alınır: (TA:) [tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılır: ve TA’ya göre, görünüşe bakılırsa **شَرْىٌ** da aynı mânaya gelir.] Şureyh hakkında şöyle denmiştir: **كَانَ يُضَمِّنُ القَصَّارَ شَرْوَى الثَّوْبِ الَّذِى أَهْلَكَهُ** [yıkayıcıyı, helâk ettiği elbisenin yahut kumaş parçasının benzeriyle tazminle yükümlü tutardı]. (TA.) Ve Ömer’den, zekât toplama hakkında bir rivayette şöyle denmiştir: **فَلَا يَأْخُذُ اـِلَّا تِلْكَ السِّنَّ مِنْ شَرْوَى اـِبِلِهِ** [yani: develerinin benzerlerinden, o yaştakinden başkasını almaz]. (TA.)

**شِرَوِىٌّ**
**شِرَوِىٌّ** ذ, burada **و**, **ى**’nin yerine geçmiştir; ve **شِرَائِىٌّ**, [ikisi de “satmaya dair” ve ayrıca “satın almaya dair” mânasında] nisbet isimleridir; birincisi **شِرًى** mastarından; ikincisi **شِرَآءٌ** mastarındandır. (Msb, TA.)

**شَرْيَانٌ**
**شَرْيَانٌ** ذ: **شَرْىٌ**’ya bak: ― -b2- ve hemen ardından gelene de bak.

**شِرْيَانٌ**
**شِرْيَانٌ** ذ ve **شَرْيَانٌ**, (S, K,) bunlardan birincisi daha meşhurdur, (TA,) birincinin, **جِرْيَالٌ** gibi, sanki dört harfli sayıldığı söylenir, [bu yüzden TA’da ayrıca شرن maddesinde de zikredilmiştir], fakat IB tarafından فِعْلَانٌ vezninde kabul edilir, (TA, شرن maddesinde,) dağların **عِضَاه**’ından [bkz.] olan bir tür ağaçtır, (TA,) yayların yapıldığı: (S, K, TA:) tekili ة ile: bu adla anılan ağaç, [lote ağacı türü] **سِدْر** gibi büyür; boyu ve eni onun gibidir; sarı, tatlı bir **نَبِقَة** [yahut drupe]si vardır: AHn böyle der; ve ekler: Aboo-Ziyلd der ki: yaylar **شريان**’dan yapılır; ondan yapılan yay iyidir; fakat kızıllığa çalan siyah renklidir; odunu, iyi yayların [genellikle] yapıldığı odunlardandır; ve onun nadiren yahut hiç eğrilmediğini iddia ederler: Mbr der ki: **نَبْع** ve **شَوْحَط** [bkz.] ve **شريان** tek bir tür ağaçtır; fakat yetiştiği yerlere göre ad ve değer bakımından farklılaşır; dağın zirvesinde olanı **النبع**; etek kısmında, yahut dibinde, yahut en alt yahut daha alt kısmında olanı **الشريان**’dır. (TA. [Fakat **شَوْحَطٌ**’a bak.]) ― -b2- Yine: **شَرَايِينُ**’un tekilidir; “atardamarlar” demektir; yani nabız atan damarlar; (S, K;) kalpten çıkar: (S:) fakat anatomi âlimleri, karaciğerden çıktığını ve kalbin yanından geçtiğini söylerler. (TA.) ― -b3- **شِرْيَانٌ**, kesra ile, ayrıca **ثَتٌّ** denilen türden bir çatlak yahut yarık [kaya içinde] demektir. (Az, TA.)

**شِرَائِىٌّ**
**شِرَائِىٌّ** ذ: **شِرَوِىٌّ**’ye bak.

**شَارٍ**
**شَارٍ** ذ: satan yahut satıcı: (Mgh, TA:) ve satın alan yahut alıcı: bunun gibi **مُشْتَرٍ** de [iki mânada da; fakat genellikle ikinci mânada; buna karşılık **شَارٍ** genellikle birinci mânada kullanılır]: (TA:) birincinin çoğulu **شُرَاةٌ**’dır. (Mgh.) ― -b2- Yine, (S, TA,) ve **شَارِىٌّ**, bu ikincideki **ى** nisbet **ى**’si değildir; sıfatı pekiştiren bir ektir; **أَحْوَرُ** ve **أَحْوَرِىٌّ** [yahut **أَحْمَرُ** ve **أَحْمَرِىٌّ**] ve **صُلَّبٌ** ve **صُلَّبِىٌّ** örneklerinde olduğu gibi, (TA,) kendilerine **الشُّرَاةُ** adı verilen topluluktan biri: (S, TA,) ki bu, [genellikle] **خَوَارِج** [**خَارِجِىٌّ**’nin çoğulu, bkz.] denilen [bid‘at ehli yahut ayrılıkçı] kimseler demektir: (S, M, Mgh, K, &c.:) bu ad, onların “sapık imamlardan ayrıldığımızda, Allah’a itaatte kendimizi sattık; yani Cennet karşılığında” demelerinden dolayı verilmiştir: (S:) yahut inandıkları şey uğruna kendilerini sattıkları için: yahut “şüphesiz Allah bizi ve mallarımızı satın aldı” dedikleri için: (Mgh:) fakat ISk der ki: Müslümanlara karşı şiddetli nefretlerinden dolayı: K’nin müellifi de bunun, “öfkelenmek” ve “ısrar etmek/sebat etmek” mânasındaki **شَرِىَ**’den olduğunu söyler; ve J’yi, yukarıdaki gibi “kendimizi sattık” vb. sözlerinden diye açıklamasında hatayla itham eder; fakat bu itham anlamsızdır; çünkü J burada birden fazla önde gelen otoriteyi izlemiştir: K’nin müellifi ISd’yi izlemiştir; ancak o, şunu da ekler: kendileri hakkında, Kur’ân’daki ii. 203’teki söz (bu maddenin ilk paragrafında zikredilmiştir) ve [ix. 112] “Şüphesiz Allah müminlerden kendilerini satın aldı” [&c.] sözü sebebiyle “Biz **شُرَاة**’yız” derler; ve benzeri Nh’de de söylenir; şu ilaveyle ki **شُرَاةٌ**, **شَارٍ**’ın çoğuludur; yani muzâri‘i **يَشْرِى** olan **شَرَى**’dandır; yahut **المُشَارَاةُ**’dan olabilir; mânası **المُلَاجَّةُ**’dır: ayrıca **شَرِىَ**’nin ism-i fâili **شَرٍ**’dir; bunun çoğulu **شُرَاةٌ** değildir. (TA.)

**شَارِىٌّ**
**شَارِىٌّ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مُشْتَرٍ**
**مُشْتَرٍ** ذ: **شَارٍ**’a bak. -A2- **المُشْتَرِى**: belirli bir yıldız, (S, K,) meşhur; (K;) Yedi Yıldız’dan biri. (TA.) -A3- Ve belirli bir kuş. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَرَى
شَرَى I ( n. ac. شِرًى [ 7 ] ,  شِرَآء [ 23A ] ),
a.  Bought, purchased; sold.

b.  Mocked, derided, ridiculed, scoffed at, flouted.

c.  Spread out to dry.

d.  [ Bi &  'An ], Devoted, jeoparded ( himself ) for; spoke for, championed, advocated the cause of.

شَرِيَ
شَرِيَ A ( n. ac. شَرًى [ 4 ] ),
a.  Flashed, gleamed, played, darted about ( lightning ); was, became angry; ran at great speed ( horse ).

b.  Had an eruption, broke out into spots.

شَرَّيَ
شَرَّيَ II ,
a.  Spread out to dry.

شَاْرَيَ
شَاْرَيَ III ,
a.  Made a bargain, had dealings with.

أَشْرَيَ
أَشْرَيَ IV ,
a.  Flashed, gleamed &c.

b.  Shook, jerked ( bridle ).

c.  Made to incline, bent.

d.  Filled.

تَشَرَّيَ
تَشَرَّيَ V ,
a.  Was dispersed, scattered.

اِشْتَرَيَ
اِشْتَرَيَ VIII ,
a.  Bought, purchased; sold; exchanged, bartered.

اِسْتَشْرَيَ
اِسْتَشْرَيَ X
a.  [ Fī ], Applied himself to, was earnest about; exerted himself in.

b.  Was difficult ( matter ).

شَرْى
شَرْى [ 1 ],
a.  Colocynth.

شَرْوَة
شَرْوَة [ 1tU ],
a.  Purchase.

شَرْوَى
شَرْوَى [ 1yaU ],
a.  Equal, like, fellow, match.

شَرًى
شَرًى [ 4 ],
a.  Pustules, pimples; eruption; itch.

b.  see 4t .

شَرَاة
شَرَاة [ 4tA ],
a.  The best or the worst of cattle.

شِرًى
شِرًى [ 7 ] , ( pl. أَشْرِيَة [ 15t ] ),
a.  Purchase; sale; bargain.

شَارٍ
شَارٍ [ 21 ] , ( pl. شُرَاة [ 9tA ] ),
a.  Buyer, purchaser; seller; dealer.

b.  Schismatic, heretic.

شِرَآء
شِرَآء [ 23A ],
a.  see 7 .

شِرَايَة
شِرَايَة [ 23t ],
a.  Dealings; trade, traffic; conditions of sale.

شَرِيّ
شَرِيّ [ 25 ],
a.  Impetuous, fiery, mettlesome ( horse ).

شَرِيَّة
شَرِيَّة [ 25t ],
a.  Manner, fashion; nature, disposition.

شَرْيَان
شَرْيَان [ 33 ] , ( pl. شَرَايِيْن ),
a.  Artery.

b.  see 1 .

المُشْتَرِي
المُشْتَرِي [ N. Ag.
a.  VIII], Jupiter ( planet ).

b.  Buyer.

##### Türkçe

**شَرَى**
**شَرَى** I ( n. ac. **شِرًى** [ 7 ] ,  **شِرَآء** [ 23A ] ),
a. Satın aldı, satın edindi; sattı.

b. Alay etti, istihza etti, küçümsedi, alaya aldı, hafife aldı.

c. Kurutmak için yaydı.

d. [ Bi &  'An ], (kendini) için adadı, tehlikeye attı; için konuştu, savundu, davasını müdafaa etti.

**شَرِيَ**
**شَرِيَ** A ( n. ac. **شَرًى** [ 4 ] ),
a. Parladı, ışıldadı, oynadı, (şimşek) etrafa sıçradı; öfkelendi, öfkeli oldu; (at) çok büyük hızla koştu.

b. Döküntüsü oldu, benekler halinde çıktı.

**شَرَّيَ**
**شَرَّيَ** II ,
a. Kurutmak için yaydı.

**شَاْرَيَ**
**شَاْرَيَ** III ,
a. Pazarlık yaptı, alışverişte bulundu.

**أَشْرَيَ**
**أَشْرَيَ** IV ,
a. Parladı, ışıldadı vb.

b. (dizgini) sarstı, çekip silkti.

c. Eğdirdi, büktü.

d. Doldurdu.

**تَشَرَّيَ**
**تَشَرَّيَ** V ,
a. Dağıldı, saçıldı.

**اِشْتَرَيَ**
**اِشْتَرَيَ** VIII ,
a. Satın aldı, satın edindi; sattı; değiştirdi, takas etti.

**اِسْتَشْرَيَ**
**اِسْتَشْرَيَ** X
a. [ Fī ], kendini verdi, ciddi oldu; kendini zorladı, çaba sarf etti.

b. (iş) zor oldu.

**شَرْى**
**شَرْى** [ 1 ],
a. Eşek hıyarı.

**شَرْوَة**
**شَرْوَة** [ 1tU ],
a. Satın alma.

**شَرْوَى**
**شَرْوَى** [ 1yaU ],
a. Eşit, benzer, denk, eş, emsal.

**شَرًى**
**شَرًى** [ 4 ],
a. Püstüller, sivilceler; döküntü; uyuz.

b. bkz. 4t .

**شَرَاة**
**شَرَاة** [ 4tA ],
a. Sığırın en iyisi veya en kötüsü.

**شِرًى**
**شِرًى** [ 7 ] , ( pl. **أَشْرِيَة** [ 15t ] ),
a. Satın alma; satış; pazarlık.

**شَارٍ**
**شَارٍ** [ 21 ] , ( pl. **شُرَاة** [ 9tA ] ),
a. Alıcı, satın alan; satıcı; tüccar.

b. Bölücü, sapkın.

**شِرَآء**
**شِرَآء** [ 23A ],
a. bkz. 7 .

**شِرَايَة**
**شِرَايَة** [ 23t ],
a. Alışveriş; ticaret, alım satım; satış şartları.

**شَرِيّ**
**شَرِيّ** [ 25 ],
a. Atılgan, ateşli, coşkun (at).

**شَرِيَّة**
**شَرِيَّة** [ 25t ],
a. Tarz, biçim; tabiat, huy.

**شَرْيَان**
**شَرْيَان** [ 33 ] , ( pl. **شَرَايِيْن** ),
a. Atardamar.

b. bkz. 1 .

**المُشْتَرِي**
**المُشْتَرِي** [ N. Ag.
a. VIII], Müşteri (gezegen).

b. Alıcı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شري
شَرَى - يَشْرِي - اشْتَرى - يَشْتَرِي
شَرَى - يَشْرِي + كائن + شيئاً + بـِ ثَمَن: يعرضه للبيع طالباً فيه ثمن كذا: يقدم متاعاً أو منفعة ويعرضها لكي تُشْتَرى، أي للمبادلة لمن يريد أن يحصل عليها، ويحدد لهذا المعروض ثمناً. ويتعدى الفعل لحرف الجر الباء، والذي يفيد دلالة: مقابل أو بدلاً من:
فيكون البناء: شَرَى - يَشْرِي: أي يعرض شيئاً للبيع (لكي يُشْتَرى)، بـ ثمن هو: ما يأتي بعد حرف الباء
﴿وشروه بثمن بخس دراهم معدودة﴾: عرضوه للبيع وطلبوا مقابله ثمناً بخساً
﴿الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة﴾: يعرضون الحياة الدنيا للبيع (لكي تشترى)، مقابل الحصول على الحياة الآخرة
﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾: يعرض نفسه للبيع، ويطلب الثمن الحصول على مرضاة الله
اشْتَرَى - يَشْتَرِي: على وزن " افتعل " من" شَرَى - يَشْرِي ": طلب وجهد أن " يَشْرِي " بشكل ذاتي: يجهد بعرض ما لديه للبيع: ويفهم ضمناً أن ذلك لكي يبادله ويحصل مقابله على ثمن يرغب به بشدة، والثمن قد يكون بضاعة أو منفعة أو مال
أمثلة للبيان:
﴿أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة﴾: طلبوا وعرضوا بيع الحياة الدنيا للحصول على الآخرة
﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة﴾: طلب من المؤمنين بيع أنفسهم وأموالهم، مقابل ثمن هو أن لهم الجنة كثمن بدلاً عنها
﴿اشتروا الضلالة بالهدى﴾: يطلبون بيع الضلالة وتسويقها للناس مقابل تقديم الهدى ثمناً لها: بسوقون ويعرضون الضلالة للبيع والانتشار، مقابل أخذ الهدى من الناس، وجعلهم بذلك من غير هدى
﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا﴾: يعرضون تقديم عهد الله وأيمانهم للبيع، مقابل الحصول على ثمن قليل
ملاحظة: في عملية الشراء هناك تبادل بين كائنين، يقدم أحدهما إلى الآخر شيئاً يملكه، ويحصل من الآخر مقابله على شيء يملكه الآخر
في فعل " شَرَى - يَشْرِي": يكون الفاعل حريصاً على التخلص مما لديه ولو كان ذلك فيه خسارة، وذلك لأنه يزهد بما لديه ولا يظن فيه الخير، ولذلك يعرضه للبيع
وفي فعل " اشْتَرى - يَشْتَرِي ": يكون فاعل الفعل الذي يشتري لديه طمع وحرص على تملك شيء أو منفعة مملوكة من آخر، ولذلك فهو يعرض ويبذل ويعطي مقابلها شيئاً لديه ذو قيمة، فهو يضحي بملك عزيز لديه للحصول على شيء يظنه أكثر متعة ونفعاً، فهو يعرض شيئاً للبيع بجهد وحرص، مقابل شيء يريده بشدة
وكلا الفعلين " يشري ويشتري " متعدي لحرف الجر الباء، وهو يدل على معنى: مقابل، ويفيد التبادل
أي يبادل شيئاً بـ شيء، والباء للارتباط، فالعملية تتم بالارتباط ومصاحبة البدل أو الثمن
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عرض ممتلكات للمبادلة عبر البيع والتجارة للحصول مقابلها على ثمن أو نفع"، وهي:
فَدَى - يَفْدِي، دَانَ - يَدِينُ (المتعدي)، شَرَى - يَشْرِي، تَجَرَ - يَتْجُرُ، بَاعَ - يَبِيْعُ، زَادَ - يَزِيْدُ (المتعدي)
يَشْري - يشرون
 	﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون (102)﴾ البقرة { ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله والله رءوف بالعباد(207)  البقرة
 	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
 	﴿وشروه بثمن بخس دراهم معدودة وكانوا فيه من الزاهدين(20)﴾ يوسف
اشترى - يشتري
الضلالة بالهدى﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم وما كانوا مهتدين(16)﴾ البقرة { أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى والعذاب بالمغفرة فما أصبرهم على النار(175)  البقرة
الضلالة   لهو الحديث ليضل	﴿ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب يشترون الضلالة ويريدون أن تضلوا السبيل (44)﴾ النساء ﴿ومن الناس من يشتري لهو الحديث ليضل عن سبيل الله بغير علم ويتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين (6)﴾ لقمان
الحياة الدنيا بالآخرة	﴿أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة فلا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينصرون (86)﴾ البقرة ﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء
الكفر بالإيمان	{ إن الذين اشتروا الكفر بالإيمان لن يضروا الله شيئا ولهم عذاب أليم(177)  آل عمران
أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة	﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل الله بغيا أن ينزل الله من فضله على من يشاء من عباده فباءوا بغضب على غضب وللكافرين عذاب مهين(90)﴾ البقرة
غلام بدراهم	﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وشروه بثمن بخس دراهم معدودة وكانوا فيه من الزاهدين(20)﴾ يوسف
يشتري ثمناً قليلاً بـ :
1) بعهد الله وأيمانهم﴿ولا تشتروا بعهد الله ثمنا قليلا إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون(95)﴾ النحل ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
2) بكتابة الكتاب بأيديهم	﴿فويل للذين يكتبون الكتاب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند الله ليشتروا به ثمنا قليلا فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون(79)﴾ البقرة ﴿اشتروا بآيات الله ثمنا قليلا فصدوا عن سبيله إنهم ساء ما كانوا يعملون(9)﴾ التوبة
3) بكتمان ما أنزل الله من الكتاب	﴿إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(174)﴾ البقرة ﴿وإذ أخذ الله ميثاق الذين أوتوا الكتاب لتبيننه للناس ولا تكتمونه فنبذوه وراء ظهورهم واشتروا به ثمنا قليلا فبئس ما يشترون(187)﴾ آل عمران
4) بعدم الإيمان بما أنزل الله مصدقاً لما معهم	﴿وآمنوا بما أنزلت مصدقا لما معكم ولا تكونوا أول كافر به ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا وإياي فاتقوني(41)﴾ البقرة ﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون (44)﴾ المائدة
 	﴿وإن من أهل الكتاب لمن يؤمن بالله وما أنزل إليكم وما أنزل إليهم خاشعين لله لا يشترون بآيات الله ثمنا قليلا أولئك لهم أجرهم عند ربهم إن الله سريع الحساب(199)﴾ آل عمران
5) بالشهادة والأيمان	﴿ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)﴾ المائدة ﴿إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [شرى] ش ر ى: الشِّرَاءُ يُمد ويُقصر وقد شَرَى الشيء يشريه شِرىً و شِرَاءً إذا باعه وإذا اشْتراهُ أيضا وهو من الأضداد قال الله تعالى ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ أي يبيعها وقال تعالى ﴿وشروه بثمن بخس﴾ أي باعوه ويُجمع الشِّرَى على أشْرِيَةٍ وهو شاذ لأن فِعلا لا يُجمع على أفعلة و شَرِيَ جِلده من باب صدِيَ من الشَّرَى وهو خُراج صغار لها لذع شديد فهو شَرٍ على فَعِلٍ و الشِّرْيانُ بفتح الشين وكسرها واحد الشَّرايِينِ وهي العروق النابضة ومنبتها من القلب و المُشْتَرِي نجم
الراغب
شرى
- الشراء والبيع يتلازمان، فالمشتري دافع الثمن، وآخذ المثمن، والبائع دافع المثمن، وآخذ الثمن. هذا إذا كانت المبايعة والمشاراة بناض وسلعة، فأما إذا كانت بيع سلعة بسلعة صح أن يتصور كل واحد منهما مشتريا وبائعا، ومن هذا الوجه صار لفظ البيع والشراء يستعمل كل واحد منهما في موضع الآخر. وشريت بمعنى بعت أكثر، وابتعت بمعنى اشتريت أكثر، قال الله تعالى: }وشروه بثمن بخس﴿[يوسف/20]، أي: باعوه، وكذلك قوله:﴾يشرون الحياة الدنيا بالآخرة﴿[النساء/74]، وتجوز بالشراء والاشتراء في كل ما يحصل به شيء، نحو:﴾إن الذين يشترون بعهد الله﴿[آل عمران/ 77]،﴾لا يشترون بآيات الله﴿[آل عمران/199]،﴾اشتروا الحياة الدنيا﴿[البقرة/86]،﴾أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى﴿[البقرة/16]، وقوله:﴾إن الله اشترى من المؤمنين﴿[التوبة/111]، فقد ذكر ما اشترى به، وهو قوله:﴾يقاتلون في سبيل الله فيقتلون{ [التوبة/111].
ويسمى الخوارج بالشراة متأولين فيه قوله تعالى: }ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴿[البقرة/207]، فمعنى (يشري) : يبيع، فصار ذلك كقوله:﴾إن الله اشترى... { الآية [التوبة/111].
ملخص اللسان
1.     شَرى الشيءَ يَشْريه شِرىً وشِراءً واشْتَراه سَواءٌ،وشَراهُ  واشْتَراهُ: باعَه.
2.  وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ؛  أَي باعوه. وشاراهُ مُشاراةً وشِراءً: بايَعه،وقيل:  شاراه من الشِّراءِ والبيع جميعاً وعلى هذا وجَّه بعضهم مَدَّ  الشِّراءِ.
3.     شَرَيْتُ بعْتُ،وشَرَيتُ أَي اشْتَرَيْتُ.
4.     وشَرْوى الشيء: مثلُه،
5.     قد شَريَ فيه  واسْتَشْرى؛ قال أَبو عبيد: معناه جادُّ الجَرْي.
6.     يقال: شَرِيَ الرجلُ في غَضَبِهِ واسْتَشْرَى وأَجَدَّ أَي جَدَّ.
7.     وشَرَى المالِ وشَراتُه: خيارهُ. والشَّرَى بمنزلة الشَّوَى: وهما  رُذالُ المال، فهو حرف من الأَضداد.
8.     وأَشراءُ الحَرَمِ: نواحِيه،
9.     وشَرِيَ زِمامُ الناقةِ: اضطَربَ.
10.                        وشَرِيَ الشرُّ بينهم شَرىً: اسْتَطارَ.
11.                        وشَرِيَ البرق،شَرىً: لَمَع وتتابَع لمَعانُه، وقيل: اسْتَطارَ وتَفَرَّق في  وجه الغَيْمِ؛
12.                        يقال للرجلِ إذا تمَادَى في غَيِّهِ وفسادِه:شَرِيَ بَشْرَى شَرىً.واسْتَشْرَى فُلانٌ في الشَّرِّ إذا لَجَّ فيه.والمُشاراةُ: المُلاجَّةُ،
13.                        والشُّراة: الخَوارِجُ، سُمُّوا بذلك لأَنَّهم غَضِبُوا ولَجُّوا،
14.                        والشارِي: المُشْتَرِي. والشاري:  البائِعُ. الشراء، ممدودٌ ويُقْصَر فيقال الشرا،
15.                        والشَّرى: شيءٌ يخرُجُ على الجَسَد أَحمَرُ كهيئةِ الدراهم،وشَرِيَ جلْدُه شَرىً،
16.                        وتَشَرّى القومُ: تَفَرَّقوا.
17.                        واستَشْرَتْ بينهم الأُمورُ: عظُمت وتفاقَمَتْ.
18.                        الشَّرْية النخلة التي تنبُت من النَّواةِ.
19.                        والشَّرْيانُ والشِّرْيانُ: شجرٌ من عِضاه الجبال  يُعْمَلُ مِنْهُ القِسِيُّ، واحدته شِرْيانةٌ.
20.          والشِّرْياناتُ: عروقٌ دقاقٌ في جَسَدِ الإنسان وغَيره.والشَّرْيانُ والشِّرْيانُ، بالفتح والكسر: واحد الشَّرايين، وهي العُروقُ النَّابضَة ومَنْبِتُها من القَلْبِ.
21.                        الشِّريان الشَّقُّ،
22.                        وأَشْرى حوضَه: مَلأَه وأَشْرى جِفانَه إذا مَلأَها،
لسان العرب
● - شري: شَرى الشيءَ يَشْريه شِرىً وشِراءً واشْتَراه سَواءٌ، وشَراهُ  واشْتَراهُ: باعَه. قال الله تعالى: ومن الناس من يَشْري نفسَه ابْتِغاءَ  مَرْضاةِ اللهِ، وقال تعالى: وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ؛  أَي باعوه. وقوله عز وجل: أُولئكَ الذين اشْتَرَوُا الضلالة بالهُدى؛ قال  أَبو إسحق: ليس هنا شِراءٌ ولا بيعٌ ولكن رغَبتُهم فيه بتَمَسُّكِهم به  كرَغْبة المُشْتري بماله ما يَرغَبُ فيه، والعرب تقول لكل من تَرك شيئاً  وتمسَّكَ بغيره قد اشْتراهُ. الجوهري في قوله تعالى: اشْتَرَوُا  الضلالةَ؛ أَصلُه اشْتَرَيُوا فاسْتُثقِلت الضمة على الياء فحذفت، فاجتمع  ساكنان الياء والواو، فحذفت الياء وحُرِّكت الواو بحركتِها لما اسْتَقبَلها  ساكن؛ قال ابن بري: الصحيح في تعليله أَن الياء لما تحركت في اشْتَرَيُوا  وانفتح ما قبلها قلبت أَلفاً ثم حذِفت لالتقاء الساكنين، قال: ويجمَع  الشِّرى على أَشْرِبةٍ، وهو شاذّ، لأَن فِعَلاً لا يجمع على أَفعِلَة. قال  ابن بري: ويجوز أَن يكون أَشْرِيَةٌ جمعاً للممدود كما قالوا أَقْفِية في  جمع قَفاً لأَن منهم من يمُدُّه. وشاراهُ مُشاراةً وشِراءً: بايَعه، وقيل:  شاراه من الشِّراءِ والبيع جميعاً وعلى هذا وجَّه بعضهم مَدَّ  الشِّراءِ. أَبو زيد: شَرَيْتُ بعْتُ، وشَرَيتُ أَي اشْتَرَيْتُ. قال الله عز وجل:  ولَبِئْسَما شَرَوْا به أَنفسَهم؛ قال الفراء: بئْسَما باعُوا به  أَنفسَهم، وللعرب في شَرَوْا واشْتَرَوْا مَذْهبان: فالأَكثر منهما أَن يكون  شَرَوا باعُوا، واشْتَرَوا ابْتاعوا، وربما جعلُوهما بمَعنى باعوا.  الجوهري: الشِّراءُ يمَدُّ ويُقْصَر. شَرَيْتُ الشيءَ أَشْرِيه شِراءً إذا  بعْتَه وإذا اشْتَرَيْتَه أَيضاً، وهو من الأَضداد؛ قال ابن بري: شاهد  الشِّراء بالمدّ قولهم في المثل: لا تَغْتَرَّ بالحُرَّة عامَ هِدائِها ولا  بالأَمَةِ عامَ شِرائِها؛ قال: وشاهِدُ شَرَيتُ بمعنى بعتُ قول يزيد بن  مُفَرِّع:  شَرَيْتُ بُرْداً، ولولا ما تكَنَّفَني  من الحَوادِث، ما فارَقْتُه أَبدا  وقال أَيضاً:  وشَرَيْتُ بُرْداً لَيتَني،  من بَعدِ بُرْدٍ، كنتُ هامَهْ  وفي حديث الزبير قال لابْنهِ عبد الله: واللهِ لا أَشْري عَملي بشيٍ  وللدُّنيا أَهوَنُ عليّ من منحةٍ ساحَّةٍ؛ لا أَشْري أَي لا أَبيعُ.  وشَرْوى الشيء: مثلُه، واوُه مُبْدَلةٌ من الياء لأَن الشيءَ إنما  يُشْرى بمثلهِ ولكنها قُلِبَت ياءً كما قُلِبت في تَقْوَى ونحوها. أَبو سعيد:  يقال هذا شَرْواه وشَرِيُّه أَي مِثْلُه؛ وأَنشد:  وتَرَى هالِكاً يَقُول: أَلا تبـ  صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا؟  وكان شُرَيْحٌ يُضَمِّنُ القَصَّارَ شرْواهُ أَي مِثْلِ الثَّوبِ الذي  أَخَذه وأَهْلَكَه؛ ومنه حديث علي، كرم الله وجهه: ادْفَعُوا شَرْواها من  الغنم أَي مِثْلَها. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، في الصدقة: فلا يأْخذ  إلاَّ تلك السِّنَّ مِن شَرْوَى إبلِه أَو قيمةَ عَدْلٍ أَي من مِثْلِ  إبلهِ. وفي حديث شريح: قَضَى في رجلٍ نَزَع في قَوْسِ رجلٍ فكسَرها فقال له  شَرْواها. وفي حديث النخعي في الرجلِ يبيعُ الرجلَ ويشترط الخَلاصَ قال:  له الشَّرْوَى أَي المِثْلُ. وفي حديث أُمِّ زرعٍ قال: فَنَكَحْتُ بعده  رجلاً سَرِيّاً رَكِبَ شَرِيّاً وأَخذَ خَطِّيّاً وأَراحَ عليَّ نَعَماً  ثَريّاً؛ قال أَبو عبيد: أَرادت بقولِها رَكِبَ شَرِيّاً أَي فرساً  يَسْتَشْرِي في سيرهِ أَي يَلِجُّ ويَمْضِي ويَجِدُّ فيه بلا فُتورٍ ولا  انكسارٍ، ومن هذا يقال للرجل إذا لَجَّ في الأَمر: قد شَريَ فيه  واسْتَشْرى؛ قال أَبو عبيد: معناه جادُّ الجَرْي. يقال: شَرِيَ الرجلُ في غَضَبِهِ  واسْتَشْرَى وأَجَدَّ أَي جَدَّ. وقال ابن السكيت: رَكِبَ شَرِيّاً أي  فرَساً خِياراً فائقاً.  وشَرَى المالِ وشَراتُه: خيارهُ. والشَّرَى بمنزلة الشَّوَى: وهما  رُذالُ المال، فهو حرف من الأَضداد. وأَشراءُ الحَرَمِ: نواحِيه، والواحِد  شَرىً، مقصور. وشَرَى الفُراتِ: ناحيتهُ؛ قال القطامي:  لُعِنَ الكَواعِبُ بَعْدَ يومَ وصَلْتَني  بِشَرَى الفُراتِ، وبَعْدَ يَوْمِ الجَوْسَقِ  وفي حديث ابن المسيب: قال لرجلٍ انْزِلْ أَشْراءَ الحَرَمِ أَي نواحيَه  وجَوانِبَه، الواحدُ شَرىً.  وشَرِيَ زِمامُ الناقةِ: اضطَربَ. ويقال لزِمامِ الناقة إذا تتابَعَتْ  حركاته لتحريكها رأْسَها في عَدْوِها: قد شَرِيَ زمامُها يَشْرَى شَرىً  إذا كثُر اضطرابهُ. وشَرِيَ الشرُّ بينهم شَرىً: اسْتَطارَ. وشَرِيَ البرق،  بالكسر، شَرىً: لَمَع وتتابَع لمَعانُه، وقيل: اسْتَطارَ وتَفَرَّق في  وجه الغَيْمِ؛ قال:  أَصاحِ تَرَى البَرْقَ لَمْ يغْتَمِضْ،  يَمُوتُ فُواقاً، ويَشْرَى فُواقَا  وكذلك اسْتَشْرَى؛ ومنه يقال للرجلِ إذا تمَادَى في غَيِّهِ وفسادِه:  شَرِيَ بَشْرَى شَرىً. واسْتَشْرَى فُلانٌ في الشَّرِّ إذا لَجَّ فيه.  والمُشاراةُ: المُلاجَّةُ، يقال: هو يُشارِي فلاناً أي يُلاجُّه. وفي حديث  عائشة في صفة أَبيها، رضي الله عنهما: ثمَّ اسْتَشْرَى في دِينه أي لَجَّ  وتَمادَى وجَدَّ وقَوِيَ واهْتَمَّ به، وقيل: هو مِنْ شَريَ البرقُ  واسْتَشْرَى إذا تتابَع لمَعانهُ. ويقال: شَرِيَتْ عينهُ بالدَّمْعِ إذا لَجَّت  وتابَعَت الهَمَلان. وشَرِيَ فلانٌ غَضَباً، وشَرِيَ الرجل شَرىً  واسْتَشرَى: غَضِبَ ولَجَّ في الأَمْرِ؛ وأَنشد ابن بري لابن أَحمر:  باتَتْ عَلَيه ليلةٌ عَرْشِيَّةٌ  شَرِبَت، وباتَ عَلى نَقاً مُتَهَدِّمِ  شَرِيَتْ: لَجَّتْ، وعَرْشِيَّةٌ: منسوبة إلى عَرْشِ السِّماكِ،  ومُتَهَدِّم: مُتهافِت لا يَتماسك.  والشُّراة: الخَوارِجُ، سُمُّوا بذلك لأَنَّهم غَضِبُوا ولَجُّوا،  وأَمّا هُمْ فقالوا نحن الشُّراةُ لقوله عز وجل: ومِنَ الناسِ مَنْ يَشْرِي  نفسَه ابتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ، أَي يَبِيعُها ويبذُلُها في الجهاد  وثَمَنُها الجنة، وقوله تعالى: إنَّ اللهَ اشْتَرَى من المؤْمنين أَنفَسَهم  وأَموالَهم بأَنَّ لهُم الجنةَ؛ ولذلك قال قَطَرِيُّ بن الفُجاءَة وهو  خارجيٌّ:  رأْْت فِئةً باعُوا الإلهَ نفوسَهُم  بِجَنَّاتِ عَدْنٍ، عِندَهُ، ونَعِيمِ  التهذيب: الشُّراةُ الخَوارِجُ، سَمَّوْا أَنفسهم شُراةً لأَنهم أرادوا  أنهم باعُوا أَنفسهم لله، وقيل: سُموا بذلك لقولهم إنَّا شَرَيْنا  أَنفسنا في طاعةِ الله أَي بعناها بالجنة حين فارَقْنا الأَئِمَّةَ الجائِرة،  والواحد شارٍ، ويقال منه: تَشَرَّى الرجلُ. وفي حديث ابن عمر: أنه جمع  بَنِيهِ حين أَشْرَى أَهلُ المدينةِ مع ابنِ الزُّبَيْر وخَلَعُوا  بَيْعَةَ يزيدَ أَي صاروا كالشُّراةِ في فِعْلِهم، وهُم الخَوارجُ، وخُروجِهم  عن طاعةِ الإمامِ؛ قال: وإنما لزمَهم هذا اللقَبُ لأَنهم زعموا أَنهم  شَرَوْا دُنْياهم بالآخرةَ أَي باعُوها. وشَرَى نفسَه شِرىً إذا باعَها؛ قال  الشاعر:  فلَئِنْ فَرَرْتُ مِن المَنِيَّةِ والشِّرَى  والشِّرَى: يكون بيعاً واشْتِراءً. والشارِي: المُشْتَرِي. والشاري:  البائِعُ. ابن الأَعرابي: الشراء، ممدودٌ ويُقْصَر فيقال الشرا، قال: أَهلُ  نجدٍ يقصُرونه وأَهل تهامَة يَمُدُّونه، قال: وشَرَيْت بنفسي للقوم إذا  تقدمت بين أَيديهم إلى عَدُوِّهم فقاتَلْتَهم أَو إلى السلطان  فَتَكَلَّمْت عنهم. وقد شَرَى بنفسه إذا جَعَل نفسه جُنَّةً لهم. شمر: أَشْرَيْتُ  الرجلَ والشَّيءِ واشْتَرَيْتُه أَي اخْتَرْتُه. وروي بيت الأَعشى: شَراة  الهِجانِ.  وقال الليث: شَراةُ أَرضٌ والنَِّسبة إليها شَرَوِيّ، قال أَبو تراب:  سمعت السُّلَمِيَّ يقول أَشْرَيْتُ بين القومِ وأَغْرَيْتُ وأَشْرَيْتهُ  به فَشَرِيَ مثلُ أَغْرَيْتهُ به ففَرِيَ.  وشَرِيَ الفَرَسُ في سَيْره واسْتَشْرَى أَي لَجَّ، فهو فَرَسٌ شَرِيٌّ،  علي فعيل. ابن سيده: وفَرَسٌ شَرِيٌّ يَسْتَشْرِي في جَرْيِهِ أَي  يَلِجُّ. وشاراهُ مُشاراةً: لاجَّهُ. وفي حديث السائب: كان النبي، صلى الله  عليه وسلم، شَريكي فكان خير شَريكٍ لا يُشارِي ولا يُمارِي ولا يُدارِي؛  المُشاراةُ: المُلاجَّةُ، وقيل: لا يشارِي من الشَّرِّ أَي لا يُشارِرُ،  فقلب إحدى الراءَيْن ياءً؛ قال ابن الأَثير: والأَول الوجه؛ ومنه الحديث  الآخر: لا تُشارِ أَخاك في إحدى الروايتينِ، وقال ثعلب في قوله لا  يُشارِي: لا يَستَشْري من الشَّرِّ، ولا يُمارِي: لا يُدافِعُ عن الحقِّ ولا  يُرَدِّدُ الكلامَ؛ قال:  وإني لأَسْتَبْقِي ابنَ عَمِّي، وأَتَّقي  مُشاراتََه كَيْ ما يَرِيعَ ويَعْقِلا  قال ثعلب: سأَلت ابن الأَعرابي عن قوله لا يُشارِي ولا يُمارِي ولا  يُدارِي، قال: لا يُشارِي من الشَّرِّ، قال: ولا يُماري لا يخاصم في شيءٍ  ليست له فيه منفعة، ولا يُداري أَي لا يَدْفَعُ ذا الحَقِّ عن حَقِّه؛ وقوله  أَنشده ثعلب:  إذا أُوقِدَتْ نارٌ لَوى جِلْدَ أَنْفِه،  إلى النارِ، يَسْتَشْري ذَرى كلِّ حاطِبِ  ابن سيده: لم يفسر يَسْتَشْري إلا أَن يكون يَلِجُّ في تأَمُّله.  ويقال: لَحاه الله وشَراهُ. وقال اللحياني: شَراهُ الله وأَوْرَمَه وعَظاهُ  وأَرْغَمَه. والشَّرى: شيءٌ يخرُجُ على الجَسَد أَحمَرُ كهيئةِ الدراهم،  وقيل: هو شِبْهُ البَثْر يخرج في الجسد. وقد شَرِيَ شَرىً، فهو شَرٍ على  فَعِلٍ، وشَرِيَ جلْدُه شَرىً، قال: والشَّرى خُراج صغار لها لَذْعٌ شديد.  وتَشَرّى القومُ: تَفَرَّقوا. واستَشْرَتْ بينهم الأُمورُ: عظُمت  وتفاقَمَتْ. وفي الحديث: حتى شَرِيَ أَمرُهما أََي عظُم  (* قوله «حتى شري  أمرهما أي عظم إلخ» عبارة النهاية: ومنه حديث المبعث فشري الأمر بينه وبين  الكفار حين سب الهتم أي عظم وتفاقم ولجو فيه، والحديث الآخر حتى شري  أمرهما وحديث أم زرع إلخ). وتَفاقَمَ ولَجُّوا فيه. وفَعَلَ به ما شراهُ أَي  ساءَه. وإبِلٌ شَراةٌ كسَراةٍ أَي خِيارٌ؛ قال ذو الرمة:  يَذُبُّ القَضايا عن شَراةٍ كأَنَّها  جَماهيرُ تَحْتَ المُدْجِناتِ الهَواضِبِ  والشَّرى: الناحية، وخَصَّ بعضُهم به ناحية النهر، وقد يُمَدُّ، والقَصر  أَعْلى، والجمع أَشْراءٌ. وأَشْراه ناحيةَ كذا: أَمالَهُ؛ قال:  أَللهُ يَعْلَمُ أَنَّا في تَلَفُّتِنا،  يومَ الفِراقِ، إلى أَحْبابِنا صورُ  وأَنَّني حَوْثُما يُشْري الهَوى بَصَري،  مِنْ حيثُ ما سَلَكوا، أَثْني فأَنْظورُ  (* قوله حوثما: لغة في حيثما).  يريد أَنظُرُ فأَشْبَع ضَمَّة الظاء فنشَأَت عنها واو. والشَّرى:  الطريقُ، مقصورٌ، والجمع كالجمع.  والشَّرْيُ، بالتسكين: الحَنْظَلُ، وقيل: شجرُ الحنظل؛ وقيل: ورقُه،  واحدته شَرْيَةٌ؛ قال رؤْبة:  في الزَّرْبِ لَوْ يَمْضُغُ شَرْياً ما بَصَقْ  ويقال: في فلان طَعْمانِ أَرْيٌ وشَرْيٌ، قال: والشَّرْيُ شجر الحنظل؛  قال الأعلم الهذلي:  على حَتِّ البُرايةِ زَمْخِرِيِّ السَّـ  واعِدِ، ظَلَّ في شَرْيٍ طِوالِ  وفي حديث أَنس في قوله تعالى: كشجرة خَبيثة، قال: هو الشَّرْيان؛ قال  الزمخشري: الشَّرْيانُ والشَّرْيُ الحنظل، قال: ونحوهُما الرَّهْوانُ  والرَّهْوُ للمطمئِنِّ من الأَرض، الواحدة شَرْيَةٌ. وفي حديث لَقيط:  أَشْرَفْتُ عليها وهي شَرْية واحدة؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه بعضهم، أَراد أن  الأَرض اخضرت بالنَّبات فكأَنها حنظلة واحدة، قال: والرواية شَرْبة،  بالباء الموحدة. وقال أَبوحنيفة:  يقال لمِثْلِ ما كان من شجر القِثَّاءِ والبِطِّيخِ شَرْيٌ، كما يقال  لشَجَرِ الحنظل، وقد أَشْرَت الشجرة واسْتَشْرَتْ. وقال أَبو حنيفة:  الشَّرْية النخلة التي تنبُت من النَّواةِ.  وتَزَوَّجَ في شَرِيَّةِ نِساءٍ أَي في نِساءٍ يَلِدْنَ الإناثَ.  والشَّرْيانُ والشِّرْيانُ، بفتح الشين وكسرها: شجرٌ من عِضاه الجبال  يُعْمَلُ مِنْهُ القِسِيُّ، واحدته شِرْيانةٌ. وقال أَبو حنيفة: نَبات  الشِّرْيانِ نباتُ السِّدْر يَسْنو كما يَسْنو السِّدْر ويَتَّسِعُ، وله  أَيضاً نَبِقَةٌ صَفْراءُ حُلْوَةٌ، قال: وقال أَبو زيادٍ تُصْنَعُ القياسُ  من الشِّرْيانِ، قال: وقَوْسُ الشِّرْيانِ جَيِّدَةٌ إلا أَنها سَوداءُ  مُشْرَبَةٌ حُمْرةً، وهو من عُتْقِ العيدانِ وزعموا أَن عوده لا يَكادُ  يَعْوَجُّ؛ وأَنشد ابن بري لذي الرمة:  وفي الشِّمالِ من الشِّرْيانِ مُطْعَمَةٌ  كَبْداءُ، وفي عودِها عَطْفٌ وتَقْويمُ  وقال الآخر:  سَياحِفَ في الشِّرْيانِ يَأْمُلُ نَفْعَها  صِحابي، وأولي حَدَّها مَنْ تَعَرَّما  المبرد: النَّبْعُ والشَّوْحَطُ والشِّرْيانُ شجرةٌ واحدةٌ، ولكِنَّها  تَخْتَلِف أَسْماؤُها وتَكْرُمِ بِمَنابِتِها، فما كان منها في قُلَّة  جبَلٍ فهو النَّبْعُ، وما كان في سَفْحِهِ فهو الشِّرْيان، وما كان في  الحَضيضِ فهُو الشَّوْحَطُ.  والشِّرْياناتُ: عروقٌ دقاقٌ في جَسَدِ الإنسان وغَيره. والشَّرْيانُ  والشِّرْيانُ، بالفتح والكسر: واحد الشَّرايين، وهي العُروقُ النَّابضَة  ومَنْبِتُها من القَلْبِ. ابن الأَعرابي: الشِّريان الشَّقُّ، وهو  الثَّتُّ، وجمعه ثُتُوتٌ وهو الشَّقُّ في الصَّخْرة. وأَشْرى حوضَه: مَلأَه  وأَشْرى جِفانَه إذا مَلأَها، وقيل: مَلأَها للضِّيفانِ؛ وأَنشد أَبو  عمرو:نَكُبُّ العِشارَ لأَذْقانِها،  ونُشْري الجِفانَ ونَقْري النَّزيلا  والشَّرى: موضعٌ تُنْسب إليه الأُسْدُ، يقال للشُّجْعانِ: ما هُمْ إلا  أُسودُ الشَّرى؛ قال بعضهم: شَرى موضع بِعَيْنهِ تأَْوي إليه الأُسْدُ،  وقيل: هو شَرى الفُراتِ وناحِيَتهُ، وبه غِياضٌ وآجامٌ ومَأْسَدَةٌ؛ قال  الشاعر:  أُسودُ شَرىً لاقتْ أُسودَ خفِيَّةٍ.  والشَّرى: طريقٌ في سَلْمى كثير الأُسْدِ. والشَّراةُ: موضِع.  وشِرْيانُ: وادٍ؛ قالت أُخت عمرو ذي الكلب:  بأَنَّ ذا الكَلْبِ عمراً خيرَهم حسَباًً،  ببَطْنِ شِرْيانَ، يَعْويِ عِنْده الذِّيبُ  وشَراءٌ، وشَراءِ كَحذامِ: موضعٌ؛ قال النمر بن تولب:  تأَبَّدَ من أَطْلالِ جَمْرَةَ مَأْسَلُ،  فقد أَقْفَرَت منها شَراءٌ فيَذْبُلُ  (* قوله «أطلال جمرة» هو بالجيم في المحكم).  وفي الحديث ذكر الشَّراةِ؛ هو بفتح الشين جبل شامخٌ من دونَ عُسْفانَ،  وصُقْعٌ بالشام قريب من دِمَشْق، كان يسكنه علي بن عبد الله بن العباس  وأَولاده إلى أَن أَتتهم الخلافة. ابن سيده: وشَراوَةُ موضعٌ قريب من  تِرْيَمَ دونَ مَدْين؛ قال كثير عزة:  تَرامى بِنا منها، بحَزْنِ شَراوَةٍ  مفَوِّزَةٍ، أَيْدٍ إلَيْك وأَرْجُلُ  وشَرَوْرى: اسم جبل في البادية، وهو فَعَوْعَل، وفي المحكم: شَرَوْرى  جبل، قال: كذا حكاه أَبو عبيد، وكان قياسه أَن يقول هَضْبة أَو أَرض لأَنه  لم ينوّنه أَحد من العرب، ولو كان اسم جبل لنوّنه لأَنه لا شيء يمنعه  من الصرف.
مقاييس اللغة:
(شري) الشين والراء والحرف المعتل أصولٌ ثلاثة: أحدها يدلُّ على تعارضٍ من الاثنين في أمرين أخذاً وإِعطاءً مُمَاثَلةً، والآخر نبتٌ، و*الثالث هَيْجٌ في الشيء وعلُوّ.
فالأوّل قولهم: شَرَيت الشيء واشتريتُه، إِذا أخذتَه من صاحبه بثَمنه. وربما قالوا: شَريتُ: إِذا بعتَ. قال الله تعالى: ﴿وَشَرَوْهُ بِثَمَنٍ بَخْسٍ﴾ [يوسف 20]. ومما يدلُّ على المماثلة قولهم: هذا شَرْوَى هذا، أي مِثْلُهُ. وفُلاَنٌ شَروَى فلانٍ. ومنه حديث شريح في قوسٍ كَسَرَها رجلٌ لرجُل فقال شُريح: "شَرواها" أي مثلُها. وأشراء الشيء: نواحيه، الواحد شَرىً، وسمِّي بذلك لأنَّه كالنّاحية الأخرى. والشِّرَى مقصور، يقال شَرَى الشيءَ شِرىً. وأمَّا النَّبْت فالشّرْيُ، يقال إِنّه الحنظل. ويقولون الشَّرْية: النَّخْلة التي تنبُت من النَّواة. قال رُؤبة:
* وشرية في قرية *
والشَّرَى : موضع كثير الدّغَل والأُسْدِ. قال:
أسودُ شَرَى لاقت أُسودَ خفِيَّةٍ *** تَسَاقَوْا على حَرْدٍ دِماءَ الأساوِدِ([25])
والشِّريان من شجر القِسِيّ.
والأصل الثالث: قولهم شَرِيَ الرّجلُ شَرَىً، إِذا استُطِيرَ غَضَبَاً، ويقال شَرِيَ البعيرُ في سيرهِ شَرىً، إِذا أسرع. وشَرِي البرقُ، إِذا استطار. قال الشاعر:
أصاحِ تَرَى البرقَ لم يغتمضْ *** يموتُ فُواقاً ويَشْرَى فُواقا([26])
ويقال استشرى الرجُل، إِذا لجَّ في الأمر. ويقال شَرِي زِمامُ النّاقة يَشْرى شَرىً، إِذا كثُر اضطرابُهُ. ويقولون: "كلُّ مُجْرٍ في الخَلاءِ يَشْرَى"([27]).
القاموس المحيط:
ي شَراهُ يَشْرِيه مَلَكَه بالبَيْعِ، وباعَهُ، كاشْتَرَى فيهما، ضِدٌّ، و اللَّحْمَ والثَّوْبَ والْأَقِطَ شَرَّرَها، و فُلاناً سَخِرَ به، أو أرْغَمَهُ، و بنَفْسِه عن القَوْمِ تَقَدَّمَ بَيْنَ أيْدِيهِمْ فقاتَلَ عنهم، أو إلى السُّلْطانِ فَتَكَلَّمَ عنهم، و اللّهُ فُلاناً أصابَه بِعِلَّةِ الشَّرَى، لبُثُورٍ صِغارٍ حُمْرٍ حَكَّاكَةٍ مُكْرِبَةٍ، تَحْدُثُ دَفْعَةً غالِباً، وتَشْتَدُّ لَيْلاً لبُخارٍ حارٍّ يَثورُ في البَدَنِ دَفْعَةً. وكلُّ مَنْ تَرَكَ شيئاً، وتَمَسَّكَ بغيرِهِ، فقَدِ اشْتَراهُ، ومنه " اشْتَرَوُا الضَّلاَلَةَ بالهُدَى " . وشاراهُ مُشاراةً وشِراءً بايَعَهُ.
والشَّرْوَى، كجَدْوَى: المِثْلُ. وشَرِيَ الشَّرُّ بينهم، كرَضِيَ، شَرًى: اسْتَطَارَ، و البَرْقُ: لَمَعَ، كَأَشْرَى، و زَيْدٌ: غَضِبَ، ولَجَّ، كاسْتَشْرَى، ومنه: الشُّراةُ، للخَوارجِ، لا مِنْ شَرَيْنَا أنْفُسَنا في الطَاعَةِ، وَوَهِمَ الجوهرِيُّ، و جِلْدُهُ: خَرَجَ عليه الشَّرَى، فهو شَرٍ، و الفَرَسُ في سَيْرِهِ: بالَغَ، فهو شَرِيٌّ. والشَّرْيُ: الحَنْظَلُ، أو شَجَرُهُ، والنَّخْلُ ينْبُتُ من النَّواةِ. والشَّرَى، كعَلَى، وَوَهِمَ الجوهرِيُّ: رُذَالُ المالِ، وخِيارُهُ، كالشَّراةِ، ضِدٌّ، والجَبَلُ، والطَّرِيقُ، وطَريقٌ في سَلْمَى كثيرَةُ الْأُسْدِ، وجَبَلٌ بنَجْدٍ لِطَيِّىءٍ، وجُبَيْلٌ بِتِهامَةَ كثيرُ السِّباعِ، ووادٍ بين كَبْكَب ونَعْمانَ على لَيْلَةٍ من عَرَفَة، والناحِيَةُ، وتُمَدُّ ج: أشْراءٌ. وذُو الشَّرَى: صَنَمٌ لدَوْسٍ. وأشْراهُ: مَلأَهُ، وأمالَهُ، و الجَمَلُ: تَفَلَّقَتْ عَقيقَتُهُ، و بينهم: أغْرَى. والشَّرْيانُ، ويُكْسَرُ: شَجَرٌ للقِسِيِّ، وواحِدُ الشَّرايِينِ، للعُروقِ النابِضَةِ. والشَّرِيَّةُ، كغَنِيَّةٍ: الطَّرِيقَةُ، والطَّبيعَةُ، و من النِّساءِ: اللاتِي يَلِدْنَ الإِناثَ.
والمُشْتَرِي: طائِرٌ، ونَجْمٌ م. وهو يُشارِيهِ: يُجادِلُهُ، أصْلُهُ: يُشارِرُهُ، فَقُلِبَتِ الراءُ. واشْرَوْرَى: اضْطَرَبَ. والشَّراءُ، كسَماءٍ: جَبَلٌ. وكقَطامِ: ع. والشَّرَوانِ، محرَّكةً: جَبَلانِ. والشَّراةُ: ع بين دِمَشْقَ والمدينةِ، منه: علِيُّ بنُ مُسلِمٍ، وأحمدُ ابنُ محمودٍ الشَّرَوِيَّانِ المُحَدِّثانِ. وشَرْيانُ: وادٍ.
وتَشَرَّى: تَفَرَّقَ. واسْتَشْرَتِ الْأُمورُ: تَفَاقَمَتْ، وعَظُمَتْ. والشَّرْوُ: العَسَلُ، ويُكْسَرُ.
تاج العروس:
ى ( شراه يشريه ) شرا وشراء بالقصر والمد كما في الصحاح المد لغة الحجاز والقصر لغة نجدو هو الاشهر في المصباح يحكى ان الرشيد سأل اليزيدى والكسائي عن قصر الشراء ومده فقال الكسائي مقصور لا غير وقال اليزيدى يمد ويقصر فقال له الكسائي من أين لك فقال اليزيدى من المثل السائر لا يغتر بالحرة عام هدائها ولا بالامة عام شرائها فقال الكسائي ما ظننت أن أحدا يجهل مثل هذا فقال اليزيدى ما ظننت أن أحدا يفترى بين يدى أمير المؤمنين مثل هذا انتهى قال المناوى ولقائل أن يقول انما مد الشراء لا زدواجه مع ما قبله فيحتاج لشاهد غيره * قلت للمد وجه وجيه وهو أن يكون مصدر شاراه مشاراة وشراء فتأمل ( ملكه بالبيع و ) أيضا ( باعه ) فمن الشرا بمعنى البيع قوله تعالى ومن الناس من يشترى نفسه ابتغاء مرضاة الله أي يبيعها وقوله تعالى وشروه بثمن بخس أي باعوه وقوله تعالى ولبئس ماشروا به أنفسهم أي باعوا قال الراغب وشريت بمعنى بعت اكثر ( كاشترى فيهما ) أي في المعنيين وهو في الابتياع أكثر قال الازهرى للعرب في شروا واشتروا مذهبان فالا كثر شروا بمعنى باعو أو اشتروا ابتاعوا وربما جعلوهما بمعنى باعوا والشارى المشترى والبائع ( ضد ) قال الراغب الشراء والبيع متلازمان فالمشترى دافع الثمن وآخذ المثمن والبائع دافع المثمن وآخذا الثمن هذا إذا كانت المبايعة والمشارات بناض وسلعة فاما إذا كان بيع سلعة بسلعة صح أن يتصور كل واحد منهما مشتريا وبائعا ومن هذا الوجه صار لفظ البيع والشراء يستعمل كل واحد منهما في موضع الاخر اه وفى المصباح وانما ساغ أن يكون الشراء من الاضداد لان المتبايعين تبايعا الثمن والمثمن فكل من العوضين مبيع من جانب ومشرى من جانب ( و ) شرى ( اللحم والثوب والاقط ) يشرى شرى ( شررها ) أي بسطها ( و ) شرى ( فلانا ) شرى بالكسر إذا ( سخر به و ) قال اللحيانى شراه الله وأورمه وغطاه و ( أرغمه ) بمعنى واحد ( و ) شرى ( بنفسه عن القوم ) وفى التكملة للقوم إذا ( تقدم بين أيديهم ) الى عدوهم ( فقاتل عنهم ) وهو مجاز ونص التكملة فقاتلهم ( أو ) تقدم ( الى السلطان فتكلم عنهم ) وهو مجاز أيضا ( و ) شرى ( الله فلانا ) شرى ( أصابه بعلة الشرى ) فشرى كرضى فهو شر والشرى اسم لشئ يخرج على الجسد كالدراهم أو ( لبثور صغار حمر حكاكة مكربة تحدث دفعة ) واحدة ( غالبا ) وقد تكون بالتدريج ( وتشتد ليلا لبخار حار يثور في البدن دفعة ) واحدة كما القانون لابي على بن سينا ( و ) من المجاز ( كل من ترك شيأ وتمسك بغيره فقد اشتراه ) هذا قول العرب ( ومنه ) قوله تعالى أولئك الذين ( اشتروا الضلالة بالهدى ) قال أبو اسحق ليس هنا شراء وبيع ولكن رغبتهم فيه بتمسكهم به كرغبة المشترى بما له ما يرغب فيه وقال الراغب ويجوز الشراء والاشتراء في كل ما يحصل به شئ نحو قوله تعالى ان الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا وقوله تعالى أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى وقال الجوهرى أصل اشتروا اشتريوا فاستثقلت الضمة على الياء فحذفت فاجتمع ساكنان الياء والواو فحذفت الياء وحركت الواو بحركتها لما استقبلها ساكن ( وشاراه مشاراة وشراء ) ككتاب ( بايعه ) وقيل شاراه من الشراء والبيع جميعا وعلى هذا وجه بعضهم مد الشراء ( والشروى كجدوى المثل ) واوه مبدلة من الياء لان الشئ قد يشترى بمثله ولكنها قلبت ياء كما قلبت في تقوى ونحوها نقله ابن سيده والجوهري ومنه حديث عمر في الصدقة فلا يأخذ الا تلك السن من شروى ابله أو قيمة عدل وكان شريح يضمن القصار شروى الثوب الذى أهلكه وقال الراجز * ما في اليآيئ يؤيؤ شرواه * أي مثله ( وشرى الشر بينهم كرضى ) يشرى ( شرى ) مقصور ( استطار ) وفى النهاية عظم وتفاقم ومنه حديث المبعث فشرى الامر بينه وبين الكفار حين سب آلهتم ( و ) شرى ( البرق ) يشرى شرى ( لمع ) واستطار في وجه الغيم وفى التهذيب تفرق في وجه الغيم وفى الصحاح كثر لمعانه وأنشد لعبد عمرو بن عمار الطائى أصاح ترى البرق لم يغتمض * يموت فواقا ويشرى فواقا ( كاشرى ) نقله الصاغانى تتابع لمعانه ( و ) شرى ( زيد ) يشرى شرى ( غضب ) وفى الصحاح شرى فلان غضبا إذا استطار غضبا ( و ) شرى أيضا إذا ( لج ) وتمادى في غيه وفساده ( كاستشرى ) نقله الجوهرى وابن سيده ( ومنه الشراة ) كقضاة ( للخوارج )
سموا بذلك لانهم غضبوا ولجوا وقال ابن السكيت قيل لهم الشراة لشدة غضبهم على المسلمين ( لامن ) قولهم انا ( شرينا أنفسنا في الطاعة ) أي بعناها بالجنة حين فارقنا الامة الجائرة ( ووهم الجوهرى ) وهذا التوهيم مما لا معنى له فقد سبق الجوهرى غير واحد من الائمة في تعليل هذه اللفظة والجوهري ناقل عنهم والمصنف تبع ابن سيده في قوله الا أنه قال فيما بعد واما هم فقالوا نحن الشراة لقوله تعالى ومن الناس من يشرى نفسه ابتغاء مرضاة الله وقوله تعالى ان الله اشترى من المؤمنين أنفسهم ومثله في النهاية قال وانما لزمهم هذا اللقب لانهم زعموا انهم الخ قال فالشراة جمع شار أي انه من شرى يشرى كرمى يرمى ثم قال ويجوز أن يكون من المشاراة أي الملاحة أي لا من شرى كرضى كما ذهب إليه ابن سيده والمصنف وأيضا شرى كرضى فاعله شر منقوص وهو لا يجمع على الشراة
ومما يستدل على انه من شرى يشرى كرمى يرمى قول قطرى بن الفجاءة وهو أحد الخوارج وان فتية باعوا الا له نفوسهم * بجنات عدن عنده ونعيم وكذلك قول عمرو بن هبيرة وهو احد الخوارج انا شر ينا لدين الله أنفسنا * نبغى بذاك لديهم أعظم الجاه وأشار شيخنا الى ما ذكرناه لكنه بالاختصار قال وكونهم سموا للغضب يستلزم ما ذكر فلا وهم بل هي غفلة من المصنف وعدم معرفة بتعليل الاسماء والله أعلم ( و ) شرى ( جلده ) يشرى شرى ورم و ( خرج عليه الشرى ) المتقدم ذكره ( فهو شر ) منقوص ( و ) شرى ( الفرس في سيره ) شرى ( بالغ ) فيه ومضى من غير فتور ( فهو شرى ) كغنى ومنه حديث أم زرع ركب شريا أي فرسا يستشرى في سيره يعنى يلح ويجد ( والشرى ) بالتسكين ( الحنظل ) يقال هو أحلى من الارى وأمر من الشرى وفلان له طعمان أرى وشرى ( أو شجره ) وأنشد الجوهرى للاعلم الهذلى على حت البرية زمحرى السواعد * ظل في شرى طوال الواحدة شرية ( و ) الشرى ( النخل ينبت من النواة ) الواحدة شرية ( والشرى كعلى ووهم الجوهرى ) أي في تسكينه ( رذال المال ) ونص الجوهرى والشرى أيضا رذال المال شواه وقال البدر القرافى اسناد هذا الوهم الى الجوهرى لا يتم الا أن يكون منصوص أهل اللغة منع ورود ذلك فيها والا فمن حفظ حجة على من لم يحفظ ( و ) أيضا ( خياره كالشراة ) ونص المحكم وابل شراة كسراة خيار ( ضد ) نص عليه ابن السكيت ( و ) الشرى ( الطريق عامة ( و ) أيضا ( طريق في ) جبل ( سلمى كثيرة الاسد ) نقله الجوهرى ومنه قولهم للشجعان ما هم الا اسود الشرى ومنه قول الشاعر * أسود الشرى لاقت أسود خفية * ( و ) أيضا ( جبل بنجد لطيئ و ) أيضا ( جبل بتهامة كثير السباع ) نقلهما نصر في معجمة ( و ) أيضا ( وادبين كبكب ونعمان على ليلة من عرفة و ) الشرى ( الناحية ) وخص بعضهم به ناحية اليمين ومنه شرى الفرات ناحيته قال الشاعر لعن الكواعب بعد يوم وصلتني * بشرى الفرات وبعد يوم الجوسق ( وتمد ) والقصر أعلى ( ج اشراء ) ومنه اشراء الحرم قال الجوهرى الواحد شرى مقصور ( وذو الشرى صنم لدوس ) بالسراة قاله نصر ( واشراه ملأه ) يقال أشرى حوضه إذا ملأه وأشرى جفانه ملأها للضيفان نقله الجوهرى عن أبى عمر وقال الشاعر * ومشرى الجفان ومقرى النزيلا * ( و ) أشراه في ناحية كذا ( أماله ) ومنه قول الشاعر الله يعلم انا في تلفتنا * يوم الفراق الى أحبابنا صور واننى حيثما يشرى الهوى بصرى * من حوثما سلكوا أرنو فانظور ويروى أثنى فانظور ( و ) أشرى ( الجمل تفلقت عقيقته ) نقله الصاغانى ( و ) أشرى ( بينهم ) مثل ( أغرى ) نقله الازهرى ( والشريان ) بالفتح ( ويكسر ) نقلهما الجوهرى والكسر أشهر ( شجر ) من عضاه الجبال تعمل منه ( القسى ) واحدته شريانة ينبت نبات السدر ويسمو كسموه ويتسع وله نبقة صفراء حلوة قاله أبو حنيفة قال وقال أبو زياد نصنع القياس من الشريان وقوسه جيدة الا انها سوداء مستشربة حمرة وهو من عتق العيدان وزعموا ان عوده لا يكاد يعوج وقال المبرد النبع والشوحط والشريان شجر واحد لكن تختلف أسماؤها وتكرم بمنابتها فما كان منها في قلة الجبل فهو النبع وما كان منها في سفحه فالشريان ( و ) الشريان ( واحد الشرايين للعروق النابضة ) ومنبتها من القلب نقله الجوهرى والذى صرح به أهل التشريح ان منبت الشرايين من الكبد وتمر على القلب كما ان الوريد منبته القلب ويمر على الكبد ( والشرية كغنية الطريقة و ) أيضا ( الطبيعة و ) الشرية ( من النساء اللاتى يلدن الاناث ) يقال تزوج في شرية نساء أي في نساء يلدن الاناث ( والمشترى طائر و ) أيضا ( نجم م ) معروف من السبعة وأنشدنا شيخنا السيد العيدروس لبعضهم فوجنته المريخ والخد زهرة * وحاجبه قوس فهل أنت مشترى
( وهو يشاريه ) مشاراة أي ( يجادله ) وفى المحكم يلاحه ومنه الحديث كان صلى الله عليه وسلم لا يشارى ولا يمارى قال ثعلب أي لا يستشرى بالشر وقال الازهرى ( أصله يشارره فقلبت ) احدى ( الراء ) ين ياء وقال الشاعر وانى لا ستبقى ابن عمى وأتقى * مشاراته كيما يريع ويعقلا ( واشرورى اضطرب والشراء كسماء جبل ) في بلاد كعب وقال نصر وقيل هما شراآن البيضاء لا بى بكر بن كلاب والسوداء لبنى عقيل في أعراف غمرة في أقصاه جبلان وقيل قريتان وراء ذات عرق فوقهما جبل طويل يسمى مسولا ( و ) شراء ( كقطام ع ) قال النمر بن تولب تأبد من اطلال جمرة مأسل * فقد أقفرت منها شراء فيذبل ( والشر وان محركة جبلان ) بسلمى كان اسمهما فخ ومخزم قاله نصر ( والشراة ع بين دمشق والمدينة ) وقال نصر صقع قريب من دمشق وبقرية منها يقال لها الحميمة كان سكن ولد على بن عبد الله بن عباس أيام بنى مروان ( منه على بن مسلم ) بن الهيثم عن اسمعيل بن مهران وعنه الحسن بن على العنزي ( وأحمد بن محمود ) عن أبى عمرو الحوضى عنه سعيد بن أحمد العراد ( الشرويان )
بالتحريك ( المحدثان ) * وفاته محمد بن عبد الرحمن الشروى صاحب أبى نواس روى عنه محمد بن العباس بن زرقان ( وشريان ) بالفتح ( واد ) ومنه قول أخت عمرو ذى الكلب بأن ذا الكلب عمرا خيرهم حسبا * ببطن شريان يعوى عنده الذيب ( وتشرى تفرق ) ونص المحكم تشرى القوم تفرقوا قال ( واستشرت ) بينهم ( الامور ) إذا ( تفاقمت وعظمت ) ونقله الازهرى أيضا ( والشر والعسل ) الابيض نقله الصاغانى مقلوب الشور ( ويكسر ) * ومما يستدرك عليه شرى زمام الناقة كرضى اضطرب وفى الصحاح كثر اضطرابه وشرى الفرس في لجامه مده كما في الاساس واستشرى لج في التأمل وبه فسر قول الشاعر إذا أو قدت نارلوى جلد أنفه * الى النار يستشرى ذراكل حاطب وفعل به ما شراه أي ساءه والشرى بالتسكين ما كان مثل شجر القثاء والبطيخ وقد أشرت الشجرة واستشرت والمثل كالشروى قال الشاعر وترى مالكا يقول ألا تبصر * في مالك لهذا شريا وشريت عينه بالدمع أي لجت وتتابع الهملان والشريان بالكسر الشق وهو الثت جمعه ثتوت نقله الازهرى وشرى الرجل كغرى زنة ومعنى ويقال لحاه الله وشراه والشارى أحد الشراة للخوارج وليست الياء للنسب وانما هو صفة ألحق به ياء النسب تأكيدا للصفة كاحور واحورى وصلب وصلبى وشرورى اسم جبل بالبادية قال الجوهرى هو فعوعل وقال نصر جبال لنبى سليم وشراوة بالضم موضع قرب تريم دون مدين قال كثير عزة ترامى بنامنها بحزن شراوة * مفوزة أيد اليك وأرجل والشرى كغنى الفائق الخيار من الخيل وفى الاساس المختار واستشرى في دينه جد واهتم وأشرى القوم صاروا كالشراة في فعلهم عن ابن الاثير كتشرى نقله الجوهرى وهما يتشار يان يتقاضيان كما في الاساس ويجمع الشرا بالكسر مقصورا أي مصدر شرى يشرى كرمى على أشرية وهو شاذ لان فعلا لا يجمع على أفعلة نقله الجوهرى وفى المصباح إذا نسبت الى المقصور قلبت الياء واوا والشين باقية على كسرها وقلت شروى كما يقال ربوي وحموى وإذا انسبت الى الممدود فلا تغيير والشريان بالفتح الحنظل أو ورقه وهى لغة في الشرى كرهو ورهوان للمطمئن من الارض نقله الزمخشري في الفائق والشراة بالفتح جبل شامخ من دون عسفان كذا في النهاية وقال نصر على يسار الطائف وذو الشرى بالتسكين موضع قرب مكة وشرى كسمى طريق بين تهامة واليمن عن نصر والشرية كغنية ماء قريب من اليمن وناحية من بلاد كلب بالشام وأشرى البعير أسرع نقله ابن القطاع

##### Türkçe

شري
**شَرَى** - **يَشْرِي** - **اشْتَرى** - **يَشْتَرِي**
**شَرَى** - **يَشْرِي** + bir varlık + bir şeyi + bir bedel ile: onu satmak için arz eder, onda şu kadar bedel talep ederek: bir eşya veya bir menfaat sunar ve onu satın alınsın diye arz eder; yani onu elde etmek isteyen kimse için mübadeleye (konu) olmak üzere; ve bu arz edilene bir bedel belirler. Fiil, **الباء** cer harfine geçişli olur; bu da şu delâleti ifade eder: karşılığında veya yerine:
Bina şöyle olur: **شَرَى** - **يَشْرِي**: yani bir şeyi satmak için arz eder (satın alınsın diye), bir bedel ile; o bedel: **الباء** harfinden sonra gelen şeydir.
﴿**وشروه بثمن بخس دراهم معدودة**﴾: onu satmak için arz ettiler ve karşılığında düşük bir bedel talep ettiler
﴿**الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة**﴾: dünya hayatını satmak için arz ederler (satın alınsın diye), âhiret hayatını elde etme karşılığında
﴿**ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله**﴾: kendisini satmak için arz eder ve bedel olarak Allah’ın rızasını elde etmeyi talep eder
**اشْتَرَى** - **يَشْتَرِي**: **" افتعل "** vezninde, **" شَرَى - يَشْرِي "**den: “**يَشْرِي**”yi öznel bir biçimde istemek ve çabalamak: elindekini satmak için arz ederek çabalar; ve zımnen anlaşılır ki bu, onu mübadele etmek ve karşılığında şiddetle arzu ettiği bir bedeli elde etmek içindir; bedel bir mal, bir menfaat veya para olabilir
Beyan için örnekler:
﴿**أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة**﴾: âhireti elde etmek için dünya hayatını satmayı istediler ve arz ettiler
﴿**إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة**﴾: müminlerden nefislerini ve mallarını satmalarını istedi; bir bedel karşılığında; o bedel, onların cennete sahip olmalarıdır; onun yerine bedel olarak
﴿**اشتروا الضلالة بالهدى**﴾: dalâleti satmayı ve onu insanlara pazarlamayı isterler; ona bedel olarak hidayeti sunma karşılığında: dalâleti pazarlıyorlar ve onu satılmak ve yayılmak üzere arz ediyorlar; insanlardan hidayeti alma karşılığında; böylece onları hidayetsiz kılarak
﴿**إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا**﴾: Allah’ın ahdini ve yeminlerini satmak için sunarlar; az bir bedeli elde etme karşılığında
Not: satın alma işleminde iki varlık arasında bir mübadele vardır; ikisinden biri diğerine sahip olduğu bir şeyi sunar ve diğerinden bunun karşılığında diğerinin sahip olduğu bir şeyi elde eder
**" شَرَى - يَشْرِي"** fiilinde: fail, elindekinden kurtulmaya hırslıdır; bunda zarar olsa bile; çünkü elindekine rağbet etmez ve onda hayır olduğunu sanmaz; bu yüzden onu satmak için arz eder
**" اشْتَرى - يَشْتَرِي "** fiilinde ise: satın alan fiilin faili, başkasına ait bir şeyi veya bir menfaati mülk edinmeye dair bir tamah ve hırs sahibidir; bu yüzden onun karşılığında, kendisinde değerli olan bir şeyi arz eder, verir ve bağışlar; yani şiddetle istediği bir şeyi elde etmek için, kendisinde aziz bir mülkü feda eder; daha çok zevk ve fayda olduğunu sandığı bir şeyi elde etmek için; böylece bir şeyi satmak için çaba ve hırsla arz eder; şiddetle istediği bir şey karşılığında
Her iki fiil de **الباء** cer harfine geçişlidir; ve şu manaya delâlet eder: karşılığında; ve mübadeleyi ifade eder
Yani bir şeyi bir şey ile mübadele eder; ve **الباء** bağlanma içindir; işlem, bedel veya fiyatın bağlanması ve eşlik etmesiyle gerçekleşir
Lafız, “satış ve ticaret yoluyla mübadele için mülkleri arz etmek; karşılığında bir bedel veya fayda elde etmek” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَدَى - يَفْدِي**، **دَانَ - يَدِينُ** (geçişli), **شَرَى - يَشْرِي**، **تَجَرَ - يَتْجُرُ**، **بَاعَ - يَبِيْعُ**، **زَادَ - يَزِيْدُ** (geçişli)
**يَشْري** - yشرون
 	﴿**واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون (102) **﴾ Bakara { **ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله والله رءوف بالعباد(207)**  Bakara
 	﴿**فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)**﴾ Nisâ
 	﴿**وشروه بثمن بخس دراهم معدودة وكانوا فيه من الزاهدين(20)**﴾ Yûsuf
**اشترى** - **يشتري**
**الضلالة بالهدى**﴿**أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم وما كانوا مهتدين(16)**﴾ Bakara { **أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى والعذاب بالمغفرة فما أصبرهم على النار(175)**  Bakara
**الضلالة**   **لهو الحديث** **ليضل**	﴿**ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب يشترون الضلالة ويريدون أن تضلوا السبيل (44)**﴾ Nisâ ﴿**ومن الناس من يشتري لهو الحديث ليضل عن سبيل الله بغير علم ويتخذها هزوا أولئك لهم عذاب مهين (6)**﴾ Lokmân
**الحياة الدنيا بالآخرة**	﴿**أولئك الذين اشتروا الحياة الدنيا بالآخرة فلا يخفف عنهم العذاب ولا هم ينصرون (86)**﴾ Bakara ﴿**فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)**﴾ Nisâ
**الكفر بالإيمان**	{ **إن الذين اشتروا الكفر بالإيمان لن يضروا الله شيئا ولهم عذاب أليم(177)**  Âl-i İmrân
**أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة**	﴿**إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)**﴾ Tevbe ﴿**بئسما اشتروا به أنفسهم أن يكفروا بما أنزل الله بغيا أن ينزل الله من فضله على من يشاء من عباده فباءوا بغضب على غضب وللكافرين عذاب مهين(90)**﴾ Bakara
**غلام بدراهم**	﴿**وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)**﴾ Yûsuf ﴿**وشروه بثمن بخس دراهم معدودة وكانوا فيه من الزاهدين(20)**﴾ Yûsuf
**يشتري ثمناً قليلاً بـ** :
1) **بعهد الله وأيمانهم**﴿**ولا تشتروا بعهد الله ثمنا قليلا إنما عند الله هو خير لكم إن كنتم تعلمون(95)**﴾ Nahl ﴿**إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)**﴾ Âl-i İmrân
2) **بكتابة الكتاب بأيديهم**	﴿**فويل للذين يكتبون الكتاب بأيديهم ثم يقولون هذا من عند الله ليشتروا به ثمنا قليلا فويل لهم مما كتبت أيديهم وويل لهم مما يكسبون(79)**﴾ Bakara ﴿**اشتروا بآيات الله ثمنا قليلا فصدوا عن سبيله إنهم ساء ما كانوا يعملون(9)**﴾ Tevbe
3) **بكتمان ما أنزل الله من الكتاب**	﴿**إن الذين يكتمون ما أنزل الله من الكتاب ويشترون به ثمنا قليلا أولئك ما يأكلون في بطونهم إلا النار ولا يكلمهم الله يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(174)**﴾ Bakara ﴿**وإذ أخذ الله ميثاق الذين أوتوا الكتاب لتبيننه للناس ولا تكتمونه فنبذوه وراء ظهورهم واشتروا به ثمنا قليلا فبئس ما يشترون(187)**﴾ Âl-i İmrân
4) **بعدم الإيمان بما أنزل الله مصدقاً لما معهم**	﴿**وآمنوا بما أنزلت مصدقا لما معكم ولا تكونوا أول كافر به ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا وإياي فاتقوني(41)**﴾ Bakara ﴿**إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون (44)**﴾ Mâide
 	﴿**وإن من أهل الكتاب لمن يؤمن بالله وما أنزل إليكم وما أنزل إليهم خاشعين لله لا يشترون بآيات الله ثمنا قليلا أولئك لهم أجرهم عند ربهم إن الله سريع الحساب(199)**﴾ Âl-i İmrân
5) **بالشهادة والأيمان**	﴿**ياأيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذا حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين(106)**﴾ Mâide ﴿**إن الذين يشترون بعهد الله وأيمانهم ثمنا قليلا أولئك لا خلاق لهم في الآخرة ولا يكلمهم الله ولا ينظر إليهم يوم القيامة ولا يزكيهم ولهم عذاب أليم(77)**﴾ Âl-i İmrân
Muhtârü’s-sıhâh
● [**شرى**] ش ر ى: **الشِّرَاءُ** uzatılır da kısaltılır da; ve **شَرَى** bir şeyi **يشريه** **شِرىً** ve **شِرَاءً** (olarak) eğer onu sattıysa; ve eğer onu **اشْتراهُ** da (yaptıysa); o da; ve o zıt anlamlılardandır. Allah Teâlâ dedi: ﴿**ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله**﴾ yani onu satar. Ve dedi: ﴿**وشروه بثمن بخس**﴾ yani onu sattılar. Ve **الشِّرَى**’nın çoğulu **أشْرِيَةٍ** üzerine gelir; bu şâzdır; çünkü **فِعلا** **أفعلة** üzerine cem edilmez. Ve **شَرِيَ** derisi, **صدِيَ** babından, **الشَّرَى**’dan (dolayı); o, küçük çıbanlardır; şiddetli bir yakıcılığı vardır; o halde o **شَرٍ**’dir, **فَعِلٍ** üzere. Ve **الشِّرْيانُ**, şînin fethi ve kesriyle, **الشَّرايِينِ**’in tekilidir; o, nabız atan damarlardır; ve menşei kalptendir. Ve **المُشْتَرِي** bir yıldızdır
er-Râgıb
**شرى**
- **الشراء** ve **البيع** birbirine bitişiktir; böylece **المشتري** bedeli ödeyendir ve bedellendirilen şeyi alandır; **البائع** ise bedellendirilen şeyi verendir ve bedeli alandır. Bu, alışveriş ve satın almanın nakit ve meta ile olması hâlindedir. Ama bir metanın bir meta ile satılması olursa, ikisinden her birinin hem alıcı hem satıcı olarak tasavvur edilmesi sahih olur; ve bu yönden **البيع** ve **الشراء** lafzı, her birinin diğerinin yerinde kullanılmasıyla kullanılır oldu. Ve **شريت** “sattım” manasında daha çoktur; ve **ابتعت** “satın aldım” manasında daha çoktur. Allah Teâlâ dedi: }**وشروه بثمن بخس**﴿[Yûsuf/20], yani: onu sattılar; ve bunun gibi O’nun sözü:﴾**يشرون الحياة الدنيا بالآخرة**﴿[Nisâ/74]. Ve **الشراء** ve **الاشتراء** ile, kendisiyle bir şey elde edilen her şeyde mecaz yapılır; şöyle:﴾**إن الذين يشترون بعهد الله**﴿[Âl-i İmrân/ 77],﴾**لا يشترون بآيات الله**﴿[Âl-i İmrân/199],﴾**اشتروا الحياة الدنيا**﴿[Bakara/86],﴾**أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى**﴿[Bakara/16]. Ve O’nun sözü:﴾**إن الله اشترى من المؤمنين**﴿[Tevbe/111]; böylece O, onunla satın aldığı şeyi zikretti; ve o, O’nun sözü:﴾**يقاتلون في سبيل الله فيقتلون**{ [Tevbe/111].
Ve hâricîlere, Allah Teâlâ’nın şu sözüne te’vil ederek **الشراة** adı verilir: }**ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله**﴿[Bakara/207]. Böylece (**يشري**)nin manası: satar; böylece bu,﴾**إن الله اشترى...** { âyeti [Tevbe/111] gibi oldu.
Lisân’ın özeti
1.     **شَرى** bir şeyi **يَشْريه** **شِرىً** ve **شِراءً** ve **اشْتَراه** eşittir; ve **شَراهُ** ve **اشْتَراهُ**: onu sattı.
2.  Ve **وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ**; yani onu sattılar. Ve **شاراهُ** **مُشاراةً** ve **شِراءً**: onunla alışveriş yaptı; ve denildi ki: **شاراه** hem **الشِّراءِ**dan hem **البيع**den (gelir); ve bunun üzerine bazıları **الشِّراءِ**’nın uzatılmasını yönlendirdi.
3.     **شَرَيْتُ**: sattım; ve **شَرَيتُ** yani **اشْتَرَيْتُ**.
4.     Ve **شَرْوى** bir şey: onun benzeri,
5.     Onda **شَريَ** oldu ve **اسْتَشْرى**; Ebû Ubeyd dedi: manası, koşuyu ciddileştirdi.
6.     Denir: adam öfkesinde **شَرِيَ** oldu ve **اسْتَشْرَى** ve **أَجَدَّ**; yani ciddileşti.
7.     Ve **شَرَى** malın ve **شَراتُه**: onun seçkini. Ve **الشَّرَى**, **الشَّوَى** menzilesindedir: ikisi de malın düşükleridir; böylece o, zıtlar babından bir harftir.
8.     Ve **أَشراءُ الحَرَمِ**: onun çevreleri,
9.     Ve **شَرِيَ** devenin yuları: çalkalandı.
10.                        Ve **شَرِيَ** şer onların arasında **شَرىً**: yayıldı.
11.                        Ve **شَرِيَ** şimşek, **شَرىً**: parladı ve parlaması peş peşe geldi; ve denildi ki: yayıldı ve bulutun yüzünde dağıldı;
12.                        Adam için, sapkınlığında ve fesadında ileri gittiğinde denir: **شَرِيَ بَشْرَى شَرىً**. Ve falan, şerde **اسْتَشْرَى**; eğer onda inat ettiyse. Ve **المُشاراةُ**: inatlaşmadır,
13.                        Ve **الشُّراة**: hâricîlerdir; buna, çünkü öfkelendiler ve inat ettiler diye adlandırıldılar,
14.                        Ve **الشارِي**: **المُشْتَرِي**dir. Ve **الشاري**: satıcıdır. **الشراء** uzatılmıştır; ve kısaltılır; böylece **الشرا** denir,
15.                        Ve **الشَّرى**: beden üzerinde, dirhemler heyetinde kırmızı çıkan bir şeydir; ve derisi **شَرِيَ** oldu, **شَرىً**,
16.                        Ve **تَشَرّى** kavim: dağıldılar.
17.                        Ve onların arasında işler **اسْتَشْرَتْ**: büyüdü ve azdı.
18.                        **الشَّرْية**: çekirdekten biten hurma fidanı.
19.                        Ve **الشَّرْيانُ** ve **الشِّرْيانُ**: dağların dikenli ağaçlarından bir ağaçtır; ondan yaylar yapılır; onun tekili **شِرْيانةٌ**dır.
20.          Ve **الشِّرْياناتُ**: insanın ve başkasının bedeninde ince damarlardır. Ve **الشَّرْيانُ** ve **الشِّرْيانُ**, feth ve kesr ile: **الشَّرايين**’in tekilidir; ve onlar nabız atan damarlardır; ve menşei kalptendir.
21.                        **الشِّريان**: yarıktır,
22.                        Ve **أَشْرى** havuzunu: onu doldurdu; ve **أَشْرى** çanaklarını, eğer onları doldurduysa,
Lisânü’l-ʿArab
● - **شري**: **شَرى** bir şeyi **يَشْريه** **شِرىً** ve **شِراءً** ve **اشْتَراه** eşittir; ve **شَراهُ** ve **اشْتَراهُ**: onu sattı. Allah Teâlâ dedi: **ومن الناس من يَشْري نفسَه ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ**; ve dedi: **وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ**; yani onu sattılar. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **أُولئكَ الذين اشْتَرَوُا الضلالة بالهُدى**; Ebû İshâk dedi: burada ne **شِراءٌ** vardır ne **بيعٌ**; fakat onların onda rağbeti, ona tutunmalarıyla, satın alanın malıyla arzu ettiği şeye rağbeti gibidir; ve Araplar, bir şeyi terk edip başkasına tutunan kimse için “onu **اشْتراهُ**” derler. el-Cevherî, Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında: **اشْتَرَوُا الضلالةَ**; aslı **اشْتَرَيُوا**dur; böylece yâ üzerindeki damme ağır görüldü de kaldırıldı; böylece iki sâkin, yâ ve vâv, bir araya geldi; böylece yâ kaldırıldı ve vâv, onun harekesiyle harekelendi; çünkü onun karşısına bir sâkin geldi. İbn Berrî dedi: onun ta‘lîlinde doğru olan şudur: yâ, **اشْتَرَيُوا**da harekelenince ve öncesi fetha olunca, elif’e çevrildi; sonra iki sâkinin buluşması sebebiyle hazfedildi. Dedi: ve **الشِّرى** **أَشْرِبةٍ** üzerine cem edilir; bu şâzdır; çünkü **فِعَلاً** **أَفعِلَة** üzerine cem edilmez. İbn Berrî dedi: uzatılmışın cemi olarak **أَشْرِيَةٌ** olması caizdir; tıpkı **قَفاً**’nın ceminde **أَقْفِية** dedikleri gibi; çünkü onlardan onu uzatan vardır. Ve **شاراهُ** **مُشاراةً** ve **شِراءً**: onunla alışveriş yaptı; ve denildi ki: **شاراه** hem **الشِّراءِ**dan hem **البيع**den (gelir); ve bunun üzerine bazıları **الشِّراءِ**’nın uzatılmasını yönlendirdi. Ebû Zeyd: **شَرَيْتُ** sattım; ve **شَرَيتُ** yani **اشْتَرَيْتُ**. Allah Aziz ve Celîl dedi: **ولَبِئْسَما شَرَوْا به أَنفسَهم**; Ferrâ dedi: nefislerini onunla ne kötü sattılar. Ve Arapların **شَرَوْا** ve **اشْتَرَوْا** hakkında iki mezhebi vardır: ikisinden daha çoğu, **شَرَوا** “sattılar”, **اشْتَرَوا** “satın aldılar” olmasıdır; ve bazen ikisini de “sattılar” manasında kılarlar. el-Cevherî: **الشِّراءُ** uzatılır ve kısaltılır. **شَرَيْتُ** bir şeyi **أَشْرِيه** **شِراءً** (olarak), eğer onu sattıysam; ve eğer onu satın aldıysam da; ve o zıt anlamlılardandır. İbn Berrî dedi: uzatılmış **الشِّراء** için şahit, onların meseldeki sözüdür: “**لا تَغْتَرَّ بالحُرَّة عامَ هِدائِها ولا بالأَمَةِ عامَ شِرائِها**”; dedi: ve **شَرَيتُ**’in “sattım” manasında şahidi, Yezîd b. Müferriʿ’in sözüdür:
**شَرَيْتُ بُرْداً، ولولا ما تكَنَّفَني
من الحَوادِث، ما فارَقْتُه أَبدا**
Ve yine dedi:
**وشَرَيْتُ بُرْداً لَيتَني،
من بَعدِ بُرْدٍ، كنتُ هامَهْ**
Zübeyr hadîsinde: oğluna Abdullah’a dedi: “Vallahi amelimi bir şey ile **أَشْري** etmeyeceğim; ve dünya benim için, sağanak bir bağıştan daha değersizdir; **لا أَشْري**” yani satmam. Ve **شَرْوى** bir şey: onun benzeri; vâv’ı yâ’dan bedeldir; çünkü şey ancak benzeriyle **يُشْرى** olur; fakat o, **تَقْوَى** ve benzerlerinde çevrildiği gibi yâ’ya çevrildi. Ebû Saîd: denir: bu, onun **شَرْواه**’ıdır ve **شَرِيُّه**’dir; yani onun benzeridir; ve şu beyit okundu:
**وتَرَى هالِكاً يَقُول: أَلا تبـ
صر في مالِكٍ لهذا شَرِيَّا؟**
Ve Şurayh, dokumacıyı, onun **شرْواه**’ını; yani aldığı ve helâk ettiği elbisenin benzerini tazmin ettirirdi. Ve ondan, Ali hadîsi, Allah yüzünü keremli kılsın: “koyundan onun **شَرْواها**’ını verin” yani onun benzerini. Ve Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun, sadaka hakkında: “ancak o yaştaki (deveyi), onun develerinin **شَرْوَى**sından yahut adil bir değerini alır” yani develerinin benzerinden. Ve Şurayh hadîsinde: bir adam, bir adamın yayında çekişti de onu kırdı; Şurayh ona dedi: “onun **شَرْواها**’ı.” Ve Nehaî hadîsinde, bir adamın bir adamı satıp kurtuluş şart koşması hakkında dedi: “ona **الشَّرْوَى** vardır” yani benzer. Ve Ümmü Zerʿ hadîsinde dedi: “sonra ondan sonra, soylu bir adamla evlendim; **شَرِيّاً** bindi; ve **خَطِّيّاً** aldı; ve bana bol davar getirdi”; Ebû Ubeyd dedi: “**رَكِبَ شَرِيّاً**” sözüyle, yürüyüşünde **يَسْتَشْرِي** eden; yani inat eden, ilerleyen ve onda ciddileşen bir atı kastetti; gevşeklik ve kırılma olmaksızın. Ve bundan, bir adam bir işte inat ettiğinde denir: onda **شَريَ** oldu ve **اسْتَشْرى**; Ebû Ubeyd dedi: manası, koşuyu ciddileştirdi. Denir: adam öfkesinde **شَرِيَ** oldu ve **اسْتَشْرَى** ve **أَجَدَّ**; yani ciddileşti. İbnü’s-Sikkît dedi: “**رَكِبَ شَرِيّاً**” yani seçkin, üstün bir at bindi. Ve **شَرَى** malın ve **شَراتُه**: onun seçkini. Ve **الشَّرَى**, **الشَّوَى** menzilesindedir: ikisi de malın düşükleridir; böylece o, zıtlar babından bir harftir. Ve **أَشراءُ الحَرَمِ**: onun çevreleridir; ve tekili **شَرىً**dır; kısaltılmıştır. Ve **شَرَى الفُراتِ**: onun tarafıdır; Katamî dedi:
**لُعِنَ الكَواعِبُ بَعْدَ يومَ وصَلْتَني
بِشَرَى الفُراتِ، وبَعْدَ يَوْمِ الجَوْسَقِ**
Ve İbnü’l-Müseyyeb hadîsinde: bir adama dedi: “**انْزِلْ أَشْراءَ الحَرَمِ**” yani onun çevrelerine ve yanlarına in; tekili **شَرىً**dır. Ve **شَرِيَ** devenin yuları: çalkalandı. Ve denir: devenin yuları, onun başını koşusunda oynatmasıyla hareketleri peş peşe geldiğinde: onun yuları **شَرِيَ** oldu, **يَشْرَى شَرىً**; eğer çalkalanması çok olduysa. Ve **شَرِيَ** şer onların arasında **شَرىً**: yayıldı. Ve **شَرِيَ** şimşek, kesr ile, **شَرىً**: parladı ve parlaması peş peşe geldi; ve denildi ki: yayıldı ve bulutun yüzünde dağıldı; şöyle dedi:
**أَصاحِ تَرَى البَرْقَ لَمْ يغْتَمِضْ،
يَمُوتُ فُواقاً، ويَشْرَى فُواقَا**
Ve bunun gibi **اسْتَشْرَى**; ve ondan, adam için, sapkınlığında ve fesadında ileri gittiğinde denir: **شَرِيَ بَشْرَى شَرىً**. Ve falan, şerde **اسْتَشْرَى**; eğer onda inat ettiyse. Ve **المُشاراةُ**: inatlaşmadır; denir: o, falanla **يُشارِي** eder; yani onunla inatlaşır. Ve Âişe hadîsinde, babasının vasfında, Allah ikisinden de razı olsun: “sonra dininde **اسْتَشْرَى** etti” yani inat etti, ileri gitti, ciddileşti, kuvvetlendi ve onunla ilgilendi; ve denildi ki: o, şimşeğin **شَريَ** olması ve **اسْتَشْرَى** olması, eğer parlaması peş peşe geldiyse, (kökündendir). Ve denir: gözü yaşla **شَرِيَتْ**; eğer inat etti ve akması peş peşe geldiyse. Ve falan öfkeyle **شَرِيَ** oldu; ve adam **شَرِيَ** oldu, **شَرىً**; ve **اسْتَشرَى**: öfkelendi ve işte inat etti; ve İbn Berrî, İbn Ahmer’den şu beyiti okudu:
**باتَتْ عَلَيه ليلةٌ عَرْشِيَّةٌ
شَرِبَت، وباتَ عَلى نَقاً مُتَهَدِّمِ**
**شَرِيَتْ**: inat etti; ve **عَرْشِيَّةٌ**: **عَرْشِ السِّماكِ**’a nispetlidir; ve **مُتَهَدِّم**: dökülen, tutunmayan. Ve **الشُّراة**: hâricîlerdir; buna, çünkü öfkelendiler ve inat ettiler diye adlandırıldılar. Ama onlar, Allah Aziz ve Celîl’in şu sözü sebebiyle “biz **الشُّراة**’yız” dediler: **ومِنَ الناسِ مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ**; yani onu satar ve cihadda harcar; ve onun bedeli cennettir. Ve O’nun sözü: **إنَّ اللهَ اشْتَرَى من المؤْمنين أَنفَسَهم وأَموالَهم بأَنَّ لهُم الجنةَ**; bu yüzden Katari b. el-Fücâe, o bir hâricî iken, dedi:
**رأْْت فِئةً باعُوا الإلهَ نفوسَهُم
بِجَنَّاتِ عَدْنٍ، عِندَهُ، ونَعِيمِ**
... (metin burada devam eder)
