# شر (ش-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الشين والراء
شر ، رش : ( مستعملان ) .
الشر : قال الليث : الشّرُّ السُّوءِ ، والفِعْل للرَّجل الشِّرِّير ، والْمَصْدَر الشَّرارَة ، والفِعل : شَرَّ يَشِرُّ ، وقَوْمٌ أشرارُ : ضِدّ الأَخْيار ، والشَّرُّ : بَسْطُكَ الشّيءَ في الشّمْسِ من الثياب وغيره .
ثَوْبٌ على قَامَةٍ سَحْلٌ تَعَاوَرَهُ
أَيْدِيَ الْغَواسِلِ للأَرْوَاحِ مَشْرُورُ
وقال أبو الحسن اللّحيانيّ : شَرَّرْتُ الثّوب واللّحم ، وأَشرَرْتُ وشَرَرْتُ خفيف . ويقال : إشْرَارة من قَدِيد ، وأنشد :
لها أَشَارِيرُ من لَحْمٍ مُتَمَّرَةٌ
مِن الثَّعَالِي وَوَخْزٌ من أَرَانِيها
أي مُقَدَّدة . قال : والْوَخْزُ الْخَطِيئَةُ بعد الْخَطِيئَة . وقال الكميت :
كَأَنَّ الرَّذَاذّ الضَّحْلَ حَوْلَ كِنَاسِه
أَشَارِيرُ مِلْحٍ يَتَّبِعْنَ الرَّوَامِسا
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الإشْرَارَةُ :
صَفِيحَةُ يُجَفَّف عليها القَدِيد ، وجمعها الأشَارِير .
وقال الليث : الإِشْرارُ شَيءٌ يُبْسَطُ للشّيءِ يُجَفَّف عليه من أَقِطٍ وبُرّ ، قلت : اتَّفَقَا على أنّ الإشرارَ ما يُبْسَطُ عليه الشَّيء لِيَجِفّ ، فصَحَّ أنه يكون ما يُشَرَّرُ من أقِطٍ وغيره ، ويكون ما يُشَرَّرُ عليه .
الليث : الشَّرارَةُ ، والشَّرَرُ والشَّرَارُ ما تطاير منه النّار ، قال الله جَلَّ وعزّ : ( إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍ ) ( المرسلات : 32 ) .
وقال في الشَّرار :
أَوْ كَشَرَارِ الْعَلَاةِ يَضْرِبها الْ
قَيْنُ على كلِّ وِجْهَة تَثِبُ
قال : والشَّرَّانُ على تقدير فَعْلاَن من كلام أَهْلِ السَّوَاد ، وهو شَيءٌ تسميه العرب الأذَى شبه الْبَعُوضِ يغشى وجهَ الإنسان ولا يَعَضّ ، والواحِدَة شَرَّانَة .
عَمْرو ، عن أبيه : الشُّرَّى : الْعَيَّابَة من النِّسَاء ، قال : ويقال ما رددت هذا عليك من شُرَ به ، أي من عَيْبٍ به ، ولكني آثَرْتُك به ، وأنشد :
عَيْنُ الدَّليلِ البُرْتِ من ذِي شُرِّهِ
أي من ذِي عَيْبَة ، أي من عَيْبِ الدّليل ، لأنّه ليس يحسن أن يسير فيه حَيْرَةً .
وقال اللّحيانيّ : عَيْنٌ شُرَّى ، إذا نَظَرت إليك بالبغضاء .
وحكى عن امْرأة من بني عامر ، قالت في رُقْية : أَرْقِيكَ بالله من نَفْسٍ حَرَّى ، وعَيْنِ شُرَّى .
والشِّرَّةُ : النَّشَاط ، ويقال : فلان يُشَارُّ فُلاناً ويُمارُّهُ ويُزَارُّه ، أي يُعادِيه . وقوله :
وحَتَّى أُشِرَّتْ بالأكُفِّ المصاحِفِ
أي نُشِرَتْ وأظْهِرَت .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الشُّرْشُور طائِرٌ صغير مثل الْعُصفور قال : ويُسَمِّيه أهلُ الحجاز الشُّرشور ، وتسميه الأعراب . والْبِرْقِش . وقال الأصمعيّ أيضاً : الشَّراشِرُ النَّفْسُ والمَحَبَّةُ جميعاً .
وقال ذو الرمة :
وَمِنْ غَيَّةٍ تُلْقَى عَلَيْها الشَّرَاشِرُ
وقال الآخر :
وتُلْقَى عليه كلَّ يَوْمِ كَرِيهَةٍ
شَراشِرُ مِنْ حَيَّيْ نِزَارٍ وألْبُبُ
ويقال : أَلْقَى عليه شَراشِرَه ، أي ألقى نَفْسَه عليه مَحَبَّةً له .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الشَّراشِرُ النّفْس ، ويقال : الْمَحَبَّة . وأنشد :
وما يَدْرِي الْحَرِيصُ عَلامَ يُلقِي
شَراشِرَه أيُخطيءُ أم يُصيبُ
وفي حديث الإسراء : أنَّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) أُسْرِيَ به ، قال : ( فأتَيْتُ على رجل مُسْتَلْقٍ وإذا برجل قائم عليه بكَلُّوب ، وإذا هو يأتي أحَدَ شِقَّى وَجهِه ، فَيُشَرْشِرُ شِدْقه إلى قَفَاه ) .
قال أبو عُبيد : يعني يُشَقِّقُه ويُقَطِّعُه . وقال أبو زبيد يصف الأسد :
يَظَلُّ مُغِبّاً عِنْدَهُ مِنْ فَرَائِسٍ
رُفاتُ عِظامٍ أو عَرِيضٌ مُشَرْشَرُ
وقال أبو زيد : يقال في مَثَلٍ : كُلَّما تَكْبَرُ تَشِرُّ .
وقال ابن شُميل : من أَمْثالهم : شُرَّاهُنَّ مُرَّاهُنّ . وقد أَشَرَّ بنو فُلانٍ فُلاناً ، أي انْتَقَذُوه وأَوْحَدُوه ، ويقال : هو شَرُّهُم ، وهي شَرُّهُنَّ ، ولا يقال : هو أشَرُّهم .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : ومن الْبُقُول الشِّرْشِرِ ، قال : وقيل لبعض العرب : ما شَجرةُ أبِيك ؟ فقال قُطَبٌ وشِرْشِرٌ وَوَطْبٌ جَشِرٌ .
قال : والشّرْشِرُ خير من الإسْليح والْعَرْفَج . قال : وشَرَّ يَشَرُّ ، زادَ شَرُّه ، وشَرَّهُ شَيْئاً يَشُرُّهُ شَرّاً ، إذا بسطه لِيجِفَّ ، وشَرَّ إنساناً يَشُرُّهُ إذا عابَه .
عمرو ، عن أبيه ، قال : الشِّرَارُ صفائِحُ بِيضُ يُجَفَّف عليها الكَرِيصُ . قال اليزيدي يقال : شَرَّرَنِي في النّاس ، وشَهَّرَنِي فيهم بمعنى واحد .
شَمِر ، قال أبو عَمْرو : الأَشِرَّةُ واحدها شَرِيرُ ، وهو ما قَرُبَ من الْبَحر ، وقيل : الشَّرِير شَجَرٌ يَنْبُتُ في البحر ، وقيل : الأشِرَّةُ : الْبُحُور .
قال الكميت :
إذَا هُوَ أَمْسَى في عُبَابيْ أَشِرَّةٍ
مُنيفاً على الْعَبْرَيْن بالماء أكْبَدَا
وقال الجعدي :
سَقَى بِشَرِيرِ الْبَحْرِ حَوْلاً تَمُدُّهُ
حَلاَئِبُ قُرْحٌ ثم أَصْبَحَ غَادِيَا
أراد بالْحلائِبِ السَّحائب ، وهي الْقُرْح . ويقال : شارَّاه وشَارَّه .
رش : قال اللَّيث : الرَّشُّ رَشُّكَ البيتَ بالماء ، وتقول رَشَّتْنا السماءُ رشّاً ، وأرَشَّتِ الطَّعنة تُرِشُّ ، ورَشاشها : دَمُها ، وكذلك رشاش الدَّمع .
وقال أبو كبير :
مُسْتَنَّةٍ سَنَنَ الْغُلُوِّ مُرِشَّةٍ
تَنْفِي التُّرابَ بِقَاحِزٍ مُعْرَوْرِفِ
يصف طعْنةً تُرِشُّ الدَّمَ إرْشاشا .
ابن الأعرابيّ : شِوَاءٌ رَشْرَاشٌ : يقطُر دَسَمُه .
وقال أبو دُوَاد يصف فرساً :
طَوَاهُ القَنِيصُ وتَعْدَاؤُهُ
وإرْشَاشُ عِطْفَيْه حتَّى شَسَبْ
أراد تَعْرِيقَهُ إيَّاه حتى ضَمَرَ ، واشْتَدَّ لحمُه بعد رَهَلِه .

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الراء**
**شر** ، **رش** : (ikisi de kullanılandır).

**الشر** : **الليث** dedi: **الشّرُّ** **السُّوءِ**’dür; fiil, **الشِّرِّير** adam içindir; mastar **الشَّرارَة**’dir; fiil: **شَرَّ يَشِرُّ**; **قَوْمٌ أشرارُ**: **الأَخْيار**’ın zıddıdır; **الشَّرُّ**: elbiselerden ve başkasından olan şeyi güneşte yaymandır.

Bir boy üzerinde bir elbise; **سَحْلٌ**; onu
ruhlar için yıkayıcıların elleri dolaştırdı; **مَشْرُورُ**.

**أبو الحسن اللّحيانيّ** dedi: **شَرَّرْتُ** elbiseyi ve eti; ve **أَشرَرْتُ** ve **شَرَرْتُ** hafiftir. Ve denir: kurutulmuş etten **إشْرَارة**; ve inşad etti:
Onun, kurutulmuş etten **أَشَارِيرُ**’i vardır,
**الثَّعَالِي**’den ve **أَرَانِيها**’dan bir **وَخْزٌ**.
Yani: kurutulmuş. Dedi: **الْوَخْزُ** hata üstüne hatadır. Ve **الكميت** dedi:
Sanki sığ çise, onun ininin çevresinde
**أَشَارِيرُ** tuzdur; **الرَّوَامِسا**’yı izlerler.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: **الإشْرَارَةُ**:
üzerinde kurutulmuş etin kurutulduğu bir levhadır; çoğulu **الأشَارِير**’dir.

**الليث** dedi: **الإِشْرارُ**; üzerinde kurutulmak üzere **أَقِطٍ** ve buğdaydan şeyin yayıldığı bir şeydir. Dedim: İkisi, **الإشرارَ**’ın, şeyin kuruması için üzerine yayıldığı şey olduğu üzerinde birleşti; böylece sahih oldu ki o, **أقِطٍ** ve başkasından **يُشَرَّرُ** olan şey olur; ve üzerine **يُشَرَّرُ** olan şey olur.

**الليث**: **الشَّرارَةُ** ve **الشَّرَرُ** ve **الشَّرَارُ**, ateşten sıçrayan şeydir. Allah yüce ve aziz dedi: ( **إِنَّهَا تَرْمِى بِشَرَرٍ** ) ( **المرسلات** : 32 ).

Ve **الشَّرار** hakkında dedi:
Ya da **الْعَلَاةِ**’nin kıvılcımı gibi; ona
demirci her yöne vurur; o sıçrar.

Dedi: **الشَّرَّانُ**, **فَعْلاَن** takdiri üzerinedir; **أَهْلِ السَّوَاد**’ın كلامındandır; o, Arapların, insanın yüzünü kaplayan ve ısırmayan, sivrisineğe benzer bir eziyet diye adlandırdığı bir şeydir; tekili **شَرَّانَة**’dir.

**عَمْرو**’dan, babasından: **الشُّرَّى**: kadınlardan **الْعَيَّابَة**’dır. Dedi: Ve denir: bunu sana **شُرَ به**’den, yani onda bir ayıptan dolayı geri çevirmedim; fakat seni onunla tercih ettim. Ve inşad etti:
**عَيْنُ** delilin, **البُرْتِ**’i, onun **شُرِّهِ**’nden.
Yani: **ذِي عَيْبَة**’den; yani delilin ayıbından; çünkü onda şaşkınlıkla yürümeyi güzel yapmaz.

**اللّحيانيّ** dedi: **عَيْنٌ شُرَّى**, sana buğz ile baktığı zaman.

**بني عامر**’den bir kadından hikâye etti; bir rukyede dedi: Seni Allah ile, **نَفْسٍ حَرَّى**’dan ve **عَيْنِ شُرَّى**’dan rukye ederim.

**الشِّرَّةُ**: canlılıktır. Ve denir: falan, falanla **يُشَارُّ** eder ve onunla **يُمارُّهُ** ve onunla **يُزَارُّه**, yani ona düşmanlık eder. Ve onun sözü:
Ve mushaflar avuçlarla **أُشِرَّتْ** oluncaya kadar.
Yani: yayıldı ve gösterildi.

**أبو عُبيد**’den, **الأصمعيّ**’den: **الشُّرْشُور**; serçe gibi küçük bir kuştur. Dedi: **أهلُ الحجاز** ona **الشُّرشور** adını verir; ve bedeviler onu **الْبِرْقِش** diye adlandırır. **الأصمعيّ** ayrıca dedi: **الشَّراشِرُ**, nefis ve muhabbetin ikisidir.

**ذو الرمة** dedi:
Ve bir **غَيَّة**’den; üzerine **الشَّرَاشِرُ** atılır.

Diğeri dedi:
Ve her gün onun üzerine bir hoşnutsuzluk atılır;
**نِزَار**’ın iki kabilesinden ve **ألْبُبُ**’den **شَراشِرُ**.

Ve denir: onun üzerine **شَراشِرَه**’ni attı; yani ona muhabbetle nefsini attı.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: **الشَّراشِرُ** nefistir; ve denir: muhabbet. Ve inşad etti:
Hırslı, ne üzerine attığını bilmez;
**شَراشِرَه**’ni; hata mı eder yoksa isabet mi eder?

**الإسراء** hadîsinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) onunla yürütüldü; dedi: (Bir adamın yanına geldim; sırtüstü yatıyordu; ve bir adam onun üzerinde **بكَلُّوب** ile ayakta idi; ve o, yüzünün iki yanından birine geliyor; sonra onun ağzının kenarını ensesine kadar **فَيُشَرْشِرُ** ).

**أبو عُبيد** dedi: yani onu yarar ve onu parçalar. Ve **أبو زبيد** aslanı vasfederek dedi:
Onun yanında avlardan, ertesi gün de kalacak şekilde kalır;
kemik kırıntıları yahut genişçe **مُشَرْشَرُ**.

**أبو زيد** dedi: bir meselde denir: Ne zaman büyürsen **تَشِرُّ**.

**ابن شُميل** dedi: onların mesellerindendir: **شُرَّاهُنَّ مُرَّاهُنّ**. Ve **بنو فُلانٍ** falanı **أَشَرَّ** etti; yani onu kurtardı ve onu yalnız bıraktı. Ve denir: o, onların **شَرُّهُم**’udur; ve o (kadın), onların **شَرُّهُنَّ**’udur; ve “o, onların **أشَرُّهم**’udur” denmez.

**ثعلب**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den: ve sebzelerden **الشِّرْشِرِ** vardır. Dedi: Ve bazı Araplara denildi: Babanın ağacı nedir? O da dedi: **قُطَبٌ** ve **شِرْشِرٌ** ve **وَوَطْبٌ جَشِرٌ**.

Dedi: **الشّرْشِرُ**, **الإسْليح** ve **الْعَرْفَج**’den hayırlıdır. Dedi: **شَرَّ يَشَرُّ**, onun şerri arttı. Ve **شَرَّهُ** bir şeyi, onu **يَشُرُّهُ شَرّاً**, eğer onu kurusun diye yayarsa. Ve **شَرَّ** bir insanı, onu **يَشُرُّهُ**, eğer onu ayıplarsa.

**عمرو**’dan, babasından, dedi: **الشِّرَارُ**, üzerinde **الكَرِيصُ**’un kurutulduğu beyaz levhalardır. **اليزيدي** dedi: denir: beni insanlar içinde **شَرَّرَنِي**, ve beni onların içinde **شَهَّرَنِي**, tek bir mânâ ile.

**شَمِر**: **أبو عَمْرو** dedi: **الأَشِرَّةُ**, tekili **شَرِيرُ**’dür; o, denize yakın olan şeydir. Ve denildi: **الشَّرِير** denizde biten bir ağaçtır. Ve denildi: **الأشِرَّةُ**: denizlerdir.

**الكميت** dedi:
O, iki **أَشِرَّةٍ**’nin kabarması içinde akşamladığı zaman,
iki kıyı üzerine su ile yükselmiş, karaciğerli.

**الجعدي** dedi:
Denizin **شَرِيرِ**’i ile bir yıl suladı; onu uzatır
yaralı sağmal bulutlar; sonra sabahleyin giden oldu.

**الْحلائِبِ** ile **السَّحائب**’i kastetti; onlar **الْقُرْح**’tır. Ve denir: onunla **شارَّاه** ve onunla **شَارَّه**.

**رش** : **اللَّيث** dedi: **الرَّشُّ**, evi su ile serpmen; ve dersin: gök bize **رشّاً** serpti. Ve **أرَشَّتِ** mızrak darbesi **تُرِشُّ**; ve onun **رَشاشها**’sı: onun kanıdır. Ve gözyaşının **رشاش**’ı da böyledir.

**أبو كبير** dedi:
Aşırı gitmenin yolu üzere, kanı serpen bir (yaraya) sahip,
toprağı, sert bir **مُعْرَوْرِفِ** ile savar.
Kanı **إرْشاشا** olarak serpen bir mızrak darbesini vasfeder.

**ابن الأعرابيّ**: **شِوَاءٌ رَشْرَاشٌ**: yağı damlar.

**أبو دُوَاد** bir atı vasfederek dedi:
Onu av ve onun koşturması dürdü,
ve onun iki yanının **إرْشَاشُ**’ı; ta ki **شَسَبْ**.
Onu, onu terletmesini kastetti; ta ki zayıfladı; ve gevşekliğinden sonra eti sertleşti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب أوله شين في المضاعف والمطابق)
(شص) الشين والصاد أصلٌ واحدٌ مطّرد. يدلُّ على شدّة وَرَهق. من ذلك قولهم: شَصَّتْ مَعِيشتُهم * وإنَّهم لفي شَصَاصَاء، أي في شِدّة. وأصله من قولهم شَصَّ الإنسان، إذا عَضَّ بنواجذه على الشيء عَضّاً. ويقال في الدعاء: نَفَى الله عنك الشَّصائص، وهي الشّدائد.
ومن الباب الشَّصّ:  شيء لا يُصاد به السّمك. ويقال للِّصِّ الذي لا يَرَى شيئاً إلاَّ أتى عليه: شِصّ. قال الكسائيّ: يقال إنَّ فلاناً على شَصَاصاء، أي على عَجَلة. قال:
نحنُ نَتَجْنا ناقةَ الحَجّاجِ *** على شَصَاصاء من النِّتاجِ([1])
(شط) الشين والطاء أصلان صحيحان: أحدهما البُعد. والآخر يدلُّ على المَيل.
فأما البُعد فقولهم: شطّت الدارُ، إذا بعُدت تَشُطّ  شُطوطا. والشَّطَاط: البُعد. والشَِّطاط: الطُّول؛ وهو قياسُ البُعد؛ لأنَّ أعلاه يبعُد عن الأرض.
ويقال أَشَطَّ فلانٌ في السَّوْم، إذا أَبْعَدَ وأتَى الشَّطَط، وهو مجاوزة القَدْر. قال جلَّ ثناؤه: ﴿وَلا تُشْطِطْ﴾  [ص 22]. ويقال أشطَّ القومُ في طلبِ فلانٍ، إذا أمعَنُوا و أَبعَدوا.
وأمَّا الميل فالميل في الحُكم. ويجوز أن يُنقل إلى هذا الباب الاحتجاجُ بقوله تعالى: ﴿وَلاتُشْطِطْ﴾ [ص 22]. أي لا تَمِلْ. يقال [شَطَّ، و([2])] أَشَطّ،  وهو الجور والميل في الحكم. وفي حديث تميمٍ الداريّ: "إنّك لشاطِّي حتَّى أحملَ قوّتَك على ضعفي"([3])، شاطِّي، أي جائر في الحكم عليَّ. والشَّطُّ: شَطّ السَّنام، وهو شِقُّه، ولكلِّ سَنامٍ شَطَّانِ. وإنّما سمِّيَ شطّاً لأنَّه مائل في أحد الجانبين. قال الشاعر([4]):
كأنَّ تحتَ دِرعِها المُنْعَطِّ ***  شطّاً رميتَ فوقَه بشَطِّ
وناقة شَطَوْطَى من هذا. وشَطُّ النَّهر يسمى شَطّاً لذلك، لأنَّه في الجانبين.
(شظ) الشين والظاء أصلٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء. من ذلك الشِّظَاظانِ: العُودان اللذان يُجعَلان في عُرَى الجُوالِق. قال:
أين الشِّظاظانِ وأين المِرْبَعهْ *** وأين وَسَقُ الناقةِ المُطَبَّعهْ([5])

ويقولون: أَشَظَّ الرجُل، إذا تحرَّك ما عنده. ويقولون: أشَظَّ البعيرُ، إذا مدَّ بذنَبه.
(شع) الشين والعين في المضاعف أصلٌ واحد يدلُّ على التفرُّق والانتشار. من ذلك الشعاع شُعاع الشّمس، سمِّي بذلك لانبثاثه([6]) وانتشاره، يقال أَشَعّت الشّمسُ تُشِعُّ، إذا طرحَتْ شُعَاعَها. والشَّعَاع بالفتح: الدّم المتفرِّق. قال قيس بن الخطيم:
طعنتُ ابنَ عبدِ القَيسِ  طعنةَ  ثائرٍ *** لها نَفَذٌ لولا الشُّعَاعُ  أضاءَها([7])وشعاع([8]) السُّنْبُل: سَفَاه إذا يَبِس. قال أبو النَّجم:
* لِمَّةَ فَقْرٍ كشعاع السُّنبلِ([9]) *
ويقال نَفْسٌ شَعاعٌ، إذا تَفرَّقَ هِمَمُها، قال:
فَقدتُكِ من نَفْسٍ شَعاعٍ ألم أكنْ *** نَهيتُكِ عن هذا وأنتِ جميعُ([10])والشَّعُّ: رمي الناقة بولَها على فَخذِها. يقال شَعَّتْ تَشُعُّ شَعّاً. ويقال ظلٌّ شَعْشَعٌ، إذا لم يكن كثيفاً. وقال الراجز في التفرُّق:
* صَدْقُ اللِّقاءِ غيرُ شَعْشاع الغَدَرْ([11]) *
يقول: هو جميع الهِمَّة غيرُ متفرِّقِها.
ومن هذا الباب الشَّعشاع والشَّعشَعان من النّاس والدوابّ: الطويل. يقال بَعيرٌ شعشاعٌ وناقةٌ شَعْشَاعةٌ وشَعْشَعَانةٌ. قال ذو الرّمة:
هيهاتَ خَرقاءُ إلاَّ أنْ يقرِّبَها *** ذُو العرش والشّعشعاناتُ العَياهيمُ([12])ومن الباب: شَعْشَعْتُ الشّرابَ، إذا مزجتَه؛ وذلك أن المِزاج ينبثُّ وينتشر فيه. قال:
مشعشعةً كأنَّ الحُصَّ فيها *** إذا ما الماءُ خالَطَها سَخِينَا([13])
(شغ) الشين والغاء أصلٌ يدل على القلّة. قال أهل اللُّغة: الشّغشغة في الشرب: التّصريد، وهو التقليل. قال رؤبة:
لو كنتُ أَسْطِيعُك لم يُشَغْشَغِ  *** شُرْبي وما المشغولُ مِثْلُ  الأَفْرغِ([14])هذا هو الأصل. وفيه كلمةٌ طريقتُها طريق الحكاية، وذلك ربَّما حُمل على القياس وربما لا يُحمَل. يقولون إنَّ الشَغشغة صَوت الطَّعْن، في قول الهذليّ([15]):
فالطعن شَغْشغةٌ والضَّرب هَيْقعةٌ *** ضربَ المُعَوِّل تحت الدِّيمة* العَضَدا
والشغشغة: ضربٌ من هدير الإبل.
(شف) الشين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على رقّة وقلّة، لا يشذ منه شيءٌ عن هذا الباب. من ذلك الشَِّفّ: السِّتْر الرّقيق. يقولون: سُمِّي بذلك لأنَّه يُستَشفُّ ما وراءه. والأصل أن السِّتر في نفسه يشفُّ([16]) لرقّته إِذْ كان كذا. وإن كان ما قاله القومُ صحيحاً فهو قياسٌ أيضاً؛ لأنَّ الذي يُرى من ورائه هو القليل المتفرِّق في رأي العين والبصر. ومن ذلك الشَِّفّ الزيادة؛ يقال لهذا على هذا شَِفٌّ، أي فضْل. ويقال: أَشففتَ بعضَ ولدك على بعضٍ، أي فضّلت. وإنما قيل ذلك لأنَّ تلك الزيادة لا تكاد تكثُر، فإنْ أَعطَى أحدَهما مائةً والآخرَ مائتين لم يُقَل أَشففتَ، لكن يقال أَفْضَلْتَ وأَضْعَفت وضعَّفت، وما أشبَهَ ذلك.
وقولُ مَنْ قال: الشَِّف: النُّقصان أيضاً محتمل، كأنَّه ينقُص الشيءَ حتى يصيِّرَه شُفافَة([17]). والشُّفُوف: نُحول الجِسم، يقال شفَّه المرضُ يشُفُّه شَفّاً. فأما الشَّفيف فلا يكون إلا بَرْدَ ريح في نُدُوّة قليلة، فسمِّي شفيفاً لتلك النُّدُوّة وإن قَلَّتْ. ويقال لذلك الشَّفَّانُ أيضاً، قال:
* ألجاهُ شَفَّانٌ لها شَفِيفُ([18]) *
والاستشفاف في الشَّراب: أن يستقصِيَ ما في الإِناء لا يُسْئِرُ([19]) فيه شيئاً، كأنَّ تلك البقيَّة شُفافة، فإذا شربَها الإنسان قيل اشتفَّها  وتَشَافَّها. وفي حديث أمّ زرع: "إنْ أكلَ لَفَّ، وإِنْ شرِبَ اشتَفَّ". وكلُّ شيءٍ استوعَبَ شيئاً فقد اشتفَّه. قال الشَّاعِر:([20])
له عنق تُلْوِي بما وُصِلَتْ به *** ودَفَّانِ  يشتَفّان كلَّ ظِعانِ
الظِّعَان: الحبل. يقول: جَنْباه عريضانِ، فما يأخُذان الظِّعانَ كلَّه. وأما قول الفرزدق:
* ويُخْلِفْن ما ظَنَّ الغَيورُ المشَفْشَفُ([21]) *
فيقال: الرَّجل الشديد الغَيرة. وهذا صحيح، إلاَّ أنّه الذي شفّتْه الغَيرة حتّى نَحَلَ جسمُه.
(شق) الشين والقاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على انصداعٍ في الشيء، ثم يحمل عليه ويشتقُّ منه على معنى الاستعارة. تقول شقَقت الشيء أَشُقه شقَّا، إذا صدعتَه. وبيده شُقوق، وبالدابّة شُقاق. والأصل واحد. والشِّقَّة: شَظِيَّةٌ تُشَظَّى من لوحٍ أو خشبة.
ومن الباب: الشِّقَاق، وهو الخِلاف، وذلك إذا انصدعت الجماعةُ وتفرَّقتْ يقال: شَقُّوا عصا المسلمين، وقد انشقّت عصا القومِ بعد التئامها، إذا تفرَّقَ أمرُهم. ويقال لنِصف الشيء الشِّقّ. ويقال أصابَ فلاناً شِقٌّ ومَشقّة، وذلك الأمر الشديد كَأنَّه من شدّته يشقُّ الإنسان شقّا.  قال الله جل ثناؤه ﴿وتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إلاَّ بِشِقِّ الأَنْفُس﴾  [النحل 7]. والشِّقّ أيضاً: الناحية من الجبل. وفي الحديث: "وَجَدني في أهل غُنَيْمَةٍ بِشَقّ". والشِّقّ: الشقيق، يقال هذا أخي وشقيقي وشِقُّ نفسي. والمعنى أنه مشبَّه بخشبةٍ جعلت شِقّيْنِ. ويقولون في الغضبان: احتدَّ فطارت منه شِقَّةٌ، كَأنه انشقّ من شدة الغضب. وكلُّ هذه أمثال.
والشُّقَّة: مسيرٌ بعيدٌ إلى أرض نطيَّة. تقول: هذه شُقّةٌ شاقّة. قال الله سبحانه: ﴿ولَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّة﴾  [التوبة 42]. والشُّقة من الثياب، معروفة. ويقال اشتقَّ في الكلام في الخصومات يميناً وشِمالاً مع ترك القَصْد، كأنَّه يكون مرةً في هذا الشِّق، ومرَّة في هذا. وفرسٌ أَشَقُّ، إذا مالَ في أحد شِقَّيه عند عَدْوِهِ. والقياس في ذلك كلِّه واحد.
والشّقِيقة: فُرْجَةٌ بين الرمال تُنْبِتُ. قال أبوخَيْرَة: الشَّقيقة: لَيِّن من غلظ الأرض، يطول ما طال الحَبْل. وقال الأصمَعيّ: هي أرضٌ غليظةٌ بين حَبْلَينِ من الرَّمل. وقال أبو هشامٍ الأعرابيّ: هي ما بين *الأمِيلَين. والأمِيل والحَبْل سواء. وقال  لبيد:
خَنْسَاء ضيَّعتِ الفريرَ فلم يَرِمْ *** عُرْضَ الشقائقِ طَوْفُها وبُغَامُها([22])وقال الأصمعيُّ: قِطعٌ غِلاظٌ بين كلّ حَبْلَيْ رمْل. وفي رواية النَّضْر: الشقيقة الأرض بين الجبلَين على طَوَارهما، تنقاد ما انقاد الأرض، صلبة يَسْتَنْقِعُ الماء فيها، سَعَتُها الغَلْوَةُ والغَلْوتان. قلنا: ولولا تطويلُ أهل اللُّغَةِ في ذكر هذه الشَّقائق، وسلوكُنا طريقَهم في ذلك، لكان الشّغل بغيره مما هو أنفع منه أولى، وأيُّ منفعةٍ في علم ما هي حتى تكون المنفعة في علم اختلاف الناس فيها. وكثيرٌ  مما ذكرناه في كتابنا هذا جارٍ هذا المجرى، ولاسيما فيما زاد على الثلاثيّ، ولكنَّه([23]) نَهج القوم وطريقَتُهم.
ومن الباب الشِّقْشِقَة: لَهَاة البعير، وهي تسمَّى بذلك لأنّها كأنَّها منشقَّة. ولذا قالوا للخطيب هو شقشقة، فإنما يشبّهونه بالفحل. قال الأعشى:
فاقْنَ فإني طَبِنٌ عالمٌ *** أقطعُ من شِقشقة الهادِرِ([24])وفي الحديث: "إنَّ كثيراً من الخطب شقاشقُ الشَّيْطان"([25]).
ومما شذَّ عن هذا الباب: الشَّقيق، قالوا: هو الفَحْلُ إذا استَحْكَم وقوِيَ. قال الشاعر:
* أبوكَ شَقِيقٌ ذو صَياص مذَرَّبُ *
(شك) الشين والكاف أصل واحدٌ مشتقٌّ بعضُه من بعض، وهو يدلُّ على التَّداخُل. من ذلك قولهم شكَكْتُه بالرُّمح، وذلك إذا طَعنتُه فداخَل السِّنانُ جسمَه. قال:
فشككت بالرُّمح الأصَمِّ ثيابَه *** ليس الكريمُ على القنا بمحرَّمِ([26])ويكون هذا من النَّظْم بين الشيئين إذا شُكّا.
ومن هذا الباب الشكُّ، الذي هو خلاف اليقين، إنما سمِّي بذلك لأنَّ الشَّاكَّ كأنه شُكَّ له الأمرانِ في مَشَكٍّ واحد، وهو لا يتيقن واحداً منهما، فمن ذلك اشتقاق الشك. تقول: شككت بين ورقتين، إذا أنت غَرَزْتَ العُود فيهما فجمعتَهما.
ومن الباب الشِّكَّةُ، وهو ما يلبسه الإنسان من السّلاح، يقال هو شاكٌّ في السّلاح. وإنما سمِّي السّلاحُ شِكَّة لأنه يُشَكُّ به، أوْ لأنه كأنه شُكَّ بعضُه في بعض. فأمّا قول ذي الرُّمَّة:
وَثْبَ المُسَحَّج مِن عاناتِ مَعْقُلةٍ  *** كأنّه مُستَبانُ الشَّكِّ أو جَنِبُ([27])فالشك يقال إنّه ظلْع خفيف؛  يقال بعيرٌ شاكٌّ، وقد شَكّ شَكّاً. وهذا قياس صحيح؛ لأنّ ذلك وَجَع([28]) يداخِله. ويقال بل الشَّكّ: لُصوق العَضد بالجنْب. فإن صحَّ هذا فهو أظهر في القياس. والشكائك: الفِرَق من الناس، الواحدة شَكِيكة، وإنما سمِّيت بذلك لأنها إذا افترقت فكلُّ فِرقةٍ منها يداخل بعضُهم بعضاً.
(شل) الشين واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تباعُد، ثم يكون ذلك في المسافة، وفي نسج الثَّوب وخياطته وما قارب ذلك. فالشلُّ: الطرْد، يقال شَلَّهم شَلاًّ، إذا طَرَدهم. ويقال أصبح القوم شِلاَلاً، أي متفرِّقين. قال الشاعر:
أما والذي حَجَّت قريشٌ قَطينةً *** شِلالاً ومولَى كلِّ باقٍ وهالكِ([29])والشَّلل: الذي قد شُلّ، أي طُرِد. ومنه قوله:
* لا يَهُمُّون: بإِدْعاق الشَّلَلْ ([30]) *
ويقال شَللت الثوب أشُلُّه، إذا خِطته خياطةً خفيفة متباعدة.
ومن الباب الشلل: فساد اليد، يقال: لا تشْلل ولا تَكْللْ، ورجلٌ أَشَلُّ وقد شَلَّ يَشَلّ. والشلل: لَطْخ يُصيب الثوبَ فيبقى فيه أثر. والشلشَلة: قَطَرَانُ([31]) الماء متقطعاً. والشُّلة([32]): النَوَى نوى الفِراق. وهو من الباب، وذلك حيثُ ينتوي القومُ. قال أبو ذؤيب:
وقلتُ تجنَّبَنْ سُخْطَ ابنِ عمٍّ  *** ومَطلبَ شُلَّةٍ وهي الطَّروحُ([33])فأما الشَّليل فقال قوم: هو الحِلْس، وهو لا يكون محقق النَّسْج. وأمَّا الجُنَنُ([34]) ففيها الشَّليل، فقال قوم: هو ثوبٌ يُلبَس تحت الدِّرع *ولا يكون ضعيفاً، وقال آخرون: هي الدِّرع القصيرة، وتُجمع أشِلّة. قال أوس:
وجاؤُوا بها شَهباءَ ذاتَ أَشِلَّةٍ  *** لها عارضٌ  فيه المنيَّةُ تلمعُ([35])وأيّ ذلك كان فإنما هو تشبيهٌ واستعارة.
(شم) الشين والميم أصلٌ واحد يدلُّ على المُقارَبة والمداناة. تقول شَمَمت الشيءَ فأنا أشمُّهُ([36]). والمشامَّة: المفاعلة من شاممته، إذا قاربتَهَ ودنوتَ منه. وأشمَمْتُ فلاناً الطيبَ. قال الخليل: تقول للوالي أشمِمني يدك، وهو أحسنُ من قولك: ناوِلْني يدَك. وأمّا الشمم فارتفاعٌ في الأنف، والنعت منه الأشمُّ؛ في الظاهر كأنه بعيدٌ من الأصل الذي أصَّلناه، وهو في المعنى قريبٌ، وذلك أنه إذا كان مرتفعَ قصبة الأنف كان أدنى إلى ما يريد شَمَّهُ. ألا تراهم يقولون: [آنفُهُمْ([37])] تنال الماء قبل شفاههم. وإذا كان هذا كذا كان منه أيضاً ما حُكي عن أبي عمرو: أشمَّ فلانٌ، إذا مرَّ رفعاً رأسه. وعرضت عليه كذا فإذا هو مُشِمٌّ([38]). وبينا هُمْ في وجهٍ أشَمُّوا، أي عدَلوا؛ لأنه إذا باعدَ شيئاً قاربَ غيره. وإذا أشمَّ عن شيءٍ قارَبَ غيره، فالقياسُ فيه غير بعيد.
(شن) الشين والنون أصلٌ واحد يدلُّ على إخلاقٍ ويُبْس. من ذلك الشَّنُّ، وهو الجِلد اليابس الخَلَق البالي، والجمع شِنانٌ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتفه ولا يتشَانُّ([39])"، أي لا يَقِلُّ ولا يُخْلِق. والشنين: قَطَرانُ الماء من الشَـنّة. قال الشاعر:
* يا مَن لِدمعٍ دائم الشَّـنينِ([40]) *
ومن الباب: الشِّنْشِنَة، وهي غريزة الرَّجُل. وفي أمثالهم: "شِنْشِنة أعرفُها من أخزم"، وهي مشتقة مما ذكرناه، أي هي طبيعتُه التي وُلِدَت معه وقَدُمَت، فهي كأنها شَنّة. والشَّنُون، مختلف فيه، فقال قوم: هو المهزول، واحتجُّوا بقول الطرِمَّاح في وصف الذئب الجائع:
* كالذّئب الشّنونِ([41]) *
وقال آخرون: هو السَّمين. ويقال إنّه الذي ليس بسمينٍ ولا مهزُول. وإذا اختلفت الأقاويل نُظِرَ إلى أقربها من قياس الباب فأُخِذَ به. وقد قال الخليل: إن الشَّنُون الذي ذهب بعضُ سِمَنه، [شُبّهَ([42])] بالشَّنّ. وقال: يقال للرّجُل إذا هُزِلَ: قد استَشَنّ. وأمّا إِشْنانُ([43]) الغارةِ فإنما هو مشتقٌّ من الشَّنين، وهو قَطَران الماء من الشَّنَّة، كأنهم تفرَّقوا عليهم فأتَوْهم من كلِّ وجه. ويقال شننت الماءَ، إذا صَبَبْته متفرِّقاً. وهو خلافُ سَنَنْت.
(شب) الشين والباء أصلٌ واحد يدلُّ على نَمَاء الشيء، وقوّته في حرارةٍ تعتريه. من ذلك شَبَبْتُ النّارَ أَشُبُّها شَبّاً وشُبُوباً. وهو مصدر شُبَّت. وكذلك شَبَبْتُ الحرب، إذا أوقدتَها. فالأصل هذا. ثم اشتقَّ منه الشَّباب، الذي هو خلاف الشَّيْب. يقال: شَبَّ الغلامُ شَبِيباً وشَباباً([44])، وأَشَبَّ الله قَرْنَهُ([45]) والشَّبَاب أيضاً: جمع شابّ، وذلك هو النَّماء والزيادةُ بقوّة جسمِه وحرارته. ثم يقال فَرقاً: شَبَّ الفرسُ شِباباً، بكسر الشين، وذلك إذا نَشط ورفَع يديه جميعاً. ويقولون: بَرِئْت إليكَ من شِبابه وعِضَاضِه([46]). والشَّبيبة: الشَّباب([47]). ومن الباب: الشَّبَبُ: الفتيُّ من بقر الوحش. قال ذو الرّمة:
* ناشِطٌ شَبَبُ([48]) *
ومن هذا القياس: أُشِبّ له الشيءُ، إذا قُدِّرَ وأُتيح؛ وكأنّه رُفع وأُسْمِيَ له([49]).
(شت) الشين والتاء أصلٌ يدلُّ على تفرُّق وتزيُّل، من ذلك تشتيت الشيء المتفرّق، تقول: شَتّ شَعْبُهم شَتَاتاً وشَتّاً، أي تفرَّقَ جَمْعُهم. قال الطرِمّاح:
شَتَّ شَعْبُ الحيِّ بعد التِئامْ *** وشَجَاكَ الرّبعُ رَبعُ المُقامْ([50])ويقال: جاء القوم أشتاتاً. وثَغْر شَتِيتٌ: مفلَّجٌ حَسَن. وهو من هذا، كأنَّه يقال إنَّ الأسنانَ ليست بمتراكِبة. وشتّانَ ما هما، يقولون إنّه الأفصح، وينشدون:
وشَتّانَ ما يومِي على كُورِها *** ويومُ حَيَّانَ أخِي جابرِ([51])و* رّبما قالوا: شَتَّانَ ما بينهما، والأوّل أفصح.
(شث) الشين والثاء ليس بأصل، إنما هو الشّثُّ: شَجر.
(شج) الشين والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على صَدْع الشيء. يقال شَجَجْتُ  رأسَهُ أَشُجُّه شَجّاً. وكان بين القوم شِجاجٌ ومشاجّة، إذا شجَّ بعضُهم بعضاً. والشَّجَجُ: أثر الشَّجّة في الجبينِ؛ والنّعت منه أَشَجّ. وشجَجت المفازةَ شَجّاً، إذا صَدَعْتَها بالسَّير. وشَجَجْتُ الشَّرابَ بالمِزَاج([52]). وشَجَّت السفينةُ  البحر. والشَّجِيج: المشجوج. والوَتِد شجيج.
(شح) الشين والحاء، الأصل فيه المنع، ثم يكون منعاً مَعَ حِرص. من ذلك الشُّحُّ، وهو البُخل مع حِرص. ويقال تَشَاحَّ الرّجلانِ على الأمر، إذا أراد كلُّ واحدٍ منهما الفوزَ به ومنْعَه من صاحبه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَمَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ المُفْلِحُونَ﴾  [الحشر 9، التغابن 16]. والزّنْد الشَّحَاحُ: الذي لا يُورِي.
قال ابن هَرْمَة:
وإِنِّيَ وتركي نَدى الأكرمينَ  *** وَقَدْحِي بكفَّيَّ زَنْداً شَحَاحا([53])هذا هو الأصل في المضاعف.
فأمَّا المطابَقُ فقريبٌ من هذا. يقولون للمواظِب على الشيء: شَحْشَحٌ. ولا يكون مواظبتُه عليه إلاَّ شُحّاً به. ويقولون للغَيور: شَحْشَح، وهو ذاك القياس؛ لأنّه إذا غار مَنَع. وكذلك الشُّجَاع، وهو المانع ما وراءَ ظهرِه. وأمَّا الماضي في خطبته فيقال له شَحشح؛ كأنّه محمولٌ على الشُّجاع مشبَّه به.
(شخ) الشين والخاء ليس بأصل، إنما يقولون شَخَّ الصبيُّ ببوله، إذا بال وكان له صوت. وشَخَّتْ رجلُه دماً، أي سالت.
(شد) الشين والدال أصلٌ واحدٌ يدلُّ على قوةٍ في الشيءِ، وفُروعُه ترجِع إليه. من ذلك شَدَدْتُ العقد شَدّاً أشُدُّه. والشَّدّة: المرّة الواحدة. وهذا القياسُ في الحرْب أيضاً. يَشُدُّ شَدّاً. قال:
يا شَدَّةً ما شددنا غيرَ كاذبةٍ  *** على سَخِينَةَ لولا اللّيلُ والحرَمُ([54])ومن الباب: الشّديد والمتشدّد: [البَخِيل([55])]. قال الله سبحانه: ﴿وَإِنَّهُ لِحُبِّ الخَيْرِ لَشَدِيدٌ﴾  [العاديات 8]. [و] قال طرَفة في المتشدّد:
أَرَى الموتَ يعتامُ الكِرامَ ويَصْطَفي *** عَقيلةَ مالِ البَاخِلِ المتشدِّدِ([56])وحُكِي عن أبي زيد: أصابتني شُدَّى، أي شِدَّة. ويقال: أَشَدَّ القومُ، إذا كانت دوابُّهم شِداداً([57]). وشَدُّ النّهارِ: ارتفاعه([58]). والأَشُدُّ: العشرون، ويقال أربعون سنة. وبعضهم يقولون لا واحدَ لها، ويقال بل واحدها شَدٌّ.
(شذ) الشين والذال يدلُّ على الانفراد والمفارَقة. شَذّ الشيء يَشِذُّ شذوذاً. وشُذَّاذُ الناس:  الذين يكونون في القوم وليسوا من قبائلهم ولا مَنَازِلهم([59]). وَشُذَّانِ الحصى([60]): المتفرِّق منه. قال امرؤ القيس:
تُطَايِرُ شُذّانَ الحصى بمَنَاسمٍ *** صلابِ العُجى ملثومُها غَيرُ أَمْعَرا([61])
(شر) الشين والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الانتشار والتّطايُر. مِن ذلك الشرّ خلاف الخير. ورجلٌ شِرِّير، وهو الأصل؛ لانتشاره وكثرته. والشَّرُّ: بسْطُك الشيءَ في الشمس. والشّرارة، والجمع الشّرَارُ. والشّرَر: ما تطاير من النّار، الواحدة شَرَرَة. قال الله جلَّ وعلا: ﴿إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كالقَصْرِ﴾  [المرسلات 32]. ويقال: شرشَرَ الشيءَ، إذا قطّعه. والإِشرارة: ما يُبْسَط عليه الشيء. والشِّواء الشّرْشار([62]): الذي يتقاطر دَسَمُه. والشَّرشرة: أن تنفُض الشَّيء من فيك بعد عضِّك إِيَّاه. وشراشر الأذناب: ذَباذِبُها. وأنشد:
فعوين يَستعجِلْنه ولَقِينَه *** يَضْرِبْنَه بِشراشر الأَذْنابِ([63])فإن قال قائل: فعلى أيِّ قياسٍ من هذا البابُ يُحمل الشَّراشر، وهي النَّفْس، يقال ألقى عليه شراشِرَه، إذا ألقى عليه نفسه حرصاً ومحبّة. وهو قوله:
* ومِنْ غَيَّةٍ تُلقَى عليها الشَّراشرُ([64]) *
فالجوابُ أنَّ القياس في ذلك صحيح، وليس يُعنَى بالشّراشر الجسمُ والبدَن، إنّما يراد به النَّفْس. وذلك عبارةٌ عن الهِمم والمَطَالب * التي في النَّفْس. يقال ألقى عليه شراشِرَه، أي جَمَع ما انتشر من هِمَمه لهذا الشيء، وشَغَلَ همومَه كلَّها به. فهذا قياس.
ويقال أشررتُ فلاناً، إذا نسبتَه إلى الشرّ. قال طرفة:
وما زال شُربِي الرّاحَ حتّى أَشَرّنِي *** صديقي وحَتَّى ساءني بعضُ ذلِكِ([65])ويقال أشررت الشّيءَ، إذا أبرزْتَه وأظهرتَه. قال:
* وَحَتَّى أُشِرّتْ بالأكفِّ المصاحفُ([66]) *
وقال:
إِذا قِيلَ أيُّ النّاسِ شرٌّ قبيلةً *** أَشَرَّت كليباً بالأكفّ الأصابع([67])وقال امرؤ القيس:
تجاوزتُ أحراساً عليها ومَعْشَراً *** عليَّ حِراصاً لو يُشِرُّون مَقتَلي
(شز) الشين والزاء أصلٌ واحد ضعيف. يقولون: إنّ الشَّزازة: اليُبْس الشَّديد.
(شس) الشين والسين قريب من الذي قبله. فالشَّسُّ: الأرض الصُّلْبة، والجمع شِسَاس وشُسوس.
--------------ـــــ
([1]) الرجز في اللسان (شصص).
([2]) التكملة يقتضيها الاستشهاد التالي، وكذا جاء في المجمل: "قال أبو عبيد: شططت فلان وأشططت، وهو الجور في الحكم". ثم استشهد بحديث تميم الداري.
([3]) في اللسان: "وفي حديث تميم الداري أن رجلاً كلمه في كثرة العبادة فقال: أرأيت إن كنت أناً مؤمناً ضعيفاً وأنت مؤمن قوي إنك لشاطّي حتى أحمل قوتك على ضعفي فلا أستطيع فأنبت". يقول: إذا كلفتني مثل عملك وأنت قوي وأنا ضعيف فهو جور منك.
([4]) هو الراجز أبو النجم العجلي. اللسان (شطط، عطط).
([5]) سبق البيتان في مادة (ربع).
([6]) في الأصل: "لابتشائه"، تحريف.
([7]) ديوان قيس بن الخطيم 3 واللسان (شعع).
([8]) شعاع السنبل بتثليث حركات الشين. في الأصل: "شعا"، تحريف.
([9]) البيت في أرجوزته المنشورة بمجلة المجمع العلمي العربي، السنة الثامنة ص 475. وقبله:
* تفرى له الريح ولما يقمل *.
([10]) البيت في المجمل، وهو لقيس بن ذريح، كما في اللسان (شمع).
([11]) البيت في المجمل واللسان (شعع).
([12]) ديوان ذي الرّمة 579 واللسان (شعع). وسيعيده في (عهم).
([13]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته.
([14]) ديوان رؤبة 97 واللسان (شغغ).
([15]) هو عبد بن مناف بن ربع الهذلي، كما في اللسان (شغغ). وقصيدته في بقية أشعار الهذليين
 3 ونسخة الشنقيطي 51، وانظر ما سيأتي في (عضد).
([16]) في الأصل: "شفّ".
([17]) الشفافة، بالضم: البقية من الشيء.
([18]) البيت في المجمل (شف).
([19]) في الأصل: "لا تسار"، صوابه من المجمل.
([20]) هو كعب بن زهير. والبيت سبق إنشاده في (دف).
([21])  أنشد هذا الصدر في اللسان (شفف). وصدره في الديوان 552:
* موانع للأسرار إلا لأهلها *.
([22]) البيت من معلقة لبيد.
([23]) في الأصل: "ولكن".
([24]) ديوان الأعشى: 107 واللسان (شقق). وفي الديوان: "واسمع فإنّي".
([25]) في اللسان: "من شقاشق الشيطان".
([26]) البيت من معلقة عنترة العبسي.
([27]) البيت في ديوان ذي الرمة 10 واللسان (جنب، شكك). وقد سبق في (جنب).
([28]) في الأصل: "رجع".
([29]) البيت لابن الدمينة في اللسان (شلل).
([30]) عجز بيت للبيد، سبق إنشاده في (دعق). وسيأتي في (عور) وصدره:
* في جميع حافظي عوراتهم *.
([31]) القطران، بفتح الطاء: مصدر قطر. وفي الأصل: "قطرات"، تحريف.
([32]) ويقال أيضاً "الشُّلَّى" بالقصر.
([33]) ديوان أبي ذؤيب 69 واللسان (شلل).
([34]) الجنن: جمع جنة، وهو ما استترت به من السلاح. وفي الأصل: "الحسن"، تحريف، صوابه من المجمل.
([35]) ديوان أوس بن حجر 11  واللسان (شلل).
([36]) يقال من بابي علم ونصر.
([37]) تكملة يفتقر إليها الكلام.
([38]) في الأصل: "متشم"، صوابه في المجمل واللسان.
([39]) سبق الاستشهاد بالحديث في (تفه) برواية أخرى حيث فسر التافه بالقليل.
([40]) البيت في اللسان (شنن 108).
([41]) وكذا ورد إنشاد هذه القطعة في المجمل. والبيت بتمامه في الديوان 178 واللسان (شنن):
يظل غرابها ضرما شذاه *** شج بخصومة الذئب الشنون
 ([42]) التكملة من المجمل.
([43]) في الأصل: "شنان"، تحريف، وإنما هو "إشنان" مصدر "أشن".
([44]) وشبوبا أيضاً.
([45]) في اللسان: "وأشبّه الله وأشبّ الله قرنه. والقرن زيادة في الكلام".
([46]) ويقال أيضاً: "من شبيبه وعضيضه".
([47]) في الأصل: "الشاب"، صوابه في المجمل واللسان.
([48]) البيت بتمامه كما في الديوان 17 واللسان (نمش، نشط)، وما سيأتي في (نشط):
أذاك أم نمش بالوشي أكرعُهُ *** مسفع الخد هاد ناشط شبب
([49]) أسماه له: رفعه. وفي الأصل: "سمى به له".
([50]) ديوان الطرماح 95 واللسان (شتت).
([51]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (شتت).
([52]) في الأصل: "بالمزج" مع ضبط الميم بالكسر، صوابه من المجمل.
([53]) اللسان (شحح) والحيوان (1: 199) ، والموشح: 237، وثمار القلوب 353.
([54]) لخداش بن زهير، كما سبق في حواشي مادة (سخن).
([55]) التكملة من المجمل واللسان.
([56]) البيت من معلقته المعروفة.
([57]) منه الحديث: "يرد مشدهم على مضعفهم".
([58]) منه قول عنترة في معلقته:
عهدي به شد النهار كأنما  *** خضب البنان ورأسه بالعظلم.
([59]) في الأصل: "مساولهم"، صوابه في المجمل واللسان.
([60]) شذان، بالضم: جمع شاذ، كشاب وشبان. وبالفتح: صفة على فعلان.
([61]) ديوان امرئ القيس 98 واللسان (شذذ).
([62]) وكذا في المجمل. وفي اللسان والقاموس: " الشرشر" .
([63]) في المجمل: "يعوين".
([64]) لذي الرمة. وصدره في ديوانه 251 واللسان (شرر): * وكائن ترى من رشدة في كريهة *.
([65]) ديوان طرفة 55 واللسان (شرر). وفي الأصل: "شرب الراح"، وصوابه في الديوان واللسان. وفي اللسان: "بعض ذلكا"، تحريف. ومطلع القصيدة:
ففي قبل وشك البين يا ابنة مالك *** وعوجي علينا من صدور جمالكِ
 ([66]) لكعب بن جعيل كما في وقعة صفين 336 واللسان (شرر). ونسب في وقعة صفين 411 إلى أبي جهمة الأسدي. وذكر في اللسان نسبته إلى الحصين بن الحمام المري.
([67]) للفرزدق في ديوانه 520 والخزانة (3: 669). ويروى: "أشارت كليب" بنَزع "إلى" وإبقاء عملها. و"أشارت كليباً " بالنصب بعد نزع الخافض.

ـ

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الشر: الذي يرغب عنه الكل، كما أن الخير هو الذي يرغب فيه الكل قال تعالى: ﴿شر مكانا﴾ [يوسف/77]، و ﴿إن شر الدواب عند الله الصم﴾ [الأنفال/22]، وقد تقدم تحقيق الشر مع ذكر الخير وذكر أنواعه (راجع مادة (خير) )، ورجل شر وشرير: متعاط للشر، وقوم أشرار، وقد أشررته: نسبته إلى الشر، وقيل: أشررت كذا: أظهرته (انظر: المجمل 2/501)، واحتج بقول الشاعر:
*إذا قيل: أي الناس شر قبيلة**أشرت؟؟ كليب؟؟ بالأكف الأصابع*
(البيت للفرزدق في ديوانه ص 362؛ والمجمل 2/501؛ ومغني اللبيب ص 15.
والرواية المشهورة: (أشارت). و (الأصابع) بالرفع، وهي هكذا في مخطوطة المحمودية. ويروى: الأصابعا)
فإن لم يكن في هذا إلا هذا البيت فإنه يحتمل أنه نسبت الأصابع إلى الشر بالإشارة إليه، فيكون من: أشررته: إذا نسبته إلى الشر، والشر بالضم خص بالمكروه، وشرار النار: ما تطاير منها، وسميت بذلك لاعتقاد الشر فيه، قال تعالى: ﴿ترمى بشرر كالقصر﴾ [المرسلات/32].

##### Türkçe

- **الشر**: herkesin ondan yüz çevirdiği şey; nitekim **الخير** de herkesin kendisine rağbet ettiği şeydir. Yüce Allah dedi ki: ﴿شر مكانا﴾ [Yusuf/77], ve ﴿إن شر الدواب عند الله الصم﴾ [el-Enfal/22]. Ve **الشر**’in tahkiki, **الخير**’in zikriyle ve türlerinin zikriyle birlikte daha önce geçti (madde (**خير**)’e bak). Ve **رجل شر** ve **شرير**: **الشر**’e girişen. Ve **قوم أشرار**. Ve **أشررته**: onu **الشر**’e nispet ettim. Ve denildi ki: **أشررت كذا**: onu ortaya çıkardım (bak: el-Mücmel 2/501). Ve şairin sözüyle delil getirdi:
*إذا قيل: أي الناس شر قبيلة**أشرت؟؟ كليب؟؟ بالأكف الأصابع*
(Beyit, divanında s. 362’de el-Ferazdak’ındır; ve el-Mücmel 2/501; ve Muğni’l-Lebîb s. 15. Meşhur rivayet: (أشارت). Ve (الأصابع) merfû‘ iledir; Mahmûdiyye yazmasında da böyledir. Ve şöyle rivayet edilir: الأصابعا)
Eğer bunda bu beyitten başka bir şey yoksa, onun, işaret ile ona nispet ederek parmakları **الشر**’e nispet etmiş olması muhtemeldir; böylece, **أشررته**’den olur: onu **الشر**’e nispet ettiğim zaman. Ve **الشر** (damme ile) mekruha tahsis edildi. Ve **شرار النار**: ondan sıçrayan şey. Ve onda **الشر**’in bulunduğuna inanıldığı için bununla adlandırıldı. Yüce Allah dedi ki: ﴿ترمى بشرر كالقصر﴾ [el-Murselât/32].

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَرَّ
1 شَرَّ ذ , (L, K,) sec. pers. شَرِرْتَ, (S, Msb, K, MF,) aor. يَشَرُّ; (L, Msb, MF;) and sec. pers. شَرُرْتَ, (S accord. to some copies, L, Msb, K, MF,) aor. يَشُرُّ; (L, Msb, K, * MF;) and sec. pers. شَرَرْتَ, (S accord. to some copies, M, K, MF,) aor. يَشِرُّ; (M, K, MF;) of which three vars. the first is the best known; and the last is strange, and disallowed by most authorities; (MF;) inf. n. [of the first or third] شَرٌّ (S, K) and [of the first] شَرَرٌ (S) and [of the second or third] شَرَارَةٌ, (S, K,) and شِرَّةٌ also is an inf. n. [syn. with شَرٌّ]; (S;) He (a man) was, or became, evil, a wrongdoer, unjust, bad, corrupt, wicked, mischievous, vitious, or depraved. (S, * L, Msb, K, * &c.) The manner in which the K mentions شَرَّ with the two aors. يَشُرُّ and يَشِرُّ [only, omitting the most common aor., i. e. يَشَرُّ,] obviously demands consideration. (MF.) One says, شَرِرْتَ يَا رَجُلُ [Thou hast been evil, or a wrongdoer, &c., O man], (S, K,) and so شَرُرْتَ and شَرَرْتَ. (S accord. to different copies, and K.) ― -b2- شَرَّ, aor. يَشَرُّ, also signifies He increased in evil, wrongdoing, &c. (L.) It is said in a prov., كُلَّمَا تَكْبَرُ تَشَرُّ [In proportion as thou growest old, thou increasest in evil, &c.]. (AZ, L.) ― -b3- مَا شَرَّهُ: see 4, last sentence. -A2- شَرَّهُ, (O, K,) aor. يَشُرُّ, (O, TA,) inf. n. شُرٌّ, (O, K,) with damm, (K, [which is said in the TA to indicate that the aor., not the inf. n., is with damm, but this is inconsistent with the common practice of the author of the K, and is evidently wrong,]) He blamed him; found fault with him; attributed or imputed to him, charged him with, or accused him of, a vice, fault, defect, blemish, or something amiss. (O, K, * TA. [See also 4.]) One says, مَا قُلْتُ ذَاكَ لِشُرِّكَ وَاـِنَّمَا قُلْتُةُ لِغَيْرِ شُرِّكَ I said not that to find fault with thee, but I only said it for a different purpose than that of finding fault with thee: (S, TA:) or this has a different meaning, which see below, voce شُرٌّ. (TA.) One says also, قَدْ قَبِلْتُ عَطِيَّتَكَ ثُمَّ رَدَدْتُهَا عَلَيْكَ مِنْ غَيْرِ شُرِّكَ وَلَا ضُرِّكَ, meaning [I have accepted thy gift; then I have given it back to thee] without rejecting it to thee or blaming thee [and without injuring thee]. (IAar, TA.) -A3- Also شَرَّهُ, (S,) or شَرَّهُ فِى الشَّمْسِ, (A,) [aor. and inf. n. as in the next sentence;] and ↓ شرّرهُ, (A,) inf. n. تَشْرِيرٌ; (S;) and ↓ اشرّهُ; and ↓ شَرْشَرَهُ; (A;) He spread it (i. e. a garment, or piece of cloth, S, or some other thing, TA) in the sun: (S, A, TA:) this is the primary signification. (TA.) And [hence,] شَرَّهُ, (S, K,) aor. يَشُرُّ. (S,) inf. n. شَرٌّ; (S, K;) and ↓ اشرّهُ, (K,) inf. n. اـِشْرَارٌ; (TA;) and ↓ شرّرهُ, (K,) inf. n. as above; (TA;) and شَرَّاهُ [or شَرَاهُ without tesh-deed?]; (K;) He put it (i. e. [the preparation of curd called] أَقْط, and flesh-meat, S, K, and the like, and salt, S, and a garment, or piece of cloth, and the like, K) upon a خَصَفَة, (S, K,) i. e. a mat, (TA,) or some other thing, (K,) to dry. (S, K.) And شرّهُ He sprinkled it; namely, salt. (R, MF.)

شرّرهُ
2 شرّرهُ ذ inf. n. تَشْرِيرٌ, He rendered him notorious, or infamous, among men. (Yz, K.) -A2- See also 1, latter part, in two places.

شارّهُ
3 شارّهُ ذ , (K,) inf. n. مُشَارَّةٌ, (S,) He acted with him in an evil manner; (K;) he treated him with enmity, or hostility: (L, TA:) he contended, or disputed, with him: (S, L, TA:) he did evil to him, obliging him to do the like in return. (L, TA.) [See also 3 in art. شرى: and see an ex. voce جَارَّ.]

اشرّهُ
4 اشرّهُ ذ He attributed, or imputed, to him evil, wrongdoing, injustice, or the like: (S, K:) but some disallow this. (S. [See also 1.]) ― -b2- أَشَرُّوهُ They banished him, or drove him away, and caused him to be alone. (TA.) -A2- See also 1, latter part, in two places. ― -b2- [Hence, app.,] اشرّهُ signifies also (tropical:) He manifested it, revealed it, published it, or made it known. (S, A, K.) Thus in a verse of Imra-el-Keys, where he says, لَوْ يُشِرُّونَ مَقْتَلِى (assumed tropical:) [that they might publish, or make known, my slaughter]; as related by As; but it is better with س. (S.) -A3- مَا أَشَرَّهُ, and ↓ مَا شَرَّهُ, [the latter of which is extr. with respect to form, but more commonly used than the former, meaning How evil, wrongdoing, unjust, bad, corrupt, wicked, mischievous, vitious, or depraved, is he!] phrases similar to مَا أَخْيَرَهُ and مَا خَيْرَهُ [which have the contr. meaning]. (TA in art. خير.)

اشترّ
8 اشترّ ذ , said of a camel, [and of any clovenhoofed animal,] i. q. اجترّ, i. e. He ruminated, or chewed the cud: ج and ش being from one place of utterance. (IAth, TA.)

استشرّ
10 استشرّ ذ He became possessor of a great herd, such as is termed اـِشْرَارَة, of camels. (K.)

شَرْشَرَهُ
R. Q. 1 شَرْشَرَهُ ذ , (A 'Obeyd, K,) inf. n. شَرْشَرَةٌ, (S,) He split it, or clave it: (A 'Obeyd, S:) and cut it much, or in many pieces. (A 'Obeyd, S, K.) ― -b2- He bit it, and then shook it; namely, a thing. (O, K, TA. [In the CK, نَقَضَهُ is erroneously put for نَفَضَهُ.]) ― -b3- شَرْشَرَتْهُ الحَيَّةُ The serpent bit him. (L, K. *) ― -b4- شرشرت المَاشِيَةُ النَّبَاتَ The cattle ate the herbage. (K.) ― -b5- شرشر السِّكِّينَ He sharpened, (K,) or rubbed, (O,) the knife upon a stone, (O, K, TA,) so that its edge became rough. (O, TA.) ― -b6- See also 1, latter part. -A2- شَرْشَرَ, inf. n. as above, It (a bird) expanded and flapped its wings, without alighting; like رَفْرَفَ. (TA in art. فرش.)

تَشَرْشَرَ
R. Q. 2 تَشَرْشَرَ ذ It became separated, or scattered. (A.)

شَرٌّ
شَرٌّ ذ (S, A, Msb, K, &c.) and ↓ شُرٌّ, (Kr, K,) the former of which is the more chaste, (TA,) and ↓ شِرَّةٌ (Ham p. 629) Evil, [moral and physical;] (L, Msb;) wrongdoing, injustice, badness, corruptness, wickedness, mischievousness, vitiousness, or depravity: (Msb:) [and evil fortune, misfortune, woe, or unhappiness:] contr. of خَيْرٌ: (S, A, K:) pl. شُرُورٌ. (Msb, K.) It is said in a trad., in a form of prayer, (TA,) used by the Prophet, (Msb,) وَالخَيْرُ كُلُّهُ بِيَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ اـِلَيْكَ, (Msb, * TA,) meaning [And all good is in thy hands, and evil i. e.] wrongdoing, or injustice, or corruptness, is not imputable to Thee: (Msb, TA:) or evil is not a means of advancement in thy favour, or of obtaining thine approval: or evil speech does not ascend to Thee. (Nh, L.) ― -b2- شَرٌّ also signifies (assumed tropical:) Poverty. (K.) ― -b3- And (assumed tropical:) Fever. (K.) ― -b4- It is also an epithet, applied to a man, (Yoo, S,) and so is ↓ شَرِيرٌ, (Akh, S, A, Msb, K,) meaning Evil, wrongdoing, unjust, bad, corrupt, wicked, mischievous, vitious, or depraved: (Yoo, * Akh, * S, * A, * Msb, K: *) [fem. of the former شَرَّةٌ, like as خَيْرَةٌ is fem. of its contr. خَيْرٌ; and شُرَّى, fem. of أَشَرُّ, is used in the same sense, as will be shown in what follows:] the pl. of شَرٌّ, (Yoo, S,) or of ↓ شَرِيرٌ, (Akh, S, Msb, K,) is أَشْرَارٌ, (Yoo, Akh, S, Msb, K,) and of the former شِرَارٌ; (Ham p. 514;) and you say قَوْمٌ أَشِرَّآءُ [pl. of شَرٌّ or of ↓ شَرِيرٌ]. (S.) A woman of the Arabs, (S, L,) who, accord. to some, was of the Benoo-'ءmir, (L,) is related to have said, ↓ أُعِيذُكِ بِاللّٰهِ مِنْ نَفْسٍ حَرَّى وَعَيْنٍ شُرَّى, meaning [I charm thee by invoking God, against a thirsty soul, and] an evil, or a malignant, eye: (S, L:) or an eye that looks at one with vehement hatred. (TA.) And الشَّرُّ [The evil one] is an appellation of Iblees. (K.) ― -b5- [It is also used to denote the comparative and superlative degrees; like the contr. خَيْرٌ.] You say, هُوَ شَرٌّ مِنْكَ [He is worse, or more evil or wrongdoing &c., than thou]. (K.) And هٰذَا شَرٌّ مِنْ ذَاكَ [This is worse, &c., than that]. (Msb.) And فُلَانٌ شَرُّ النَّاسِ [Such a one is the worst, &c., of mankind]; (S;) and ↓ أَشَرُّ; (S, Msb, K;) this latter being the original, (Mgh, Msb,) but rare, (K,) or bad, (S, K,) peculiar to the dial. of the Benoo-'ءmir, (Msb,) or unused. (Mgh.) The fem. [of شَرٌّ] is شَرَّةٌ, [like as the fem. of its contr., خَيْرٌ, is خَيْرَةٌ,] (K,) and (of أَشَرُّ, S, * or of شَرٌّ, which is used for أَشَرُّ, Kr) ↓ شُرَّى. (S, Kr, K.) And [using the dim. form of شَرٌّ,] you say, مِنْكَ ↓ هُوَ شُرَيْرٌ [He is a little worse, &c., than thou]. (Ibn-Buzurj, TA in art. خير. [See خَيْرٌ.]) -A2- مَا شَرَّ for مَا أَشَرَّ: see 4.

شُرٌّ
شُرٌّ ذ A vice, fault, defect, blemish, or something amiss: (TA:) a thing disapproved, disliked, or hated. (K, TA.) You say, مَا رَدَدْتُ هٰذَا عَلَيْكَ مِنْ شُرٍّ بِهِ I did not give this back to thee on account of any fault &c., in it, but I preferred to give it to thee. (TA.) And مَا قُلْتُ ذَاكَ لِشُرِّكَ I said not that on account of a thing that thou disapprovest, &c.: (K, TA:) or this has a different meaning, expl. above in the first paragraph. (TA.) ― -b2- See also شَرٌّ, first sentence.

شِرَّةٌ
شِرَّةٌ ذ : see شَرٌّ, first sentence. ― -b2- Also The inordinate desire, or eagerness, (S,) and sprightliness, of youth: (S, K:) and in an absolute sense, inordinate desire, or eagerness; and [simply] desire; and sprightliness: (TA:) [and] sharpness, and angriness. (Har p. 35.) It is said in a trad., اـِنَّ لِهٰذَا القُرْآنِ شِرَّةً ثُمَّ اـِنَّ لِلنَّاسِ عَنْهُ فَتْرَةً [Verily there is an eagerness for this Kur-لn: then men have a weariness of it]. (L.)

شَرَرٌ
شَرَرٌ ذ ; n. un. with ة: see what next follows.

شَرَارٌ
شَرَارٌ ذ , (S, A, O, Msb, TA,) accord. to the K شِرَارٌ, but this is a mistake, (MF,) and ↓ شَرَرٌ, (S, A, O, Msb, K,) which is a contraction of شَرَارٌ, (Msb,) Sparks of fire: (S, O, Msb, K:) n. un. of each with ة. (S, A, O, Msb, * K.) See an ex. voce شَرَّارٌ.

شَرِيرٌ
شَرِيرٌ ذ : see شَرٌّ, in three places. -A2- Also The side of the sea, or of a great river; (AHn, K;) the shore thereof: (Kr, TA:) or the part that is near to a sea or great river: pl. أَشِرَّةٌ: (AA, TA:) which signifies also seas or great rivers [themselves]. (TA.) ― -b2- And (as some say, TA) A kind of tree that grows in the sea, or in a great river. (K, TA.)

شُرَيْرٌ
شُرَيْرٌ ذ dim. of شَرٌّ: see the latter, last sentence but one.

شَرِيرَةٌ
شَرِيرَةٌ ذ A [large needle such as is termed] مِسَلَّة (K, TA) of iron. (TA.)

شِرَّارٌ
شِرَّارٌ ذ [Emitting many sparks]. One says, أَبُوكَ ↓ نَارٌ شَرَّارَةٌ وَأَتْتَ مِنْهَا شَرَارَةٌ [Thy father is a fire that emits many sparks, and thou art a spark from it]. (A.)

شَرَّانٌ
شَرَّانٌ ذ Certain insects (K) resembling بَعُوض [or gnats], (S, K,) which cover the face of a man, but do not bite; sometimes called الأَذَى: (S:) of the dial. of the people of Es-Sawلd: (T, TA:) [it is with tenween; for] the n. un. is with ة. (K.)

شِرِّيرٌ
شِرِّيرٌ ذ (S, A, K) Abounding in شَرّ [or evil or wrongdoing &c.; very evil &c.]; applied to a man: (S, A:) pl. شِرِّيرُونَ (K) and أَشْرَارٌ, which latter is anomalous. (Ham. p. 699.)

شَرْشَرٌ
شَرْشَرٌ ذ , (IAar, S, K,) or (so in the S, but in the K “ and ”) ↓ شِرْشِرٌ, (Ibn-Ziyلd, S, K,) A certain plant, (S, K,) which extends along the ground like ropes, (Ibn-Ziyلd, AHn, K,) in the same manner as the قُطْب, but having no thorns that hurt any one: (Ibn-Ziyلd, AHn:) Az says that it is a well-known plant, seen by him in the desert; that it fattens the camels, and makes their milk plentiful; and that it is mentioned by IAar and others among the plants of the desert: ↓ شِرْشِرَةٌ is expl. in the K as though it were the name of another plant; but it is not so; for شِرْشِرٌ is the pl. [or rather coll. gen. n.] thereof: it is a herb smaller than the عَرْفَج, having a yellow flower, and twigs, or shoots, and large dust-coloured leaves: it grows in plain, or soft, ground; and spreads wide, as though it were ropes, by reason of length, of the measure of a man in a standing posture; and has berries (حَبّ), like those of the هَرَاس. (TA.) -A2- شِوَآءٌ شَرْشَرٌ Roasted flesh-meat, of which the grease, or gravy, drips; (S, K;) like شَلْشَلٌ and رَشْرَاشٌ. (TA.)

شِرْشِرٌ
شِرْشِرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شَرْشَرَةٌ
شَرْشَرَةٌ ذ , ('Inلyeh, and so in some copies of the K,) or ↓ شُرْشُرَةٌ, (so in other copies of the K, accord. to the TA,) sing. of شَرَاشِرُ, (K,) which signifies The fringe-like extremities of a tail; (S, * K, * A, TA;) and of wings. (TA.) ― -b2- Hence, metaphorically, [or synecdochically,] the pl. is used as signifying (tropical:) The whole: and hence the saying, أَلْقَى عَلَيْهِ شَرَاشِرَهُ (tropical:) He betook himself altogether to it; as though, says As, by reason of his eagerness, he threw himself altogether upon it: accord. to EshShihلb, it means he betook himself [to it], openly or secretly: or شَرَاشِرُ signifies (assumed tropical:) the whole body; (K;) and القى عليه شراشره and أَجْرَانَهُ and أَجْرَامَهُ, provs. mentioned by Meyd, all signify the same [app. (assumed tropical:) he threw upon it the weight of his body: see Freytag's Arab. Prov., ii. 409 and 410: and see art. جرم]: or the first of these means (assumed tropical:) he loved it so that he courted death, or destruction, (اِسْتَهْلَكَ,) in his love of it: (TA:) or he loved it with a love that he would not give up, because of his necessity: (Lth, TA:) or (tropical:) he desired it inordinately, or eagerly, and loved it. (A.) [See also أَلْقَى عَلَيْهِ أَرْوَاقَهُ, voce رَوْقٌ. Accord. to different authorities,] شَرَاشِرُ also signifies (assumed tropical:) Burdens, or weights; (S, K;) sing. شَرْشَرَةٌ: (S:) and it is so expl. as used in the saying mentioned above: or it there signifies (assumed tropical:) weight, and whole person: or the reduplication implies intensiveness; as though this word originally signified weight of evil: but F, in his comments on the Preface of the Ksh, objects to this, as the word does not imply the contr. of خَيْرٌ, but dispersion. (TA.) Also (tropical:) Self: (K, TA:) and the saying mentioned above is expl. as meaning (tropical:) He threw himself upon it, through inordinate, or eager, desire, and love. (S, TA.) And (assumed tropical:) Love: (K:) or (assumed tropical:) love of self. (Kr, TA.)

شُرْشُرَةٌ
شُرْشُرَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

شِرْشِرَةٌ
شِرْشِرَةٌ ذ A piece of anything. (K.) -A2- See also شَرْشَرٌ.

شُرْشُورٌ
شُرْشُورٌ ذ A certain bird, (K, TA,) of small size; said by As to be thus called by the people of El- Hijلz; and by the Arabs of the desert, بَرْقَش [a mistranscription for بِرْقِش]: it is said to be dustcoloured; in elegance, like the حُمَّرَة; and to be a little larger than the عُصْفُور [or sparrow]. (L, TA.) [Freytag, on the authority of Dmr, says that it is the same as is called ابو براقش: (but see بِرْقِشٌ:) and describes it as being of an ashy colour, with some mixture of redness; and of the passerine kind.]

أَشَرُّ
أَشَرُّ ذ ; and its fem., شُرَّى: see شَرٌّ, latter half, in three places. ― -b2- شُرَّى is also applied to a woman as meaning A great imputer of vices, faults, or the like, to others. (AA, L.)

اـِشْرَارَةٌ
اـِشْرَارَةٌ ذ A خَصَفَة, (S, K,) i. e. mat, (TA,) upon which [the preparation of curd called] أَقِط (S, K) and other things (S) are spread (S, K *) to dry; (TA;) [as also ↓ مَشَرُّ or ↓ مِشَرٌّ, as written in different copies of the S voce عَبَثَت:] or a piece of cloth, of those whereof a tent is composed, used for that purpose: (TA:) or a tablet of stone or wood, upon which flesh-meat is dried: (Lth, IAar:) pl. أَشَارِيرُ: or this pl. signifies pieces of flesh-meat cut into strips and dried: (S:) or the sing. signifies also flesh-meat cut into strips and dried. (K, TA.) -A2- Also A great herd of camels: (K:) because scattered. (TA.)

مَشَرٌّ
مَشَرٌّ ذ or مِشَرٌّ: see the next preceding paragraph.

المُشَرْشِرُ
المُشَرْشِرُ ذ The lion: (Sgh, K:) from الشَّرْشَرَةُ “ the biting ” a thing “ and then shaking ” it. (Sgh, TA.)

##### Türkçe

**شَرَّ**
1 **شَرَّ** ذ , (L, K,) ikinci şahıs **شَرِرْتَ**, (S, Msb, K, MF,) muzâri‘i **يَشَرُّ**; (L, Msb, MF;) ve ikinci şahıs **شَرُرْتَ**, (S bazı nüshalara göre, L, Msb, K, MF,) muzâri‘i **يَشُرُّ**; (L, Msb, K, * MF;) ve ikinci şahıs **شَرَرْتَ**, (S bazı nüshalara göre, M, K, MF,) muzâri‘i **يَشِرُّ**; (M, K, MF;) bu üç varyanttan birincisi en iyi bilinenidir; sonuncusu ise gariptir ve çoğu otorite tarafından reddedilmiştir; (MF;) mastarı [birinci veya üçüncünün] **شَرٌّ** (S, K) ve [birincinin] **شَرَرٌ** (S) ve [ikincinin veya üçüncünün] **شَرَارَةٌ**, (S, K,) ve **شِرَّةٌ** da bir mastardır [**شَرٌّ** ile eşanlamlı]; (S;) O (bir adam) kötü oldu veya kötüleşti; haksızlık eden, zulmeden, kötü, bozuk, şerir, fesatçı, ahlâksız veya yozlaşmış oldu. (S, * L, Msb, K, * &c.) K’nin **شَرَّ**’ı iki muzâri‘ ile, **يَشُرُّ** ve **يَشِرُّ** [yalnız, en yaygın muzâri‘ olan yani **يَشَرُّ**’u düşürerek] anma tarzı, açıkça dikkate alınmayı gerektirir. (MF.) Şöyle denir: **شَرِرْتَ يَا رَجُلُ** [Ey adam, kötü oldun, yahut haksızlık eden oldun, vb.], (S, K,) ve aynı şekilde **شَرُرْتَ** ve **شَرَرْتَ**. (S farklı nüshalara göre, ve K.) ― -b2- **شَرَّ**, muzâri‘i **يَشَرُّ**, ayrıca “kötülükte, haksızlıkta, vb. arttı” anlamına gelir. (L.) Bir darbımeselde şöyle denmiştir: **كُلَّمَا تَكْبَرُ تَشَرُّ** [Yaşlandıkça, kötülükte vb. artarsın]. (AZ, L.) ― -b3- **مَا شَرَّهُ**: bk. 4, son cümle. -A2- **شَرَّهُ**, (O, K,) muzâri‘i **يَشُرُّ**, (O, TA,) mastarı **شُرٌّ**, (O, K,) damme ile, (K, [TA’da bunun muzâri‘in, mastarın değil, damme ile olduğuna işaret ettiği söylenir; fakat bu, K müellifinin yaygın uygulamasıyla tutarsızdır ve açıkça yanlıştır,]) Ona ayıp buldu; onu kınadı; ona bir ayıp, kusur, eksiklik, leke veya bir bozukluk nisbet etti/yükledi; onu bununla itham etti. (O, K, * TA. [Bk. ayrıca 4.]) Şöyle denir: **مَا قُلْتُ ذَاكَ لِشُرِّكَ وَاـِنَّمَا قُلْتُةُ لِغَيْرِ شُرِّكَ** “Bunu seni ayıplamak için söylemedim; ancak ayıplamaktan başka bir maksat için söyledim”: (S, TA:) yahut bunun başka bir anlamı vardır; aşağıda **شُرٌّ** maddesinde bak. (TA.) Yine şöyle denir: **قَدْ قَبِلْتُ عَطِيَّتَكَ ثُمَّ رَدَدْتُهَا عَلَيْكَ مِنْ غَيْرِ شُرِّكَ وَلَا ضُرِّكَ**, yani [“Hediyeni kabul ettim; sonra onu sana geri verdim”] onu sana reddetmeksizin veya seni ayıplamaksızın [ve sana zarar vermeksizin]. (IAar, TA.) -A3- Ayrıca **شَرَّهُ**, (S,) yahut **شَرَّهُ فِى الشَّمْسِ**, (A,) [muzâri‘ ve mastar bir sonraki cümledeki gibidir;] ve ↓ **شرّرهُ**, (A,) mastarı **تَشْرِيرٌ**; (S;) ve ↓ **اشرّهُ**; ve ↓ **شَرْشَرَهُ**; (A;) Onu (yani bir elbiseyi veya kumaş parçasını, S, yahut başka bir şeyi, TA) güneşte yaydı: (S, A, TA:) bu, asli anlamdır. (TA.) Ve [bundan dolayı,] **شَرَّهُ**, (S, K,) muzâri‘i **يَشُرُّ**. (S,) mastarı **شَرٌّ**; (S, K;) ve ↓ **اشرّهُ**, (K,) mastarı **اـِشْرَارٌ**; (TA;) ve ↓ **شرّرهُ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi; (TA;) ve **شَرَّاهُ** [yahut teşdîdsiz **شَرَاهُ**?]; (K;) Onu (yani [kurutulmuş yoğurt hazırlığı denilen] **أَقْط**’u ve eti, S, K, ve benzerlerini, ve tuzu, S, ve bir elbiseyi veya kumaş parçasını ve benzerlerini, K) bir **خَصَفَة** üzerine, (S, K,) yani bir hasır üzerine, (TA,) yahut başka bir şey üzerine, (K,) kuruması için koydu. (S, K.) Ve **شرّهُ**: onu serpti; yani tuzu. (R, MF.)

**شرّرهُ**
2 **شرّرهُ** ذ mastarı **تَشْرِيرٌ**, Onu insanlar arasında şöhretli (kötü şöhretli), yahut rezil yaptı. (Yz, K.) -A2- Bk. ayrıca 1’in son kısmı, iki yerde.

**شارّهُ**
3 **شارّهُ** ذ , (K,) mastarı **مُشَارَّةٌ**, (S,) Onunla kötü tarzda davrandı; (K;) ona düşmanlık etti: (L, TA:) onunla çekişti, tartıştı: (S, L, TA:) ona kötülük etti; onu karşılık olarak benzerini yapmaya mecbur bıraktı. (L, TA.) [Bk. ayrıca **شرى** maddesinde 3; ve bir örnek için **جَارَّ** maddesine bak.]

**اشرّهُ**
4 **اشرّهُ** ذ Ona kötülük, haksızlık, zulüm veya benzerini nisbet etti/yükledi: (S, K:) fakat bazıları bunu reddeder. (S. [Bk. ayrıca 1.]) ― -b2- **أَشَرُّوهُ** Onu sürdüler yahut uzaklaştırdılar ve onu yalnız bıraktılar. (TA.) -A2- Bk. ayrıca 1’in son kısmı, iki yerde. ― -b2- [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **اشرّهُ** ayrıca (mecazen:) “onu ortaya koydu, açığa vurdu, yayımladı, duyurdu” anlamına gelir. (S, A, K.) İmru’ul-Kays’ın bir beytinde böyledir; orada şöyle der: **لَوْ يُشِرُّونَ مَقْتَلِى** (mecaz kabul edilerek:) [“katlimi yayımlasalar/duyursalar”]; As’ın rivayet ettiği üzere; fakat **س** ile olanı daha iyidir. (S.) -A3- **مَا أَشَرَّهُ**, ve ↓ **مَا شَرَّهُ**, [ikincisi şekil bakımından kıyas dışıdır; fakat birinciden daha yaygın kullanılır; anlamı: “O ne kadar kötü, haksızlık eden, zalim, kötü, bozuk, şerir, fesatçı, ahlâksız veya yozlaşmış!”] **مَا أَخْيَرَهُ** ve **مَا خَيْرَهُ** [zıt anlamlı olan] ifadelere benzer kalıplardır. (TA, **خير** maddesinde.)

**اشترّ**
8 **اشترّ** ذ , deve hakkında [ve her çift tırnaklı hayvan hakkında] **اجترّ** ile aynı, yani “geviş getirdi” demektir: çünkü **ج** ve **ش** aynı mahreçtendir. (IAth, TA.)

**استشرّ**
10 **استشرّ** ذ O, develerden **اـِشْرَارَة** denilen türden büyük bir sürünün sahibi oldu. (K.)

**شَرْشَرَهُ**
R. Q. 1 **شَرْشَرَهُ** ذ , (A 'Obeyd, K,) mastarı **شَرْشَرَةٌ**, (S,) Onu yardı yahut ikiye böldü: (A 'Obeyd, S:) ve onu çok kesti, yahut birçok parçaya kesti. (A 'Obeyd, S, K.) ― -b2- Onu ısırdı, sonra onu silkeledi; yani bir şeyi. (O, K, TA. [CK’de **نَقَضَهُ**, yanlışlıkla **نَفَضَهُ** yerine konmuştur.]) ― -b3- **شَرْشَرَتْهُ الحَيَّةُ** Yılan onu ısırdı. (L, K. *) ― -b4- **شرشرت المَاشِيَةُ النَّبَاتَ** Davarlar otu yedi. (K.) ― -b5- **شرشر السِّكِّينَ** Bıçağı biledi, (K,) yahut ovuşturdu, (O,) bir taş üzerinde, (O, K, TA,) böylece ağzı pürüzlü oldu. (O, TA.) ― -b6- Bk. ayrıca 1’in son kısmı. -A2- **شَرْشَرَ**, mastarı yukarıdaki gibi, O (bir kuş) konmaksızın kanatlarını açtı ve çırptı; **رَفْرَفَ** gibi. (TA, **فرش** maddesinde.)

**تَشَرْشَرَ**
R. Q. 2 **تَشَرْشَرَ** ذ O ayrıldı yahut dağıldı. (A.)

**شَرٌّ**
**شَرٌّ** ذ (S, A, Msb, K, &c.) ve ↓ **شُرٌّ**, (Kr, K,) bunlardan birincisi daha fasih olandır, (TA,) ve ↓ **شِرَّةٌ** (Ham s. 629) Kötülük [ahlâkî ve fizikî]; (L, Msb;) haksızlık, zulüm, kötülük, bozukluk, şerirlik, fesatçılık, ahlâksızlık veya yozlaşma: (Msb:) [ve kötü talih, musibet, keder veya mutsuzluk:] **خَيْرٌ**’ün zıddı: (S, A, K:) çoğulu **شُرُورٌ**. (Msb, K.) Bir rivayette, bir dua kalıbında, (TA,) Peygamber tarafından kullanılan, (Msb,) şöyle denmiştir: **وَالخَيْرُ كُلُّهُ بِيَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ اـِلَيْكَ**, (Msb, * TA,) yani [“Bütün hayır senin elindedir; ve şer yani”] haksızlık, yahut zulüm, yahut bozukluk, Sana nisbet edilemez: (Msb, TA:) yahut şer, Senin rızana yükselme/ilerleme vesilesi değildir; yahut kötü söz Sana yükselmez. (Nh, L.) ― -b2- **شَرٌّ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) “fakirlik” anlamına gelir. (K.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) “humma” anlamına gelir. (K.) ― -b4- Ayrıca bir sıfattır; bir adama uygulanır, (Yoo, S,) ve ↓ **شَرِيرٌ** de böyledir, (Akh, S, A, Msb, K,) anlamı: kötü, haksızlık eden, zalim, kötü, bozuk, şerir, fesatçı, ahlâksız veya yozlaşmış: (Yoo, * Akh, * S, * A, * Msb, K: *) [birincinin müennesi **شَرَّةٌ**’dir; tıpkı **خَيْرَةٌ**’nin zıddı **خَيْرٌ**’ün müennesi olması gibi; ve **شُرَّى**, **أَشَرُّ**’ün müennesi olup aynı anlamda kullanılır; ileride gösterilecektir:] **شَرٌّ**’ün, (Yoo, S,) yahut ↓ **شَرِيرٌ**’ün, (Akh, S, Msb, K,) çoğulu **أَشْرَارٌ**’dır, (Yoo, Akh, S, Msb, K,) ve birincinin çoğulu **شِرَارٌ**’dır; (Ham s. 514;) ve sen **قَوْمٌ أَشِرَّآءُ** dersin [**شَرٌّ**’ün veya ↓ **شَرِيرٌ**’ün çoğulu]. (S.) Araplardan bir kadının, (S, L,) bazılarına göre Benû-**ءmir**’den olanın, (L,) şöyle dediği rivayet edilmiştir: ↓ **أُعِيذُكِ بِاللّٰهِ مِنْ نَفْسٍ حَرَّى وَعَيْنٍ شُرَّى**, yani [“Seni Allah ile sığınıp korurum; susuz bir nefisten ve”] kötü yahut habis bir gözden: (S, L:) yahut şiddetli kinle bakan bir gözden. (TA.) Ve **الشَّرُّ** [Şer olan] İblîs’in bir adıdır. (K.) ― -b5- [Ayrıca karşılaştırma ve üstünlük derecelerini ifade etmek için kullanılır; zıddı **خَيْرٌ** gibi.] Sen dersin: **هُوَ شَرٌّ مِنْكَ** [O senden daha kötüdür, yahut daha şerlidir, yahut daha çok haksızlık edendir, vb.]. (K.) Ve **هٰذَا شَرٌّ مِنْ ذَاكَ** [Bu, şunda daha kötüdür, vb.]. (Msb.) Ve **فُلَانٌ شَرُّ النَّاسِ** [Falanca insanların en kötüsüdür, vb.]; (S;) ve ↓ **أَشَرُّ**; (S, Msb, K;) bu ikincisi aslî olandır, (Mgh, Msb,) fakat nadirdir, (K,) yahut kötü (kullanım), (S, K,) Benû-**ءmir** lehçesine mahsustur, (Msb,) yahut kullanılmaz. (Mgh.) [**شَرٌّ**’ün] müennesi **شَرَّةٌ**’dir, [tıpkı zıddı **خَيْرٌ**’ün müennesi **خَيْرَةٌ** olduğu gibi,] (K,) ve (**أَشَرُّ**’ün, S, * yahut **أَشَرُّ** yerine kullanılan **شَرٌّ**’ün, Kr) ↓ **شُرَّى**. (S, Kr, K.) Ve [**شَرٌّ**’ün tasğîr şekliyle] sen dersin: **مِنْكَ ↓ هُوَ شُرَيْرٌ** [O senden biraz daha kötüdür, vb.]. (Ibn-Buzurj, TA, **خير** maddesinde. [Bk. **خَيْرٌ**.]) -A2- **مَا شَرَّ** yerine **مَا أَشَرَّ**: bk. 4.

**شُرٌّ**
**شُرٌّ** ذ Bir ayıp, kusur, eksiklik, leke veya bir bozukluk: (TA:) hoş görülmeyen, beğenilmeyen veya nefret edilen bir şey. (K, TA.) Sen dersin: **مَا رَدَدْتُ هٰذَا عَلَيْكَ مِنْ شُرٍّ بِهِ** “Bunu, onda bir kusur vb. bulunduğu için sana geri vermedim; fakat onu sana vermeyi tercih ettim.” (TA.) Ve **مَا قُلْتُ ذَاكَ لِشُرِّكَ** “Bunu, senin hoş görmediğin vb. bir şey sebebiyle söylemedim”: (K, TA:) yahut bunun başka bir anlamı vardır; birinci paragrafta yukarıda açıklanmıştır. (TA.) ― -b2- Bk. ayrıca **شَرٌّ**, ilk cümle.

**شِرَّةٌ**
**شِرَّةٌ** ذ : bk. **شَرٌّ**, ilk cümle. ― -b2- Ayrıca gençliğin aşırı arzusu yahut şiddetli isteği, (S,) ve canlılığı: (S, K:) ve mutlak olarak, aşırı arzu yahut şiddetli istek; ve [sadece] arzu; ve canlılık: (TA:) [ve] keskinlik ve öfkelilik. (Har s. 35.) Bir rivayette şöyle denmiştir: **اـِنَّ لِهٰذَا القُرْآنِ شِرَّةً ثُمَّ اـِنَّ لِلنَّاسِ عَنْهُ فَتْرَةً** [Şüphesiz bu Kur’an için bir şevk vardır; sonra insanların ondan bir gevşemesi vardır]. (L.)

**شَرَرٌ**
**شَرَرٌ** ذ ; tekili ة ile: bk. hemen sonra gelen.

**شَرَارٌ**
**شَرَارٌ** ذ , (S, A, O, Msb, TA,) K’ye göre **شِرَارٌ**, fakat bu bir hatadır, (MF,) ve ↓ **شَرَرٌ**, (S, A, O, Msb, K,) ki bu **شَرَارٌ**’un kısaltmasıdır, (Msb,) Ateş kıvılcımları: (S, O, Msb, K:) her birinin tekili ة iledir. (S, A, O, Msb, * K.) Bir örnek için **شَرَّارٌ** maddesine bak.

**شَرِيرٌ**
**شَرِيرٌ** ذ : bk. **شَرٌّ**, üç yerde. -A2- Ayrıca denizin yahut büyük bir nehrin yanı; (AHn, K;) onun kıyısı: (Kr, TA:) yahut denize veya büyük nehre yakın olan kısım: çoğulu **أَشِرَّةٌ**: (AA, TA:) bu, ayrıca denizler veya büyük nehirler [bizzat kendileri] anlamına da gelir. (TA.) ― -b2- Ve (bazılarının dediğine göre, TA) denizde yahut büyük bir nehirde yetişen bir tür ağaç. (K, TA.)

**شُرَيْرٌ**
**شُرَيْرٌ** ذ **شَرٌّ**’ün tasğîri: bk. o, sondan bir önceki cümle.

**شَرِيرَةٌ**
**شَرِيرَةٌ** ذ Demirden [**مِسَلَّة** denilen türden] büyük bir iğne. (K, TA) (TA.)

**شِرَّارٌ**
**شِرَّارٌ** ذ [Çok kıvılcım saçan]. Şöyle denir: **أَبُوكَ ↓ نَارٌ شَرَّارَةٌ وَأَتْتَ مِنْهَا شَرَارَةٌ** [Baban çok kıvılcım saçan bir ateştir; sen de ondan bir kıvılcımsın]. (A.)

**شَرَّانٌ**
**شَرَّانٌ** ذ Yüzü kaplayan fakat ısırmayan, (S, K,) **بَعُوض**’a [yahut sivrisineklere] benzeyen, (S, K,) bazı böcekler: (K) bazen **الأَذَى** diye adlandırılır: (S:) Es-Sawâd halkının lehçesindendir: (T, TA:) [tenvîn iledir; çünkü] tekili ة iledir. (K.)

**شِرِّيرٌ**
**شِرِّيرٌ** ذ (S, A, K) **شَرّ** [yahut kötülük ve haksızlık vb.] bakımından çok olan; bir adama söylenir: (S, A:) çoğulu **شِرِّيرُونَ** (K) ve **أَشْرَارٌ**; bu ikincisi kıyas dışıdır. (Ham. s. 699.)

**شَرْشَرٌ**
**شَرْشَرٌ** ذ , (IAar, S, K,) yahut (S’de böyle, fakat K’de “ve”) ↓ **شِرْشِرٌ**, (Ibn-Ziyâd, S, K,) belli bir bitki, (S, K,) ipler gibi yer boyunca uzanır, (Ibn-Ziyâd, AHn, K,) **قُطْب** gibi; fakat kimseyi inciten dikenleri yoktur: (Ibn-Ziyâd, AHn:) Az der ki: o, onun tarafından çölde görülmüş, iyi bilinen bir bitkidir; develeri semirtir ve sütlerini bol yapar; IAar ve başkaları tarafından çöl bitkileri arasında zikredilmiştir: ↓ **شِرْشِرَةٌ**, K’de sanki başka bir bitkinin adıymış gibi açıklanmıştır; fakat öyle değildir; çünkü **شِرْشِرٌ** onun çoğuludur [daha doğrusu cins ismidir]: **عَرْفَج**’den küçük bir ottur; sarı çiçeği, dalları/sürgünleri ve büyük toz renkli yaprakları vardır: düz yahut yumuşak toprakta biter; uzunluğu sebebiyle, ayakta duran bir adam boyu ölçüsünde, sanki ipler gibi genişçe yayılır; ve **هَرَاس**’ınkiler gibi taneleri (**حَبّ**) vardır. (TA.) -A2- **شِوَآءٌ شَرْشَرٌ** Yağı yahut suyu damlayan kızarmış et: (S, K;) **شَلْشَلٌ** ve **رَشْرَاشٌ** gibi. (TA.)

**شِرْشِرٌ**
**شِرْشِرٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**شَرْشَرَةٌ**
**شَرْشَرَةٌ** ذ , ('Inâyeh, ve K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut ↓ **شُرْشُرَةٌ**, (K’nin diğer nüshalarında böyle, TA’ya göre,) **شَرَاشِرُ**’ün tekilidir, (K,) ve bu, kuyruğun saçak gibi uçları; (S, * K, * A, TA;) ve kanatların (uçları) anlamına gelir. (TA.) ― -b2- Buradan, mecazen [yahut mecaz-ı mürsel ile], çoğul, (mecazen:) “bütün” anlamında kullanılır: ve buradan şu söz: **أَلْقَى عَلَيْهِ شَرَاشِرَهُ** (mecazen:) O, bütünüyle ona yöneldi; As der ki: şevkinden dolayı, bütünüyle onun üzerine kendini atmış gibidir: EshShihâb’a göre, açıkça veya gizlice ona yöneldi demektir: yahut **شَرَاشِرُ** (mecaz kabul edilerek:) bütün beden anlamına gelir; (K;) ve **القى عليه شراشره** ve **أَجْرَانَهُ** ve **أَجْرَامَهُ**, Meyd’in zikrettiği darbımeseller, hepsi aynı anlama gelir: yahut bunların birincisi (mecaz kabul edilerek:) onu öyle sevdi ki, sevgisinde helâki (**اِسْتَهْلَكَ**) göze aldı demektir: (TA:) yahut zaruretinden dolayı vazgeçmeyeceği bir sevgiyle sevdi: (Lth, TA:) yahut (mecazen:) onu aşırı yahut şiddetli bir istekle istedi ve sevdi. (A.) [Bk. ayrıca **أَلْقَى عَلَيْهِ أَرْوَاقَهُ**, **رَوْقٌ** maddesinde. Farklı otoritelere göre,] **شَرَاشِرُ** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) yükler yahut ağırlıklar anlamına gelir; (S, K;) tekili **شَرْشَرَةٌ**’dir: (S:) ve yukarıda anılan sözde kullanıldığı şekliyle böyle açıklanır: yahut orada (mecaz kabul edilerek:) ağırlık ve bütün şahıs anlamına gelir: yahut ikileme şiddet ifade eder; sanki bu kelime aslında “şerrin ağırlığı” anlamına gelirmiş gibi: fakat F, Ksh’nin Mukaddimesi üzerine şerhlerinde buna itiraz eder; çünkü kelime **خَيْرٌ**’ün zıddını değil, dağılmayı ifade eder. (TA.) Ayrıca (mecazen:) nefis/kendilik: (K, TA:) ve yukarıda anılan söz, (mecazen:) aşırı yahut şiddetli istek ve sevgi sebebiyle kendini onun üzerine attı diye açıklanır. (S, TA.) Ve (mecaz kabul edilerek:) sevgi: (K:) yahut (mecaz kabul edilerek:) kendini sevme. (Kr, TA.)

**شُرْشُرَةٌ**
**شُرْشُرَةٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

**شِرْشِرَةٌ**
**شِرْشِرَةٌ** ذ Herhangi bir şeyden bir parça. (K.) -A2- Bk. ayrıca **شَرْشَرٌ**.

**شُرْشُورٌ**
**شُرْشُورٌ** ذ Küçük boylu bir kuş, (K, TA,) As’ın dediğine göre Hicaz halkı onu böyle adlandırır; çöl Arapları ise **بَرْقَش** [**بِرْقِش** için yanlış yazım] der: toz renkli olduğu; zarafette **حُمَّرَة** gibi olduğu; ve **عُصْفُور**’dan [yahut serçeden] biraz daha büyük olduğu söylenir. (L, TA.)

**أَشَرُّ**
**أَشَرُّ** ذ ; ve onun müennesi **شُرَّى**: bk. **شَرٌّ**, son yarı, üç yerde. ― -b2- **شُرَّى** ayrıca bir kadına, başkalarına ayıplar, kusurlar vb. çok nisbet eden anlamında da uygulanır. (AA, L.)

**اـِشْرَارَةٌ**
**اـِشْرَارَةٌ** ذ Bir **خَصَفَة**, (S, K,) yani bir hasır, (TA,) üzerine [**أَقِط** denilen kurutulmuş yoğurt hazırlığı] (S, K) ve başka şeyler (S) kuruması için yayılır: (S, K *) (TA;) [aynı şekilde ↓ **مَشَرُّ** yahut ↓ **مِشَرٌّ**; S’nin **عَبَثَت** maddesinde farklı nüshalarda böyle yazılmıştır:] yahut bu iş için kullanılan, çadırı oluşturan bez parçalarından bir bez parçası: (TA:) yahut etin kurutulduğu taş veya tahta bir levha: (Lth, IAar:) çoğulu **أَشَارِيرُ**: yahut bu çoğul, şeritler halinde kesilip kurutulmuş et parçaları anlamına gelir: (S:) yahut tekil, ayrıca şeritler halinde kesilip kurutulmuş et anlamına da gelir. (K, TA.) -A2- Ayrıca büyük bir deve sürüsü: (K:) çünkü dağınık. (TA.)

**مَشَرٌّ**
**مَشَرٌّ** ذ yahut **مِشَرٌّ**: bk. bir önceki paragraf.

**المُشَرْشِرُ**
**المُشَرْشِرُ** ذ Aslan: (Sgh, K:) **الشَّرْشَرَةُ** “bir şeyi ısırmak ve sonra silkelemek”ten. (Sgh, TA.)
