# شزب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B2%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: شزب

(باب الشين والزاء وما يثلثهما)
(شزغ) الشين والزاء والغين ليس بشيء. ويقولون إنَّ الشِّزْغ الضِّفْدَع. وهذا ممّا لا معنَى له.‏
(شزن) الشين والزاء والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء، من ذلك قولهم للأرض الغليظة شَزَنٌ(1). ويقولون: تَشَزَّنَ الشَّيء، إِذا امتدَّ. فأمَّا قولهم نَزَلَ شَُـزَُناً من الدار، أي ناحيةً، فهو قريبٌ من الذي ذكرناه. قال ابن أحمر:‏
* فلا يَرمين عَنْ شُزُنٍ حَزِينَا(2) *‏
ويقولون إن الشَّزَنَ الإِعياء من الحَفَا(3)، وذلك ممّا يشتدُّ على الإنسان.‏
(شزب) الشين والزاء والباء ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإِبدال. ويقال للشيء إذا يَبِس: شَزَب، والزاء مبدلةٌ من السين، وقد ذُكِرَ في موضعه. وربّما قالوا: مكان شازِبٌ، أي جافٍ(4) صُلب.‏
(شزر) الشين والزاء والراء أصلٌ صحيحٌ مُنْقَاس، يدلُّ على انفتالٍ(5) في الشيء عن الطريقة المستقيمة. من ذلك قولُهم: نظر إليه شَزْرَاً، إِذا نظر بِمُؤْخِر عينهِ متبغِّضاً. والطَّعنُ الشَّزْر: الذي ليس بِسَحِيج الطّريقة. والحبل المَشْزُور: المفتول مما يلي اليَسار.‏
فأَمّا أبو عبيد فقال: طَحَنَ بالرَّحَى شَزْراً، إذا ذَهَبَ بيدِهِ عن يمينه، وَبَتّا(6)؛ إذا ذهب عن شِماله.‏
---------------------
(1) في الأصل: "شُزْن وشَزْن"، بضم الشين في الأولى وفتحها في الثانية مع إسكان الزّاي فيهما. ولم أجد لذلك سنداً. وأثبت ما في المجمل واللسان والقاموس وسائر المعاجم المتداولة.‏
(2) صدره في اللسان (شزن) ومجالس ثعلب (262): *ألا ليت المنازل قد بلينا*‏
وفي الأصل: "من شزن"، صوابه في المجمل والمرجعين السالفين.‏
(3) في الأصل: "من الجفاء"، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "شزنت الإبل شزناً: عيت من الحفاء".‏
(4) كذا ورد ضبطه في الأصل. والجفوة من لوازم اليبس أيضاً. ويصح أن تقرأ من الجفوف.‏
(5) الانفتال: الانصراف. وفي الأصل: "القتال"، تحريف.‏
(6) في الأصل: "تبا"، صوابه بتقديم الباء كما في المجمل واللسان (بتت).‏

ـ

### Türkçe

(شين ve **الزاي** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**شزغ**) şin ve **الزاي** ve ğayn bir şey değildir. Ve derler ki: muhakkak **الشِّزْغ** **الضِّفْدَع**’dır. Ve bu, mânâsı olmayan şeylerdendir.‏

(**شزن**) şin ve **الزاي** ve nûn tek bir asıldır; bir şeyde uzamaya delâlet eder. Bundan: kalın yere **شَزَنٌ** demeleri. Ve derler ki: **تَشَزَّنَ** şey, uzadığı zaman. Artık onların “evden **شَُـزَُناً** indi” sözleri ise, yani bir taraf, zikrettiğimize yakındır. İbn Ahmer dedi ki:‏
* Artık **شُزُنٍ**’den hüzünlü birini atmazlar(2) *‏
Ve derler ki: muhakkak **الشَّزَنَ** **الحَفَا**’dan bitkinliktir(3); ve bu, insana ağır gelen şeylerdendir.‏

(**شزب**) şin ve **الزاي** ve bâ bir asıl değildir; çünkü o, ibdâl bâbındandır. Ve şey için, kuruduğu zaman: **شَزَب** denilir; ve **الزاي**, **السين**’den ibdâl edilmiştir; ve kendi yerinde zikredilmiştir. Ve belki derler ki: **مكان شازِبٌ**; yani kuru(4), sert.‏

(**شزر**) şin ve **الزاي** ve râ, kıyaslı sahih bir asıldır; doğru yoldan bir şeyde bükülmeye(5) delâlet eder. Bundan: ona **شَزْرَاً** baktı demeleri; gözünün arkasından, buğzederek baktığı zaman. Ve **الشَّزْر** mızrak darbesi: yolu düzgün olmayan şeydir. Ve **الحبل المَشْزُور**: sol taraf yönünden bükülmüş olandır.‏
Artık Ebû Ubeyd ise dedi ki: değirmen taşıyla **شَزْراً** öğüttü; eliyle sağından gittiği zaman; ve **وَبَتّا**(6): solundan gittiği zaman.‏

---------------------
(1) Asılda: “**شُزْن** ve **شَزْن**”; birincide şin’in dammesi ve ikincide fethası ile, ikisinde de **الزّاي**’ın sükûnu ile. Bunun için bir dayanak bulmadım. Ve mücmel’de, lisan’da, kamus’ta ve tedavüldeki sair mu‘cemlerde olanı sabit kıldım.‏
(2) Sadrı lisan’da (**شزن**) ve Meclisü Sa‘leb (262)’de: *Keşke menziller gerçekten eskiseydi*‏
Asılda: “**من شزن**”; doğrusu mücmel’de ve önceki iki müracaatta böyledir.‏
(3) Asılda: “**من الجفاء**”; doğrusu mücmel’den ve lisan’dan. Lisan’da: “**شزنت الإبل شزناً**: **عيت من الحفاء**”.‏
(4) Asılda zabtı böyle vârid olmuştur. Ve kabalık da kuruluğun lâzımlarındandır. Ve **الجفوف**’tan okunması da sahih olur.‏
(5) **الانفتال**: **الانصراف**. Asılda: “**القتال**”; tahriftir.‏
(6) Asılda: “**تبا**”; doğrusu bâ’nın takdimiyle, mücmel’de ve lisan’da (**بتت**) olduğu gibidir.‏

ـ
