# شزر (ش-ز-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B2%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ز - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والزاي والراء معهما
ش ز ر، ش ر ز مستعملان فقط
شزر:
الشِّزر: نظرٌ فيه إعراض، كنظر المُعادي المُبغض.
والحبل المشزُور: أي: المفتول شزراً، أي: الذي قُتل ممّا يلي اليّسار، وهو أشدُّ لفتله.
وطعن شزر، أي: من ناحية ليست على شجيحةٍ الطريقة، لأنه لما كان على خلاف اليمين لا يتوقعه المطعون لما قد أمِنه وجنَّبه.
شرز:
يقال: رماه أرُّ يشزرةٍ، أي بهلكةٍ. وأشزرهُ ارُّ أي: ألقاه في مكروه لا يخرجُ منه. فلانٌ ويُشازرُ فلاناً، أي: يشاده ويُماظُّه قال رؤبة:
يلقى مُعاديهم عذاب الشَّزرِ

##### Türkçe

باب **الشين** و**الزاي** و**الراء** معهما
**ش ز ر**، **ش ر ز** مستعملان فقط

**شزر**:
**الشِّزر**: içinde yüz çevirme bulunan bir bakış; **المُعادي المُبغض**’un bakışı gibi.
**والحبل المشزُور**: yani: şezr olarak bükülmüş; yani: soldan olan taraftan bükülen; ve o, bükülüşü bakımından daha şiddetlidir.
**وطعن شزر**: yani: yöntemin doğrultusu üzerinde olmayan bir taraftan; çünkü sağın hilafına olunca, kendisine saplanan onu beklemez; zira onu emniyette bilmiş ve ondan uzak tutmuştur.

**شرز**:
Denilir: onu **أرُّ يشزرةٍ** ile attı; yani bir helâk ile. Ve onu **أشزرهُ ارُّ**; yani: onu, ondan çıkamayacağı bir hoşlanılmayan şeye attı. Falan kimse falan kimseyle **يُشازرُ**; yani: onunla çekişir ve onunla didişir. **رؤبة** dedi ki:
يلقى مُعاديهم عذاب **الشَّزرِ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

نظر إليه شَزْراً، وهو نظر الغَضْبان بمؤْخِر العين. وفي لحظِهِ شَزَرٌ، بالتحريك. وتَشازَرَ القومُ، أي نَظَر بعضهم إلى بعض شَزْراً. والشَزْرُ من الفَتْلِ: ما كان إلى فوقُ، خلافَ دَوْر المِغزل. يقال: حبلٌ مَشْرورٌ، وغدائرُ مُسْتَشْرِزاتٌ. والشَزْرُ: ما طعَنْت عن يمينك وشمالك. وطحنْتُ بالرحى شَزْراً، إذا أدرْتَ يدَك عن يمينك.

##### Türkçe

Ona **شَزْراً** baktı; bu, öfkelenenin gözün arka tarafıyla bakışıdır. Onun bakışında **شَزَرٌ** vardır, harekeli olarak. Kavim **تَشازَرَ** etti; yani birbirlerine **شَزْراً** baktılar. Ve bükmeden **الشَزْرُ**: yukarıya doğru olan şeydir; iğin dönüşünün tersidir. Denir ki: **حبلٌ مَشْرورٌ**; ve **غدائرُ مُسْتَشْرِزاتٌ**. Ve **الشَزْرُ**: sağından ve solundan sapladığın şeydir. Ve değirmen taşıyla **شَزْراً** öğüttüm; elini sağından döndürdüğün zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ز ر
شزر ، شرز : مستعملان .
شزر : قال الليث : الشَّزْرُ نَظَرٌ فيه إعْراضْ كنظرِ المُعَادِي المُبْغِض .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الطَّعْنُ الشَّزْر ما طَعنْتَ عن يَمينك وشمالك ، واليَسْرُ ما كان حِذَاءَ وَجْهِك .
وقال الليث : الْحَبْلُ المشزُورُ الْمفتُول شزْراً ، وهو الذي يُفْتل مما يلي الْيسَار ، وهو أشدُّ لِفَتله .
وقال غيره : الْفَتلُ الشزْر إلى فَوْق ، واليَسْرُ إلى أسْفَل .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : طحنتُ بالرَّحَا
شَزْراً ، وهو الذي يَذهَبُ بالرّحا عن يمِينه ، وبَتّاً ، أي عن يَسَاره ، وأنشدنا :
ونَطحَنُ بالرحا بَتّاً وشَزراً
ولَو نُعطَى المغازِلَ ما عَيِينا
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : المشزُورُ المفتُولُ إلى فوق ، وهو الشَّزْر . قلت : وهذا عِندَنا هو الصَّحيح .
وقال الفراء ، يقال : شَزَرَهُ وتَزَره ، إذا أصابه بالْعَين .
أخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأعرابي أنَّه أنشده :
ما زَالَ في الْحَوْلاء شَزْراً رَائِغاً
عِنْدَ الصَّريم كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ
قال : معناه لم يَزَل في رَحِمِ أُمه رَجُلَ سَوْءٍ شَزْراً ، يأْخُذُ في غير الطّريق . قال : والصَّرِيمُ : الأمْر المَصْرُوم ، وهو المَعْزُومُ عليه .
شرز : ثعلب ، عن ابن الأعْرابيّ ، قال : الشُّرَّازُ الذين يُعذبون الناس عَذاباً شَرْزاً ، أي شَدِيداً .
وقال أبو عَمْرو : والشَّرْزُ من المُشَارَزَة ، وهي المُعادَاة .
وقال رؤبة :
يَلْقَى مُعادِيهم عَذَابَ الشَّرْزِ
ويقال : أَتَاهُ الدَّهر بشَرْزَةٍ لا يَتَخَلَّى منها ، ويقال : رماه بشرْزَة ، أي هَلَكَةٍ ، وقد أَشْرَزَهُ الله ، أي أَلْقاه في مَكْرُوهٍ لا يَخْرُجُ منه .
وقال الليث ، يقال : هو مُشَارِزُ ، أي مُحَارِبٌ مُخَاشِنٌ ، وشَارَزَه ، أي عَادَاه .

##### Türkçe

ش ز ر
**شزر** , **شرز**: ikisi de kullanımdadır.

**شزر**: Leys dedi: **الشَّزْرُ**; içinde yüz çevirme bulunan bir bakıştır; düşman olan, buğzedenin bakışı gibi.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الطَّعْنُ الشَّزْر**; sağından ve solundan sapladığın saplamadır; **واليَسْرُ** ise yüzünün hizasında olan şeydir.

Leys dedi: **الْحَبْلُ المشزُورُ**; **الْمفتُول** **شزْراً** olan iptir; o, sol taraftan olan yerden bükülendir ve bükülmesi bakımından daha şiddetlidir.

Başkası dedi: **الْفَتلُ الشزْر** yukarıyadır; **واليَسْرُ** aşağıyadır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: değirmen taşıyla öğüttüm;
**شَزْراً**; o, değirmen taşını sağından götürendir; ve **بَتّاً**, yani solundan. Bize okudu:

ونَطحَنُ بالرحا بَتّاً وشَزراً
ولَو نُعطَى المغازِلَ ما عَيِينا

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **المشزُورُ** yukarıya doğru bükülmüş olandır; o da **الشَّزْر**’dir. Dedim: Bu, bizim yanımızda doğru olanın ta kendisidir.

Ferrâ dedi: denilir: **شَزَرَهُ** ve **تَزَره**; gözüyle ona isabet ettirdiği zaman.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den: ona şu beyti okuduğunu:

ما زَالَ في الْحَوْلاء شَزْراً رَائِغاً
عِنْدَ الصَّريم كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ

Dedi: manası: anasının rahminde, kötü bir adam olarak **شَزْراً** hâlinde, yoldan başka yola sapan olarak, durmadan kaldı. Dedi: **والصَّرِيمُ**: kesilip koparılmış iş; o, üzerine azmedilmiş olandır.

**شرز**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الشُّرَّازُ**; insanlara **عَذاباً شَرْزاً** ile, yani şiddetli olarak azap eden kimselerdir.

Ebû Amr dedi: **والشَّرْزُ**; **المُشَارَزَة**’dendir; o da düşmanlıktır.

Rü’be dedi:

يَلْقَى مُعادِيهم عَذَابَ الشَّرْزِ

Ve denilir: zaman ona, ondan ayrılmadığı bir **بشَرْزَةٍ** ile geldi. Ve denilir: onu bir **بشرْزَة** ile attı; yani bir helâk ile. Ve Allah onu **أَشْرَزَهُ**; yani onu, içinden çıkmadığı bir hoşlanılmayana attı.

Leys dedi: denilir: o **مُشَارِزُ**’dur; yani savaşçı, sert huylu. Ve **شَارَزَه**; yani ona düşmanlık etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والزاء وما يثلثهما)
(شزغ) الشين والزاء والغين ليس بشيء. ويقولون إنَّ الشِّزْغ الضِّفْدَع. وهذا ممّا لا معنَى له.‏
(شزن) الشين والزاء والنون أصلٌ واحدٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء، من ذلك قولهم للأرض الغليظة شَزَنٌ(1). ويقولون: تَشَزَّنَ الشَّيء، إِذا امتدَّ. فأمَّا قولهم نَزَلَ شَُـزَُناً من الدار، أي ناحيةً، فهو قريبٌ من الذي ذكرناه. قال ابن أحمر:‏
* فلا يَرمين عَنْ شُزُنٍ حَزِينَا(2) *‏
ويقولون إن الشَّزَنَ الإِعياء من الحَفَا(3)، وذلك ممّا يشتدُّ على الإنسان.‏
(شزب) الشين والزاء والباء ليس بأصلٍ، لأنَّه من باب الإِبدال. ويقال للشيء إذا يَبِس: شَزَب، والزاء مبدلةٌ من السين، وقد ذُكِرَ في موضعه. وربّما قالوا: مكان شازِبٌ، أي جافٍ(4) صُلب.‏
(شزر) الشين والزاء والراء أصلٌ صحيحٌ مُنْقَاس، يدلُّ على انفتالٍ(5) في الشيء عن الطريقة المستقيمة. من ذلك قولُهم: نظر إليه شَزْرَاً، إِذا نظر بِمُؤْخِر عينهِ متبغِّضاً. والطَّعنُ الشَّزْر: الذي ليس بِسَحِيج الطّريقة. والحبل المَشْزُور: المفتول مما يلي اليَسار.‏
فأَمّا أبو عبيد فقال: طَحَنَ بالرَّحَى شَزْراً، إذا ذَهَبَ بيدِهِ عن يمينه، وَبَتّا(6)؛ إذا ذهب عن شِماله.‏
---------------------
(1) في الأصل: "شُزْن وشَزْن"، بضم الشين في الأولى وفتحها في الثانية مع إسكان الزّاي فيهما. ولم أجد لذلك سنداً. وأثبت ما في المجمل واللسان والقاموس وسائر المعاجم المتداولة.‏
(2) صدره في اللسان (شزن) ومجالس ثعلب (262): *ألا ليت المنازل قد بلينا*‏
وفي الأصل: "من شزن"، صوابه في المجمل والمرجعين السالفين.‏
(3) في الأصل: "من الجفاء"، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "شزنت الإبل شزناً: عيت من الحفاء".‏
(4) كذا ورد ضبطه في الأصل. والجفوة من لوازم اليبس أيضاً. ويصح أن تقرأ من الجفوف.‏
(5) الانفتال: الانصراف. وفي الأصل: "القتال"، تحريف.‏
(6) في الأصل: "تبا"، صوابه بتقديم الباء كما في المجمل واللسان (بتت).‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** و**الزاء** وما يثلثهما)
(**شزغ**) **الشين** ve**الزاء** ve**الغين** bir şey değildir. Ve derler ki: muhakkak **الشِّزْغ** **الضِّفْدَع**dır. Ve bu, mânâsı olmayan şeylerdendir.‏
(**شزن**) **الشين** ve**الزاء** ve**النون** tek bir asıldır; bir şeyde uzamaya delâlet eder; bundan: kalın toprağa **شَزَنٌ** demeleri(1). Ve derler ki: **تَشَزَّنَ الشَّيء**, uzadığı zaman. Artık onların “**نَزَلَ شَُـزَُناً** من الدار” sözüne gelince; yani bir taraf, bu, zikrettiğimize yakındır. İbn Ahmer dedi ki:‏
* فلا يَرمين عَنْ **شُزُنٍ** حَزِينَا(2) *‏
Ve derler ki: **الشَّزَنَ** **الإِعياء**dır, **الحَفَا**dan(3); ve bu, insana ağır gelen şeylerdendir.‏
(**شزب**) **الشين** ve**الزاء** ve**الباء** bir asıl değildir; çünkü o, ibdâl bâbındandır. Ve bir şeye, kuruduğu zaman: **شَزَب** denir; ve **الزاء**, **السين**den ibdâl edilmiştir; ve onun yerinde zikredilmiştir. Ve belki derler: **مكان شازِبٌ**; yani kuru(4), sert.‏
(**شزر**) **الشين** ve**الزاء** ve**الراء** sahih, kıyaslı bir asıldır; şeyde dosdoğru yoldan bir bükülmeye(5) delâlet eder. Bundan: “ona **شَزْرَاً** baktı” sözleri; gözünün arkasından, buğzederek baktığı zaman. Ve **الطَّعنُ الشَّزْر**: yolu düzgün sürtünmeli olmayan (sapmalı) olandır. Ve **الحبل المَشْزُور**: sol taraf yönünden bükülüp burulmuş olandır.‏
Artık Ebû Ubeyd dedi ki: “değirmen taşıyla **شَزْراً** öğüttü”; eliyle sağından gittiği zaman; ve **وَبَتّا**(6); solundan gittiği zaman.‏
---------------------
(1) Asılda: “**شُزْن** ve**شَزْن**”; birincide **الشين**in dammesiyle, ikincide fethasıyla; ikisinde de **الزّاي**ın sükûnu ile. Buna bir dayanak bulmadım. Ve **المجمل** ve**اللسان** ve**القاموس** ve tedavülde olan diğer sözlüklerde olanı sabit kıldım.‏
(2) Onun صدر’ı **اللسان**da (**شزن**) ve **مجالس ثعلب** (262)’de: *ألا ليت المنازل قد بلينا*‏
Ve asılda: “من **شزن**”; doğrusu **المجمل**de ve önceki iki kaynakta böyledir.‏
(3) Asılda: “من **الجفاء**”; doğrusu **المجمل**den ve**اللسان**dan. Ve **اللسان**da: “**شزنت الإبل شزناً**: **عيت** من **الحفاء**”.‏
(4) Asılda onun ضبطı böyle vârid olmuştur. Ve **الجفوة**, kuruluğun lâzımlarındandır da. Ve **الجفوف**tan okunması da sahih olur.‏
(5) **الانفتال**: **الانصراف**. Ve asılda: “**القتال**”; tahriftir.‏
(6) Asılda: “**تبا**”; doğrusu, **الباء**yı öne almakla, **المجمل**de ve**اللسان**da (**بتت**) olduğu gibidir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ز ر
حبـل مشـزور‏:‏ مفتـول ممايلـي اليسـار وهو أشد لفتله‏.‏
وطحن بالرحى شزراً وبتاً‏:‏ إدارة عن يمين ويسار‏.‏
قال‏:‏ ونطحـن بالرحـى شزراً وبتاً ولـو نعطـى المغـازل مـا عيينا وطعن شزر‏:‏ من ناحية ليست على سجيحة‏.‏
ونظر إليه شزراً وهو نظر في إعراض كنظر المباغض‏.‏

##### Türkçe

ش ز ر
**حبل مشزور**: sola meyilli bükülmüş; ve o, onun bükümüne daha şiddetlidir.
Değirmende **شزراً** ve **بتاً** öğüttü: sağa ve sola döndürme.
Dedi:
Ve değirmende **شزراً** ve **بتاً** öğütürüz; iğler bize verilse bile acze düşmedik.
Ve **طعن شزر**: tabii bir doğrultu üzere olmayan bir taraftan.
Ve ona **شزراً** baktı; ve o, bir yüz çevirme içinde bir bakıştır; buğzedenin bakışı gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

نَظَرٌ شَزْرٌ: فيه إِعراض كنظر المعادي المبغض، وقيل: هو نظر على غير استواء بِمؤْخِرِ العين، وقيل: هو النظر عن يمين وشمال. وفي حديث عليّ: الْحَظُوا الشَّزْرَ واطْعُنُوا اليَسْرَ؛ الشَّزْرُ: النظر عن اليمين والشمال وليس بمستقيم الطريقة، وقيل: هو النظر بمؤخر العين، وأَكثر ما يكون النظرُ الشَّزْرُ في حال الغضب، وقد شَزَرَهُ يَشْزِرُهُ شَزْراً. وشَزَّرَ إِليه: نظر منه في أَحد شِقَّيْهِ ولم يستقبله بوجهه. ابن الأَنباري: إِذا نظر بجانب العين فقد شَزَرَ يَشْزِرُ، وذلك من البَغْضَةِ والهَيْبَةِ؛ ونَظَرَ إِليه شَزْراً، وهو نظر الغضبان بِمُؤَخَّرِ العين؛ وفي لحظه شَزَرٌ، بالتحريك. وتَشازَرَ القومُ أَي نظر بعضهم إِلى بعض شَزْراً. الفراء: يقال شَزَرْته أَشْزِرُه شَزْراً، ونَزَرْته أَنْزِرُه نَزْراً أَي أَصبته بالعين، وإِنه لحَمِئُ العَيْنِ، ولا فعل له، وإِنه لأَشْوَهُ العَيْنِ إِذا كان خبيث العين، وإِنه لشَقِذُ العَيْنِ إِذا كان لا يَقْهَرهُ النُّعاسُ، وقد شَقِذَ يَشْقَذُ شَقَذاً. أَبو عمرو: والشَّزْرُ من المُشازَرَةِ، وهي المعاداة؛ قال رؤبة:
يَلْقَى مُعَادِيهِمْ عذابَ الشَّزْرِ
ويقال: أَتاه الدهرُ بشَزْرَةٍ لا ينحلُّ منها أَي أَهلكه. وقد أَشْزَرَهُ الله أَي أَلقاه في مكروه لا يخرج منه. والطَّعْنُ الشَّزْرُ: ما طعنت بيمينك وشمالك، وفي المحكم: الطِّعْنُ الشَّزْرُ ما كان عن يمين وشمال. وشَزَرَهُ بالسِّنان: طعنه.
الليث: الحبل المَشْزُورُ المفتول وهو الذي يفتل مما يلي اليسار، وهو أَشد لقتله؛ وقال غيره: الشَّزْرُ إِلى فوق. قال الأَصمعي: المشزور المفتول إِلى فوق، وهو الفتل الشَّزْرُ؛ قال أَبو منصور: وهذا هو الصحيح. ابن سيده: والشَّزْرُ من الفَتْلِ ما كان عن اليسار، وقيل: هو أَن يبدأَ الفاتل من خارج ويَرُدَّه إِلى بطنه وقد شَزَرَهُ؛ قال:
لِمُصْعَبِ الأَمْر، إِذا الأَمْرُ انْقَشَرْ
أَمَرَّهُ يَسْراً، فإِنْ أَعْيا اليَسَرْ
والْتاثَ إِلا مِرَّةَ الشَّزْرِ، شَزَرْ
أَمرَّه أَي فتله فتلاً شديداً. يسراً أَي فتله على الجهة اليَسْراءِ. فإِن أَعْيا اليَسَرُ والتاث أَي أَبطأَ. أَمَرَّهُ شَزْراً أَي على العَسْراءِ وأَغارَهُ عليها؛ قال: ومثله قوله:
بالفَتْلِ شَزْراً غَلَبَتْ يَسَارا،
تَمْطُو العِدَى والمِجْذَبَ البَتَّارَا
يصف حبال المَنْجَنِيقِ يقول: إِذا ذهبوا بها عن وجوهها أَقبلت على القَصْدِ.
واسْتَشْزَرَ الحَبْلُ واسْتَشْزَرَه فَاتِلُه؛ وروي بيت امرئ القيس بالوجهين جميعاً:
غَدَائِرُه مُسْتَشْزِرَاتٌ إِلى العُلى،
تَظَلُّ المَدَارِي في مُثَنَّى ومُرْسَلِ
(* في معلقة امرئ القيس: تَضِلُّ العِقاصُ).
ويروى مُسْتَشْزَرَات. وغَزْلٌ شَزْرٌ: على غير استواء وفي الصحاح: والشَّزْرُ من الفتل ما كان إِلى فوق خلافَ دَوْرِ المِغْزَل. يقال: حبل مَشْزُورٌ وغدائر مُسْتَشْزَرات. وطَحْنٌ شَزْرٌ: ذهب به عن اليمين. يقال: طَحَنَ بالرحى شَزْراً، وهو أَن يذهب بالرحى عن يمينه، وبَتّاً أَي عن يساره؛ وأَنشد:
ونَطْحَنُ بالرَّحَى بَتّاً وشَزْراً،
ولَوْ نُعْطَى المَغَازِلَ ما عَيِينَا
والشَّزْرُ: الشدّة والصعوبة في الأَمر. وتَشَزَّرَ الرجل: تهيأَ للقتال. وتَشَزَّرَ: غَضِبَ؛ ومنه قول سليمان بن صُرَد: بلغني عن أَمير المؤمنين ذَرْءٌ من خَبَرٍ تَشَزَّرَ لي فيه بِشَتْمٍ وإِبْعَاد فَسِرْتُ إِليه جَوَاداً، ويروى تَشَذَّر، وقد تقدم؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: ما زَالَ في الحُِوَلاءِ شَزْراً رائِغاً،
عِنْدَ الصَّرِيمِ، كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ
فسره فقال: شَزْراً آخذاً في غير الطريق. يقول: لم يزل في رحم أُمه رَجُلَ سَوْءٍ كأَنه يقول لم يزل في أُمه على الحالة التي هو عليها في الكبر. والصريم هنا: الأَمر المصروم. وشَيْزَرٌ: بلد، وفي المحكم: أَرض؛ قال امرؤ القيس:
تَقَطَّعَ أَسْبَابُ اللُّبَانَةِ والهَوَى،
عَشِيَّةَ جَاوَزْنا حَمَاةَ وشَيْزَرَا

##### Türkçe

**نَظَرٌ شَزْرٌ**: onda, düşman olan nefret edicinin bakışı gibi bir yüz çevirme vardır; ve denildi: o, gözün arka tarafıyla düzgün olmayarak bir bakıştır; ve denildi: o, sağa ve sola bakıştır. Ve **عليّ** hadîsinde: **الْحَظُوا الشَّزْرَ واطْعُنُوا اليَسْرَ**; **الشَّزْرُ**: sağdan ve soldan bakıştır ve yolca dosdoğru değildir; ve denildi: o, gözün arka tarafıyla bakıştır; ve en çok **النظرُ الشَّزْرُ** öfke hâlinde olur; ve onu **شَزَرَهُ يَشْزِرُهُ شَزْراً**. Ve **شَزَّرَ إِليه**: iki yanından birinde ondan baktı ve yüzüyle onu karşılamadı. **ابن الأَنباري**: gözün yanıyla baktığı zaman, gerçekten **شَزَرَ يَشْزِرُ**; ve bu, nefret ve heybetten (dolayıdır); ve ona **شَزْراً** baktı; ve o, öfkelinin gözün arka tarafıyla bakışıdır; ve onun bakışında **شَزَرٌ** vardır, harekeli olarak. Ve **تَشازَرَ القومُ** yani bazısı bazısına **شَزْراً** baktı. **الفراء**: denir: **شَزَرْته أَشْزِرُه شَزْراً** ve **نَزَرْته أَنْزِرُه نَزْراً** yani onu gözle vurdum; ve gerçekten o, **حَمِئُ العَيْنِ**dir, ve onun fiili yoktur; ve gerçekten o, **أَشْوَهُ العَيْنِ**dir, göz kötü olduğu zaman; ve gerçekten o, **شَقِذُ العَيْنِ**dir, uyuklama onu yenmediği zaman; ve gerçekten **شَقِذَ يَشْقَذُ شَقَذاً**. **أَبو عمرو**: ve **الشَّزْرُ** **المُشازَرَةِ**dendir; ve o, düşmanlıktır; **رؤبة** dedi:
يَلْقَى مُعَادِيهِمْ عذابَ الشَّزْرِ
Ve denir: zaman ona, ondan çözülmeyen bir **شَزْرَةٍ** ile geldi, yani onu helâk etti. Ve gerçekten Allah onu **أَشْزَرَهُ** yani onu, ondan çıkmadığı bir hoşlanılmayana attı. Ve **الطَّعْنُ الشَّزْرُ**: sağınla ve solunla sapladığındır; ve **المحكم**’de: **الطِّعْنُ الشَّزْرُ** sağdan ve soldan olan şeydir. Ve onu **بالسِّنان** **شَزَرَهُ**: onu mızrak ucuyla sapladı.

**الليث**: **الحبل المَشْزُورُ** bükülmüş olandır; ve o, sol taraftan olan şeyden bükülendir; ve o, onun bükülüşüne daha şiddetlidir; ve başkası dedi: **الشَّزْرُ** yukarıyadır. **الأَصمعي** dedi: **المشزور** yukarıya bükülmüş olandır; ve o, **الفتل الشَّزْرُ**dür; **أَبو منصور** dedi: ve bu, doğru olanın ta kendisidir. **ابن سيده**: ve **الشَّزْرُ** bükmeden, sol taraftan olan şeydir; ve denildi: bükücünün dışarıdan başlaması ve onu karnına döndürmesidir; ve gerçekten onu **شَزَرَهُ**; dedi:
لِمُصْعَبِ الأَمْر، إِذا الأَمْرُ انْقَشَرْ
أَمَرَّهُ يَسْراً، فإِنْ أَعْيا اليَسَرْ
والْتاثَ إِلا مِرَّةَ الشَّزْرِ، شَزَرْ
**أَمَرَّهُ** yani onu şiddetli bir bükmeyle büktü. **يسراً** yani onu sol cihete göre büktü. Artık eğer sol zorlaştırır ve **الْتاثَ** yani ağırlaşırsa. Onu **شَزْراً** **أَمَرَّهُ** yani sağ cihete göre; ve onu onun üzerine çevirdi; dedi: ve bunun benzeri onun sözü:
بالفَتْلِ شَزْراً غَلَبَتْ يَسَارا،
تَمْطُو العِدَى والمِجْذَبَ البَتَّارَا
Mancınığın iplerini vasfeder; der ki: onları yüzlerinden çevirdikleri zaman, kasda yönelir.

Ve ip **واسْتَشْزَرَ** ve onu bükücüsü **واسْتَشْزَرَه**; ve **امرئ القيس** beyti iki vecihle de rivayet olundu:
غَدَائِرُه مُسْتَشْزِرَاتٌ إِلى العُلى،
تَظَلُّ المَدَارِي في مُثَنَّى ومُرْسَلِ
(* **معلقة امرئ القيس**’te: **تَضِلُّ العِقاصُ**).
Ve **مُسْتَشْزَرَات** rivayet olunur. Ve **غَزْلٌ شَزْرٌ**: düzgün olmayarak; ve **الصحاح**’ta: ve **الشَّزْرُ** bükmeden, iğin dönüşünün tersine, yukarıya olan şeydir. Denir: **حبل مَشْزُورٌ** ve **غدائر مُسْتَشْزَرات**. Ve **طَحْنٌ شَزْرٌ**: onunla sağdan gidildi. Denir: değirmen taşıyla **شَزْراً** öğüttü; ve o, değirmen taşıyla sağından gitmesidir; ve **بَتّاً** yani solundan; ve okudu:
ونَطْحَنُ بالرَّحَى بَتّاً وشَزْراً،
ولَوْ نُعْطَى المَغَازِلَ ما عَيِينَا
Ve **الشَّزْرُ**: işte şiddet ve zorluktur. Ve adam **تَشَزَّرَ**: savaş için hazırlandı. Ve **تَشَزَّرَ**: öfkelendi; ve ondan **سليمان بن صُرَد**’ın sözü: bana, müminlerin emîrinden bir haberden bir parça ulaştı; onda bana, sövme ve uzaklaştırma ile **تَشَزَّرَ**; böylece ona, koşan bir atla yürüdüm; ve **تَشَذَّر** rivayet olunur; ve gerçekten geçti; ve onun sözü, **ابن الأَعرابي** onu okuttu:
ما زَالَ في الحُِوَلاءِ شَزْراً رائِغاً،
عِنْدَ الصَّرِيمِ، كَرَوْغَةٍ مِنْ ثَعْلَبِ
Onu tefsir etti de dedi: yoldan başka bir yola tutunarak **شَزْراً**. Der ki: annesinin rahminde, sanki der ki: büyüklükte üzerinde bulunduğu hâl üzere annesinde durup durdu. Ve burada **الصريم**: kesilmiş iş(ler)dir. Ve **شَيْزَرٌ**: bir beldedir; ve **المحكم**’de: bir arz(yer); **امرؤ القيس** dedi:
تَقَطَّعَ أَسْبَابُ اللُّبَانَةِ والهَوَى،
عَشِيَّةَ جَاوَزْنا حَمَاةَ وشَيْزَرَا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ز ر * نظر إليه * شَزْرا * وهو نظر الغضبان بمؤخر عينه

##### Türkçe

* ش ز ر * Ona baktı: **شَزْرا**; bu, gözünün arka tarafıyla öfkeli kimsenin bakışıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

شزره يشزره شزرا: نظر نظر المعادي. وشزر إليه يشزره، بالكسر، شزرا: نظر منه في أحد شقيه ولم يستقبله بوجهه. وقال ابن الأنباري: إذا نظر بجانب العين فقد شزر يشزر، وذلك من البغضة والهيبة، أو هو نظر فيه إعراض، كنظر المعادي، أو هو نظر المبغض الغضبان.
 وقيل: هو النظر بمؤخر العين وأكثر ما يكون في حالة الغضب. أو هو النظر عن يمين وشمال وليس بمستقيم الطريقة، وبه فسر قول علي رضي الله عنه الخظوا الشزر، واطعنوا اليسر. وشزر فلانا بالسنان: طعنه، والطعن الشزر: ما طعنت بيمينك وشمالك، وفي المحكم: الطعن الشزر، ما كان عن يمين وشمال. وشزره: أصابه بالعين، قال الفراء : يقال: شزرته أشزره شزرا، ونزرته أنزره نزرا، أي أصبته بالعين وإنه لحميء العين. ولا فعل له ، وإنه لأشوه العين، إذا كان خبيث العين، وإنه لشقذ العين، إذا كان لا يقهره النعاس. وشزر الحبل يشزره، بالكسر، ويشزره بالضم: فتله عن اليسار،قاله ابن سيده.
 وقال الليث: الحبل المشزور: المفتول، وهو الذي يفتل مما يلي اليسار، وهو أشد لفتله. وقال غيره: الشزر إلى فوق. وقال الأصمعي: المشزور: المفتول إلى فوق، وهو الفتل الشزر قال أبو منصور: وهذا هو الصحيح. وفي الصحاح: والشزر من الفتل: ما كان إلى فوق خلاف دور المغزل يقال: حبل مشزور. أو شزر الحبل، إذا فتل من خارج ورده إلى بطنه، قاله ابن سيده، وأنشد: لمصعب الأمر إذا الأمر انقشر أمره يسرا فإن أعيا اليسر والتاث إلا مرة الشزر أمره، أي فتله فتلا شديدا، يسرا، أي فتله على الجهة اليسراء، فإن أعيا اليسر، والتاث، أي أبطأ، أمره شزرا، أي على العسراء، وأغاره عليها، قال : ومثله قوله:
  بالفتل شزرا غلبت يسـارا                      تمطو العدا والمجذب البتارا يصف حبال المنجنيق، يقول: إذا ذهبوا بها عن وجوهها أقبلت على القصد، كاستشزره الفاتل فاستشزر هو، وروى بيت امريء القيس بالوجهين جميعا:
  غدائره مستشزرات إلى الـعـلا                      تضل المدارى في مثنى ومرسل وغزل شزر، بفتح فسكون، : على غير استواء. وطحن بالرحى شزرا: إدار يده عن يمينه، وإذا أدار عن يساره قيل: بتا، وأنشد:
  ونطحن بالرحى بتا وشـزرا                      ولو نعطي المغازل ما عيينا والشزر: الشدة والصعوبة في الأمر. وتشزر: غضب، ومنه قول سليمان بن صرد بلغني عن امير المؤمنين ذرء من خير تشزر لي فيه بشتم وإيعاد، فسرت إليه جوادا ويروى: تشذر، وقد تقدم. وتشزر، كحيدر: د قرب حماة وفي المحكم: أرض، وأنشد قول امريء القيس:
  تقطع أسباب اللبانة والهوى                      عشية جاوزنا حماة وشيزرا وفي التكملة: بلد قرب المعرة، وقد صحفه ابن عباد، فقال: شنزر، بالنون، كما سيأتي. وتشازروا: نظر بعضهم إلى بعض شزرا، أي بمؤخر العين. والأشزر من اللبن: الأحمر، كذا في التكملة. وعين شزراء: حمراء، وهو مجاز. وفي لحظها ونص اللسان، وفي لحظه شزر، محركة، والأسم الشزرة بالضم. ومما يستدرك عليه: المشازرة: المعاداة، ومنه الشزر، قاله أبو عمرو، وأنشد قول رؤبة: يلقى معاديهم عذاب الشزر. ويقال: أتاه الدهر بشزرة لا ينحل منها، أي أهلكه. وقد أشزره الله، أي ألقاه في مكروه لا يخرج منه، وقال ابن الأعرابي:

  ما زال في الحولاء شزرا رائغا                      عند الصريم كروغة من ثعلب فسره فقال: شزرا آخذا في غير الطريق، يقول: لم يزل في رحم أمه رجل سوء

##### Türkçe

**شزره** onu **يشزره** **شزرا**: düşmanın bakışı gibi baktı. Ve ona **شزر** etti, onu **يشزره**—kesre ile—**شزرا**: gözünün iki yanından birinde ondan baktı ve yüzüyle ona yönelmedi. İbnü’l-Enbârî dedi: Gözün yanıyla bakarsa, artık **شزر** eder, **يشزر**; bu, buğzdan ve heybetten dolayıdır; yahut o, içinde yüz çevirme bulunan bir bakıştır; düşmanın bakışı gibi; yahut o, buğzeden öfkeli kimsenin bakışıdır.
 Ve denildi: O, gözün arkasından bakıştır; çoğu kez öfke hâlinde olur. Yahut o, sağa ve sola bakıştır ve yolca dosdoğru değildir; bununla Ali—Allah ondan razı olsun—şu sözü tefsir edilmiştir: **الخظوا الشزر، واطعنوا اليسر**. Ve birini **بالسنان** **شزر** etti: onu mızrakla dürttü; ve **الطعن الشزر**: sağınla ve solunla dürttüğündür; ve **المحكم**’de: **الطعن الشزر** sağdan ve soldan olan şeydir. Ve onu **شزره**: onu gözle vurdu; el-Ferrâ dedi: denir ki: onu **شزرته** onu **أشزره** **شزرا**; ve onu **نزرته** onu **أنزره** **نزرا**; yani onu gözle vurdum; ve şüphesiz o **لحميء العين**’dir. Ve onun fiili yoktur; ve şüphesiz o **لأشوه العين**’dir, göz kötü huylu olursa; ve şüphesiz o **لشقذ العين**’dir, uyku onu yenemiyorsa. Ve ipi **شزر** eder, onu **يشزره**—kesre ile—ve onu **يشزره**—damme ile—: onu soldan büktü; bunu İbn Sîde söyledi.
 Leys dedi: **الحبل المشزور**: bükülmüş olandır; o, sol taraftan olan yerden bükülendir; ve o, bükülüşçe daha şiddetlidir. Başkası dedi: **الشزر** yukarıyadır. el-Asma‘î dedi: **المشزور**: yukarıya bükülmüş olandır; ve o, **الفتل الشزر**’dir. Ebû Mansûr dedi: Bu, doğru olanın ta kendisidir. **الصحاح**’ta: ve bükmeden **الشزر**: iğin dönüşünün tersine, yukarıya olan şeydir; denir ki: **حبل مشزور**. Yahut ipi **شزر** etti: dışından büküp onu içine döndürdü; bunu İbn Sîde söyledi; ve şu beyti inşâd etti:
لمصعب الأمر إذا الأمر انقشر
أمره يسرا فإن أعيا اليسر والتاث إلا مرة الشزر
yani: onu şiddetli bir büküşle büktü; **يسرا**: yani onu sol cihete göre büktü; eğer **اليسر** aciz bırakırsa ve **التاث** ederse, yani ağırlaşırsa, onun işini **شزرا** yaptı: yani sağ cihete göre; ve onu onun üzerine çevirdi. Dedi: ve bunun benzeri onun sözü:
بالفتل شزرا غلبت يسـارا
تمطو العدا والمجذب البتارا
mancınığın iplerini vasfeder; der ki: onları yüzlerinden götürdüklerinde, hedefe yönelir; bükücünün onu **استشزره** etmesi gibi; o da **استشزر** eder. İmru’ül-Kays’ın beyti iki vecihle birlikte rivayet edildi:
غدائره مستشزرات إلى الـعـلا
تضل المدارى في مثنى ومرسل
Ve **غزل شزر**—fetha sonra sükûn ile—: düzgünlük üzere olmaksızın. Ve değirmenle **شزرا** öğüttü: elini sağından döndürür; solundan döndürürse **بتا** denir; ve şu beyti inşâd etti:
ونطحن بالرحى بتا وشـزرا
ولو نعطي المغازل ما عيينا
Ve **الشزر**: işte şiddet ve zorluktur. Ve **تشزر** etti: öfkelendi; bundan Süleyman b. Surad’ın sözü: Müminlerin emîrinden bana, içinde bana sövme ve tehdit ile **تشزر** eden bir hayır kırıntısı ulaştı; bunun üzerine ona bir ata binerek yürüdüm; ve **تشذر** diye rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **تشزر**—**كحيدر**: Hama yakınında bir köydür; ve **المحكم**’de: bir arazidir; ve İmru’ül-Kays’ın sözünü inşâd etti:
تقطع أسباب اللبانة والهوى
عشية جاوزنا حماة وشيزرا
Ve **التكملة**’de: Ma‘arra yakınında bir beldedir; İbn Abbâd onu tashîf etti de **شنزر** dedi—**بالنون**—nitekim gelecektir. Ve **تشازروا**: birbirlerine **شزرا** baktılar; yani gözün arkasından. Ve sütten **الأشزر**: kırmızıdır; **التكملة**’de böyle. Ve **عين شزراء**: kırmızıdır; bu mecazdır. Ve onun bakışında—**نص اللسان**’da—ve onun bakışında **شزر** vardır—harekeli—; ve isim **الشزرة**’dir—damme ile. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **المشازرة**: düşmanlık; bundan **الشزر**; bunu Ebû Amr söyledi; ve Ru’be’nin sözünü inşâd etti: **يلقى معاديهم عذاب الشزر**. Ve denir: Zaman ona, ondan çözülmeyen bir **شزرة** ile geldi; yani onu helâk etti. Ve Allah onu **أشزره** etti; yani onu, ondan çıkmadığı bir hoşnutsuzluğa attı. İbnü’l-A‘râbî dedi:

ما زال في الحولاء شزرا رائغا
عند الصريم كروغة من ثعلب
Onu tefsir etti de dedi: **شزرا**: yolun dışında tutan; der ki: annesinin rahminde bir kötü adam olmaktan geri kalmadı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَزَرَهُ
1 شَزَرَهُ ذ , and شَزَرَ اـِلَيْهِ, aor. شَزِرَ , (K,) inf. n. شَزْرٌ, (TA,) He looked askew, or sideways, at him, (IAmb, K,) not turning his face towards him, (TA,) [or with a slight turning of the face, (see لَحَظَهُ,)] by reason of hatred or of awe: (IAmb:) or he looked at him with a look of aversion: or he looked at him from the right and left: (K:) or from the outer angle of the eye: generally, in anger: or with hatred and anger: (TA:) or, (K,) as also نَظَرَ اـِلَيْهِ شَزْرًا, (S, A, Mgh, Msb,) he looked at him from the outer angle of the eye, (S, A, Msb, K,) with anger, (S, K,) or with aversion, like as one looks who hates another, (A, Mgh,) or like one who is averse and angry: (Msb:) or شَزَرَهُ signifies he looked at him with the look of an enemy. (TA.) The saying of 'Alee, اِلْحَظُوا الشَّزْرَ وَاطْعُنُوا اليَسْرَ, is expl. as signifying Look ye from the right and left [and thrust ye straight forward]. (TA.) ― -b2- Also شَزَرَهُ, (Fr, K,) aor. and inf. n. as above, (Fr,) He smote him with the [evil] eye. (Fr, K.) ― -b3- Also شَزَرَهُ He thrust him, or pierced him, (K,) with a spear-head. (TA.) And طَعَنَهُ شَزْرًا He thrust him, or pierced him, sideways. (A.) ― -b4- شَزَرَ الجَبْلَ, aor. شَزِرَ and شَزُرَ , (K,) inf. n. شَزْرٌ, (TA,) He twisted the rope, or cord, from the left [by rolling it against his body from left to right]: (ISd, K:) or he twisted it upwards [by rolling it upwards against his thigh or body]: (As, AM:) or he twisted it from without [by rolling it against his thigh], and turned it towards his belly [contrarily to the usual manner, which is termed يَسْرٌ, and which is the twisting downwards, by rolling the rope or cord downwards either against the body or against the thigh]; (ISd, K;) as also ↓ استشزرهُ. (K.) [See also شَزْرٌ, below.]

شازرهُ
3 شازرهُ ذ , inf. n. مُشَازَرَةٌ, He treated him, or regarded him, with enmity, or hostility: whence [the manner of looking termed] الشَّزْرُ. (AA.)

اشزرهُ اللّٰهُ
4 اشزرهُ اللّٰهُ ذ God cast him into an evil case from which he could not extricate himself. (TA.)

تشزّر
5 تشزّر ذ He was angry. (K.) [See also تشذّر.] ― -b2- He prepared himself, لِلْقِتَالِ for fight, (K,) and لِلسُّجُودِ [for prostration in prayer]. (Mgh.)

تشازروا
6 تشازروا ذ They looked, one at another, in the manner termed شَزْرٌ, (S, K,) from the outer angle of the eye. (TA.) [See 1.]

استشزر
10 استشزر ذ : see 1, last sentence but one. -A2- Also It (a rope or cord) was twisted in the manner described above, in the explanation of شَزَرَ الحَبْلَ. (K.)

طَعْنٌ شَزْرٌ
طَعْنٌ شَزْرٌ ذ A thrusting, or piercing, from the right and from the left: (S, M, TA:) or with the right hand and the left. (TA.) ― -b2- فَتْلٌ شَزْرٌ A twisting upwards, contrarily to the manner in which the spindle [usually] turns. (S.) [See 1.] ― -b3- غَزْلٌ شَزْرٌ Spun thread [app. twisted in a manner the reverse of that which is usual: (see 1; and see also رَدْنٌ:) or] that is uneven. (K.) ― -b4- طَحَنَ بِالرَّحَى شَزْرًا, [in which شَزْرًا appears to be an inf. n., though its verb is not mentioned,] He ground with the hand-mill turning it from his right: [i. e., making it to revolve in the same course as do the hands of a watch:] (S, A, K: *) the contrary [which is the common way] is termed بَتًّا (A, TA.) ― -b5- And مَا زَالَ شَزْرًا He ceased not to be taking the wrong way. (IAar, TA.) -A2- شَزْرٌ also signifies Difficulty (K) in an affair. (TA.)

فِى لَحْظِهِ شَزَرٌ
فِى لَحْظِهِ شَزَرٌ ذ [In his glance is a sidelong and angry look, from the outer angle of the eye: see 1]. (S, K. *) ― -b2- شَزَرٌ signifies [also] Disquietude. (Mgh.)

أَتَاهُ الدَّهْرُ بِشَزْرَةٍ لَا يَنْحَلُّ مِنْهَا
أَتَاهُ الدَّهْرُ بِشَزْرَةٍ لَا يَنْحَلُّ مِنْهَا ذ [Time, or fortune, brought him a calamity from which he was not to be extricated;] meaning, destroyed him. (TA.)

شُزْرَةٌ
شُزْرَةٌ ذ (tropical:) Redness in the eye, and, or with, (so in the K accord. to the TA, but in the CK “ or, ”) what is termed شَزَرٌ in the glance thereof. (K.)

لَبَنٌ أَشْزَرُ
لَبَنٌ أَشْزَرُ ذ (tropical:) Red milk. (TS, K.) ― -b2- عَيْنٌ شَزْرَآءُ (tropical:) An eye that is red, and (so in the K accord. to the TA, but in the CK “ or, ”) with what is termed شَزَرٌ in the glance thereof. (K.)

حَبْلٌ مَشْزُورٌ
حَبْلٌ مَشْزُورٌ ذ A rope, or cord, twisted from the left; (Lth, A, Msb, TA;) which is the stronger way: (Lth, A:) or upwards: (As, T, S:) [see 1:] and ↓ غَدَائِرُ مُسْتَشْزِرَاتٌ, (S, TA,) and ↓ مُسْتَشْزَرَاتٌ, (TA,) [Pendent locks of hair] so twisted. (S, TA.)

مُسْتَشْزَرٌ
مُسْتَشْزَرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

##### Türkçe

شَزَرَهُ
1 **شَزَرَهُ** ذ , ve **شَزَرَ اـِلَيْهِ**, muzâri‘ **شَزِرَ**, (K,) mastar **شَزْرٌ**, (TA,) O, ona eğri, yahut yanlamasına baktı, (IAmb, K,) yüzünü ona doğru çevirmeyerek, (TA,) [yahut yüzün hafifçe çevrilmesiyle, (bk. **لَحَظَهُ**,)] nefret yahut heybet sebebiyle: (IAmb:) yahut ona tiksinme bakışıyla baktı: yahut ona sağdan ve soldan baktı: (K:) yahut gözün dış köşesinden: genellikle, öfke halinde: yahut nefret ve öfkeyle: (TA:) yahut, (K,) bunun gibi **نَظَرَ اـِلَيْهِ شَزْرًا**, (S, A, Mgh, Msb,) ona gözün dış köşesinden baktı, (S, A, Msb, K,) öfkeyle, (S, K,) yahut tiksinmeyle, birinin bir başkasından nefret edenin baktığı gibi, (A, Mgh,) yahut tiksinen ve öfkeli olan kimse gibi: (Msb:) yahut **شَزَرَهُ** şu mânaya gelir: ona bir düşmanın bakışıyla baktı. (TA.) ‘Alî’nin sözü **اِلْحَظُوا الشَّزْرَ وَاطْعُنُوا اليَسْرَ**, sağdan ve soldan bakın [ve dosdoğru ileri saplayın] mânasında diye açıklanır. (TA.) ― -b2- Yine **شَزَرَهُ**, (Fr, K,) muzâri‘ ve mastar yukarıdaki gibi, (Fr,) O, ona [kötü] gözle vurdu. (Fr, K.) ― -b3- Yine **شَزَرَهُ** O, onu, (K,) mızrak ucuyla dürttü yahut deldi. (TA.) Ve **طَعَنَهُ شَزْرًا** O, onu yanlamasına dürttü yahut deldi. (A.) ― -b4- **شَزَرَ الجَبْلَ**, muzâri‘ **شَزِرَ** ve **شَزُرَ**, (K,) mastar **شَزْرٌ**, (TA,) O, ipi yahut kordonu soldan büktü [onu soldan sağa doğru bedenine yuvarlayarak]: (ISd, K:) yahut onu yukarı doğru büktü [onu uyluğuna yahut bedenine karşı yukarı doğru yuvarlayarak]: (As, AM:) yahut onu dıştan büktü [onu uyluğuna karşı yuvarlayarak], ve onu karnına doğru çevirdi [alışılmış tarzın tersine; ki bu **يَسْرٌ** diye adlandırılır ve aşağı doğru bükmedir; ipi yahut kordonu ya bedene ya da uyluğa karşı aşağı doğru yuvarlayarak]: (ISd, K;) bunun gibi ↓ **استشزرهُ**. (K.) [Aşağıda **شَزْرٌ**’e de bak.]

شازرهُ
3 **شازرهُ** ذ , mastar **مُشَازَرَةٌ**, O, ona düşmanlıkla yahut husumetle muamele etti, yahut onu öyle gördü: buradan [**الشَّزْرُ** diye adlandırılan bakış tarzı]. (AA.)

اشزرهُ اللّٰهُ
4 **اشزرهُ اللّٰهُ** ذ Allah onu, kendisinden kurtulamayacağı kötü bir hâle attı. (TA.)

تشزّر
5 **تشزّر** ذ O, öfkelendi. (K.) [**تشذّر**’e de bak.] ― -b2- O, **لِلْقِتَالِ** savaş için, (K,) ve **لِلسُّجُودِ** [namazda secde] için hazırlandı. (Mgh.)

تشازروا
6 **تشازروا** ذ Onlar, birbirlerine, **شَزْرٌ** diye adlandırılan tarzda, (S, K,) gözün dış köşesinden baktılar. (TA.) [Bk. 1.]

استشزر
10 **استشزر** ذ : bk. 1, sondan bir önceki cümle. -A2- Yine O (bir ip yahut kordon) yukarıda, **شَزَرَ الحَبْلَ**’ın açıklamasında anlatılan tarzda büküldü. (K.)

طَعْنٌ شَزْرٌ
**طَعْنٌ شَزْرٌ** ذ Sağdan ve soldan bir dürtme yahut delme: (S, M, TA:) yahut sağ el ve sol ile. (TA.) ― -b2- **فَتْلٌ شَزْرٌ** İğin [alışılmış olarak] döndüğü tarzın tersine, yukarı doğru bir bükme. (S.) [Bk. 1.] ― -b3- **غَزْلٌ شَزْرٌ** Eğrilmiş iplik [görünüşe göre alışılmış olanın tersine bir tarzda bükülmüş: (bk. 1; ve ayrıca **رَدْنٌ**’e de bak:) yahut] düzensiz olan. (K.) ― -b4- **طَحَنَ بِالرَّحَى شَزْرًا**, [burada **شَزْرًا** bir mastar görünmektedir, her ne kadar fiili zikredilmemişse de,] O, el değirmeniyle, onu sağından çevirerek öğüttü: [yani onu bir saatin ellerinin yaptığı yol üzere döndürerek:] (S, A, K: *) bunun zıddına [ki yaygın yoldur] **بَتًّا** denir (A, TA.) ― -b5- Ve **مَا زَالَ شَزْرًا** O, yanlış yolu tutmaktan geri durmadı. (IAar, TA.) -A2- **شَزْرٌ** ayrıca bir işte Zorluk mânasına gelir. (K) (TA.)

فِى لَحْظِهِ شَزَرٌ
**فِى لَحْظِهِ شَزَرٌ** ذ [Onun bakışında, gözün dış köşesinden olan yan ve öfkeli bir bakış vardır: bk. 1]. (S, K. *) ― -b2- **شَزَرٌ** [ayrıca] Huzursuzluk mânasına gelir. (Mgh.)

أَتَاهُ الدَّهْرُ بِشَزْرَةٍ لَا يَنْحَلُّ مِنْهَا
**أَتَاهُ الدَّهْرُ بِشَزْرَةٍ لَا يَنْحَلُّ مِنْهَا** ذ [Zaman yahut talih ona, kendisinden kurtulamayacağı bir musibet getirdi;] yani, onu helâk etti. (TA.)

شُزْرَةٌ
**شُزْرَةٌ** ذ (mecaz:) Gözde kızarıklık, ve, yahut ile birlikte, (TA’ya göre K’da böyle; fakat CK’da “yahut,”) bakışında **شَزَرٌ** diye adlandırılan şey. (K.)

لَبَنٌ أَشْزَرُ
**لَبَنٌ أَشْزَرُ** ذ (mecaz:) Kırmızı süt. (TS, K.) ― -b2- **عَيْنٌ شَزْرَآءُ** (mecaz:) Kırmızı olan bir göz, ve (TA’ya göre K’da böyle; fakat CK’da “yahut,”) bakışında **شَزَرٌ** diye adlandırılan şey bulunan. (K.)

حَبْلٌ مَشْزُورٌ
**حَبْلٌ مَشْزُورٌ** ذ Soldan bükülmüş bir ip yahut kordon; (Lth, A, Msb, TA;) ki bu daha kuvvetli yoldur: (Lth, A:) yahut yukarı doğru: (As, T, S:) [bk. 1:] ve ↓ **غَدَائِرُ مُسْتَشْزِرَاتٌ**, (S, TA,) ve ↓ **مُسْتَشْزَرَاتٌ**, (TA,) [sarkık saç lüleleri] bu şekilde bükülmüş. (S, TA.)

مُسْتَشْزَرٌ
**مُسْتَشْزَرٌ** ذ : bk. bir önceki paragraf.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B2%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَزَرَ
شَزَرَ I ( n. ac. شَزْر 1 )
a.  [ acc. or Ila ], Looked at askance.

b.  Pierced, thrust through.

c.  I ,  U ( n. ac. شَزْر 1 ), Twisted from the left ( rope ).

تَشَزَّرَ
تَشَزَّرَ V ,
a.  Was put out, angry.

b.  [ La ], Made ready for ( fight ).

تَشَاْزَرَ
تَشَاْزَرَ VI ,
a.  Looked askance at one another.

اِسْتَشْزَرَ
اِسْتَشْزَرَ X ,
a.  see I (c) .

شَزْر
شَزْر 1 ,
a.  Trouble, difficulty.

b.  Twisted the wrong way ( rope ). - شُزْرَة 3t ,  شَزَر 4 , Redness of the eyes.

##### Türkçe

**شَزَرَ**
**شَزَرَ** I (mastarı: **شَزْر** 1)
a. [mef‘ûl alır veya **إلى** ile], yan bakışla baktı.

b. Deldi, içinden geçirdi.

c. I, U (mastarı: **شَزْر** 1), (ip) soldan büküldü.

**تَشَزَّرَ**
**تَشَزَّرَ** V,
a. Öfkelendi, kızdı.

b. [**لِ** ile], (savaş için) hazırlandı.

**تَشَاْزَرَ**
**تَشَاْزَرَ** VI,
a. Birbirlerine yan bakışla baktılar.

**اِسْتَشْزَرَ**
**اِسْتَشْزَرَ** X,
a. I (c)’ye bak.

**شَزْر**
**شَزْر** 1,
a. Sıkıntı, güçlük.

b. (ip) yanlış yönde bükülmüş. - **شُزْرَة** 3t, **شَزَر** 4, gözlerin kızarması.
