# شسع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B3%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B3%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B3%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شسع

الشسع، بالكسر: قبال النعل الذي يشد إلى زمامها، والزمام: السير الذي يعقد فيه الشسع. وقال ابن الأثير: أحد سيور النعل، وهو الذي يدخل بين الإصبعين، ويدخل طرفه في الثقب الذي في صدر النعل المشدود في الزمام، ومنه الحديث:  إذا انقطع شسع أحدكم فلا يمش في نعل واحدة  أي لئلا تكون إحدى الرجلين أرفع من الأخرى، ويكون سببا للعثار، ويقبح في المنظر، ويعاب فاعله كالشسعن، بزيادة النون، قال:
  ويل لأجمال الكري منـي                      إذا غدوت وغدون إنـي
  أحدو بها منقطعا شسعني هكذا أنشده الليث، والشسع، بكسرتين، وفي بعض النسخ: الشسع: واحد شسوع النعل، وأشساعها: التي تشد إلى زمامها، كالشسع، بكسرتين. وعبارة الصحاح: الشسع: واحد شسوع النعل التي تشد إلى زمامها، وفي كل من النسختين ما ليس في الأخرى، ففي الأولى ضبط الشسع بالكسر، وزيادة الشسعن، وفي الثانية التعرض للجمع، ثم إن ابن سيده والزمخشري صرحا بأن جمع الشسع شسوع، وهو مقتضى نص الجوهري أيضا، وزادا: لا يكسر إلا على هذا البناء، ورده أبو حيان، وقال: إنه ورد أشساع أيضا، قال شيخنا: وكلاهما صحيح في القياس. قلت: وشاهد الأشساع قول عبيد بن أيوب العنبري: يدير نعليه لئلا تعرفا يجعل أشساعها نحو القفا وطرف المكان، وما ضاق من الأرض. من المجاز: الشسع: البقية من المال، يقال: عليه شسع من المال، ونصية، وعنصلة، وعنصية، بمعنى، قاله ابن الأعرابي، قال المفضل: شسع المال: جله، يقال: ذهب شسع ماله، أي جله وأكثره، وأنشد للمرار بن سعيد الفقعسي:
  عداني عن بني وشسع مالي                      حفاظ شفني ودم ثـقـيل

  وهو مجاز. من المجاز أيضا: شسع المال: قليله، وهو قول محارب، يقال: إن له شسع مال، أي قليل. وهو قطعة من غنم وإبل، وكله إلى القلة، يشبه بشسع النعل، فكأنه ضد، كما في العباب. الشسع: ماءة لبني شمخ. يقال: له شسع مال، أي قليل. ولا يخفى أن هذا مفهوم قوله: وقليله. كما فسرناه، فإيراده ثانيا تطويل مخالف لمراده، فتأمل. ورجل شسع مال: إذا كان حسن القيام عليه، نقله الجوهري، وهو مجاز، وهذا كقولك: أبل مال، وإزاء مال، وفي الأساس: أي قائم عليه، لازم لرعيته، وفي اللسان: والأحوز القبضة من الرعاء، الحسن القيام على ماله، وهو الشسع أيضا، وهو الصيصة أيضا. وشسع المنزل، كمنع، شسعا وشسوعا: بعد، فهو شاسع، وشسوع، كصبور، ج: شسع، بالضم، ومنه: سفر شاسع، وفي حديث ابن مكتوم: إني رجل شاسع الدار، أي بعيدها. شسع النعل شسعا، بالفتح: جعل لها شسعا، بالكسر، كأشسعها، وشسعها، الأخيرة عن أبي الغوث، نقله الجوهري. وشسع الفرس، كفرح: صار بين ثنيته ورباعيته انفراج، كالفلج في الأسنان، نقله ابن دريد عن أبي مالك، وهو من البعد. قال ابن بزرج: شسعت النعل: انقطع شسعه، هكذا في النسخ، وصوابه: شسعها، وكذلك قبلت وشركت، إذا انقطع قبالها وشراكها. قال: والشاسع: الرجل المنقطع الشسع، وأنشد:
  من آل أخنس شاسع النعل يقول: منقطعه. ومما يستدرك عليه: شسع به، وأشسعه: أبعده. وقال الفراء: هو شسيع مال، كأمير: لغة في شسع مال. وكل شيء نأى وشخص فقد شسع، قال بلال بن جرير:
  لها شاسع تحت الثياب كـأنـه                      قفا الديك أوفى عرفه ثم طربا ويروى: أوفى غرفة. وفي الأساس: وشسع بعض أعضائه من الثوب: نتأ، وهو مجاز. وقبال الشسع، الحية، عن ابن الأعرابي، ذكره مع قبال السير.

### Türkçe

**الشسع**، kesre ile: **قبال النعل**; **زمام**’ına bağlanan (sıkıca tutturulan) **النعل**’ın bağı; **الزمام**: içinde **الشسع**’ın düğümlendiği kayış. İbnü’l-Esîr dedi: **النعل**’ın kayışlarından biridir; iki parmak arasına giren odur; ucu da **الزمام**’a sıkıca bağlanmış, **النعل**’ın ön kısmındaki delikten girer. Ondan hadis:  “Sizden birinin **شسع**’ı koparsa tek bir **نعل** ile yürümesin”  yani iki ayaktan birinin ötekinden daha yüksek olmaması için; ve tökezlemeye sebep olur; görünüşte çirkin olur; yapanı da **الشسعن** gibi (ayıplanır); **النون**’un artırılmasıyla. Dedi ki:
  Vay bana karşı cömertin develerine                      sabahladığımda ve onlar sabahladığında, şüphesiz ben
  Onları sürerim, **شسع**’ım kopmuş olarak

Böylece Leys onu inşad etti. **الشسع** iki kesre ile; bazı nüshalarda: **الشسع**: **شسوع النعل**’ın biridir; **أشساعها**: **زمام**’ına bağlananlar; **الشسع** gibi, iki kesre ile. **الصحاح**’ın ibaresi: **الشسع**: **زمام**’ına bağlanan **شسوع النعل**’ın biridir. İki nüshanın her birinde ötekinde olmayan şey vardır: birincide **الشسع**’ın kesre ile ضبط’ı ve **الشسعن**’ın ziyadesi; ikincide ise çoğula temas. Sonra İbn Sîde ve Zemahşerî, **الشسع**’ın cem‘inin **شسوع** olduğunu açıkça söylediler; bu, Cevherî’nin nassının da gereğidir; ve eklediler: ancak bu bina üzere kırılır. Ebû Hayyân onu reddetti ve dedi: **أشساع** da varid olmuştur. Şeyhimiz dedi: ikisi de قياس’ta sahihtir. Dedim: **الأشساع**’ın şahidi, Ubeyd b. Eyyûb el-Anberî’nin sözü: **نعليه**’ni çevirip durur, tanınmasınlar diye; **أشساعها**’sını ense tarafına ve mekânın ucuna, ve yerden dar olana doğru yapar.

Mecazdan: **الشسع**: maldan bakiye; denir: onun üzerinde maldan bir **شسع** vardır; ve **نصية** ve **عنصلة** ve **عنصية**; aynı manada; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Mufaddal dedi: **شسع المال**: onun çoğu; denir: onun malının **شسع**’ı gitti; yani çoğu ve ekserisi. Merâr b. Saîd el-Fak‘asî’nin şu beyti inşad edildi:
  Beni ve malımın **شسع**’ını Benî’den uzaklaştırdı                      beni yakan bir koruma ve ağır bir kan

Bu mecazdır. Mecazdan ayrıca: **شسع المال**: onun azı; bu, Muhârib’in sözüdür; denir: şüphesiz onun için bir **شسع مال** vardır; yani az. Ve o, koyun ve deve’den bir parçadır; hepsi azlığa gider; **شسع النعل**’a benzetilir; sanki zıddıdır; **العباب**’da olduğu gibi. **الشسع**: Benî Şemah’a ait bir su. Denir: onun için bir **شسع مال** vardır; yani az. Gizli değildir ki bu, “ve onun azı” sözünün mefhumudur; onu açıkladığımız gibi. Onu ikinci defa getirmesi, muradına muhalif bir uzatmadır; öyleyse düşün.

Ve **رجل شسع مال**: eğer onun üzerinde güzelce duruyor ise; Cevherî onu nakletti; bu mecazdır. Bu, senin “**أبل مال**” ve “**إزاء مال**” demen gibidir. **الأساس**’ta: yani onun üzerinde قائم; sürüsüne ملازم. **اللسان**’da: **الأحوز**: çobanlardan bir avuç; malı üzerinde güzelce duran; o da **الشسع**’dır; o da **الصيصة**’dır.

Ve **شسع المنزل**; **منع** gibi; **شسعا** ve **شسوعا**: uzaklaştı; o halde o **شاسع**’tır; ve **شسوع**; **صبور** gibi; cem‘i: **شسع**; damme ile. Ondan: **سفر شاسع**. İbn Ümm Mektûm hadîsinde: “Şüphesiz ben **شاسع الدار** bir adamım”; yani evi uzak olan.

**شسع النعل** **شسعا**; fetha ile: ona **شسع** yaptı; kesre ile; **أشسعها** gibi; ve **شسعها**; sonuncusu Ebû’l-Gavs’tan; Cevherî onu nakletti.

Ve **شسع الفرس**; **فرح** gibi: iki ön dişi ile dört dişi arasında bir açıklık oldu; dişlerdeki **فلج** gibi; İbn Düreyd onu Ebû Mâlik’ten nakletti; bu, uzaklıktandır. İbn Bezrec dedi: **شسعت النعل**: **شسع**’ı koptu; nüshalarda böyle; doğrusu: **شسعها**. Ve aynı şekilde **قبلت** ve **شركت**; eğer **قبال**’ı ve **شراك**’ı koparsa. Dedi: **الشاسع**: **شسع**’ı kopmuş adam. Ve şu beyit inşad edildi:
  Âl-i Ahnas’tan, **شاسع النعل** (olan)

Yani: kopmuş olan.

Ona istidrâk edilenlerdendir: **شسع به** ve **أشسعه**: onu uzaklaştırdı. Ferrâ dedi: o, **شسيع مال**’dır; **أمير** gibi: **شسع مال**’da bir lugattır. Her şey ki uzaklaştı ve yükselip göründü, muhakkak **شسع** olmuştur. Bilâl b. Cerîr dedi:
  Onun için elbiselerin altında bir **شاسع** vardır, sanki                      horozun ensesi; ibiği tamamlanmış, sonra coşmuş

Ve rivayet olunur: “**غرفة**’si tamamlanmış”. **الأساس**’ta: ve onun bazı uzuvları elbiseden **شسع** oldu: kabardı; bu mecazdır.

Ve **قبال الشسع**: yılan; İbnü’l-A‘râbî’den; onu **قبال السير** ile birlikte zikretti.
