# شصب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: شصب

(باب الشين والصاد وما يثلثهما)
(شصب) الشين والصاد والباء أصلٌ يدلُّ على شِدَّة في عيشٍ وغيره. يقال: الشَّصائب: الشَّدائد. ويقال عيشٌ شاصبٌ، أي شديد. وقد شَصَب شُصوباً. ويقال أَشْصَب اللهُ عيشَهُ.‏
ومن هذا الباب، إن كان صحيحاً: شَصَبت النّاقةُ على الفَحل(1)، وذلك إذا أَكْثَرَ ضرابَها فلم تَلْقَحَ له.‏
وما بعد ذلك من قولهم أنَّ الشِّصْبَ(2): النَّصِيب، وأنَّ المَشْصوبَةَ(3) المسلُوخة، فكلُّ ذلك مشكوكٌ فيه، غيرُ معوَّل عليه.‏
(شصر) الشين والصاد والراء أصلٌ إن صحَّ يدلُّ على وصلِ شيء بشيء. من ذلك الشِّصَار: خشبة تشدُّ مِن مَنْخِرَي الناقة. تقول: شَصَّرتها أُشصِّرها تشصيراً. وقريبٌ من هذا: الشَّصْر: الخياطة ويكون فيها بعض التّباعُد. وأمّا قولهم شَصَرَ بصرُ فلان، فهو من باب الإِبدال، وإِنّما الصاد [مبدلة] من الطاء، وقد ذُكَر في بابه.‏
ومما شذّ عن ذلك: الشَّصَر، يقال إنَّه الظَّبْي الشّادن. وربما سمَّوه الشَّاصِر. وقد ذكره جرير(4).‏
---------------------
(1) هذه الكلمة مما فات صاحب اللسان، وذكرت في المجمل والقاموس.‏
(2) وهذه أيضاً مما فات صاحب اللسان، وذكرت في القاموس، وقال: "كالشصيب".‏
(3) ذكرت في اللسان عن ثعلب. وقد ذكر في المجمل بدلها "الشصب" بضمتين. وفي القاموس: "وكعنق: الشاة المسلوخة".‏
(4) في المجمل: "وهو في شعر جرير". وقد عثرت على الشاهد الذي أشار إليه في ديوان جرير 306 وهو:‏
عرقت وجوه مجاشع وكأنها *** عقل تدلع دون مدرى الشاصر‏

ـ

### Türkçe

(باب **الشين** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şeyler)
(**شصب**) **الشين** ve **الصاد** ve **الباء**; bir asl(=kök)tır, bir yaşayışta ve başkasında bir şiddete delâlet eder. Denir: **الشَّصائب**: **الشَّدائد** (şiddetler/sıkıntılar). Ve denir: **عيشٌ شاصبٌ**, yani şiddetli. Ve gerçekten **شَصَب** **شُصوباً**. Ve denir: Allah onun yaşayışını **أَشْصَب** etti.

Ve bu bâbdan, eğer sahih ise: **شَصَبت** dişi deve **على الفَحل**(1); bu, onun çiftleşmesini çoğalttığı hâlde ona gebe kalmadığı zamandır.

Ve bundan sonra onların şu sözünden: **الشِّصْبَ**(2)’ın: **النَّصِيب** (pay) olduğu, ve **المَشْصوبَةَ**(3)’nın soyulmuş (derisi yüzülmüş) olduğu; bütün bunlar şüphelidir, kendisine dayanılır değildir.

(**شصر**) **الشين** ve **الصاد** ve **الراء**; eğer sahih ise bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eden bir asl(=kök)tır. Bundan: **الشِّصَار**: dişi devenin iki burun deliğinden bağlanan bir tahta. Dersin: onu **شَصَّرتها**; onu **أُشصِّرها** **تشصيراً** (şöyle bağlarım). Ve buna yakın: **الشَّصْر**: dikiştir; onda bir miktar aralıklı olma bulunur. Ama onların “falancanın bakışı **شَصَرَ** oldu” sözü, ibdâl bâbındandır; aslında **الصاد** **الطاء**’dan [ibdâl edilmiş]tir; kendi bâbında zikredilmiştir.

Ve bundan ayrık (şâz) olan şeylerden: **الشَّصَر**; denir ki o, **الظَّبْي** **الشّادن**’dir. Ve bazen ona **الشَّاصِر** adını verirler. Onu Cerîr(4) zikretmiştir.

---------------------
(1) Bu kelime, Lisân sahibinin gözünden kaçanlardandır; **المجمل** ve **القاموس**’ta zikredilmiştir.
(2) Bu da Lisân sahibinin gözünden kaçanlardandır; **القاموس**’ta zikredilmiştir; ve dedi: “**كالشصيب**”.
(3) Lisân’da Sa‘leb’den naklen zikredilmiştir. **المجمل**’de onun yerine **الشصب** iki ötre ile zikredilmiştir. **القاموس**’ta: “**وكعنق: الشاة المسلوخة**”.
(4) **المجمل**’de: “Ve o, Cerîr’in şiirindedir.” demiştir. İşaret ettiği şâhidi Cerîr Dîvânı 306’da buldum; o şudur:
عرقت وجوه مجاشع وكأنها *** عقل تدلع دون مدرى الشاصر
