# شصر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شصر

الشَّصْرُ من الخياطة: كالبَشْكِ، وقد شَصَرَه شَصْراً. أَبو عبيد: شَصَرْتُ الثوب شَصْراً إِذا خِطْتَه مثل البَشْكِ؛ قال أَبو منصور: وتَشْصِيرُ الناقة من هذا. الصحاح: الشَّصْرُ الخياطة المتباعدة والتزنيد. وشَصَرْتُ عينَ البازي أَشْصُرُه شَصْراً إِذا خِطْتَهُ. والشِّصَار: أَخِلَّةُ التَّزْنِيد؛ حكاه الجوهري عن ابن دريد. والشِّصَارُ: خشبة تدخل بين منخري الناقة، وقد شَصَرَها وشَصَّرَها. وشَصَرَ الناقة يَشْصِرُها ويَشْصُرُها شَصْراً إِذا دَحَقَتْ رَحِمُها فَخَلَّلَ حَياءَها بِأَخِلَّةٍ ثم أَدار خلف الأَخِلَّةِ بعَقَبٍ أَو خيط من هُلْبِ ذَنبها. والشِّصارُ: ما شُصِرَ به. التهذيب: والشِّصارُ خشبة تشدّ بين شُفْرَي الناقة. ابن شميل: الشَّصْرانِ خشبتان ينفذ بهما في شُفْرِ خُورانِ الناقة ثم يعصب من ورائها بِخُلْبَةٍ شديدة، وذلك إِذا أَرادوا أَن يظأَروها على ولد غيرها فيأْخذون دُرْجَةً مَحْشُوَّةٍ ويَدُسُّونها في خُورانِها، ويَخِلُّون الخُورانَ بخلالين هما الشِّصارَانِ يُوثَقانِ بِخُلْبَةٍ يُعْصَبانِ بها، فذلك الشَّصْرُ والتَّزْنِيدُ.
وشَصَرَ بَصَرُه يَشْصِرُ شُصُوراً: شَخَصَ عند الموت. ويقال: تركت فلاناً وقد شَصَرَ بَصَرهُ، وهو أَن تنقلب العين عند نزول الموت؛ قال الأَزهري: وهذا عندي وَهَمٌ والمعروف شَطَرَ بَصَرُه وهو الذي كأَنه ينظر إِليك وإِلى آخر؛ رواه أَبو عبيد عن الفراء. قال: والشُّصُور بمعنى الشُّطُور من مناكير الليث، قال: وقد نظرت في باب ما يعاقب من حرفي الصاد والطاء لابن الفرج فلم أَجده، قال: وهو عندي من وهَم الليث.
والشَّصْرَةُ: نَطْحَةُ الثَّوْرِ الرجلَ بِقَرْنهِ.
وشَصَرَهُ الثَّوْرُ بقرنه يَشْصُرُهُ شَصْراً: نطحه، وكذلك الظبي. والشَّصَرُ من الظباء: الذي بلغ أَن يَنْطَحَ، وقيل: الذي بلغ شهراً، وقيل: هو الذي لم يحتنك، وقيل: هو الذي قد قوي وتحرّك، والجمع أَشْصارٌ وشَصَرَةٌ. والشَّوْصَرُ: كالشَّصَرِ. الليث: يقال له شاصِرٌ إِذا نَجَمَ قَرْنُه. والشَّصَرَةُ: الظبية الصغيرة. والشَّصَرُ، بالتحريك: ولد الظبية، وكذلك الشاصر. قال أَبو عبيد: وقال غير واحد من الأَعراب: هو طَلاً ثم خِشْفٌ، فإِذا طلع قرناه فهو شادِنٌ، فإِذا قوي وتحرك فهو شَصَرٌ، والأُنثى شَصَرَةٌ، ثم جَذَعٌ ثم ثَنِيُّ، ولا يزال ثَنِيّاً حتى يموت لا يزيد عليه.وشِصارٌ: اسم رجل واسم جِنِّيٍّ؛ وقول خُنافِر في رَئيِّهِ من الجن:نَجَوْتُ بِحَمْدِ اللهِ من كُلِّ فَحْمَةٍ
تُؤَرِّثُ هُلْكاً، يَوْمَ شايَعْتُ شاصِرَا
إِنما أَراد شِصاراً فغير الاسم لضرورة الشعر، ومثله كثير.

### Türkçe

**الشَّصْرُ** dikişten: **البَشْكِ** gibi; ve onu **شَصَرَه** **شَصْراً** (yani **شَصْر** ile dikti). Ebû Ubeyd:
“**شَصَرْتُ** elbiseyi **شَصْراً**: onu **البَشْكِ** gibi diktiğim zaman.” dedi. Ebû Mansûr dedi:
Ve devenin **تَشْصِيرُ**’i de bundandır. **الصحاح**: **الشَّصْرُ** uzak aralıklı dikiş ve **التزنيد**’dir.
Ve **شَصَرْتُ** doğanın gözünü, onu **أَشْصُرُه** **شَصْراً**: onu diktiğim zaman. Ve **الشِّصَار**: **أَخِلَّةُ التَّزْنِيد**; Cevherî bunu İbn Düreyd’den nakletti. Ve **الشِّصَارُ**: devenin iki burun deliği arasına sokulan bir tahta; onu **شَصَرَها** ve **شَصَّرَها**. Ve **شَصَرَ** deveyi, onu **يَشْصِرُها** ve **يَشْصُرُها** **شَصْراً**: rahmi dışarı sarktığında, onun hayâsını **بِأَخِلَّةٍ** ile aralayıp, sonra **الأَخِلَّةِ**’nin arkasından bir topuk kirişiyle yahut kuyruğunun kılından bir iplikle doladığı zaman.
Ve **الشِّصارُ**: kendisiyle **شُصِرَ** olunan şey. **التهذيب**: ve **الشِّصارُ** devenin iki dudak kenarı arasına bağlanan bir tahta. İbn Şümeyl: **الشَّصْرانِ** iki tahta parçasıdır; onlarla devenin **خُوران**’ının iki dudak kenarına geçirilir, sonra arkasından şiddetli bir **بِخُلْبَةٍ** ile bağlanır; bu, onu kendi yavrudu olmayan bir yavruya sütanne yapmayı istedikleri zaman olur: doldurulmuş bir **دُرْجَةً** alırlar ve onu onun **خُوران**’ına tıkarlar; ve **الخُوران**’ı iki **خلال** ile aralarlar; o ikisi **الشِّصارَانِ**’dır; bir **بِخُلْبَةٍ** ile sağlamlaştırılır, onunla bağlanırlar; işte bu **الشَّصْرُ** ve **التَّزْنِيدُ**’dir.

Ve **شَصَرَ** görmesi, **يَشْصِرُ** **شُصُوراً**: ölüm anında gözünü dikti. Ve denilir: “Falancayı bıraktım, hâlbuki görmesi **شَصَرَ** olmuştu”; bu, ölümün inişi sırasında gözün dönmesidir. Ezherî dedi: Bu, benim yanımda bir vehimdir; bilinen **شَطَرَ** görmesidir; o da sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir; Ebû Ubeyd bunu Ferrâ’dan rivayet etti. Dedi: Ve **الشُّصُور** **الشُّطُور** mânâsındadır; Leys’in münkerlerindendir. Dedi: İbnü’l-Ferec’in **الصاد** ve **الطاء** harflerinden birbirinin yerine geçenler babına baktım da onu bulmadım. Dedi: O, benim yanımda Leys’in vehminden (kaynaklanan)dır.

Ve **الشَّصْرَةُ**: öküzün adamı boynuzuyla vurmasıdır.

Ve öküz onu boynuzuyla **شَصَرَهُ**; onu **يَشْصُرُهُ** **شَصْراً**: onu boynuzladı; ceylan da böyledir.
Ve ceylanlardan **الشَّصَرُ**: boynuzlamaya varmış olan; ve denildi: bir aya varmış olan; ve denildi: henüz **يحتنك** olmamış olan; ve denildi: kuvvetlenmiş ve hareketlenmiş olan; çoğulu **أَشْصارٌ** ve **شَصَرَةٌ**’dir. Ve **الشَّوْصَرُ**: **الشَّصَرِ** gibi. Leys: Boynuzu çıktığı zaman ona **شاصِرٌ** denilir. Ve **الشَّصَرَةُ**: küçük dişi ceylan. Ve **الشَّصَرُ** (harekeli olarak): dişi ceylanın yavrusu; **الشاصر** da böyledir. Ebû Ubeyd dedi: Ve bedevîlerden birden fazlası dedi ki: “O, **طَلاً**’dır, sonra **خِشْفٌ**’tur; boynuzları çıktığı zaman **شادِنٌ**’dir; kuvvetlenip hareketlendiği zaman **شَصَرٌ**’dir; dişisi **شَصَرَةٌ**’dir; sonra **جَذَعٌ** sonra **ثَنِيُّ**; ölünceye kadar **ثَنِيّاً** olmaya devam eder, onun üstüne artmaz.”

Ve **شِصارٌ**: bir adam adı ve bir cin adı; ve Hunâfir’in cinlerden olan **رَئيِّهِ** hakkında sözü:
“Allah’a hamd ile her bir **فَحْمَةٍ**’den kurtuldum,
Helâk miras bırakan (şeyden), **شايَعْتُ شاصِرَا** günü.”
O, ancak **شِصاراً**’ı kastetti; şiir zarureti için ismi değiştirdi; bunun benzeri çoktur.
