# شصر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: شصر

(باب الشين والصاد وما يثلثهما)
(شصب) الشين والصاد والباء أصلٌ يدلُّ على شِدَّة في عيشٍ وغيره. يقال: الشَّصائب: الشَّدائد. ويقال عيشٌ شاصبٌ، أي شديد. وقد شَصَب شُصوباً. ويقال أَشْصَب اللهُ عيشَهُ.‏
ومن هذا الباب، إن كان صحيحاً: شَصَبت النّاقةُ على الفَحل(1)، وذلك إذا أَكْثَرَ ضرابَها فلم تَلْقَحَ له.‏
وما بعد ذلك من قولهم أنَّ الشِّصْبَ(2): النَّصِيب، وأنَّ المَشْصوبَةَ(3) المسلُوخة، فكلُّ ذلك مشكوكٌ فيه، غيرُ معوَّل عليه.‏
(شصر) الشين والصاد والراء أصلٌ إن صحَّ يدلُّ على وصلِ شيء بشيء. من ذلك الشِّصَار: خشبة تشدُّ مِن مَنْخِرَي الناقة. تقول: شَصَّرتها أُشصِّرها تشصيراً. وقريبٌ من هذا: الشَّصْر: الخياطة ويكون فيها بعض التّباعُد. وأمّا قولهم شَصَرَ بصرُ فلان، فهو من باب الإِبدال، وإِنّما الصاد [مبدلة] من الطاء، وقد ذُكَر في بابه.‏
ومما شذّ عن ذلك: الشَّصَر، يقال إنَّه الظَّبْي الشّادن. وربما سمَّوه الشَّاصِر. وقد ذكره جرير(4).‏
---------------------
(1) هذه الكلمة مما فات صاحب اللسان، وذكرت في المجمل والقاموس.‏
(2) وهذه أيضاً مما فات صاحب اللسان، وذكرت في القاموس، وقال: "كالشصيب".‏
(3) ذكرت في اللسان عن ثعلب. وقد ذكر في المجمل بدلها "الشصب" بضمتين. وفي القاموس: "وكعنق: الشاة المسلوخة".‏
(4) في المجمل: "وهو في شعر جرير". وقد عثرت على الشاهد الذي أشار إليه في ديوان جرير 306 وهو:‏
عرقت وجوه مجاشع وكأنها *** عقل تدلع دون مدرى الشاصر‏

ـ

### Türkçe

(باب **الشين** و**الصاد** وما يثلثهما)
(**شصب**) **الشين** ve**الصاد** ve**الباء**; bir asl (kök) olup, bir yaşayışta ve başkasında bir şiddete delâlet eder. Denir: **الشَّصائب**: **الشَّدائد** (şiddetler). Ve denir: **عيشٌ شاصبٌ**, yani şiddetli. Ve muhakkak **شَصَب** **شُصوباً**. Ve denir: **أَشْصَب** Allah onun yaşayışını.‏
Ve bu bâbdandır, eğer sahih ise: **شَصَبت** dişi deve **على الفَحل**(1); ve bu, onun çiftleşmesini çoğalttığı hâlde ona gebe kalmadığı zaman olur.‏
Ve bundan sonra onların sözünden ki **الشِّصْبَ**(2): nasip; ve ki **المَشْصوبَةَ**(3) yüzülmüş (derisi soyulmuş) olan; bütün bunlar şüphelidir, kendisine dayanılan değildir.‏
(**شصر**) **الشين** ve**الصاد** ve**الراء**; bir asl olup, eğer sahih ise, bir şeyi bir şeye bağlamaya delâlet eder. Ondan: **الشِّصَار**: dişi devenin iki burun deliğinden sıkıca bağlanan bir tahta. Dersin: **شَصَّرتها** onu **أُشصِّرها** **تشصيراً** (şöyle) şasarttım. Ve buna yakın: **الشَّصْر**: dikiştir; ve onda bir miktar uzaklık bulunur. Amma onların “**شَصَرَ** falanın bakışı” sözü, o ise ibdâl bâbındandır; ve ancak **الصاد** **الطاء**’dan [ibdâl edilmiş]tir; ve onun bâbında zikredilmiştir.‏
Ve bundan şâz olan: **الشَّصَر**; denir ki o, genç ceylandır. Ve bazen ona **الشَّاصِر** adını verirler. Ve onu Cerîr(4) zikretmiştir.‏
---------------------
(1) Bu kelime, Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır; ve el-Mücmel’de ve el-Kâmûs’ta zikredildi.‏
(2) Bu da Lisân sahibinin kaçırdıklarındandır; ve el-Kâmûs’ta zikredildi; ve dedi: “**كالشصيب**”.‏
(3) Lisân’da Sa‘leb’den olarak zikredildi. Ve el-Mücmel’de onun yerine “**الشصب**” iki ötre ile zikredildi. Ve el-Kâmûs’ta: “**وكعنق: الشاة المسلوخة**”.‏
(4) el-Mücmel’de: “Ve o, Cerîr’in şiirindedir.” Ve işaret ettiği şâhidi Cerîr Dîvânı 306’da buldum; o şudur:‏
عرقت وجوه مجاشع وكأنها *** عقل تدلع دون مدرى الشاصر‏

ـ
