# شصر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شصر

الشصر: الخياطة المتباعدة، وهكذا في الصحاح. وقال أبو عبيد : شصرت الثوب شصرا، إذا خطته مثل البشك. الشصر: نطح الثور الرجل بقرنه، وكذلك الظبي. الشصر: الطعن. الشصر: الطفر. الشصر: مصدر شصرته الشوكة إذا شاكته، والأسم الشصير، كأمير. وشصرت الناقة أشصرها، بالضم، وعليه اقتصر الصاغاني في التكملة، وأشصرها، بالكسر، ذكره غير واحد من الأئمة، شصرا مصدر البابين، وهو أن تزند في أخلة بهلب ذنبها تغرز في أشاعرها إذا دحقت، أي خرجت رحمها عند الولادة. وفي المحكم: شصر الناقة شصرا، إذا دحقت رحمه فخلل حياءها بأخلة، ثم أدار خلف الأخلة، ثم أدار خلف الأخلة بعقب أو خيط من هلب ذنبها.
 الشصار، ككتاب: خشبة تدخل بين منخري الناقة، وفي التهذيب: الشصار: خشبة تشد بين شفري الناقة، وقد شصرها شصرا وشصرها تشصيرا. شصار: اسم رجل، واسم جني، وقول خنافر في رئية من الجن:
  نجوت بحمد الله من كل فحـمة                      تؤرث هلكا يوم شايعت شاصرا. إنما أراد شصارا، فغير الاسم لضرورة الشعر، ومثله كثير. الشصار: خلال التزنيد، حكاه الجوهري عن ابن دريد، ولفظه: أخلة التزنيد. كالشصر بالكسر. وقال ابن شميل: الشصران: خشبتان ينفذ بهما في شفر خوران الناقة، ثم يعصب من ورائها بخلبة شديدة، وذلك إذا أرادوا أن يظأروها على ولد غيرها، فيأخذون درجة محشوة ويدسونها في خورانها، ويخلون الخوران بخلالين هما الشصاران، يوثقان بخلبة يعصبان بها، فذلك الشصر والتزنيد.
 والشصر، محركة، من الظباء: الذي بلغ أن ينطح، أو الذي بلغ شهرا، أو هو الذي لم يحتنك، أو هو الذي قوي ولم يتحرك، هكذا في النسخ التي بأيدينا، وهو خطأ، والصواب: قوى وتحرك، كما في اللسان وغيره، كالشاصر والشوصر. وقال الليث: يقال له: شاصر، إذا نجم قرنه. ج أشصار. وهي شصرة، وهي الظبية الصغيرة، وقد خالف قاعدته هنا، فإنه لم يقل: وهي بهاء، فتأمل. وفي الصحاح: قال أبو عبيد: وقال غير واحد من الأعراب: هو طلا، ثم خشف، فإذا طلع قرناه فهو شادن، فإذا قوى وتحرك فهو شصر، والأنثى شصرة، ثم جذع، ثم ثنى، ولا يزال ثنيا حتى يموت، لا يزيد عليه. الشصر، محركة: طائر أصغر من العصفور.
 وشصر بصره عند الموت يشصر، بالكسر، شصورا، بالضم: شخص وانقلبت العين، يقال: تركت فلانا وقد شصر بصره، وهو أن تنقلب العين عند نزول الموت. أو الصواب شطر، وقال الأزهري، وهذا عندي وهم، والمعروف شطر بصره، وهو الذي كأنه ينظر إليك وإلى آخر، رواه أبو عبيد عن الفراء. قال: والشصور بمعنى الشطور، من مناكير الليث، قال: وقد نظرت في باب ما تعاقب من حرفي الصاد والطاء لابن الفرج فلم أجده، قال: وهو عندي من وهم الليث. والشصارة: من حبائل السباع، أي التي تصطاد بها.

### Türkçe

**الشصر**: aralıklı dikiş; ve **الصحاح**’ta böyledir. Ebû Ubeyd dedi: **شصرت الثوب شصرا**, onu **البشك** gibi diktiğin zaman. **الشصر**: öküzün adamı boynuzuyla vurması; ve aynı şekilde ceylan. **الشصر**: saplama. **الشصر**: sıçrama. **الشصر**: **شصرته الشوكة**’nin mastarıdır, diken onu batırdığı zaman; ismi **الشصير**’dir, **أمير** gibi. Ve **شصرت الناقة أشصرها**; zamme ile; ve Sâgânî **التكملة**’de bununla yetindi. Ve **أشصرها**; kesre ile; onu imamların birden fazlası zikretti. **شصرا** iki bâbın mastarıdır; o da şudur: doğumda rahmi çıktığı zaman (yani) **دحقت** olduğu vakit, kuyruğunun kılından bir iplikle bir **أخلة**’ye bağlayıp onu kıllarına saplamandır. **المحكم**’de: **شصر الناقة شصرا**; rahmi çıktığı zaman, hayâsını bir **أخلة** ile delip, sonra **الأخلة**’nin arkasından döndürür, sonra **الأخلة**’nin arkasından kuyruğunun kılından bir topuk (parça) yahut bir iplikle döndürür.

**الشصار**; **كتاب** vezninde: dişi devenin iki burun deliği arasına sokulan bir tahta. **التهذيب**’de: **الشصار**: dişi devenin iki dudak kenarı arasına bağlanan bir tahta; ve onu **شصرها شصرا** ve **شصرها تشصيرا** yaptı. **شصار**: bir adamın adı ve bir cinnin adı; ve cinlerden bir topluluk hakkında Hınâfir’in sözü:

  Allah’a hamd ile her bir karanlıktan kurtuldum
  **شاصرا**’ya yoldaşlık ettiğim gün helâk miras bırakan (şeyden).

Ancak **شصارا**’yı kastetti; şiirin zarureti için ismi değiştirdi; bunun benzeri çoktur. **الشصار**: **التزنيد**’in **خلال**’ları; Cevherî bunu İbn Düreyd’den nakletti; lafzı: **أخلة التزنيد**. Kesre ile **الشصر** gibi. İbn Şümeyl dedi: **الشصران**: dişi devenin **خوران**’ının iki dudak kenarına içinden geçirilen iki tahta; sonra onların arkasından kuvvetli bir **خلبة** ile bağlanır; bu, onu kendi yavrusu olmayan bir yavruya alıştırmak istedikleri zaman olur: içi doldurulmuş bir **درجة** alırlar ve onu **خوران**’ına sokarlar; ve **خوران**’ı iki **خلال** ile delerler; onlar **الشصاران**’dır; bir **خلبة** ile sağlamlaştırılır, onunla bağlanırlar; işte bu **الشصر** ve **التزنيد**’dir.

Ve **الشصر**, harekeli, ceylanlardan: boynuz vuracak çağa ulaşan; yahut bir aya ulaşan; yahut henüz **احتنك** etmemiş olan; yahut güçlenip hareket etmeyen; elimizdeki nüshalarda böyledir; o ise hatadır; doğrusu: güçlendi ve hareket etti; **اللسان** ve başkalarında olduğu gibi; **الشاصر** ve **الشوصر** gibi. Leys dedi: boynuzu çıktığı zaman ona **شاصر** denir. Çoğulu **أشصار**. Dişisi **شصرة**’dir; o da küçük dişi ceylandır. Burada kaidesine muhalefet etti; çünkü “ve o **بهاء** iledir” demedi; öyleyse düşün. **الصحاح**’ta: Ebû Ubeyd dedi: ve Araplardan birden fazlası dedi: o **طلا**’dır, sonra **خشف**; boynuzları çıktığı zaman o **شادن**’dir; güçlenip hareket ettiği zaman o **شصر**’dır; dişisi **شصرة**; sonra **جذع**; sonra **ثنى**; ölünceye kadar **ثنى** olmaya devam eder; onun üstüne artmaz. **الشصر**, harekeli: serçeden daha küçük bir kuş.

Ve **شصر بصره عند الموت يشصر**; kesre ile; **شصورا**; zamme ile: gözünü dikti ve göz ters döndü; “Falancayı bıraktım, hâlbuki onun bakışı **شصر** etmişti” denir; o, ölümün inmesi sırasında gözün ters dönmesidir. Yahut doğrusu **شطر**’dur. Ezherî dedi; bu, bence bir vehimdir; bilinen **شطر بصره**’dir; o, sanki sana ve bir başkasına bakıyormuş gibidir; Ebû Ubeyd bunu Ferrâ’dan rivayet etti. Dedi: ve **الشصور** **الشطور** mânâsındadır; Leys’in münkerlerindendir. Dedi: İbnü’l-Ferec’in **الصاد** ve **الطاء**’dan iki harfin birbirinin yerine geçmesi bâbında baktım da onu bulmadım. Dedi: o, bence Leys’in vehmindendir. Ve **الشصارة**: yırtıcı hayvanların tuzaklarından; yani onunla avlanılanlar.
