# شصر — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شصر

ش ص ر
شرص ، شصر : مستعملان .
شرص : قال الليث : الشِّرْصَتَان نَاحِيتا النَّاصِيَة وهُما أرَقُّهَا شَعْراً ، ومنهما يَبْدَأ النَّزَعتان . والشَّرْصُ شَرصُ الزِّمام . وهو
فَقْر يُفْقَرُ على أنْفِ الناقة ، وهو حَزٌّ فَيُعْطَفُ عليه ثِنْيُ الزِّمام ليكون أسْرعَ وأطْوَعَ وأدْوَمَ لِسَيْرِها وأنشد :
لولا أبو عُمَرٍ حَفْصٌ لما انْتَجَعَتْ
مَرْواً قَلُوصِي ولا أزرَى بها الشَّرَصُ
وقال غيره : الشَّرْصُ والشّرْرُ واحد ، وهما الْغِلَظُ في الأرض . وقال ابن دريد : الشِّرْصَةُ النَّزْعَةُ عند الصُّدغ .
شصر : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شَصَرَ ، إذا خَاطَ ، وشَصِرَ ، إذا ظَفِرَ .
أبو عُبيد : شَصَرْتُ الثّوْبَ شَصْراً إذا خِطتَه ، مثل البَشْكِ .
الأصمعيّ : فيما رَوى أبو عبيد عنه : أوَّل ما يُوَلدُ الظَّبْيُ فهو طَلاً ، فإِذا طَلَعَ قَرْناه فهو شَادِنٌ ، فإِذا قَوِيَ وتحرَّك فهو شَصَر والأنثى شصرة ، ثم جَذَع ، ثم ثَنِيّ .
وقال الليث : يقال له : شَاصِرٌ إذا نَجَمَ قَرْنُه ، وهو الشَّوْصَرُ في لُغة .
قال : والشِّصارُ خشَبَةٌ تُشَدُّ بين شُفرَي النّاقة . يقال : شصَّرتها تشصيراً .
وقال ابن شميل : الشِّصَاران : خَشبتان يُنْقَدُ بهما في شُفْرِ خُوران الناقة ، ثم يُعْصَبُ من ورائهما بِخُلْبَةٍ شديدة ، وذلك إذا أرادوا أن يَظأَروها على ولد غيرها ، فيأخذون دُرْجةً محْشُوَّة ، ويدسُّونها في خُورانيْها ويُخِلُّون الْخُوران بخلالَيْنِ هما الشِّصاران يُوثقان بخُلْبَةٍ يُعصَبَان بها ، فذلك الشّصْر والتّشصيرُ ، وهو التّزْنِيدُ أيضاً .
وقال الليث : تركت فلاناً وقد شَصَرَ بَصَرُه يَشصُرُ شُصُوراً ، وهو أن تَنقَلِبَ العين عند حضور الموت ؛ وقد شَخَص بَصَرُه قلت : هذا عندي وَهْم ، والمعروف بهذا المعنى شصَا بَصَرُه يَشْصُوا شُصُوّاً . وشَطَرَ يَشْطُرُ شُطُوراً ، وهو الذي كأَنَّه ينْظُر إليك . وإلى آخر . روى ذلك أبو عبيد عن الفراء والشَّصُور بمعنى الشُّطُور من مَناكير الليث .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : الشَّصَرَةُ الظَّبْيَة الصغيرة ، مُحَرِّك . والشَّصْرَة : نَطْحَةُ الثورِ الرجُلَ بِقرْنه .

### Türkçe

ش ص ر
**شرص** , **شصر**: ikisi de kullanımdadır.

**شرص**: Leys dedi: **الشِّرْصَتَان** perçemin iki yanıdır ve onlar onun saçça en ince olanıdır; iki **النَّزَعتان** da onlardan başlar. Ve **الشَّرْصُ** yuların **شَرصُ**’udur. O, dişi devenin burnu üzerine açılan bir yarıktır; bir kesiktir; böylece yuların kıvrımı onun üzerine bükülür ki onun yürüyüşü için daha hızlı, daha uysal ve daha sürekli olsun. Ve şu beyti okudu:
لولا أبو عُمَرٍ حَفْصٌ لما انْتَجَعَتْ
مَرْواً قَلُوصِي ولا أزرَى بها الشَّرَصُ

Ve başkası dedi: **الشَّرْصُ** ile **الشّرْرُ** birdir; ikisi de yerdeki kalınlıktır. İbn Düreyd dedi: **الشِّرْصَةُ** şakak yanındaki **النَّزْعَةُ**’dir.

**شصر**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَصَرَ**; diktiği zaman. Ve **شَصِرَ**; kazandığı zaman.

Ebû Ubeyd: Elbiseyi **شَصَرْتُ** **شَصْراً**; onu diktiğim zaman; **البَشْكِ** gibi.

Asma‘î: Ebû Ubeyd’in ondan rivayet ettiğine göre: Ceylanın ilk doğduğu vakit o **طَلاً**’dır; boynuzları çıktığı vakit o **شَادِنٌ**’dir; güçlenip hareket ettiği vakit o **شَصَر**’dır, dişisi **شصرة**’dir; sonra **جَذَع**; sonra **ثَنِيّ**.

Leys dedi: Boynuzu çıktığı zaman ona **شَاصِرٌ** denir; o, bir dilde **الشَّوْصَرُ**’dur.

Dedi: Ve **الشِّصارُ** dişi devenin iki dudak kenarı arasına bağlanan bir ağaçtır. “Onu **شصَّرتها** **تشصيراً**” denir.

İbn Şümeyl dedi: **الشِّصَاران**: dişi devenin **خُوران**’ının dudak kenarında onlarla delik açılan iki ağaçtır; sonra onların arkasından şiddetli bir **بِخُلْبَةٍ** ile bağlanır; bu, onu kendi yavrudu olmayan bir yavruya alıştırmak istedikleri zamandır: doldurulmuş bir **دُرْجةً** alırlar, onu onun iki **خُورانيْها**’sına sokarlar ve iki çubukla **الْخُوران**’ı bozarlar; o ikisi **الشِّصاران**’dır; **بِخُلْبَةٍ** ile sağlamlaştırılır; onunla bağlanırlar; işte bu **الشّصْر** ve **التّشصيرُ**’dir; o, ayrıca **التّزْنِيدُ**’dir.

Leys dedi: Falanı bıraktım; onun bakışı **شَصَرَ**; **يَشصُرُ** **شُصُوراً**; o, ölümün hazır bulunması sırasında gözün dönmesidir; “Onun bakışı **شَخَص**” denmiştir. Dedim: Bu, benim yanımda bir vehimdir; bu anlamla bilinen: onun bakışı **شصَا**; **يَشْصُوا** **شُصُوّاً**. Ve **شَطَرَ**; **يَشْطُرُ** **شُطُوراً**; o, sanki sana bakıyor gibidir. Ve sonuna kadar. Bunu Ebû Ubeyd Ferrâ’dan rivayet etti; ve **الشَّصُور**’un **الشُّطُور** anlamında olması, Leys’in münkerlerindendir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الشَّصَرَةُ** küçük ceylandır; harekeli. Ve **الشَّصْرَة**: öküzün adamı boynuzuyla vurmasıdır.
