# شصص — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B5/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B5/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B5.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شصص

الشَّصَصُ والشِّصاصُ والشَّصاصاءُ: اليُبْس والجُفُوف والغِلَظُ، شَصَّتْ مَعِيشتُهم تَشِصّ شَصّاً وشِصاصاً وشُصُوصاً، وفيها شَصَصٌ وشِصاصٌ وشَصاصاءُ أَي نَكَدٌ ويُبْسٌ وجُفوفٌ وشدّة. الأَصمعي: إِنهم أَصابَتْهم لأْواءُ ولَوْلاءُ وشَصاصاءُ أَي سَنَة وشِدّة. ويقال: انكشف عن الناس شَصاصاءُ مُنْكرة. والشَّصاصاءُ: الغِلَظُ من الأَرض، وهو على شَصاصاء أَمر أَي على حَدِّ أَمْرٍ وعَجَلةٍ. ولقيته على شَصاصاءَ، غير مضاف، أَي على عجلة كأَنهم جعلوه اسماً لها، ولقيته على شَصاصاءَ وعلى أَوْفازٍ وأَوْفاضٍ؛ قال الراجز:
نحن نتَجْنا ناقةَ الحَجّاج
على شَصاصاءَ من النتاج
ابن بُزُرج: لقيته على شَصاصاءَ، وهي الحاجة التي لا تَسْتَطِيع تَرْكَها؛ وأَنشد:
على شَصَاصَاءُ وأَمْرٍ أَزْوَرِ
المفضل: الشَّصاصاءُ مَرْكَبُ السَّوْءِ.
والشَّصُوصُ: الناقةُ التي لا لبَنَ لها، وقيل: القليلةُ اللبن، وقد أَشَصَّتْ. ابن سيده: شَصَّت الناقةُ والشاة تَشِصُّ وتَشَصُّ شِصاصاً وشُصُوصاً وأَشَصَّتْ، وهي شَصُوصٌ، ولم يَقُولوا مُشصّ: قلّ لَبَنُها جدّاً، وقيل: انقطع البتَّة، والجمع شَصائِصُ وشِصاصٌ وشُصُصٌ؛ ومنه الحديث: أَن فلاناً اعْتَذَرَ إِليه من قِلّة اللبن وقال: إِنّ ماشِيَتَنا شُصُصٌ؛ وأَنشد أَبو عبيد لحضرمي بن عامر وكان له تسعة إِخوة فماتوا ووَرِثهم: أَفْرَحُ أَنْ أُرْزَأَ الكِرامَ، وأَنْ
أُورَثَ ذَوْداً شَصائِصاً نَبَلا
وقد شرحنا هذا في فصل جزأَ.
وأَشَصَّت الناقةُ إِذا ذَهَبَ لبنُها من الكِبَر. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: رأَى أَسْلَم يَحْمِل مَتاعَه على بعيرٍ من إِبِل الصَّدَقةِ قال: فهلا ناقةً شَصُوصاً؛ والشَّصُوصُ: التي قلّ لبنُها وذهَبَ. ويقال شاة شَصُوصٌ للتي ذهب لبنُها، يستوي فيه الواحد والجمع. قال ابن بري: وفي الصحاح يقال شاةٌ شُصُصٌ للتي ذهب لبنها يستوي فيه الواحد والجمع، قال: والمشهور شاة شَصُوصٌ وشِياهٌ شُصُصٌ، فإِذا قيل شاة شُصُصٌ فهو وصف بالجمع كحَبْل أَرْمامٌ وثوبٌ أَخْلاقٌ وما أَشبهه.
وشَصَّ الإِنسانُ يَشِصُّ شَصّاً: عَضَّ على نواجِذِه صَبْراً، وفي التهذيب: إِذا عَضَّ نوَاجِذَه على الشيء صَبْراً.
ويقال: نَفى اللّه عنك الشَّصائِصَ أَي الشدائدَ. وشَصَّت معيشتُهم شُصُوصاً، وإِنهم لَفي شَصاصاءَ أَي في شدّة؛ قال الشاعر: فحَبِّس الرَّكْبَ على شَصاص
وشَصّه عن الشيء وأَشَصّه: منَعَه. والشِّصُّ: اللِّصُّ الذي لا يَدَعُ شيئاً إِلا أَتى عليه، وجمعُه شُصُوصٌ. يقال: إِنه شِصٌ من الشُّصُوصِ. والشَّصُّ والشِّصُّ: شيء يُصادُ به السَّمَكُ؛ قال ابن دريد: لا أَحْسَبُه عربيّاً. وفي حديث ابن عمر في رجل أَلْقى شِصَّهُ وأَخذ سَمَكةً: الشِّصُّ الشَّصُّ، بالكسر والفتح، حديدة عَقْفاءُ يُصادُ بها السمك.

### Türkçe

**الشَّصَصُ** ve **الشِّصاصُ** ve **الشَّصاصاءُ**: kuruluk ve çatlaklık ve kabalık;
onların geçimleri **شَصَّتْ** (kurudu/sertleşti), **تَشِصّ** (kurur/sertleşir) **شَصّاً** ve **شِصاصاً** ve **شُصُوصاً**; ve onda **شَصَصٌ**
ve **شِصاصٌ** ve **شَصاصاءُ** vardır; yani sıkıntı ve kuruluk ve çatlaklık ve şiddet. **الأَصمعي**: “Onlara **لأْواءُ** ve **لَوْلاءُ** ve **شَصاصاءُ** isabet etti”; yani bir yıl ve şiddet. Ve denilir: insanlardan münker bir **شَصاصاءُ** açılıp kalktı. Ve **الشَّصاصاءُ**: yerden kabalık; ve o, **شَصاصاء** bir iş üzerindedir; yani bir işin sınırı ve acele üzerindedir. Ve onu **شَصاصاءَ** üzerinde buldum, izafesiz;
yani acele üzerinde; sanki onu (aceleyi) onun için bir isim kılmışlar; ve onu **شَصاصاءَ** üzerinde ve **أَوْفازٍ**
ve **أَوْفاضٍ** üzerinde buldum; **الراجز** dedi ki:
نحن نتَجْنا ناقةَ الحَجّاج
على شَصاصاءَ من النتاج

**ابن بُزُرج**: Onu **شَصاصاءَ** üzerinde buldum; o, terk etmeye güç yetiremediğin ihtiyaçtır; ve okudu:
على شَصَاصَاءُ وأَمْرٍ أَزْوَرِ

**المفضل**: **الشَّصاصاءُ** kötülüğün biniti/vasıtasıdır.

Ve **الشَّصُوصُ**: sütü olmayan dişi deve; ve denildi: sütü az olan; ve (o) **أَشَصَّتْ**. **ابن سيده**: dişi deve ve koyun **شَصَّت**; **تَشِصُّ** ve **تَشَصُّ** (kurur/sütü azalır) **شِصاصاً**
ve **شُصُوصاً**; ve **أَشَصَّتْ**; ve o **شَصُوصٌ**dur; ve **مُشصّ** demediler: sütü pek çok azaldı; ve denildi: bütünüyle kesildi; çoğulu **شَصائِصُ** ve **شِصاصٌ** ve **شُصُصٌ**tur; bundan (şu) hadis: falan kimse, süt azlığından dolayı ona özür beyan etti ve dedi ki: “Şüphesiz bizim hayvanlarımız **شُصُصٌ**dur”; ve **أَبو عبيد** Hadramî b. Âmir için okudu—onun dokuz erkek kardeşi vardı, öldüler ve onları miras aldı:
أَفْرَحُ أَنْ أُرْزَأَ الكِرامَ، وأَنْ
أُورَثَ ذَوْداً شَصائِصاً نَبَلا

Bunu **جزأَ** faslında açıklamıştık.

Dişi deve **أَشَصَّت**: yaşlılıktan sütü gittiği zaman. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **أَسْلَم**’i, sadaka develerinden bir deve üzerinde eşyasını taşırken gördü; dedi ki: “Ya bir **شَصُوصاً** dişi deve (olsaydı)!”; ve **الشَّصُوصُ**: sütü azalan ve giden (dişi deve)dir. Ve denilir: sütü giden (koyun) için **شاة شَصُوصٌ**; onda tekil ve çoğul eşit olur. **ابن بري** dedi ki: **الصحاح**’ta “sütü giden (koyun) için **شاةٌ شُصُصٌ** denilir; onda tekil ve çoğul eşit olur” denilir; dedi ki: meşhur olan **شاة شَصُوصٌ** ve **شِياهٌ شُصُصٌ**tur; artık eğer **شاة شُصُصٌ** denilirse, **حَبْل أَرْمامٌ** ve **ثوبٌ أَخْلاقٌ** ve benzerleri gibi çoğulla vasıflandırmadır.

İnsan **شَصَّ** eder, **يَشِصُّ** **شَصّاً**: sabırla azı dişlerine ısırdı; ve **التهذيب**’de: bir şeye sabırla azı dişlerini ısırdığı zaman.

Ve denilir: Allah senden **الشَّصائِصَ**ı, yani şiddetleri, uzaklaştırsın. Ve onların geçimleri **شَصَّت** **شُصُوصاً**; ve şüphesiz onlar **شَصاصاءَ** içindedir; yani şiddet içinde; şair dedi ki:
فحَبِّس الرَّكْبَ على شَصاص

Ve onu bir şeyden **شَصّه** ve **أَشَصّه**: onu men etti. Ve **الشِّصُّ**: hiçbir şeyi bırakmayıp üzerine gelen hırsız; çoğulu **شُصُوصٌ**tur. Denilir: o, **الشُّصُوصِ**’tan bir **شِصٌ**dur.

Ve **الشَّصُّ** ve **الشِّصُّ**: balık avlanan bir şey; **ابن دريد** dedi ki: onun Arapça olduğunu sanmıyorum. Ve bir adam hakkında İbn Ömer’in hadisinde: **شِصَّهُ**’ini attı ve bir balık aldı: **الشِّصُّ** **الشَّصُّ**tur; kesre ve fetha ile; balık avlanan, ucu kıvrık bir demirdir.
