# شصص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شصص

الشص، بالكسر: حديدة عقفاء يصاد بها السمك. ويفتح  ، ذكر الجوهري اللغتين. وقال ابن دريد: لا أحسب هذا الذي يسمى شصا عربيا محضا. قال الصاغاني: صدق ابن دريد وهو معرب، ويقال له بالفارسية: شست. الشص:  اللص الحاذق  ، الذي لا يرى شيئا إلا أتى عليه،  ج شصوص  ، نقله الجوهري. قال ابن دريد: يقال  شصصته  عن الشيء، أي  منعته  ، كأشصصته.  وسنة شصوص: جدبة  .  وهي  ، أي الشصوص أيضا  الناقة الغليظة اللبن  ، كذا في العباب. وفي الصحاح: القليلة اللبن، ولا منافاة، فإن اللبن إذا غلظ قل. جمعه شصائص وشصص وشصاص. وفي الحديث  أن فلانا اعتذر إليه من قلة اللبن وقال: إن ماشيتنا لشصص  وخرج حضرمي بن عامر في حلتين يتحدث في مجلس قومه، فقال جزء بن سنان ابن موألة: والله إن حضرميا لجذل بموت أخيه أن ورثه. فقال حضرمي:
  يقول جزء ولم يقل حـدلا                      إني تزوجت ناعما جـذلا
  إن كنت أزننتني بها كذبـا                      جزء فلاقيت مثلها عجلا
  أفرح أن أرزأ الكرام وأن                      أورث ذودا شصائصا نبلا

  فلم يمكث إلا أياما، حتى دخل إخوة لجزء سبعة في بئر يحفرونها، فأسنوا فيها، فمالت عليهم جميعا وانهارت.  وقد شصت تشص شصوصا وشصاصا: صارت كذلك  ، أي قليلة اللبن، وكذلك أشصت، بالألف، وسيأتي قريبا. شص  فلان  يشص شصا:  عض على نواجذه صبرا  . وفي العباب: عض نواجذه على شيء صبرا. شصت  المعيشة  تشص شصوصا:  اشتدت  . يقال: شصه  عنه  ، إذا  منعه، كأشصه  ، عن ابن دريد، وأنشد وقال: هذا البيت قديم أنشده ابن الكلبي:
  أشص عنه أخو ضد كتـائبـه                      من بعد ما أرملوا من أجله بدم وهذا قد تقدم بعينه في كلام المصنف، فهو تكرار.
  وما أدري أين شص: أين ذهب  ، قاله ابن عباد.  والشصاصاء: السنة الشديدة  . وأصل الشصص والشصاص هو اليبس، والجفوف، والغلظ، والشدة. قال الأصمعي: يقال: أصابتهم لأواء وشصاصاء، إذا أصابتهم سنة شديدة. قال المفضل: الشصاصاء:  المركب السوء  . يقال:  لقيته على شصاصاء  أمر، أي على حد أمر وعجلة، ولقيته على شصاصاء، غير مضاف، أي  على عجلة  ، كأنهم جعلوه اسما لها، قاله الكسائي وأنشد:
  نحن نتجنا ناقة الحجـاج
  على شصاصاء من النتاج ومثل ذلك: على أوفاز، وأوفاض.  أو  لقيته على شصاصاء، أي على  حاجة لا يستطيع تركها  ، عن ابن بزرج.  وأشص  صاحبه عنه، أي  أبعد  ه. قال أبو عبيد: أشصت  الناقة: قل لبنها  جدا، وقيل: انقطع البتة، قال ابن عباد:  وهي مشص  ، وهو القياس، وأنكره ابن سيده. قال أبو عبيد:  شصوص  من شصت، قال: وهذ  شاذ  . والجمع شصائص، وشصاص، وشصص. يقال:  شاة شصص، بضمتين  للتي  ذهب لبنها، للواحدة والجمع  ، كذا في الصحاح. قال ابن بري: والمشهور: شاة شصوص وشياه شصص، فإذا قيل: شاة شصص، فهو وصف بالجمع، كحبل أرمام وثوب أخلاق وما أشبهه. ومما يستدرك عليه: الشصص: النكد، كالشصاص. ويقال: نفى الله عنك الشصائص، أي الشدائد. ويقال: انكشف عن الناس شصاصاء منكرة.

### Türkçe

**الشص**، kesre ile: balık avlanan, ucu kıvrık bir demir. Ve fetha ile de (okunur); el-Cevherî iki dili (iki okunuşu) zikretti. İbn Düreyd dedi: Bunun ki **شصا** diye adlandırılır, sırf Arapça olduğunu sanmıyorum. es-Sağânî dedi: İbn Düreyd doğru söyledi; o muarrebdir; Farsçada ona **شست** denir. **الشص**: mahir hırsız; hiçbir şey görmez ki ona gelip (onu alıp götürmüş) olmasın; çoğulu **شصوص**; bunu el-Cevherî nakletti. İbn Düreyd dedi: “**شصصته** عن الشيء” denir; yani onu men ettim; “**أشصصته**” gibi. Ve **سنة شصوص**: kıtlık. Ve o, yani **الشصوص** da: sütü koyu olan deve; **العباب**’da böyle. **الصحاح**’ta: sütü az olan (deve). Çelişki yoktur; çünkü süt koyulaşınca azalır. Çoğulu **شصائص** ve **شصص** ve **شصاص**’tır. Hadiste: falanın, sütün azlığından dolayı ona özür beyan ettiği ve “Şüphesiz bizim hayvanlarımız elbette **شصص**’tur” dediği (gelmiştir). Ve Hadramî b. Âmir iki hülle içinde çıktı, kavminin meclisinde konuşuyordu; Cüz’ b. Sinân b. Muvelle’e dedi: Vallahi Hadramî, kardeşinin ölümüyle sevinçlidir; çünkü ona miras bıraktı. Hadramî dedi ki:
  Cüz’ der ve **حدلا** demedi:
  Ben yumuşak birini, sevinçli (birini) nikâhladım.
  Eğer beni onunla yalan olarak itham ettiysen,
  Cüz’, o halde onun benzerine aceleyle rastladın.
  Soylulara musibet gelmesine sevinir miyim ve
  soylu **شصائص** sürüler miras alayım diye?

Sonra ancak birkaç gün kaldı ki, Cüz’ün kardeşleri yedi kişi bir kuyuya girdiler, onu kazıyorlardı; orada dişleri döküldü (yaşlandılar); kuyu üzerlerine hep birlikte eğildi ve çöktü. Ve “**شصت** تشص **شصوصا** ve **شصاصا**” (denir): öyle oldu; yani sütü az oldu; ve yine “**أشصت**” (elif ile) de böyledir; yakında gelecektir. “**شص** فلان **يشص شصا**” (denir): sabırla azı dişlerine ısırdı. **العباب**’da: sabırla bir şeye azı dişlerini ısırdı. “**شصت** المعيشة **تشص شصوصا**” (denir): şiddetlendi. “**شصه** عنه” denir; onu men ettiğinde; “**أشصه**” gibi; İbn Düreyd’den. Şiir okudu ve dedi: Bu beyit eskidir; onu İbnü’l-Kelbî okumuştur:
  **أشص عنه أخو ضد كتـائبـه**
  **من بعد ما أرملوا من أجله بدم**

Ve bu, musannifin sözünde aynen daha önce geçti; o halde tekrardır. “Bilmiyorum **أين شص**”: nereye gitti; bunu İbn Abbâd söyledi. Ve **الشصاصاء**: şiddetli yıl. **الشصص** ve **الشصاص**’ın aslı kuruluk, çatlaklık, kalınlık ve şiddettir. el-Asma‘î dedi: “Onlara **لأواء** ve **شصاصاء** isabet etti” denir; onlara şiddetli bir yıl isabet ettiğinde. el-Mufaddal dedi: **الشصاصاء**: kötü binek. “**لقيته على شصاصاء** أمر” denir; yani işin keskinliği ve acele üzerinde. Ve “**لقيته على شصاصاء**” (muzaf olmaksızın) denir; yani acele üzerinde; sanki onu onun için bir isim kılmışlar; bunu el-Kisâî söyledi ve şu şiiri okudu:
  Biz Haccâc’ın devesini doğurttuk,
  doğumdan bir **شصاصاء** üzere.

Bunun benzeri: “على **أوفاز**” ve “**أوفاض**”. Yahut “**لقيته على شصاصاء**” (denir); yani bırakamadığı bir ihtiyaç üzere; İbn Bezrec’den. Ve “**أشص** صاحبه عنه” (denir); yani onu uzaklaştırdı. Ebû Ubeyd dedi: “**أشصت** الناقة”: sütü çok azaldı; ve denildi ki: bütünüyle kesildi. İbn Abbâd dedi: O **مشص**’tur; ve bu kıyastır; İbn Sîdeh bunu inkâr etti. Ebû Ubeyd dedi: “**شصوص**”, “**شصت**”ten (gelir). Dedi: ve bu **شاذ**dır. Çoğul: **شصائص** ve **شصاص** ve **شصص**. “**شاة شصص**” denir; iki damme ile; sütü gitmiş olana; tekil ve çoğul için; **الصحاح**’ta böyle. İbn Berrî dedi: Meşhur olan: “**شاة شصوص**” ve “**شياه شصص**”tur. Eğer “**شاة شصص**” denirse, o, çoğul ile vasıflandırmadır; “**حبل أرمام**” ve “**ثوب أخلاق**” ve benzerleri gibi. Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **الشصص**: sıkıntı; **الشصاص** gibi. Ve “Allah senden **الشصائص**’ı defetsin” denir; yani şiddetleri. Ve “İnsanlardan inkâr edilen bir **شصاصاء** açıldı (kalktı)” denir.
