# شص — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B5/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B5.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: شص

باب الشين والصاد
شص
استعمل منه : شصّ .
شص : قال اللّيث بن المظفر : الشَّصُّ والشِّصُّ لُغتان ، وهو شَيءٌ يُصاد به السَّمك ، ويقال لِلصِّ الذي لا يَرى شيئاً إلا أتى عليه : إنَّه لَشَصٌّ من الشُّصوص .
قال : ويُقال : شَصَّتْ معيشَتُهم شُصُوصاً ، وإنّهم لفي شَصَاصَاء ، أي في شِدّة .
أبو نصر ، عن الأصمعيّ : أصابتهم لأْوَاءُ ولَوْلاَءُ ، وشَصَاصَاء ، إذا أَصَابتْهم سَنَةٌ وشِدَّة .
أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : يقال أَتَيْتُهُ على شَصَاصَاءَ ، وعلى أوْفَازٍ وأَوْفاضٍ ، أي على عَجَلة .
وقال المفضل : الشَّصَاصَاء مَرْكَبُ السُّوء .
وقال اللّيث : شَصَّ الإنسان يَشِصُّ شَصّاً ، إذا عَضَّ نواجذَه على شيءِ صَبْراً ، ويقال : نَفَى الله عنك الشَّصَائِصَ .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الشَّصُوصُ النَّاقَةُ التي لا لَبن لها .
ويقال : قد أَشَصَّتْ فهي شَصُوصُ ؛ وهذا شَاذٌ على غير قياس .
وقال أبو عبيد : قال الكسائيّ شَصَّتْ بغير أَلِف .
وقال اللْيث شَصَّتْ تَشِصُّ شِصَاصاً . إذا قَلَّ لبنها .
قلت وجمع الشَّصُوصِ من النُّوق شَصَائِص
وأَنشد أبو عُبيد :
أفرَحُ أن أُزْرَأَ الكِرَامَ وأَنْ
أورَثَ ذَوْداً شَصَائِصاً نَبَلاَ
ابن بُزْرُج : لقيته على شَصَاصَاءَ ، وهي الحاجة التي لا تستطيع تَركها ، وأنشد :
على شَصَاصَاءِ وأَمْرٍ أَزْوَرِ

### Türkçe

باب **الشين** و**الصاد**
**شص**
Ondan kullanılan: **شصّ**.
**شص**: **اللّيث بن المظفر** dedi: **الشَّصُّ** ve **الشِّصُّ** iki lugattır; o, onunla balık avlanan bir şeydir. Ve hiçbir şey görmeyip de ancak onun üzerine gelen hırsıza denilir: “Şüphesiz o, **الشُّصوص**’tan bir **شَصّ**tır.”
Dedi: Ve denilir: **شَصَّتْ** onların geçimleri **شُصُوصاً**; ve şüphesiz onlar **شَصَاصَاء** içindedirler; yani şiddet içindedirler.
**أبو نصر**’dan, **الأصمعيّ**’den: Onlara **لأْوَاءُ** ve **لَوْلاَءُ** ve **شَصَاصَاء** isabet etti; onlara bir kıtlık yılı ve şiddet isabet ettiği zaman.
**أبو العباس**’tan, **ابن الأعرابيّ**’den: Denilir: Ona **شَصَاصَاءَ** üzere geldim; ve **أوْفَازٍ** ve **أَوْفاضٍ** üzere; yani acele üzere.
Ve **المفضل** dedi: **الشَّصَاصَاء** kötülüğün biniti.
Ve **اللّيث** dedi: **شَصَّ** insan **يَشِصُّ** **شَصّاً**; bir şeye sabırla azı dişlerini ısırdığı zaman. Ve denilir: Allah senden **الشَّصَائِصَ**’i uzaklaştırsın.
**أبو عُبيد**’den, **الأصمعيّ**’den: **الشَّصُوصُ** sütü olmayan dişi devedir.
Ve denilir: **أَشَصَّتْ**; artık o **شَصُوصُ**tur; ve bu, kıyas üzere olmayan şâzdır.
Ve **أبو عبيد** dedi: **الكسائيّ** dedi: **شَصَّتْ** elifsiz.
Ve **اللْيث** dedi: **شَصَّتْ** **تَشِصُّ** **شِصَاصاً**; sütü azaldığı zaman.
Dedim: Ve dişi develerden **الشَّصُوصِ**’un cemi **شَصَائِص**tir.
Ve **أبو عُبيد** inşad etti:
أفرَحُ أن أُزْرَأَ الكِرَامَ وأَنْ
أورَثَ ذَوْداً شَصَائِصاً نَبَلاَ
**ابن بُزْرُج**: Onunla **شَصَاصَاءَ** üzere karşılaştım; o, terk etmeye güç yetiremediğin ihtiyaçtır. Ve inşad etti:
على شَصَاصَاءِ وأَمْرٍ أَزْوَرِ
