# شطأ (ش-ط-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Bitki filizidir

- Harfler: ش - ط - أ
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شطء

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَاطِئِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90%D8%A6%D9%90.md) | فَاعِلِ | Kıyı | 1 | 1 | [28:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/ayet/28:30.md) |
| [شَطْأَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%A3%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun filizi | 1 | 1 | [48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/ayet/48:29.md) |

## Mücavir kökler — 45 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [بقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Buka üzerinde değişik renklerin bulunduğu hayvan, kuş…
2. [أزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
3. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
4. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Öfke
5. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
6. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ekin demektir
7. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
8. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
9. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sima çehre demektir
10. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sevk bacak demektir
11. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
12. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
13. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
14. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ağaç
15. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Birkan yanardağ demektir
16. [ندو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Nedve halkın toplandığı yerdir
17. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sağ yandır
18. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
19. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hamd: Cümle kapısı demektir
20. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yüz demektir
21. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
22. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
23. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Buğa boğa demektir
24. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
25. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
26. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
27. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Büyük
28. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
29. [موسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Musa
30. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
31. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
32. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
33. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beraber
34. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
35. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
36. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
37. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
38. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
39. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
40. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
41. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
42. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
43. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
44. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
45. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شطأ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [فرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AE.md), [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md), [غصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ana kökün veya gövdenin yanından fışkıran taze filiz ve yan sürgün |
| Çekirdek Özet 2 | Zayıf bir başlangıcın çevresinden filizlenerek ana gövdeyi destekleyip güçlendirmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Çekirdekten çevreye yayılarak kendi kendini tahkim eden organik ve kolektif büyüme modeli |
| Kritik Hata Riski | Filizi ana gövdeden bağımsız veya ona rakip bir unsur sayıp destekleyici ve bütünleyici niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شط | Kenar, sınır hattı, ana merkezden yana veya uzağa doğru ayrılma, taşma ve uzama ([شطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1.md), [شطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B7.md), [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md)) | أ | Hemzenin getirdiği ani çıkış, fışkırma ve canlı başlangıç hareketiyle anlam, ana gövdenin kenarından hızla beliren ve onu çevreleyen taze yan sürgün ve filiz kavramına özelleşmiştir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Tohumun kabuğunu veya toprağın yüzeyini yararak dışarı çıkma hamlesini temsil eder |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Yeni çıkan filizlerin ana sapın etrafını sararak onu kuşatması ve koruma halkası oluşturması hareketini imler |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Çıkan sürgünün taşıdığı taze canlılık hamlesini, yeni bir büyüme evresini ve ana gövdeye kattığı kuvveti ifade eder |
| شطأ | Kabuğu yarıp dışarı fışkıran ve yeni bir hayat hamlesiyle ana gövdenin etrafını sararak onu kuvvetlendiren sürgün hareketidir |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın veya ekinin ana sapının çevresinden fışkıran taze filiz, yan sürgün ve ekin yavrusu |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İki kişinin bir nehir veya vadinin karşılıklı iki kenarında yürümesi durumu ile ekinin kardeşlenip yavrulayarak ana sapı kalınlaştırması durumunu anlatan kullanım |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde شطأ kökünün kurucu tabanı olan ikili çekirdek, genellikle sınır, kenar, hat ve merkezden çevreye doğru uzanan ayrılma hareketleriyle irtibatlıdır. İbranice ve Aramice katmanlarda doğrudan hemzeli bitkisel filiz anlamı sınırlı kalmakla birlikte, kıyı ve sınır belirten köklerle semantik bir akrabalık sezilir. Arapçada kök, hemzenin sağladığı taze fışkırma ve beliriş nüansıyla bitkisel terminolojiye taşınmış; ana sapın kıyısından, dip kenarlarından çıkan ve klasik sözlüklerde ekinin yavrusu olarak tanımlanan taze filizleri ifade eden özgün bir tarımsal kavrama dönüşmüştür. Böylece sınır veya kenar kavramı, ana gövdeyi çepeçevre kuşatarak onu devrilmekten koruyan destekleyici bir yapı halini almıştır.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شاطئ ile شطء ilişkisi | Kenarda, kıyıda bulunma anlamından ana gövdenin kenarlarından fışkıran yan sürgünlere geçiş | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki sınır ve kenar kökleri | Çeperden uzayan, ana hattan dışarı doğru taşan uzantı semantiğinin korunması | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve doğrulanabilir bir dil ailesi dışı ilişki tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شطأ | Anlamlı | Ekin filizi, yan sürgün | Ana gövdenin dibinden çıkan ve onu destekleyen taze dallar | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| شأط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [طشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B4%D8%A3.md) | Anlamlı | Zayıf yürümek, işi yumuşak tutmak | Hastaya güçlenene kadar şefkat göstermek ve dermansız adımlarla ilerlemek | Güçsüzlükten kuvvete geçiş evresini çağrıştırır; Kur'an'da geçmez |
| طأش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada müstakil kök olarak tescil edilmemiştir; Kur'an'da geçmez |
| أشط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök türetimi bulunmaz; Kur'an'da geçmez |
| أطش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök türetimi bulunmaz; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شطأ | Merkez | Bitkisel büyüme ve destek | Ana sapın çevresinden çıkarak onu kuvvetlendiren taze sürgün | Ekinin yavrusu; ana gövdeye bitişik ve onu tahkim eden filiz |
| [فرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AE.md) | Komşu | Yavrulama ve çatlama | Bir kabuk veya tohum içinden ilk ayrılma ve çıkış anı | Kuş yavrusu veya tohumun ilk yarılan filizidir; henüz gövdeyi destekleme aşamasına işaret etmez |
| [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) | Komşu | Topraktan çıkış ve bitme | Genel olarak canlı dokunun topraktan yeşermesi | Özel bir sürgün türünü değil, bitkinin genel varoluşunu ve büyümesini bildirir |
| [غصن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D9%86.md) | Komşu | Ağaç dalı | Ağacın gövdesine bağlı, olgunlaşmış ve uzamış odunsu dal | Taze sürgün veya kardeşlenme halini değil, gövdenin kemale ermiş uzantılarını gösterir |
| [جذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B0%D8%B0.md) | Zıt | Kökten kesme ve ufalanma | Gövdeyi veya sürgünü dibinden keserek hayatına son verme | Filiz verip güçlendiren شطأ hareketinin aksine yok edici bir budanma ve koparılmadır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شطأ | Ekin filizi, sürgün | Ana gövdeden çıkıp onu kalınlaştıran taze uzantı | Kesin |
| Latince | *surculus*, *propagator* | Sürgün, aşı çubuğu, fışkın | Bitkinin ana gövdesinden ayrılan taze dalı karşılar; fakat Kur'an'daki cemaat desteği vurgusunu içermez | Güçlü |
| İngilizce | *sprout*, *offshoot*, *tiller* | Filiz, yan sürgün, kardeşlenme | Tahılın kardeşlenerek ana sapı kuvvetlendirmesini tam karşılar; sosyolojik derinliği dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | *Trieb*, *Seitenspross*, *Bestockung* | Taze sürgün, kardeşlenme | Bitkinin yanından fışkıran yeni organı ve sap sayısının artışını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | *rejeton*, *drageon*, *tallage* | Sürgün, kök filizi | Kök ve gövde tabanından süren yeni dallanmayı bildirir; kolektif tahkim nüansı zayıftır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شطء | Yeni yetişen müminlerin ve ashabın ana davayı destekleyen taze gücü | Bir liderin etrafında kenetlenen ilk müminlerin, zayıflıktan kurumsal güce erişmesini tasvir eden teşbih bağlamı (Fetih [48:29](https://lisan.digital/tr/ayet/48:29.md)) |
| شاطئ | Güvenli kıyı, kenar ve sınır hattı | Vahyin ve ilahi hitabın tecelli ettiği kutlu vadinin güvenli kenarı ve sınır konumu (Kasas [28:30](https://lisan.digital/tr/ayet/28:30.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve sahabe anlayışı | Risaletin toplumsal olarak nasıl kökleştiği ve ashabın peygamberi tamamlama işlevi | Davanın tek bir şahıstan ibaret kalmayıp organik bir cemaatleşmeyle korunması |
| Fıkıh | Ziraat ve zekat hukuku | Ekinin filizlenme, dane bağlama ve hasat dönemlerindeki zekat borcunun başlangıcı | Mahsulün telef olmaktan kurtulup kendi ayakları üzerinde durduğu olgunluk evresi |
| Tefsir | Fetih suresi 29. ayetin tahlili | İncil'deki ekin meselinin Kur'an'da nasıl tefsir edildiği ve tedrici büyüme yasası | Zayıf bir tohumun yan sürgünleriyle kalınlaşıp devrilmez bir gövdeye dönüşmesi |
| Hadis | Ashabın fazileti rivayetleri | Hz. Peygamber ve etrafındaki ilk neslin ekin ve filizlerine benzetildiği nebevi beyanlar | İlk bağlıların ana davaya kattığı hayati mukavemet ve koruyucu zırh vasfı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Davet ve cemaatleşme | Yeni mühtediler ve genç bağlılar | Ana davayı tahkim etme | Dinin tebliğcisinin etrafında toplanan taze kadroların itikadi gövdeyi ayakta tutması | Kesin |
| İlmi | Bilimsel ekoller | Öğrenciler ve yan araştırmalar | Kuramı genişletme ve doğrulama | Ana tezin tali bulgular ve yeni nesil araştırmacılarla güçlendirilip kurumsallaşması | Güçlü |
| Siyasi | Devlet inşası | Teşkilat ve dinamik bürokrasi | İktidarı kökleştirme | Merkezi liderliğin tabandan yükselen taze kadrolarla tahkim edilerek meşruiyet kazanması | Güçlü |
| İktisadi | Girişimcilik | Yan üretim kolları ve kuluçka girişimler | Ana sermayeyi destekleme | Bir çekirdek şirketin çevresinde gelişen yan tedarikçilerle pazarda devrilmez bir güç olması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kardeşlenme ve fraktal dallanma | Kök algoritmanın veya ana yapının kendi çevresinde özbenzeşimli yan üniteler açarak sistemin mekanik dengesini artırması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal payanda ve sosyal tabanlaşma | Yeni kurulan bir hareketin taze mensuplar devşirerek ana liderliği çevrelemesi ve devrilmeyi önleyici bir meşruiyet ağı kurması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir bitki filizine indirgeyerek ayetteki sosyolojik cemaat inşası ve kolektif güçlenme yasasını ıskalamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Tekil ve zayıf bir merkezin, çevresinden fışkıran yan unsurlarla kalınlaşıp kendi ayakları üzerinde dimdik duran bağımsız bir medeniyete dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lideri veya ana fikri tek başına her şeye yeten soyut bir unsur sanmak; etrafındaki taze kadroların taşıyıcı ve kalınlaştırıcı fonksiyonunu göz ardı etmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplum, cemaat ve medeniyet inşasını mekanik bir montaj değil, tohumdan gövdeye doğru birbirini besleyen organik bir tarım kanunu olarak ele aldığını gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Fetih [48:29](https://lisan.digital/tr/ayet/48:29.md) başta olmak üzere davet, hicret, ashabın dayanışması ve İslam toplumunun teşekkülünü anlatan Medeni ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Liderin tek başına her şeyi başardığı algısını ve bağlıların sadece pasif takipçiler olduğu zannını yıkar; filizlerin ana sapı taşıyıp kalınlaştırdığını ortaya koyar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bitkinin veya ekinin ana sapının çevresinden fışkıran, ana gövdeyi destekleyen taze filiz ve yan sürgün.
- Soyut anlam: Zayıf bir başlangıç etrafında toplanan taze unsurların ana merkezi kuşatıp tahkim ederek kolektif bir direnç ve kendi kendine yeterlilik üretmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin merkezine eklemlenen periferik alt birimlerin geribeslemeyle ana sistemi kalınlaştırıp devrilmez kılması.
- LaTeX modeli: $$ S_t = S_0 + \sum_{i=1}^n \Delta s_i \implies M(S_t) \gg M(S_0) $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S_0$ başlangıçtaki zayıf ana gövdeyi, $\Delta s_i$ ana gövdenin çevresinden fışkıran her bir yan filizi, $\sum \Delta s_i$ kardeşlenme ve yan destekler kümesini, $S_t$ filizlerin tahkimiyle oluşan nihai kalın gövdeyi, $M$ ise yapının devrilmeye ve dış etkilere karşı mekanik direncini temsil eder. Bağıntı, ana gövdenin tek başına taşıyamayacağı direncin, yan sürgünlerin eklenmesiyle katlanarak arttığını simgeler.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Kasas 28:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/ayet/28:30.md) — شَاطِئِ

فَلَمَّا أَتَاهَا نُودِيَ مِنْ شَاطِئِ الْوَادِ الْأَيْمَنِ فِي الْبُقْعَةِ الْمُبَارَكَةِ مِنَ الشَّجَرَةِ أَنْ يَامُوسَى إِنِّي أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Oraya geldiğinde, feyizli yerdeki vadinin sağ yanındaki ağaçtan: Ey Musa; şüphesiz Ben, alemlerin Rabbı olan Allah’ım.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/ayet/48:29.md) — شَطْأَهُ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Bitki filizidir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء و و ا ي ء معهما
ش ط و، ش و ط، ش ي ط، ط ي ش، ش ط أ، ط ش أ مستعملات
شطو:
الشَّطويّة: ضربٌ من ثياب الكتان، يعمل بأرضٍ يقالُ لها: شطا.
شوط:
الشَّوط: جريُ مرةٍ، إلى الغاية، والجميعُ: الأشواط، ويستعمل في غير هذا، قال الراجز:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
يعني: الرَّيح.
شيط:
الشَّيط: شيطوطة الحم إذا مستّه النّار، يتشيَّطُ منه، فيحترق بعضه، كما يتشيط الشَّعر أو الحبل. وتشيط الدم إذا إلى بصاحبه وشاط دمه وأشاط بدمه.
واستشاط فلانٌ غضباً، إذا استقتل، قال:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
والتَّشيُّط: الغضب. والتَّشييطُ: أن حُرق شعر الرأس أو الكُراع، يقال: شيط الرأس بلهب النار على رأس التّنانير أو غيرها. وكلّ شيء أحرقته رطباً فقد شظَّطته. وقيل: لا يقال للمليل: شيطا، ولكن ما يحرق باللَّهب.
والشائط: الرُّبُّ والدُّهن، إذا طُبخ فوق القِدر فاحترق، فاصفر أو اسود، قال أبو النَّجم:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
يقال: شاط الرُّبُّ وشاطت الأدوية وهي الطَّبخةُ من الزُّبدِ إذا أرادوا أن يتخذوا منه سمناً.
طيش:
الطَّيشُ: جِفةُ العقل. والفعل: طاش يطيشُ، وقومٌ طائةٌ: خفاف العقول: ويقال: طائش السَّهم يطيش، أي: عدل عن الرَّميَّة، قال:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ
شطأ:
الشَّطأ من الشَّجر والنَّبات: ما خرج حول الأصل، والجميع: أشطاء.
وأشطأت الشجرة: خرج أشطاؤها. وشاطئُ الوادي: شفتهُ، اسم من غير فعل.
طشأ:
طشأ الرجل أمره ورأيه: مثل: رهيأ، سواء.. قال: لا أعرف طشأ رأيه، إنما أعرف: طشأ رأيهُ، أي: لينلإ، كما يُطشأُ المريض، وهو أن يرفق به حتى يستد ويقوى.
ومرّ فلانٌ يتطشأُ إذا مر مراً ضعيفاً كمشي المريض.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** ikisiyle beraber

**ش ط و**، **ش و ط**، **ش ي ط**، **ط ي ش**، **ش ط أ**، **ط ش أ** kullanımdadırlar.

**شطو**:
**الشَّطويّة**: keten elbiselerden bir türdür; **شطا** denilen bir yerde yapılır.

**شوط**:
**الشَّوط**: bir kere koşmadır, hedefe kadar; hepsi: **الأشواط**. Bunun dışında da kullanılır. **الراجز** dedi ki:
وبارحٍ معتكر الأشواطِ
Yani: rüzgâr.

**شيط**:
**الشَّيط**: etin, ateş ona dokunduğunda, yanıp kavrulmasıdır; ondan **يتشيَّطُ** olur; böylece onun bir kısmı yanar; tıpkı saçın veya ipin **يتشيط** olması gibi. Ve kan, sahibine (doğru) olduğunda **تشيط**; ve kanı **شاط** ve kanıyla **أشاط**.

Ve falan kimse öfkeyle **استشاط** etti; öldürülmeyi göze aldıysa. Dedi ki:
أشاط دماءَ المستشيطين كلِّـهـم		وغُلَّ رؤوسُ القوم فيهم وسُلسِلوا
Ve **التَّشيُّط**: öfkedir. Ve **التَّشييطُ**: başın saçının veya **الكُراع**’ın yakılmasıdır; “baş, tandırların başları üzerinde veya başkası üzerinde ateşin aleviyle **شيط** oldu” denir. Ve her şey ki onu yaş iken yaktın, muhakkak onu **شظَّطته** etmişsindir. Ve denildi ki: **المليل** için “**شيطا**” denmez; ancak alevle yakılan (şey) için (denir).

Ve **الشائط**: pekmez ve yağdır; tencerenin üzerinde pişirildiğinde yanarsa, sararır veya kararır. **أبو النَّجم** dedi ki:
كشائط الرُّبِّ عليه الأشكلِ
“Pekmez **شاط** oldu” denir; ve ilaçlar **شاطت** oldu; o, ondan sade yağ yapmak istediklerinde tereyağından olan pişirmedir.

**طيش**:
**الطَّيشُ**: aklın gevşekliğidir. Fiil: **طاش يطيشُ**. Ve bir kavim **طائةٌ**: akılları hafif (olanlar). Ve “ok **طائش** (olur), **يطيش**” denir; yani: hedef atışından saptı. Dedi ki:
رمتني أمّ عـيّاشِ		بسهمٍ غيرِ طيّاشِ

**شطأ**:
Ağaçtan ve bitkiden **الشَّطأ**: kökün çevresinde çıkan şeydir; hepsi: **أشطاء**.
Ve ağaç **أشطأت**: onun **أشطاؤها**’sı çıktı. Ve vadinin **شاطئُ**’si: onun kenarıdır; fiilsiz bir isimdir.

**طشأ**:
Adam işini ve görüşünü **طشأ** etti: **رهيأ** gibi; eşittir. Dedi ki: “Onun görüşünü **طشأ** etti”yi bilmiyorum; ancak “görüşü **طشأ** oldu”yu bilirim; yani: doldu; tıpkı hastaya **يُطشأُ** olunduğu gibi; o da, iyileşip güçleninceye kadar ona yumuşak davranmaktır.

Ve falan kimse **يتطشأُ** olarak geçti; hasta yürüyüşü gibi zayıf bir geçişle geçtiğinde.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ( و ا ي ء )
شوط ، شيط ، شطأ ، طاش ، وطش ، طشأ .
شوط شيط : قال الأصمعي : شاط يشُوطُ شَوْطاً ، إذا عَدَا شوطاً .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : شوَّطَ الرجل إذا طَوَّلَ سَفَرَه .
وقال الليث : الشوْطُ : جَرْيُ مَرَّة إلى الغاية ، والجميع الأَشواط .
وقال رؤبة :
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
يعني الريح . ويقال : الشوطُ بَطِينٌ ، أي بَعيد . وفي الحديث : ( أَنَّ سفينةَ أَشاطَ دَمَ جَزُورٍ بجَذْلٍ فَأَكَلَه ) .
قال الأصمعي : أشاطَ دَمَ جَزْورٍ ، أي سَفَكه ، فشاط يَشيطُ ، وأَشاط فلانٌ فُلاناً إذا أَهْلَكَهُ .
وقال غيره : أَصْلُ الإشاطة الإحْراق ، يقال : أَشاط فلانٌ دم فلان ، إذا عَرَّضَهُ للقَتْل .
وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا اسْتشاطَ السُّلطان تَسَلَّطَ الشيطان ) .
قوله : اسْتَشاطَ السُّلطان ، أي تَحَرَّق من شدَّةِ الغضب ، وتَلَهَّبَ وصار كأنه نارٌ .
ويقال : شاطَ السَّمْنُ يشيطُ ، إذا نَضِجَ حتى يحترق ، وشيَّطَ الطَّاهي الرأْسَ والكُراع إذا أَشعل فِيهما النَّار حتى يَتَشيَّط ما عليهما من الشَّعرِ والصوف ، ومنهم مَنْ يَقولُ : شَوَّطَ .
وقال الليث : التشيُّط شَيْطُوطَةُ اللّحم إذا مَسَّتْه النار ، يَتشيَّطُ فيحترِقُ أعلاه تشيُّطَ الصُّوف .
قال : وتشيَّط الدّم ، إذا غَلَى بصاحبه ، وشاط دَمُه .
وقال الأصمعيّ : شاطت الجزُور ، إِذَا لم يَبْق منها تصيبٌ إلا قُسِمَ .
وقال ابن شميل : أَشاطَ فلانٌ الجزور ، إذا قَسَمَها ، بعد التَّقْطيع . قال : والتَّقْطيعُ نفسه إشاطَةٌ أَيْضاً .
واسْتَشاطَ فلانٌ ، إذا اسْتَقْتَل ، وأنشد :
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
ورَوَى ابن شميل بإسناد له : أن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) مارُئي ضاحِكاً مُسْتَشيطاً ، قال : معناه : ضاحِكاً ضَحِكاً شديداً .
واسْتشاط الحَمام ، إذا طارَ ، وهو نَشيط .
وقال الأصمعيّ : الْمَشايِيط من الإبل : اللواتي يُسْرِعن السِّمَن . يقال : ناقة مِشْياطٌ .
وقال أبو عمرو : هي الإبل التي تجعل للنَّحر من قولهم : شَاطَ دَمُه . قال : ويقال : شَيَّطَ فلانٌ من الْهِبَّة ، أي نَحِلَ من كَثْرة الجِماع .
وروي عن عمر أنه قال : إنَّ أَخْوفَ ما أَخَافُ عليكم أن يُؤْخَذَ الرَّجل المسلم الْبريءُ ، فيقال : عاصٍ ، وليس بعاصٍ ، فيشاط لحمه كما يُشاطُ الجُزُور .
وقال الكميت :
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
قلت : وهذا من أَشَطْتُ الجزورَ ، إذا قَسَمْتَ لحمها ، وقد شَاطَ ، إذا لم يبقَ فيه نصيبُ إلا قُسِمَ .
والشَّيّطَانِ : قاعان بالصَّمَّانِ ، فيهما حَوايَا لماءِ السَّمَاء .
ويقال للغُبار السَّاطع في السَّماء : شَيْطِيّ .
وقال القطامي :
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
يَصف الخيلَ وإثارَتَها الغُبار بسَنَابِكها .
أبو تراب ، عن الكلابيّ : شَوَّطَ القِدْرَ ، وشيَّطَها ، إذا أَغْلاَها .
وقال ابن شميل فيما قرأت بخطَّ شمر له : الشوْطُ مكانٌ بين شَرَفَيْن من الأرض يأْخُذ فيه الماءُ والنَّاس كأَنَّه طريقٌ طوله مِقدار الدَّعْوة ثم يَنْقَطع ، وجمعه الشِّياط ، ودُخولُه في الأرض : أَنْ يُوَارِي البَعيرَ ورَاكِبَه ، ولا يكون إلاّ في سُهول الأرض يَنْبُتُ نَبْتاً حَسَناً .
شطأ : الأصمعيّ : شَطَأَ الناقةَ يَشطَؤُوها شطْأ ، إذا شدَّها بالرَّحْل .
وقال أبو زيد : شَطَأَ جاريَته ، ورَطَأَها ونَطَأَها ، إذا نَكَحها .
وقال الفراء في قول الله : ( الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ) ( الفتح : 29 ) ، قال : شَطْأَهُ : السُّنْبل تُنْبِتُ الحبَّة عَشْراً وثمانية وسَبْعاً ، فيقْوَى بعضُه ببعض فذلك قوله : ( فازره ، أي فأعانه .
وقال أبو زيد : أَشطَأت الشجرة بغُصونها ، إذا أَخْرجت غُصونَها .
وقال الزجاج : كَزَرْعٍ أَخْرَجَ ( تَنَسَّمْتُ : أخرج نَباتَه .
وقال ابن الأعرابيّ : شطْأَه : فِراخه ، وجمعُه أَشطاء . وأَشطَأ الزَّرع ، إذا فَرَّخَ .
أبو خيرة : شاطِيءُ الوادي : شَفَتُه ، وجمعه شُطْآن وشواطىء . والشَّطّ : مثلُ الشاطىء .
وقال ابن الأعرابيّ : الشَّطْوُ : الْجَانِب .
وقال الليث : الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ : ضربٌ من الكَتَّان ، يُعمل بأرض يقال لها الشَّطَاة .
ورَوى أبو تُراب ، عن الضّبابِي : لَعَنَ الله أُمّاً شطأَتْ به ، وفَطَأَتْ به ، أي طَرَحَتْه .
وقال ابن السكيت : شطَأْتُ بالْحِمْل ، أي قَوِيَتُ عليه ، وأنشد :
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
وفي ( النوادر ) : مَا شَطَّيْنَا هذا الطَّعام ، أي ما رَزَأْنَا منه شَيْئاً وقد شَطّيْنا الجزور ، أي سَلَخْناه وفَرَّقْنا لَحْمه .
طشأ : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الطُّشْأَةُ : الزُّكام ، وقد طَشِيءَ ، إذا زُكِمَ ، وأَطْشَأَ ، إذا أَخَذَتْهُ الطُّشْأَة .
وقال الليث : طَشْيَأَ الرجلُ أَمْرَه ورأيَه ، مثل : رَهْيَأَهُ وفي ( نوادر الأعراب ) : رجل طَشَةٌ ، وتصغيره طُشَّيَّةٌ ، إذا كان ضَعيفاً ، قال : ويقال : الطُّشَة : أُمُّ الصِّبيان ، ورجل مَطْشِيٌّ ومَطْشُوّ .
طيش : قال الليث : الطَّيْش : خِفَّةُ العقل ، والفعل طاش يَطِيش ، وقوم طَاشَة : خِفافُ العقول ، ويقال : طاش السَّهم يطيش ، إذا لم يَقْصِدْ للرَّمِيَّة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : طاش الرَّجل بعد رَزَانَتِه .
وقال شِمر : طَيْش الْعقل : ذَهابُه حتى يَجهل صاحبُه ما يُحاول ، وطَيش الحِلْم : خِفَّتُه ، وطَيش السَّهم : جَوْرُه عن سَنَنِه .
( طوش ) : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ :
الطَّوْش : خِفَّةُ العَقل .
( وطش ) : ثعلب ، عنه : يقال : سألته عن شيء فَما وَطَشَ ، وما وَطَّش ، وما ذَرَّع ، أي ما بَيَّنَ لي شَيئاً .
وقال اللحياني : يقال : وَطِّشْ لي شَيْئاً ، وغَطِّشْ لي شيئاً ، معناه : افْتَحْ لي شيئاً .
وقال ابن الأعرابيّ : الْوَطْش : بيان طَرَفٍ من الحديث .
وقال اللَّحيانيّ : يقال : ضَربوه فما وَطَّش إليهم بشيء ، أَي لم يُعْطِهم .
وقال الفراء : وَطَّشَ له ، إذا هَيّأَ له وَجْه الْكلام والْعمل والرَّأي ، وطَوَّش ، إذا مَطَل غَريمَه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : التَّطْويش : الإِعْطاءُ القليل ، وأنشد :
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
أي لم يَضِعْ فَعالُهم عِنْدنا .

##### Türkçe

ش ط ( و ا ي ء )
**شوط** , **شيط** , **شطأ** , **طاش** , **وطش** , **طشأ** .
**شوط شيط**: el-Asmaʿî dedi: **شاط يشُوطُ شَوْطاً**; bir **شوط** koştuğu zaman (yani) bir tur koştuğu zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **شوَّطَ** adam, yolculuğunu uzattığı zaman.
el-Leys dedi: **الشوْطُ**: bir defa koşma, hedefe kadar; çoğulu **الأَشواط**.
Rüʾbe dedi:
وبَاكرٍ مُعْتَكرِ الأَشواط
Yani rüzgâr. Ve denilir: **الشوطُ بَطِينٌ**; yani uzak. Ve hadiste: (Bir geminin, bir deve kesiminin kanını bir kütüğe **أَشاطَ** ettiği, sonra onu yediği).
el-Asmaʿî dedi: **أشاطَ دَمَ جَزْورٍ**; yani onu döktü; böylece **شاط يَشيطُ**; ve falan, falanı **أَشاط** etti: onu helâk ettiği zaman.
Başkası dedi: **الإشاطة**’nın aslı yakmadır; denilir: falan, falanın kanını **أَشاط** etti; onu öldürülmeye maruz bıraktığı zaman.
Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi ki dedi: (Sultan **اسْتشاطَ** ettiği zaman şeytan musallat olur).
Sözü: sultan **اسْتَشاطَ**; yani şiddetli öfkeden yandı, alevlendi ve sanki ateş oldu.
Ve denilir: **شاطَ السَّمْنُ يشيطُ**; pişip yanıncaya kadar (piştiği zaman). Ve aşçı başı ve paçayı **شيَّطَ** eder; ikisinde ateşi tutuşturduğu zaman, üzerlerindeki kıl ve yünün **يَتَشيَّط** olması için. Onlardan kimisi der ki: **شَوَّطَ**.
el-Leys dedi: **التشيُّط**: etin ateş ona dokunduğu zaman **شَيْطُوطَةُ**’sıdır; **يَتشيَّطُ** da üstü yanar; yünün **تشيُّط**’u gibi.
Dedi: ve kan **تشيَّط** etti; sahibiyle kaynadığı zaman; ve kanı **شاط** etti.
el-Asmaʿî dedi: **شاطت الجزُور**; ondan bir pay kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
İbn Şümeyl dedi: falan, deveyi **أَشاطَ** etti; parçaladıktan sonra onu taksim ettiği zaman. Dedi: ve parçalamanın kendisi de **إشاطَةٌ**’dır.
Ve falan **اسْتَشاطَ** etti; öldürülmeyi göze aldığı zaman. Ve şu beyit okundu:
أسال دماء المسْتِشيطين كلَّهم
وغُلَّ رُؤُوسُ الْقوم فيهم وسُلْسِلُوا
İbn Şümeyl, kendisine ait bir isnadla rivayet etti: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) hiç **مُسْتَشيطاً** gülerken görülmedi. Dedi: manası: şiddetli bir gülüşle gülerken.
Ve güvercin **اسْتشاط** eder; uçtuğu zaman; ve o, canlıdır.
el-Asmaʿî dedi: develerden **الْمَشايِيط**: semirmeyi çabuklaştıranlar. Denilir: **ناقة مِشْياطٌ**.
Ebû ʿAmr dedi: o, boğazlama için ayrılan develerdir; onların “kanı **شَاطَ** etti” sözünden. Dedi: ve denilir: falan, bağıştan **شَيَّطَ** etti; yani çok cinsel ilişkiden zayıfladı.
Ömer’den rivayet edildi ki dedi: sizin üzerinize korktuğum en korkunç şey, suçsuz Müslüman adamın alınmasıdır; sonra “âsî” denilir; hâlbuki âsî değildir; sonra eti, deve kesimi **يُشاطُ** edildiği gibi **يُشاطُ** edilir.
el-Kümeyt dedi:
نطعم لجيئلَ اللَّهِيدَ من الكُوم ولم تَدْعُ من يُشيطُ الجزورا
Dedim: bu, “deve kesimini **أَشَطْتُ**”tendir; etini taksim ettiğin zaman; ve **شَاطَ** etti; içinde bir pay kalmayıp ancak taksim edildiği zaman.
**والشَّيّطَانِ**: es-Sammân’da iki çukur; ikisinde gök suyuna (yağmur suyuna) ait havuzcuklar vardır.
Ve gökte parlayan toza: **شَيْطِيّ** denilir.
el-Katamî dedi:
تَعادِي الْمَراخِي ضُمَّرا في جُنوحِها
وهُنَّ من الشَّيْطيِّ عارٌ ولاَ لِبسُ
Atları ve nallarıyla tozu kaldırmalarını vasfeder.
Ebû Turâb, el-Kilâbî’den: tencereyi **شَوَّطَ** etti ve onu **شيَّطَ** etti; onu kaynattığı zaman.
İbn Şümeyl dedi—Şemr’in kendi hattıyla okuduğum şeyde: **الشوْطُ** iki yer yükseltisi arasında bir yerdir; orada su ve insanlar, sanki bir yol gibidir; uzunluğu bir davet miktarıdır, sonra kesilir. Çoğulu **الشِّياط**tır. Ve onun yere girişi: deveyi ve binicisini gizlemesidir; ancak düz arazide olur; güzel bir bitki bitirir.

**شطأ**: el-Asmaʿî: **شَطَأَ الناقةَ يَشطَؤُوها شطْأ**; onu semerle sıktığı zaman.
Ebû Zeyd dedi: **شَطَأَ** cariyesini, ve **رَطَأَها** ve **نَطَأَها**; onunla cinsel ilişkide bulunduğu zaman.
el-Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında: ( **الإِنجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ** ) (el-Feth: 29); dedi: **شَطْأَهُ**: başak, taneyi on, sekiz ve yedi (kat) bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla güçlenir; işte O’nun sözü: ( **فازره** ) yani ona yardım etti.
Ebû Zeyd dedi: ağacı dallarıyla **أَشطَأت**; dallarını çıkardığı zaman.
ez-Zeccâc dedi: **كَزَرْعٍ أَخْرَجَ**: ( **تَنَسَّمْتُ**: bitkisini çıkardı).
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **شطْأَه**: yavruları; çoğulu **أَشطاء**. Ve ekin **أَشطَأ** etti; yavruladığı zaman.
Ebû Hayra: **شاطِيءُ الوادي**: onun kenarıdır; çoğulu **شُطْآن** ve **شواطىء**. Ve **الشَّطّ**: **الشاطىء** gibidir.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الشَّطْوُ**: yan.
el-Leys dedi: **الثِّيَابُ الشَّطَوِيَّةِ**: ketenden bir tür; **الشَّطَاة** denilen bir yerde yapılır.
Ebû Turâb, ed-Dabbâbî’den rivayet etti: “Allah, onunla **شطأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَتْ** eden anaya lanet etsin”; yani onu attı.
İbnü’s-Sikkît dedi: yük ile **شطَأْتُ**; yani ona güç yetirdim. Ve şu beyit okundu:
كَشَطْئِكَ بالْعِبْءِ ما تَشْطَؤُه
Ve ( **النوادر** )’de: “Bu yemeği **شَطَّيْنَا** etmedik”; yani ondan hiçbir şey eksiltmedik. Ve “deve kesimini **شَطّيْنا** ettik”; yani onu yüzdük ve etini ayırdık.

**طشأ**: Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الطُّشْأَةُ**: nezle; ve **طَشِيءَ**; nezle olduğu zaman; ve **أَطْشَأَ**; **الطُّشْأَة** onu tuttuğu zaman.
el-Leys dedi: adam işini ve görüşünü **طَشْيَأَ** etti; **رَهْيَأَهُ** gibi. Ve ( **نوادر الأعراب** )’da: **رجل طَشَةٌ**; küçültmesi **طُشَّيَّةٌ**; zayıf olduğu zaman. Dedi: ve denilir: **الطُّشَة**: çocukların anasıdır. Ve **رجل مَطْشِيٌّ** ve **مَطْشُوّ**.

**طيش**: el-Leys dedi: **الطَّيْش**: aklın hafifliği; fiil **طاش يَطِيش**; ve **قوم طَاشَة**: akılları hafif olanlar. Ve denilir: ok **طاش يطيش**; hedefe yönelmediği zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: adam, ağırbaşlılığından sonra **طاش** etti.
Şimr dedi: aklın **طَيْش**’i: onun gitmesidir; ta ki sahibi, neye giriştiğini bilmez. Ve hilm’in **طَيش**’i: onun hafifliğidir. Ve okun **طَيش**’i: yolundan sapmasıdır.

( **طوش** ): Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den:
**الطَّوْش**: aklın hafifliği.

( **وطش** ): Saʿleb, ondan: denilir: ona bir şey sordum da **فَما وَطَشَ** ve **ما وَطَّش** ve **ما ذَرَّع**; yani bana hiçbir şey açıklamadı.
el-Lihyânî dedi: denilir: bana bir şey **وَطِّشْ** et ve bana bir şey **غَطِّشْ** et; manası: bana bir şey aç.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الْوَطْش**: sözün bir tarafını açıklamaktır.
el-Lihyânî dedi: denilir: onu dövdüler de onlara bir şey **ما وَطَّش** etmedi; yani onlara vermedi.
el-Ferrâ dedi: ona **وَطَّشَ** etti; sözün, işin ve görüşün yönünü ona hazırladığı zaman. Ve **طَوَّش**; alacaklısunu oyaladığı zaman.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den, dedi: **التَّطْويش**: az vermektir. Ve şu beyit okundu:
سِوَى أَنَّ أَقْوَاماً من النَّاسِ وَطَّشوا
بأَشْيَاءَ لم يَذْهَبْ ضَلالاً طَريقُها
Yani onların fiilleri, yanımızda zayi olmadı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والطاء وما يثلثهما)
(شطن) الشين والطاء والنون أصلٌ مطّرد صحيح يدلُّ على البُعد. يقال شَطَنت الدار تَشْطُن شطوناً إذا غَرَبَت. ونوىً شَطونٌ، أي بعيدة. قال النابغة:
نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ	 *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ([1])ويقال بئرٌ شَطون، أي بعيدة القَعر، والشَّطَن: الحَبْل. وهو القياس، لأنَّه بعيدُ ما بينَ الطَّرَفين. ووصَفَ أعرابيٌّ فرساً فقال: "كأنّه شيطانٌ في أشطان". قال الخليل: الشَّطَن: الحبل الطويل. ويقال للفرس إذا استعصى على صاحبه: إنه لَينْزُو([2]) بين شَطَنين. وذلك أنّه يشده موثقاً بين حَبْلَين([3]).
وَأمَّا الشَّيطان فقال قوم: هو من هذا الباب، والنون فيه أصليّة، فسُمِّي بذلك لبُعده عن الحقّ وتمرُّده. وذلك أنّ كلَّ عاتٍ متمرّدٍ من الجنّ والإنس والدوابّ شيطان. قال جرير:
أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي *** وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا([4])وعلى ذلك فُسِّرَ قولُهُ تعالى: ﴿طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين﴾  [الصافات 65]. وقيل إنّه أرادَ الحيّات: وذلك أنَّ الحيَّة تسمَّى شيطاناً. قال:
تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه  *** تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ([5])ويشبه أن يكون مِنْ حُجّة من قال بهذا القول، وأنَّ النون في الشيطان أصليةٌ قولُ أميَّة:
أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ *** ورماهُ  في القَيد والأغلالِ([6])أفلا تراه بناه على فاعلٍ وجعل النّونَ فيه أصلية؟! فيكون الشيطان على هذا القول بوزن فَيْعال. ويقال إنَّ النون *فيه زائدة، [على([7])] فعلان، وأنَّه من شاط، وقد ذكر في بابه.
(شطأ) الشين والطاء والهمزة فيه كلمتان: إحداهما الشَّطْء شَطءُ النَّبات، وهو ما خرج من حول الأصل، والجمع أشطاء. وقد شَطَأت الشَّجرة. قال الله  جلَّ ثناؤه: ﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾  [الفتح 29]. والأصل شاطئ الوادي: جانبه. وشاطأتُ([8]) الرّجُل: مشيت على شاطئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخر. وهما متبايِنَتَان.
(شطب) الشين والطاء والباء أصلٌ مطَّرد واحد، يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ رَخص، ثم يقال في غير ذلك. فالشَّطْبة: سَعَفَة النَّخل الخضراء، والجمع شَطْبٌ([9]). وفي حديث أمِّ زرع: "كَمَسَلّ شَطْبة([10])". ويقال للجارية الغَضَّة شَطْبة. وفرسٌ أيضاً شَطْبة. وعلى ذلك الذي ذكرناه من سَعَف النّخْل يُحمَل الشّطبة من شُطب السّيف؛ والشّطبة([11]): طريقة في متنه، والجمع شُطُب. ويقال سيف مُشَطَّب. ويقال إنَّ الشُّطبة أو الشِّطبة القطعة من السَّنام تُقطَع طولاً، يقال شَطبت السَّنام. والشَّواطب من النساء: اللواتي يَقْدُدن الأديمَ طويلاً. والشواطب: اللاتي يشقّقن السَّعَف للحُصْر، في قوله:
* نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا([12]) *
وقال آخر:
تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها *** تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب([13]) والواحدة شاطبة. ويقال للفرس السَّمين الذي انبتر مَتْناه وتباينَتْ غُرورُه([14]): هو مشطوب المَتْن والكَفَل، وذلك أنَّه يكون على ظهوره كالطَّرائق، فكلُّ طريقةٍ منها كأنَّها شَطْبة. ويقال أرضٌ مشطّبة، إِذا خَطّ فيها السّيلُ خَطّاً([15]).
(شطر) الشين والطاء والراء أصلان، يدلُّ أحدهما على نِصف الشيء، والآخر على البُعد والمواجهة.
فالأوَّل قولُهم شَطَر الشيء، لِنصفه، وشاطرت فلاناً الشيءَ، إذا أخذتَ منه نصفه وأخذ هو النِّصف. ويقال شاةٌ شَطور، وهي التي أَحَدُ طبييها أطولُ من الآخر.
ومن هذا الباب قولهم: شَطَر بصرُهُ شُطوراً وشَطْراً، وهو الذي ينظُر إليك وإلى آخَر. وإنّما جُعِلَ هذا من الباب لأنَّه إذا كان كذا فقد جَعل لكلِّ واحدٍ منهما شَطرَ نظرِه. وفي قول العرب: "حلَب فلانٌ الدّهرَ أشطُرَه"، فمعناه أنّه مرّت عليه ضروبٌ من خيرِهِ وشرِّه. وأصله في أخلاف الناقة: خِلْفان قادمان، وخِلفان آخِران، وكلُّ خِلفَين شَطر؛ لأنّه إذا كانت الأخلاف أربعة فالاثنان شطر الأربعة، وهو النصف. وإذا يبس أحدُ خِلفَي الشّاة فهي شَطور، وهي من الإبل التي يَبِس خِلْفان من أخلافها؛ وذلك أنّ لها أربعةَ أخلافٍ، على ما ذكرناه.
وأما الأصل الآخر: فالشَّطير: البعيد. ويقولون: شَطَرت الدّارُ، ويقول الرّاجز:
* لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا([16]) *
ومنه قولهم: شَطَرَ فلانٌ على أهله([17])، إذا تركهم مُراغما مخالِفا. والشَّاطر: الذي أعيا أهلَه خُبْثا. وهذا هو القياس؛ لأنَّه إذا فَعل ذلك بعُد عن جَماعَتِهم ومُعظَم أمرِهم.
ومن هذا الباب الشَّطْر الذي يقال في قَصْد الشّيءَ وجِهَتِهِ. قال الله تعالى في شأن القِبْلة: ﴿وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾ [البقرة 144 و150] أي قَصْدَه. قال الشّاعر:
أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي  *** صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم([18])وقال آخر([19]):
وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم *** هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا
ولا يكون شطر ثغركم([20]) تلقاءه، إلاّ وهو بعيدٌ عنه، مباينٌ له، والله أعلم بالصواب.
 --------------ــــ
([1]) البيت بهذه النسبة في اللسان (شطن)، وليس في ديوان النابغة.
([2]) ينْزو: يثب. وفي الأصل: "ينْز"، صوابه من اللسان (شطن : 103).
([3]) في اللسان: "يقال للفرس العزيز النفس: إنه لينْزو بين شطنين. يضرب مثلاً للإنسان الأشر القويّ".
([4]) ديوان جرير 597 واللسان (شطن).
([5]) لطرفة بن العبد، كما في الحيوان (4: 133). وأنشده في الحيوان (1: 153/ 6: 192)، بدون نسبة، وكذا في اللسان (3: 153 / 17: 105). وليس في ديوانه. وسيعيده في (عمج) بدون نسبة.
([6]) أنشده في اللسان (شطن، عكا)، وذكر أنه في صفة سليمان.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) في الأصل: "وشطأت"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) في الأصل: "أشطب"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) المسل: مصدر ميمي أريد به اسم المفعول، أي المسلول. وفي الأصل: "كمثل"، صوابه في المجمل واللسان. وانظر حديث أم زرع في المزهر (2: 532 ـ 536).
([11]) الشطبة، بالضم، وبالكسر وبضم ففتح. وجمعها شطب بضم ففتح وبضمتين.
([12]) في المجمل: "بسط الشواطب".
([13]) لقيس بن الخطيم كما سبق في حواشي (ذرع)، حيث أنشد عجز البيت. وفي الأصل: "كأنَّه"، تحريف.
([14]) الغرور: جمع غر، بالفتح، وهو الكسر في الجلد من السمن. وفي الأصل: "عروقه". صوابه من اللسان (شطب).
([15]) في المجمل: "خطاء ليس...." مع تآكل الكلمة الأخيرة. والكلمة وردت في القاموس وفسرها بقوله: "مشطبة كمعظمة: خط فيها السيل قليلاً". ولم تذكر في اللسان.
([16]) أنشده في اللسان (شطر) وذكره العيني في شرح شواهد شروح الألفية (3: 383). ولم يعرف نسبته.
([17]) وكذا في المجمل. وفي اللسان والقاموس: "عن أهله".
([18]) البيت لأبي زنباع الجذامي، كما في اللسان (شطر).
([19]) هو لقيط بن يعمر الإيادي، وقصيدة البيت هي أولى مختارات ابن الشجري.
([20]) في الأصل: "شطركم".

ـ

##### Türkçe

(Şîn, ṭâ ve bunların üçüncülendiği şeyler bâbı)

(**شطن**) **الشين** ve **الطاء** ve **النون**; uzaklığa delâlet eden, düzgün, sahih, süreklilik gösteren bir asıldır. Denir: **شَطَنت** ed-dâr **تَشْطُن** **شطوناً**, eğer uzaklaştıysa. Ve **نوىً شَطونٌ**, yani uzak. **النابغة** dedi:
**نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ**	 *** **فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ**([1])
Ve denir: **بئرٌ شَطون**; yani dibi uzak (derin). Ve **الشَّطَن**: ip. Ve o kıyastır; çünkü iki uç arasındaki mesafe uzaktır. Bir bedevî bir atı vasfetti de dedi ki: “Sanki o, **أشطان** içinde bir şeytandır.” **الخليل** dedi: **الشَّطَن**: uzun ip. Ve ata, sahibine karşı inat edip boyun eğmezse denir: “O, iki **شَطَنين** arasında sıçrar.” Bu, onu iki ip arasında sağlamca bağlaması sebebiyledir([3]).

Şeytana gelince: Bir topluluk dedi ki: O, bu bâbdandır; ve içindeki **النون** aslîdir; böylece hakktan uzaklığı ve azgınlığı sebebiyle bununla adlandırıldı. Çünkü cinlerden, insanlardan ve hayvanlardan her azgın, başkaldıran kimse şeytandır. **جرير** dedi:
**أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي** *** **وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا**([4])
Ve buna göre Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: ﴿**طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين**﴾ [الصافات 65]. Ve denildi ki: O, yılanları kastetti; çünkü yılan “şeytan” diye adlandırılır. Dedi:
**تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه**  *** **تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ**([5])
Ve bu sözle söyleyenin delilinden olması ve şeytandaki **النون**’un aslî oluşu, **أميَّة**’nin sözüne benzer:
**أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ** *** **ورماهُ  في القَيد والأغلالِ**([6])
Onu **فاعل** üzerine bina ettiğini ve içindeki **النون**’u aslî kıldığını görmüyor musun?! O hâlde şeytan, bu görüşe göre **فَيْعال** veznindedir. Ve denir ki: içindeki **النون** ziyadedir, [([7])] **فعلان** üzerinedir; ve o, **شاط**’tandır; onun bâbında zikredilmiştir.

(**شطأ**) **الشين** ve **الطاء** ve **الهمزة** onda iki kelimedir: Birincisi **الشَّطْء**: bitkinin **شَطءُ النَّبات**’ı; o, kökün çevresinden çıkan şeydir; çoğulu **أشطاء**. Ve ağaç **شَطَأت**. Allah, övgüsü yüce olan, dedi: ﴿**كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ**﴾ [الفتح 29]. Ve asıl: vadinin kıyısı **شاطئ الوادي**: onun yanı. Ve **شاطأتُ**([8]) adamı: ben bir kıyıda yürüdüm, o da öteki kıyıda yürüdü. Ve ikisi birbirinden ayrıdır.

(**شطب**) **الشين** ve **الطاء** ve **الباء**; gevşek bir şeyde uzamaya delâlet eden, sonra bunun dışında da söylenen, tek bir süreklilik gösteren asıldır. Öyleyse **الشَّطْبة**: hurmanın yeşil yaprağıdır; çoğulu **شَطْبٌ**([9]). **أمِّ زرع** hadîsinde: “**كَمَسَلّ شَطْبة**([10])”. Ve taze, körpe cariyeye **شَطْبة** denir. Ve bir ata da **شَطْبة**. Ve bizim hurma yaprağından zikrettiğimiz şeye göre, kılıcın **شُطب**’undan **الشّطبة** taşınır; ve **الشّطبة**([11]): sırtında bir çizgidir; çoğulu **شُطُب**. Ve denir: **سيف مُشَطَّب**. Ve denir ki: **الشُّطبة** yahut **الشِّطبة**, hörgüçten boylamasına kesilen parçadır; denir: **شَطبت السَّنام**. Ve kadınlardan **الشَّواطب**: deriyi uzunlamasına kesenlerdir. Ve **الشواطب**: hasırlar için yaprakları yaranlardır; şu sözde:
* **نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا**([12]) *
Ve bir başkası dedi:
**تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها** *** **تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب**([13])
Ve tekili **شاطبة**’dir. Ve sırtı kesikleşmiş, yağ kırıkları([14]) ayrışmış semiz ata denir: o, sırt ve sağrı bakımından **مشطوب**tur; çünkü onun sırtında yollar gibi olur; onlardan her bir yol sanki bir **شَطْبة** gibidir. Ve denir: **أرضٌ مشطّبة**, eğer sel onda çizgi çizgi iz bırakmışsa([15]).

(**شطر**) **الشين** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi şeyin yarısına, diğeri uzaklığa ve karşı karşıya oluşa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: **شَطَر** şey; onun yarısı için. Ve **شاطرت** falancayı şeyde; eğer ondan yarısını aldın ve o da yarısını aldıysa. Ve denir: **شاةٌ شَطور**; o, iki memesinden birinin ötekinden daha uzun olduğu koyundur.

Ve bu bâbdandır onların sözü: **شَطَر** onun bakışı **شُطوراً** ve **شَطْراً**; o, sana ve bir başkasına bakan kimsedir. Bu, bâbdan kılındı; çünkü o böyle olunca, ikisinden her birine bakışının bir **شَطر**’ını ayırmış olur. Ve Arapların sözünde: “Falanca, zamanı **أشطُرَه** sağdı”; bunun mânası, onun üzerinden hayrının ve şerrinin türleri geçti demektir. Ve aslı, devenin memelerinde: iki öndeki meme ve iki arkadaki meme; ve her iki meme bir **شَطر**dır; çünkü memeler dört olunca ikisi dördün **شَطر**’ıdır; o da yarıdır. Ve koyunun iki memesinden biri kurursa o **شَطور**dur; ve o, develerden memelerinden ikisi kuruyan devedir; çünkü onun, zikrettiğimiz üzere, dört memesi vardır.

Diğer asla gelince: **الشَّطير**: uzak. Ve derler: **شَطَرت** ev; ve **الرّاجز** der ki:
* **لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا**([16]) *
Ve ondandır onların sözü: **شَطَرَ** falanca ailesi üzerine([17]); eğer onları, inatla karşı çıkarak, muhalefet ederek terk ettiyse. Ve **الشَّاطر**: kötülükle ailesini yoran kimsedir. Ve bu kıyastır; çünkü bunu yaptığında onların topluluğundan ve işlerinin çoğundan uzaklaşmış olur.

Ve bu bâbdandır, bir şeye yönelme ve onun ciheti hakkında söylenen **الشَّطْر**. Allah تعالى kıble hakkında dedi: ﴿**وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ**﴾ [البقرة 144 و150] yani onun kastı. Şair dedi:
**أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي**  *** **صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم**([18])
Ve bir başkası([19]):
**وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم** *** **هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا**
Ve **شطر ثغركم**([20]) onun karşısı olmaz; ancak o, ondan uzak, ondan ayrıdır; ve Allah doğruya daha iyi bilendir.

--------------ــــ
([1]) Beyit bu nispetle **اللسان**’da (**شطن**)dadır; **ديوان النابغة**’de değildir.
([2]) **ينْزو**: sıçrar. Asılda: “**ينْز**”; doğrusu **اللسان**’dan (**شطن : 103**).
([3]) **اللسان**’da: “Aziz nefisli ata denir: O, iki **شطنين** arasında sıçrar. Azgın, güçlü insan için mesel olarak vurulur.”
([4]) **ديوان جرير** 597 ve **اللسان** (**شطن**).
([5]) **طرفة بن العبد**’e aittir; **الحيوان**’da (4: 133) olduğu gibi. **الحيوان**’da (1: 153/ 6: 192) nispet olmaksızın okuttu; aynı şekilde **اللسان**’da (3: 153 / 17: 105). Ve divanında değildir. Ve onu (**عمج**)de nispet olmaksızın yeniden getirecektir.
([6]) **اللسان**’da (**شطن، عكا**) okuttu; ve onun Süleyman’ın vasfında olduğunu zikretti.
([7]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([8]) Asılda: “**وشطأت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([9]) Asılda: “**أشطب**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([10]) **المسل**: meymî masdar; onunla mef‘ûl ismi kastedilmiştir; yani **المسلول**. Asılda: “**كمثل**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **حديث أم زرع**’a **المزهر**’de (2: 532 ـ 536) bak.
([11]) **الشطبة**; damme ile, kesre ile ve damme sonra fetha ile. Çoğulu **شطب** damme sonra fetha ile ve iki damme ile.
([12]) **المجمل**’de: “**بسط الشواطب**”.
([13]) Daha önce (**ذرع**) haşiyelerinde geçtiği üzere **قيس بن الخطيم**’indir; çünkü beytin ikinci yarısını okuttu. Asılda: “**كأنَّه**”; tahriftir.
([14]) **الغرور**: **غر**’ın çoğuludur; fetha ile; o, yağdan derideki kırılmadır. Asılda: “**عروقه**”. Doğrusu **اللسان**’dan (**شطب**).
([15]) **المجمل**’de: “**خطاء ليس....**” son kelimenin aşınmasıyla. Kelime **القاموس**’ta geldi ve onu şu sözüyle açıkladı: “**مشطبة كمعظمة: خط فيها السيل قليلاً**”. Ve **اللسان**’da zikredilmedi.
([16]) **اللسان**’da (**شطر**) okuttu; ve **العيني** onu **شرح شواهد شروح الألفية**’de (3: 383) zikretti. Nispetini bilmedi.
([17]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان** ve **القاموس**’ta: “**عن أهله**”.
([18]) Beyit, **اللسان**’da (**شطر**) olduğu üzere **أبي زنباع الجذامي**’nindir.
([19]) O, **لقيط بن يعمر الإيادي**’nindir; ve beytin kasidesi, **ابن الشجري**’nin seçmelerinin birincisidir.
([20]) Asılda: “**شطركم**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ط أ
شاطأت صاحبي إذا مشيت على شاطيء وهو على آخر‏.‏
وأشطا الشجر والنبات‏:‏ أخرج شطأه وهو ما ينبت حواليه‏.‏
وتقول‏:‏ طال أشاؤه وكثرت أشطاؤه‏.‏

##### Türkçe

ش ط أ
Arkadaşımla **شاطأت**: Ben bir kıyı üzerinde yürüdüğümde ve o başka bir kıyı üzerinde olduğunda.
Ağaç ve bitki **أشطا**: **شطأه**’unu çıkardı; o da onun çevresinde biten şeydir.
Ve dersin ki: Onun **أشاؤه**’u uzadı ve onun **أشطاؤه**’u çoğaldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع. وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً، فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه: فِراخَه. الجوهري: شَطْءُ الزَّرْعِ والنَّباتِ: فِراخُه. وفي حديث أَنس رضي اللّه عنه في قوله تعالى: أَخرج شَطْأَه فآزَرَه. شَطْؤُهُ: نباتُه وفِراخُه. يقال: أَشْطَأَ الزَّرْعُ، فهو مُشْطِئٌ، إِذا فَرَّخَ. وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.
وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه. وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها. وأَشْطَأَتِ الشجرةُ بغُصونها إِذا أَخرجت غُصونَها. وأَشْطَأَ الزرعُ إِذا فَرَّخ. وأَشطأَ الزرعُ: خَرجَ شَطْؤُه، وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ الرِّجالِ فصار مثله.
وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ. وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ ،على أَن شُطْآناً قد يكون جمع شَطْءٍ. قال: وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ شُطْآنِه، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه وشاطِئُ البحر: ساحِلُه. وفي الصحاح: وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه، وتقول: شاطِئُ الأَوْدِيةِ، ولا يُجمَعُ. وشَطَأَ مَشَى على شاطِئِ النَّهرِ.
وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ الآخَر.
ووادٍ مُشْطِئٌ: سالَ شاطِئَاه. ومنه قول بعض العرب: مِلْنا لِوادِي كذا وكذا، فوَجَدْناه مُشْطِئاً.
وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها. وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً: قَهَرَه. وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ. وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.
وشَطْيَأَ الرَّجُلُ في رَأْيِهِ وأَمرِهِ كَرَهْيَأَ.
ويقال: لَعَنَ اللّهُ أُمّاً شَطَأَتْ به وفَطَأَتْ به أَي طَرَحَتْه. ابن اسكيت: شَطَأْتُ بالحِمْلِ أَي قَوِيتُ عليه، وأَنشد: كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ
ابن الأَعرابي: الشُّطْأَةُ(1)
(1 قوله «الشطأة إلخ» كذا هو في النسخ هنا بتقديم الشين على الطاء والذي في نسخة التهذيب عن ابن الأعرابي بتقديم الطاء في الكلمات الأربع وذكر نحوه المجد في فصل الطاء ولم نرَ أَحداً ذكره بتقديم الشين، ولمجاورة شطأ طشأ طغا قلم المؤلف فكتب ما كتب.) : الزُّكامُ، وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ، وأَشْطَأَ إِذا أَخَذَتْه الشُّطْأَةُ.

##### Türkçe

**الشَّطْءُ**: ekinin ve hurma ağacının yavrusu. Ve denildi ki: o, ekinin yaprağıdır. Ve tenzilde: “bir ekin gibi ki **شَطْأَهُ**’nu çıkardı”; yani ucunu; ve onun çoğulu **شُطُوءٌ**’dur. Ve el-Ferrâ dedi: **شَطْؤُه** başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir,
böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın sözü: “**فآزَرَه**” yani “ona yardım etti”dir. Ve ez-Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَهُ**” onun bitkisini çıkardı (demektir). Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَطْأَه**: onun yavruları. el-Cevherî: ekinin ve bitkinin **شَطْءُ**’ü: onun yavrularıdır. Ve Enes رضى اللّه عنه hadîsinde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**أَخْرَجَ شَطْأَهُ فآزَرَه**”. **شَطْؤُهُ**: onun bitkisi ve yavrularıdır. Denir ki: **أَشْطَأَ الزَّرْعُ**; o hâlde o **مُشْطِئٌ**’dir; yavruladığı zaman.

Ve nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucudur.

Ve ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً**: **شَطْأَه**’nu çıkardı.

Ve ağacın **شَطْءُ**’ü: kökünün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu **أَشْطاءٌ**’dır. Ve ağaç dallarıyla **أَشْطَأَ** etti: onları çıkardı. Ve ağaç dallarıyla **أَشْطَأَتْ**; dallarını çıkardığı zaman. Ve ekin **أَشْطَأَ** etti; yavruladığı zaman.

Ve ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه** çıktı; ve adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin eriştiği erişime ulaştı da onun gibi oldu.

Ve vadi ve nehrin **شَطْءُ**’ü: onun yarığıdır; ve denildi ki: onun yanıdır; çoğulu **شُطُوءٌ**’dur.

Ve onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْئِ**’i gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**’dır; şu şartla ki **شُطْآناً**, **شَطْءٍ**’ün çoğulu olabilir. Dedi ki:
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ **شُطْآنِه**، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه

Ve denizin **شاطِئُ**’i: onun sahilidir. Ve es-Sıhâh’ta: vâdinin **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve yanıdır; ve dersin ki: **شاطِئُ الأَوْدِيةِ**; ve çoğul yapılmaz.

Ve **شَطَأَ**: nehrin **شاطِئِ**’i üzerinde yürüdü.

Ve **شاطأْتُ** adamı: sen bir kıyı üzerinde yürüdüğün ve o da öteki kıyı üzerinde yürüdüğü zaman.

Ve **وَادٍ مُشْطِئٌ**: iki kıyısı aktı. Ve ondan, bazı Arapların sözü: “şöyle şöyle bir vadiye meylettik, onu **مُشْطِئاً** bulduk.”

Ve **شَطَأَ** kadını, **يَشْطَؤُها شَطْأً**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve adamı **شَطَأَ** etmek, **شَطْأً**: onu kahretti. Ve dişi deveyi **شَطَأَ** etmek, **يَشْطَؤُها شَطْأً**: üzerine semeri sımsıkı bağladı.

Ve yük ile onu **شَطَأَه** etmek, **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı.

Ve adam görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti; **كَرَهْيَأَ** gibi.

Ve denir ki: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** ve onunla **فَطَأَتْ** eden bir anaya lânet etsin”; yani onu attı.

İbn Sikkît: **شَطَأْتُ بالحِمْلِ** yani ona karşı güçlendim; ve şu beyti okudu:
كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ

İbnü’l-A‘râbî: **الشُّطْأَةُ**(1)
(1 “**الشطأة** ilh.” sözü: nüshalarda burada, **الشين**’in **الطاء**’dan önce getirilmesiyle böyledir; ve Tehzîb nüshasında İbnü’l-A‘râbî’den, dört kelimede de **الطاء**’ın önce getirilmesiyle ve Mecd’in **الطاء** faslında benzerini zikretmesiyle (gelmiştir); ve biz, onu **الشين**’in önce getirilmesiyle zikreden birini görmedik; ve **شطأ**’ya komşuluğundan dolayı **طشأ** **طغا**; müellifin kalemi sürçtü de yazdığı şeyi yazdı.)
: nezledir; ve nezle olduğu zaman **شُطِئَ** olmuştur; ve **الشُّطْأَةُ** onu aldığı zaman **أَشْطَأَ** eder.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ط أ * * شَطْءُ * الزرع والنبات فراخه وقال الأخفش طرفه وقد * اشْطَأْ * الزرع خرج * شَطْؤُهُ * و * شاطِئُ * الأودية ولا يُجمع

##### Türkçe

* ش ط أ * * **شَطْءُ** *: ekin ve bitkinin filizleri. el-Ahfeş dedi ki: onun ucu. Ve: ekin **اشْطَأْ** etti; **شَطْؤُهُ** çıktı. Ve: vadilerin **شاطِئُ**’i; çoğul yapılmaz.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشطء، ويحرك: فراخ النخل والزرع أو هو ورقه أي الزرع ج شطوء كقعود وشطأ الزرع والنخل كمنع يشطأ شطأ وشطوءا: أخرجها أي فراخ الزرع، قال ابن الأعرابي: شطؤه: فراخه، وقال الجوهري: شطء الزرع والنبات: فراخه، وفي التنزيل  كزرع أخرج شطأه  قيل أي طرفه قاله الأخفش، وقال الفراء: شطؤه: السنبل، تنبت الحبة عشرا وثمانيا وسبعا، فيقوى بعضه ببعض، فذلك قوله  فآزره  أي فأعانه، وقال الزجاج أخرج شطأه: نباته، وفي حديث أنس: شطؤه: نباته وفراخه. والشطء من الشجر: ما خرج حول أصله ج أشطاء كفرخ وأفراخ. وأشطأ الشجر بغصونه: أخرجها، وأشطأت الشجرة بغصونها إذا أخرجت غصونها، وأشطأ الزرع فهو مشطئ إذا فرخ، وأشطأ الزرع: خرج شطؤه. وفي الأساس: ولها قد كالشطأة، وهي السعفة الخضراء، وأعطني شطأة من سنام أو أديم، قطعة منه تقطع طولا وشطأه: قطعه طولا. وشطء الوادي والنهر: شطه وشقته، وقيل: جانبه ج شطوء كفلوس كشاطئة، ويقال: شاطئ النهر: طرفه، وشاطئ البحر: ساحله، وفي الصحاح: شاطئ الوادي: شطه وجانبه، وتقول: شاطئ الأودية، ولا يجمع، كذا قاله بعضهم، والصحيح أن ج شواطئ سماعا وقياسا وشطآن بالضم كراكب وركبان، وفي المحكم: على أن شطآنا قد يكون جمع شطء، قال الشاعر:
  وتصوح الوسمي من شطآنه                      بقل بظاهره وبقل متانـه وشطأ مشى عليه أي شاطئ النهر. وشطأ الرجل الناقة يشطؤها شطأ: شد عليها الرحل عن أبي عمرو. وشطأ امرأته يشطؤها: جامعها، قال:
  يشطؤها بفيشة مثل أجا
  لو وجئ الفيل به لما وجا وشطأ البعير بالحمل شطأ: أثقله، وقال ابن السكيت: شطأ الرجل، وفي لسان العرب شطأت الناقة بالحمل: قوي عليه وبكليهما فسر قول أبي حزام غالب بن الحارث العكلي:
  لأرؤدهـا ولـزؤبـهــا                      كشطئك بالعبء ما تشطؤه وشطأت الأم به، وقال: لعن الله ما شطأت به، وفطأت به أي طرحته. وشطأ الرجل فلانا: قهره. وشطأ الوادي بالتشديد تشطيئا على القياس، فهو مشطئ: سال شاطئاه أي جانباه عن ابن الأعرابي، ومنه قول بعض العرب ملنا لوادي كذا وكذا فوجدناه مشطئا. وشطيأ الرجل في رأيه وأمره: رهيأ أي ضعف، وزنا ومعنى. وشاطأته أي الرجل: مشى كل منا على شاطئ أي مشيت على شاطئ ومشى هو على الشاطئ الآخر.

##### Türkçe

**الشطء**، ve harekesiyle: hurmanın ve ekinin yavruları; yahut o, onun yaprağıdır; yani ekin. Çoğulu **شطوء** ( **قعود** gibi). Ve ekin ile hurma **شطأ** etti, **منع** gibi; **يشطأ** **شطأ** ve **شطوءا**: onları çıkardı; yani ekinin yavrularını. İbnü’l-A‘râbî dedi: onun **شطؤه**’u: onun yavrularıdır. Cevherî dedi: ekinin ve bitkinin **شطء**’u: onun yavrularıdır. Ve tenzîlde: “bir ekin gibi, onun **شطأه**’unu çıkardı.” Denildi ki: yani onun ucu; bunu Ahfeş söyledi. Ferrâ dedi: onun **شطؤه**’u: başaktır; tane on, sekiz ve yedi (tane) bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla güçlenir; işte bu, O’nun sözü: “**فآزره**” yani “ona yardım etti”dir. Zeccâc dedi: “onun **شطأه**’unu çıkardı”: onun bitkisi. Enes hadîsinde: onun **شطؤه**’u: onun bitkisi ve yavrularıdır.

Ve ağaçtan **الشطء**: kökünün çevresinde çıkan şeydir. Çoğulu **أشطاء** ( **فرخ** ve **أفراخ** gibi). Ağaç dallarıyla **أشطأ** etti: onları çıkardı. Ağaç, dallarıyla **أشطأت** ettiğinde: dallarını çıkarmıştır. Ekin **أشطأ** etti; o hâlde o **مشطئ**’dir; yavruladığında. Ve ekin **أشطأ** etti: onun **شطؤه**’u çıktı.

Ve **الأساس**’ta: “Ve onun, **الشطأة** gibi bir (şeyi) vardır”; o, yeşil hurma yaprağıdır. “Bana bir **شطأة** ver, hörgüçten yahut deriden”: ondan boyuna kesilen bir parça. Ve onun **شطأه**’u: onu boyuna kesti.

Ve vadi ile nehrin **شطء**’u: onun kıyısı ve yarığıdır. Ve denildi ki: onun yanı. Çoğulu **شطوء** ( **فلوس** gibi), **شاطئة** gibi. Ve denilir: nehrin **شاطئ**’i: onun ucu; denizin **شاطئ**’i: onun sahili. Ve **الصحاح**’ta: vadinin **شاطئ**’i: onun kıyısı ve yanı. Ve dersin: “**شاطئ** الأودية”; ve çoğul yapılmaz; bazıları bunu böyle söyledi. Doğrusu ise, çoğulu **شواطئ** semâ‘an ve kıyâsen; ve **شطآن** (ضم ile) **راكب** ve **ركبان** gibi. Ve **المحكم**’de: şu da var ki **شطآنا**, **شطء**’un çoğulu olabilir. Şair dedi ki:

  Ve **الوسمي** onun **شطآنه**’undan bağırır,
                      dış tarafında ot ve iç tarafında ot (varken).

Ve **شطأ**: onun üzerinde yürüdü; yani nehrin **شاطئ**’i. Ve adam, dişi deveyi **شطأ** eder; **يشطؤها** **شطأ**: üzerine semeri sıkıca bağladı; Ebû ‘Amr’dan. Ve karısını **شطأ** eder; **يشطؤها**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Dedi ki:

  Onu, **أجا** gibi bir **فيشة** ile **يشطؤها**;
  Fil onunla getirilseydi bile, (o) gelmezdi.

Ve deve, yükle **شطأ** etti, **شطأ**: onu ağırlaştırdı. İbnü’s-Sikkît dedi: adam **شطأ** etti. Ve **لسان العرب**’da: dişi deve yükle **شطأت** etti: ona karşı güçlü oldu. Ve ikisiyle de, Ebû Hizâm Gâlib b. el-Hâris el-‘Uklî’nin sözü tefsir edildi:

  Onu mutlaka yavaşça güderim ve onu mutlaka sürerim,
                      senin yükle **شطئك**’in gibi; onu **تشطؤه** (kadar).

Ve anne onunla **شطأت** etti. Ve dedi ki: “Allah, onunla **شطأت** ettiğini lânetlesin”; ve onunla **فطأت** ettiğini; yani onu attığını.

Ve adam, falancayı **شطأ** etti: onu kahretti.

Ve vadi, şeddeli olarak **شطأ** etti; kıyâsa göre **تشطيئا**; o hâlde o **مشطئ**’dir: onun iki **شاطئ**’i, yani iki yanı aktı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve ondan, bazı Arapların sözü: “Falanca falanca vadiye meylettik de onu **مشطئا** bulduk.”

Ve adam, görüşünde ve işinde **شطيأ** etti: **رهيأ**; yani zayıfladı; vezin ve mânâca.

Ve onu, yani adamı **شاطأته**: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü; yani ben bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm, o da öteki **شاطئ** üzerinde yürüdü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَطَأَ
1 شَطَأَ ذ : see 4. -A2- Also He walked on the شَاطِئ, i. e. bank, or side, of the river. (K, * TA.) -A3- And He cut lengthwise [into slices, or strips,] the hump of a camel, and a skin, or hide. (TA.) -A4- He subdued, overcame, overpowered, or mastered, a man. (K.) ― -b2- He compressed his wife. (K.) [And سَطَأَ and طَشَأَ signify the same.] ― -b3- شَطَأَالنَّاقَةَ, (AA, S, K,) aor. شَطَاَ [as in other senses], (TA,) inf. n. شَطْءٌ, (AA, S,) He bound the saddle upon the she-camel. (AA, S, K.) ― -b4- And شَطَأَ بِالحِمْلِ He burdened heavily, or overburdened, the camel with the load; (K;) inf. n. as above. (TA.) [But see what follows.] -A5- Accord. to ISk, (TA,) this last phrase signifies also, (K,) or شَطَأَتْ بِالحِمْلِ, as in the L, (TA,) He, (a man, K,) or she, (a camel, L, TA,) had strength, or power, to bear the load. (L, K, TA.) -A6- شَطَأَتْ بِهِ She (his mother) cast him forth [from her womb]. (K.) One says, لَعَنَ اللّٰهُ أُمًّا شَطَأَتْ بِهِ, and so فَطَأَتْ به, May God curse a mother who cast him forth [from her womb]. (TA.)

شطّأ
2 شطّأ ذ , inf. n. تَشْطِىْءٌ, It (a valley) had its two sides (شَاطِئَاهُ, TA) flowing [with water]. (IAar, K.)

شَاطَأْتُهُ
3 شَاطَأْتُهُ ذ I walked upon one شَاطِئ [i. e. bank, or side, of a river or valley,] while he walked upon the other شاطئ. (S, K. *)

اشطأ
4 اشطأ ذ ; (S, Msb;) or ↓ شَطَأَ, aor. شَطَاَ , inf. n. شَطْءٌ and شُطُوْءٌ; (K;) or both; (TA;) It put forth its شَطْء [or sprouts, &c.]; (S, K;) syn. فَرَّخَ; (Msb;) said of seed-produce; (S, Msb, K;) and in like manner said of palm-trees (نَخْل); and the former verb, said of trees (شَجَر), they put forth sprouts around their bases, or stems. (K.) And اشطأت الشَّجَرَةُ بِغُصُونِهَا The tree put forth its branches. (TA.) ― -b2- And the former verb, (assumed tropical:) He (a man) had a son who had attained to manhood and become like him; (AHn, K;) like أَصْحَبَ. (TA.)

شَطْيَأَ
Q. Q. 1 شَطْيَأَ ذ , (K, TA,) said of a man, (TA,) i. q. رَهْيَأَ, (K, TA,) meaning He was weak (TA) in his opinion, or judgment, (K, TA,) and in his affair. (TA.)

شَطْءٌ
شَطْءٌ ذ (S, Msb, K, &c.) and ↓ شَطَأٌ (TA as from the K [but not in the CK nor in my MS. copy of the K, though a known dial. var. of the former as will be shown in what follows,]) The فِرَاخ [or sprouts] of seed-produce, (IAar, S, Msb, K,) and of plants, or herbage, (S,) and of palm-trees: or the leaves thereof; (K. TA;) i. e. of seed-produce: (TA:) and the shoots that come forth (Msb, K) from, (Msb,) or around, (K,) the bases, or stems, (Msb, K,) of plants, or herbage, (Msb,) or of trees: (K:) pl. أَشْطَآءٌ, (S,) or شُطُوْءٌ. (K.) أَخْرَجَ شَطْأَهُ, in the Kur xlviii. last verse, means That has put forth its فِرَاخ [or sprouts]: (Bd, Jel:) or, accord. to Akh, its extremity: (S:) or its ears, (Msb, TA,) accord. to Fr; each grain, he says, producing ten, or eight, or seven: or, accord. to Zj, its plants: (TA:) and some read ↓ شَطَأَهُ, (Bd, Jel,) which is a dial. var.; and شَطَاهُ, and شَطَآءَهُ, and شَطَهُ, and شَطْوَهُ. (Bd.) ― -b2- [See also شَطْأَةٌ.] -A2- And see شَاطِئٌ.

شَطَأٌ
شَطَأٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

شَطْأَةٌ
شَطْأَةٌ ذ [app. a n. un. of شَطْءٌ, q. v. ― -b2- Also] A green palm-branch: one says, لَهَا قَدٌّ كَالشَّطْأَةِ She has a figure like the green palm-branch. (A, TA.) ― -b3- And A slice, or strip, i. e. a piece cut lengthwise, of a camel's hump, and of a skin, or hide. (A, TA.)

شَاطِئٌ
شَاطِئٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ شَطْءٌ (K) The bank, or side, (شَطّ, S, K, and جَانِب, S, Msb,) of a valley (S, Msb, K) and of a river: (K:) and some say that the former signifies the extremity, or edge, or side, (طَرَف,) of a river; and the shore of the sea: the pl. of the latter is شُطُوْءٌ; and of the former, شَوَاطِئُ and شُطْآنٌ; (K, TA;) or this last, as is said in the M, may be pl. of شَطْءٌ. (TA.) Accord. to the S, one says also شَاطِئُ الأَوْدِيَةِ [meaning The sides of the valleys]; not assigning to شاطئ any pl.: but the truth is that the pl. is as stated above. (TA.)

##### Türkçe

**شَطَأَ**
1 **شَطَأَ** ذ : bkz. 4. -A2- Ayrıca o, nehrin **شَاطِئ**’i, yani kıyısı yahut yanı üzerinde yürüdü. (K, * TA.) -A3- Ve o, devenin hörgücünü ve bir deriyi boylamasına kesti [dilimlere yahut şeritlere]. (TA.) -A4- O, bir adamı boyun eğdirdi, yendi, alt etti yahut ona galip geldi. (K.) ― -b2- O, karısını sıktı. (K.) [Ve **سَطَأَ** ile **طَشَأَ** aynı şeyi ifade eder.] ― -b3- **شَطَأَالنَّاقَةَ**, (AA, S, K,) muzâri‘i **شَطَاَ** [diğer mânalarda olduğu gibi], (TA,) mastarı **شَطْءٌ**, (AA, S,) O, dişi devenin üzerine semeri bağladı. (AA, S, K.) ― -b4- Ve **شَطَأَ بِالحِمْلِ** O, yük ile deveyi ağır yükledi yahut aşırı yükledi; (K;) mastarı yukarıdaki gibidir. (TA.) [Fakat aşağıda gelen şeye bkz.] -A5- ISk’ye göre, (TA,) bu son ibare ayrıca şunu da ifade eder, (K,) yahut L’de olduğu gibi **شَطَأَتْ بِالحِمْلِ**, (TA,) O (bir adam, K,) yahut o (bir deve, L, TA,) yükü taşımaya kuvveti yahut gücü vardı. (L, K, TA.) -A6- **شَطَأَتْ بِهِ** O (onun annesi) onu [rahminden] dışarı attı. (K.) Şöyle denir: **لَعَنَ اللّٰهُ أُمًّا شَطَأَتْ بِهِ**, ve yine **فَطَأَتْ به**, Allah, onu [rahminden] dışarı atan bir anneye lânet etsin. (TA.)

**شطّأ**
2 **شطّأ** ذ, mastarı **تَشْطِىْءٌ**, O (bir vadi) iki yanı (**شَاطِئَاهُ**, TA) akıcı [su ile] idi. (IAar, K.)

**شَاطَأْتُهُ**
3 **شَاطَأْتُهُ** ذ Ben bir **شَاطِئ** üzerinde [yani bir nehrin yahut vadinin kıyısı yahut yanı üzerinde] yürüdüm; o ise öteki **شاطئ** üzerinde yürüyordu. (S, K. *)

**اشطأ**
4 **اشطأ** ذ; (S, Msb;) yahut ↓ **شَطَأَ**, muzâri‘i **شَطَاَ**, mastarı **شَطْءٌ** ve **شُطُوْءٌ**; (K;) yahut ikisi de; (TA;) O, **شَطْء**’ünü [yahut filizlerini, vb.] çıkardı; (S, K;) eşanlamlısı **فَرَّخَ**; (Msb;) tohum mahsulü hakkında söylenir; (S, Msb, K;) ve aynı şekilde hurma ağaçları (**نَخْل**) hakkında da söylenir; ve önceki fiil, ağaçlar (**شَجَر**) hakkında: diplerinin yahut gövdelerinin çevresinde filizler çıkardılar. (K.) Ve **اشطأت الشَّجَرَةُ بِغُصُونِهَا** Ağaç, dallarını çıkardı. (TA.) ― -b2- Ve önceki fiil, (mecaz kabul edilerek:) O (bir adam) erginliğe erişmiş ve ona benzemiş bir oğlu oldu; (AHn, K;) **أَصْحَبَ** gibi. (TA.)

**شَطْيَأَ**
Q. Q. 1 **شَطْيَأَ** ذ, (K, TA,) bir adam hakkında söylenir, (TA,) **رَهْيَأَ** ile aynı mânadadır, (K, TA,) yani: O, görüşünde yahut hükmünde, (K, TA,) ve işinde zayıf oldu. (TA.)

**شَطْءٌ**
**شَطْءٌ** ذ (S, Msb, K, vb.) ve ↓ **شَطَأٌ** (TA, K’dan naklen [fakat CK’de de K’nın yazma nüshamda da yoktur; bununla birlikte, aşağıda gelecek olanda gösterileceği üzere, ilkinin bilinen bir lehçe varyantıdır]) Tohum mahsulünün **فِرَاخ**’ı [yahut filizleri], (IAar, S, Msb, K,) ve bitkilerin yahut otların, (S,) ve hurma ağaçlarının: yahut onların yaprakları; (K. TA;) yani tohum mahsulünün: (TA:) ve bitkilerin yahut otların, (Msb,) yahut ağaçların: (K:) diplerinden yahut gövdelerinden, (Msb,) yahut diplerinin yahut gövdelerinin çevresinden, (K,) çıkan sürgünler. (Msb, K.) Çoğulu **أَشْطَآءٌ**, (S,) yahut **شُطُوْءٌ**. (K.) Kur’ân 48. sûrenin son âyetindeki **أَخْرَجَ شَطْأَهُ**, “**فِرَاخ**’ını [yahut filizlerini] çıkarmış olan” demektir: (Bd, Jel:) yahut Akh’a göre, onun ucu: (S:) yahut Fr’ye göre, onun başakları; her tanenin, dediğine göre, on yahut sekiz yahut yedi üretmesi: yahut Zj’ye göre, onun bitkileri: (TA:) ve bazıları ↓ **شَطَأَهُ** okur, (Bd, Jel,) ki bu bir lehçe varyantıdır; ve **شَطَاهُ**, ve **شَطَآءَهُ**, ve **شَطَهُ**, ve **شَطْوَهُ**. (Bd.) ― -b2- [Ayrıca **شَطْأَةٌ**’ye bkz.] -A2- Ve **شَاطِئٌ**’e bkz.

**شَطَأٌ**
**شَطَأٌ** ذ : iki yerde, bir önceki paragraf’a bkz.

**شَطْأَةٌ**
**شَطْأَةٌ** ذ [görünüşe göre **شَطْءٌ**’ün bir tekil ismidir, ona bkz. ― -b2- Ayrıca] Yeşil bir hurma dalı: şöyle denir: **لَهَا قَدٌّ كَالشَّطْأَةِ** Onun bir endamı yeşil hurma dalı gibidir. (A, TA.) ― -b3- Ve bir dilim yahut şerit; yani devenin hörgücünden ve bir deriden boylamasına kesilmiş bir parça. (A, TA.)

**شَاطِئٌ**
**شَاطِئٌ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **شَطْءٌ** (K) Bir vadinin (S, Msb, K) ve bir nehrin: (K:) kıyısı yahut yanı (**شَطّ**, S, K, ve **جَانِب**, S, Msb,). Ve bazıları der ki: birincisi, nehrin ucu yahut kenarı yahut yanı (**طَرَف**) mânasınadır; ve denizin sahili. İkincinin çoğulu **شُطُوْءٌ**’dur; birincinin ise **شَوَاطِئُ** ve **شُطْآنٌ**; (K, TA;) yahut bu sonuncusu, M’de söylendiği üzere, **شَطْءٌ**’ün çoğulu olabilir. (TA.) S’ye göre, ayrıca **شَاطِئُ الأَوْدِيَةِ** [vadilerin yanları mânasında] da denir; **شاطئ** için herhangi bir çoğul nispet etmeden: fakat gerçek şudur ki çoğul, yukarıda zikredildiği gibidir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: شطء

شَطَأَ
شَطَأَ A ( n. ac. شَطْء [ 1 ] ,  شُطُوْء [ 27 ] ),
a.  Walked along the bank, the edge of; skirted.

b.  [ Bi ], Was able to carry ( load ).

c.  Shot forth, sprouted.

شَطَّأَ
شَطَّأَ II ,
a.  Branched off.

شَاْطَأَ
شَاْطَأَ III ,
a.  Walked along the opposite bank to.

أَشْطَأَ
أَشْطَأَ IV ,
a.  see I (c) .

شَطْء
شَطْء [ 1 ] , ( pl. شُطُوْء 27 ),
a.  Edge, side, bank.

b.  Shoot, sprout.

شَاطِى
$aATiY^ [ 21 ] , ( pl. شُطْآن [ 35 ] ,

شَوَاطِى
$awaATiY^ [ 41 ] ),
a.  Side, edge, shore, coast.

##### Türkçe

شَطَأَ
**شَطَأَ** A ( n. ac. **شَطْء** [ 1 ] ,  **شُطُوْء** [ 27 ] ),
a. Kenar boyunca, kıyı boyunca yürüdü; kenarından dolaştı.

b. [ Bi ], (yük) taşımaya güç yetirdi.

c. Fışkırdı, filizlendi.

شَطَّأَ
**شَطَّأَ** II ,
a. Dallanıp ayrıldı.

شَاْطَأَ
**شَاْطَأَ** III ,
a. Karşı kıyı boyunca yürüdü.

أَشْطَأَ
**أَشْطَأَ** IV ,
a. I (c)’ye bak.

شَطْء
**شَطْء** [ 1 ] , ( pl. **شُطُوْء** 27 ),
a. Kenar, yan, kıyı.

b. Sürgün, filiz.

شَاطِى
$aATiY^ [ 21 ] , ( pl. **شُطْآن** [ 35 ] ,

شَوَاطِى
$awaATiY^ [ 41 ] ),
a. Yan, kenar, sahil, kıyı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: شطء

شطء
شَطَأَ - يَشْطَأُ - شَطْء - شَاطِئ
شَطَأَ - يَشْطَأُ + الكائنُ + عن شيء: يَبْرُزُ جانبُه مكوناً حافة بارزة: يبرز جانباً على شكل نتوء أو فرع صغير جانبي يخرج عن الأصل الرئيسي
شَطْء: اسم فعل من " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": خروج وبروز جزء من الشيء نحو الخارج: وهو كذلك ما يكون بفعل " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": الشيء البارز والخارج من شيء
شَطْأَه: شَطْأُ الشيء: الجزء أو الحافة البارزة منه
شَاطِئ : اسم فاعل صفة مشبهة من " شَطَأَ - يَشْطَأُ ": الجزء من الكائن البارز والخارج عن باقي جسمه
شاطئ الوادي - شاطئ البحر: الجزء من الوادي أو البحر البارز والخارج عنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التفرع والتغصن والتشعب إلى تفرعات وتشعبات عن الأصل، مرتبة بحسب كِبَر الفرع عن الأصل" وهي:
فَرَعَ - يَفْرَعُ، شَعَبَ - يَشْعَبُ، جَذَا - يَجْذُو، شَطَأَ - يَشْطَأُ، فَنَّ - يَفُنُّ، شَجِرَ - يَشْجَرُ
شاطئ - شطأه
 	﴿فلما أتاها نودي من شاطئ الوادي الأيمن في البقعة المباركة من الشجرة أن ياموسى إني أنا الله رب العالمين(30)﴾ القصص
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [شطا] ش ط ا: شَطَا اسم قرية بناحية مصر تُنسب إليها الثياب الشَّطَوِيَّةُ
الراغب
شطا
- شاطئ الوادي: جانبه. قال عز وجل: }نودي من شاطئ الوادي﴿[القصص/30]، ويقال: شاطات فلانا: ماشيته في شاطئ الوادي، وشطء الزرع: فروخ الزرع، وهو ما خرج منه، وتفرغ في شاطئيه أي: في جانبيه، وجمعه: أشطاء، قال تعالى:﴾كزرع أخرج شطأه﴿[الفتح/29]، أي: فراخه، وقرئ:﴾شطأه{ (وهي قراءة ابن كثير وابن ذكوان. انظر: الإتحاف ص 396)، وذلك نحو: الشمع والشمع، والنهر والنهر.
ملخص اللسان:
1.     الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع.
2.  وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً،  فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال  الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه:  فِراخَه.
3.     وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.
4.     وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه.
5.     وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها.
6.     وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ  الرِّجالِ فصار مثله.
7.     وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ.وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ
8. وشاطِئُ البحر: ساحِلُه.
9. وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه،
10.                        وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ  الآخَر.
11.                        وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها.
12.                        وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً:  قَهَرَه.
13.                        وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ.
14.                        وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.
15.                        وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ،
لسان العرب
● - شطأ: الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع. وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً،  فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال  الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه:  فِراخَه. الجوهري: شَطْءُ الزَّرْعِ والنَّباتِ: فِراخُه. وفي حديث أَنس رضي اللّه عنه في قوله تعالى: أَخرج شَطْأَه فآزَرَه. شَطْؤُهُ: نباتُه وفِراخُه. يقال: أَشْطَأَ الزَّرْعُ، فهو مُشْطِئٌ، إِذا فَرَّخَ.  وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.  وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه.  وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها. وأَشْطَأَتِ الشجرةُ بغُصونها إِذا أَخرجت غُصونَها. وأَشْطَأَ الزرعُ إِذا فَرَّخ.  وأَشطأَ الزرعُ: خَرجَ شَطْؤُه، وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ  الرِّجالِ فصار مثله.  وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ.  وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ ،على أَن شُطْآناً قد يكون جمع شَطْءٍ. قال:  وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ شُطْآنِه، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه  وشاطِئُ البحر: ساحِلُه. وفي الصحاح: وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه، وتقول: شاطِئُ الأَوْدِيةِ، ولا يُجمَعُ.  وشَطَأَ مَشَى على شاطِئِ النَّهرِ.  وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ  الآخَر.  ووادٍ مُشْطِئٌ: سالَ شاطِئَاه. ومنه قول بعض العرب: مِلْنا لِوادِي  كذا وكذا، فوَجَدْناه مُشْطِئاً.  وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها. وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً:  قَهَرَه. وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ.  وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.  وشَطْيَأَ الرَّجُلُ في رَأْيِهِ وأَمرِهِ كَرَهْيَأَ.  ويقال: لَعَنَ اللّهُ أُمّاً شَطَأَتْ به وفَطَأَتْ به أَي طَرَحَتْه.  ابن اسكيت: شَطَأْتُ بالحِمْلِ أَي قَوِيتُ عليه، وأَنشد:  كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ  ابن الأَعرابي: الشُّطْأَةُ(1)  (1 قوله «الشطأة إلخ» كذا هو في النسخ هنا بتقديم الشين على الطاء والذي في نسخة التهذيب عن ابن الأعرابي بتقديم الطاء في الكلمات الأربع وذكر نحوه المجد في فصل الطاء ولم نرَ أَحداً ذكره بتقديم الشين، ولمجاورة شطأ طشأ طغا قلم المؤلف فكتب ما كتب.)  : الزُّكامُ، وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ، وأَشْطَأَ إِذا أَخَذَتْه الشُّطْأَةُ.
مقاييس اللغة:
(شطأ) الشين والطاء والهمزة فيه كلمتان: إحداهما الشَّطْء شَطءُ النَّبات، وهو ما خرج من حول الأصل، والجمع أشطاء. وقد شَطَأت الشَّجرة. قال الله  جلَّ ثناؤه:﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾  [الفتح 29]. والأصل شاطئ الوادي: جانبه. وشاطأتُ([8]) الرّجُل: مشيت على شاطئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخر. وهما متبايِنَتَان.
القاموس المحيط:
الشَّطْءُ، ويُحَرَّكُ فِرَاخُ النَّخْلِ والزَّرْعِ، أو وَرَقُهُ، ج شُطُوءٌ. وشَطَأَ، كَمَنَعَ، وشَطْئاً وشُطُوءاً أخْرَجَهَا، ومن الشَّجَرِ ما خَرَجَ حَوْلَ أصْلِهِ، ج أشْطاءٌ. وأشْطَأَ أخْرَجَها، والرَّجُلُ بَلَغَ وَلَدُهُ فَصَارَ مِثْلَهُ. وشَطْءُ النَّهْرِ شَطُّهُ، ج شُطُوءٌ، كشاطِئِهِ، ج شَوَاطِئ وشُطْآنٌ. وشَطَأ مَشَى عليه، والنَّاقَةَ شَدَّ عليها الرَّحْلَ، وامْرَأتَهُ جامَعَها، والبَعِيرَ بالحِمْلِ أثْقَلَهُ، والرَّجُلُ بالحَمْلِ قَوِيَ عليه، والأُمُّ به طَرَحَتْهُ، وفُلاناً قَهَرَهُ. وشَطَّا الوادي تَشْطِيئاً سالَ جانبَاهُ. وشَطْيَأَ في رَأْيِهِ رَهْيَأَ. وشَاطَأْتُهُ مَشَى كُلُّ منَّا على شَاطئ.
تاج العروس:
ش ط أ
الشَّطْءُ ويُحرَّكُ : فِراخُ النَّخْلِ والزَّرْعِ أَو هو وَرَقُه أَي الزرع ج شُطُوءٌ كقُعُود وشَطَأَ الزرعُ والنخلُ كمَنَعَ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً : أَخرجَها أَي فِراخَ الزرع قال ابن الأَعْرابِيّ : شَطْؤُه : فِراخه وقال الجوهريّ : شَطْءُ الزرعِ والنباتِ : فِراخُه وفي التنزيل " كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ " قيل أَي طَرَفه قاله الأَخفش وقال الفرَّاء : شَطْؤُه : السُّنبُل تُنْبِتُ الحبَّةُ عَشْراً وثمانِياً وسبْعاً فيَقْوى بعضُه ببعضٍ فذلك قوله " فَآزَرَهُ " أَي فأَعانه وقال الزجَّاج أَخرجَ شَطْأَهُ : نباتَهُ وفي حديث أَنَسٍ : شَطْؤُه : نباتُه وفِراخُه . والشَّطْءُ من الشَّجَرِ : ما خرجَ حولَ أَصلِه ج أَشْطَاءُ كفَرْخٍ وأَفراخ . وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه : أَخرجَها وأَشطأَت الشجرَةُ بغصونها إِذا أَخرجتْ غُصونَها وأَشطأَ الزرعُ فهو مُشْطِئٌ إِذا فرَّخَ وأَشطأَ الزرعُ : خَرَجَ شَطْؤُهُ . وفي الأَساس : ولها قدٌّ كالشَّطْأَةِ وهي السَّعفة الخضراءُ وأَعْطِني شَطْأَةً من سَنامٍ أَو أَديم قطعة منه تُقطع طُولاً وشَطَأَهُ : قطَعَهُ طولاً . وشَطْءُ الوادي والنَّهْرِ : شَطُّه وشِقَّتُه وقيل : جانِبُه ج شُطُوءٌ كفَلوسٍ كشاطِئة ويقال : شاطئُ النَّهر : طرَفُه وشاطئُ البحر : ساحلُه وفي الصحاح : شاطئُ الوادي : شَطُّه وجانبُه وتقول : شاطِئُ الأَودِيَة ولا يُجمع كذا قاله بعضهم والصحيح أَنَّ ج شَوَاطِئٌ سَماعاً وقِياساً وشُطْآنٌ بالضَّمِّ كراكبٍ ورُكبان وفي المحكم : على أنَّ شَطْآناً قد يكون جمعَ شَطْءٍ قال الشاعر :
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ من شُطْآنِهِ ... بَقْلٌ بظاهِرِهِ وبَقْلُ مِتَانِهِ وشَطَأَ مشى عليه أَي شاطئِ النهر . وشَطَأَ الرجلُ النَّاقَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً : شدَّ عليها الرَّحْلَ عن أَبِي عمرٍو . وشَطَأَ امرأَتَهُ يَشْطَؤُها : جامَعَهَا قال :
" يَشْطَؤُها بفَيْشَةٍ مثلِ أَجَا
" لو وُجِئَ الفيلُ به لمَا وَجَا وشَطَأَ البعيرَ بالحِمْلِ شَطْأً : أَثقَلَهُ وقال ابن السكِّيت : شَطَأَ الرجلُ وفي لسان العرب شَطَأَت الناقَةُ بالحِمْلِ : قَوِيَ عليه وبكلَيْهِما فُسِّر قولُ أَبِي حِزامٍ غالبِ بن الحارث العُكْلِيِّ :
لأَرْؤُدِهَا ولِزُؤَّبِهَا ... كَشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ وشَطَأَت الأُمُّ به وقال : لعن اللهُ ما شَطَأَتْ به وفَطَأَت به أَي طَرَحَتْهُ . وشَطَأَ الرجلُ فُلاناً : قهرَهُ . وشَطَّأَ الوادي بالتشديد تَشْطيئاً على القياس فهو مُشَطِّئٌ : سال شاطِئاهُ أَي جانِباه عن ابن الأَعْرابِيّ ومنه قول بعض العرب مِلْنا لوادي كذا وكذا فوجدناه مُشَطِّئاً . وشَطْيَأَ الرجلُ في رأْيه وأَمره : رَهْيَأَ أَي ضعُف وزناً ومعنًى . وشاطَأْتُهُ أَي الرجل : مشى كلٌّ منَّا على شاطئٍ أَي مشيت على شاطِئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخَرِ

##### Türkçe

شطء
**شَطَأَ - يَشْطَأُ - شَطْء - شَاطِئ**
**شَطَأَ - يَشْطَأُ** + varlık + bir şeyden: onun yanı belirginleşir, çıkıntılı bir kenar oluşturur: asıldan çıkan bir çıkıntı yahut küçük yan dal biçiminde bir yan olarak belirir.
**شَطْء**: “**شَطَأَ - يَشْطَأُُ**”dan fiil ismi: bir şeyin bir parçasının dışarıya doğru çıkması ve belirginleşmesi; yine “**شَطَأَ - يَشْطَأُُ**” fiilinin yaptığı şey: bir şeyden çıkıntı yapan ve dışarı çıkan şey.
**شَطْأَه**: şeyin **شَطْء**’ü: ondan çıkıntı yapan parça yahut kenar.
**شَاطِئ**: “**شَطَأَ - يَشْطَأُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: varlığın, bedeninin geri kalanından çıkıntı yapan ve dışarı çıkan parçası.
vadi **شاطئ**’i - deniz **شاطئ**’i: vadinin yahut denizin ondan çıkıntı yapan ve dışarı çıkan kısmı.
Lafız, “asla nispetle dallanma, budaklanma ve dallara ve şubelere ayrılma; dalın asla göre büyüklüğüne göre sıralanmış” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرَعَ - يَفْرَعُ**، **شَعَبَ - يَشْعَبُ**، **جَذَا - يَجْذُو**، **شَطَأَ - يَشْطَأُ**، **فَنَّ - يَفُنُّ**، **شَجِرَ - يَشْجَرُ**
**شاطئ** - **شطأه**
 	﴿Sonra ona geldiğinde, mübarek yerde, ağaçtan, sağ vadi **شاطئ**’inden şöyle nida olundu: “Ey Musa, şüphesiz ben, âlemlerin Rabbi Allah’ım”(30)﴾ القصص
 	﴿Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir fazl ve rıza isterler; yüzlerinde secde eserinden bir alâmet vardır; bu, onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de, **شطأه**’ini çıkaran bir ekin gibidir; sonra onu destekledi; derken kalınlaştı; sonra sapları üzerinde doğruldu; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etti(29)﴾ الفتح
Muhtâr es-Sıhâh
● [**شطا**] ش ط ا: **شَطَا** Mısır yöresinde bir köyün adıdır; ona nispetle **الثياب الشَّطَوِيَّةُ** (Şatâvî elbiseler) denilir.
Râgıb
**شطا**
- vadi **شاطئ**’i: onun yanı. Aziz ve celil olan şöyle dedi: }vadi **شاطئ**’inden nida olundu﴿[القصص/30]. Ve denilir: **شاطات فلانا**: onu vadi **شاطئ**’inde yürüttüm. Ve ekinin **شطء**’ü: ekinin yavruları; o, ondan çıkandır. Ve “iki **شاطئ**’inde” boşaldı, yani: iki yanında. Onun çoğulu: **أشطاء**. Yüce Allah dedi:﴾bir ekin gibi, **شطأه**’ini çıkardı﴿[الفتح/29], yani: onun yavruları. Ve şöyle okunmuştur:﴾**شطأه**{ (bu, İbn Kesîr ve İbn Zekvân’ın kıraatidir. Bkz.: الإتحاف s. 396). Bu da şu gibidir: **الشمع** ve **الشمع**; **النهر** ve **النهر**.
Lisân özeti:
1.     **الشَّطْءُ**: ekinin ve hurmanın yavrusu. Denildi ki: o, ekinin yaprağıdır.
2.  Tenzilde: “bir ekin gibi **شَطْأَهُ**’ini çıkardı”; yani: onun ucu; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u, başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın “**فآزَرَه**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَه**”: onun bitkisini çıkardı. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**شَطْأَه**”: onun yavruları.
3.     Nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucu.
4.     Ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: **شَطْأَه**’ini çıkardı.
5.     Ağacın **شَطْء**’ü: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطاءٌ**. Ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı.
6.     Adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin mertebesine ulaştı da onun gibi oldu.
7.     Vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْء**’ü gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**.
8. **شاطِئُ** deniz: onun sahilidir.
9. Vadi **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır.
10.                        **شاطأْتُ** adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüğünde ve o da öteki **الشاطِئ** üzerinde yürüdüğünde.
11.                        Kadını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: onunla cinsel ilişkiye girdi.
12.                        Adamı **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu kahretti.
13.                        Dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı.
14.                        Onu yük ile **شَطَأَه** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı.
15.                        Ve **شُطِئَ** oldu: nezle olduğunda.
Lisânü’l-‘Arab
● - **شطأ**: **الشَّطْءُ**: ekinin ve hurmanın yavrusu. Denildi ki: o, ekinin yaprağıdır. Tenzilde: “bir ekin gibi **شَطْأَهُ**’ini çıkardı”; yani: onun ucu; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u, başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın “**فآزَرَه**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَه**”: onun bitkisini çıkardı. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**شَطْأَه**”: onun yavruları. Cevherî: ekinin ve bitkinin **شَطْء**’ü: onun yavruları. Enes’ten (Allah ondan razı olsun) gelen hadiste, Yüce Allah’ın “**أَخرج شَطْأَه فآزَرَه**” sözü hakkında: onun **شَطْؤُه**’u: onun bitkisi ve yavruları. Denilir: ekin **أَشْطَأَ** etti; o da **مُشْطِئٌ**’dir; yavruladığında. Nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucu. Ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: **شَطْأَه**’ini çıkardı. Ağacın **شَطْء**’ü: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطاءٌ**. Ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı. Ağaç, dallarıyla **أَشْطَأَت** ettiğinde: dallarını çıkardığında. Ekin **أَشْطَأَ** ettiğinde: yavruladığında. Ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه**’u çıktı. Adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin mertebesine ulaştı da onun gibi oldu. Vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْئ**’i gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**; şu var ki **شُطْآناً** bazen **شَطْء**’ün çoğulu olabilir. Dedi ki:
  Ve yağmur otu onun **شُطْآن**’ından güneşte sarardı, * dış yüzünde bir ot, ve sert yerlerinde bir ot.
Denizin **شاطِئُ**’i: onun sahilidir. Sıhâh’ta: vadi **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır; ve dersin: **شاطِئُ الأَوْدِيةِ**; çoğul yapılmaz. Ve **شَطَأَ**: nehrin **شاطِئ**’i üzerinde yürüdü. Ve **شاطأْتُ** adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüğünde ve o da öteki **الشاطِئ** üzerinde yürüdüğünde. Ve **وادٍ مُشْطِئٌ**: onun iki **شاطِئ**’i aktı. Ondan, bazı Arapların sözü: “şu ve şu vadiye meylettik de onu **مُشْطِئاً** bulduk.” Kadını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Adamı **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu kahretti. Dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı. Onu yük ile **شَطَأَه** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı. Adam, görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti; **كَرَهْيَأَ** gibi. Ve denilir: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَتْ** eden anaya lanet etsin”; yani: onu attı. İbn İskît: “yük ile **شَطَأْتُ**”: yani: ona güç yetirdim. Ve şu beyti okudu:
  Senin yük ile **شَطْئ**’in gibi; onu **تَشْطَؤُهْ**.
İbnü’l-A‘râbî: **الشُّطْأَةُ**(1)
(1 “**الشطأة** vb.” sözü: nüshalarda burada, **الشين**’in **الطاء**’dan önce getirilmesiyle böyledir; Tehzîb nüshasında İbnü’l-A‘râbî’den, dört kelimede de **الطاء**’ın önce getirilmesiyle ve benzerini Mecd’in **الطاء** faslında zikretmesiyle; bunu **الشين**’in önce getirilmesiyle zikreden birini görmedik; ve **شطأ** **طشأ** **طغا** komşuluğundan, müellifin kalemi sürçtü de yazdığı şeyi yazdı.)
: nezledir; ve **شُطِئَ** oldu: nezle olduğunda; ve **أَشْطَأَ** etti: **الشُّطْأَةُ** onu aldığında.
Mekâyîsü’l-Luğa:
(**شطأ**) **الشين** ve **الطاء** ve **الهمزة** onda iki kelimedir: bunlardan biri **الشَّطْء**: bitkinin **شَطء**’ü; o, kökün çevresinden çıkandır; çoğulu **أشطاء**. Ve ağaç **شَطَأت** etti. Allah, celâl ve senâsı yüce, dedi: ﴿bir ekin gibi **أَخْرَجَ شَطْأَهُ**﴾ [الفتح 29]. Asıl: vadi **شاطئ**’i: onun yanı. Ve **شاطأتُ**([8]) adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm ve o da öteki **الشاطئ** üzerinde yürüdü. İkisi birbirinden ayrıdır.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الشَّطْءُ**—harekelenir—hurmanın ve ekinin yavruları; yahut onun yaprağı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ve **شَطَأَ**—**كَمَنَعَ** gibi—ve **شَطْئاً** ve **شُطُوءاً**: onları çıkardı. Ve ağaçtan: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أشْطاءٌ**. Ve **أشْطَأَ**: onları çıkardı. Ve adam: çocuğu bulûğa erdi de onun gibi oldu. Ve nehrin **شَطْء**’ü: onun **شَطُّ**’udur; çoğulu **شُطُوءٌ**; onun **شاطِئ**’i gibi; çoğulu **شَوَاطِئ** ve **شُطْآنٌ**. Ve **شَطَأَ**: onun üzerinde yürüdü. Ve dişi deve: üzerine semeri sıktı. Ve karısı: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve deve: yük ile onu ağırlaştırdı. Ve adam: yük ile ona güç yetirdi. Ve anne: onunla onu attı. Ve falanı: onu kahretti. Ve vadi **شَطَّا** etti, **تَشْطِيئاً**: onun iki yanı aktı. Ve görüşünde **شَطْيَأَ** etti: **رَهْيَأَ** etti. Ve **شَاطَأْتُهُ**: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü.
Tâcü’l-‘Arûs:
ش ط أ
**الشَّطْءُ**—harekelenir—hurmanın ve ekinin yavruları; yahut o, ekinin yaprağıdır; çoğulu **شُطُوءٌ**; **قُعُود** gibi. Ve ekin ve hurma **شَطَأَ** eder—**كمَنَعَ** gibi—**يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: onları çıkardı; yani: ekinin yavrularını. İbnü’l-A‘râbî dedi: onun **شَطْؤُه**’u: onun yavruları. Cevherî dedi: ekinin ve bitkinin **شَطْء**’ü: onun yavruları. Tenzilde: “**كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ**”; denildi ki: yani onun ucu; Ahfeş söyledi. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u: başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, “**فَآزَرَهُ**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخرجَ شَطْأَهُ**”: onun bitkisi. Enes hadîsinde: onun **شَطْؤُه**’u: onun bitkisi ve yavruları. Ve ağaçtan **الشَّطْءُ**: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطَاءُ**; **فَرْخ** ve **أَفراخ** gibi. Ve ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı. Ve ağaç, dallarıyla **أَشطأَت** ettiğinde: dallarını çıkardığında. Ve ekin **أَشطأَ** etti; o da **مُشْطِئٌ**’dir: yavruladığında. Ve ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه**’u çıktı. **الأَساس**’ta: “Onun bir boyu vardır, **الشَّطْأَةِ** gibidir; o, yeşil hurma dalıdır.” Ve “Bana bir hörgüçten yahut deriden bir **شَطْأَةً** ver”: ondan boylamasına kesilen bir parça. Ve onu **شَطَأَهُ** etti: onu boylamasına kesti. Ve vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun **شَطُّ**’u ve onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**; **فَلوس** gibi; **شاطِئة** gibi. Ve denilir: nehrin **شاطئ**’i: onun ucu. Ve denizin **شاطئ**’i: onun sahili. Sıhâh’ta: vadi **شاطئ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır. Ve dersin: **شاطِئُ الأَودِيَة**; çoğul yapılmaz; bazıları böyle dedi; doğru olan ise, işitmece ve kıyasça çoğulunun **شَوَاطِئٌ** olmasıdır; ve **شُطْآنٌ** (ötre ile) **راكب** ve **رُكبان** gibi. Muhkem’de: şu var ki **شَطْآناً** bazen **شَطْء**’ün çoğulu olabilir. Şair dedi:
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ من شُطْآنِهِ ... بَقْلٌ بظاهِرِهِ وبَقْلُ مِتَانِهِ
Ve **شَطَأَ**: onun üzerinde yürüdü; yani: nehrin **شاطئ**’i. Ve adam dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı; Ebû Amr’dan. Ve karısını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Dedi ki:
" يَشْطَؤُها بفَيْشَةٍ مثلِ أَجَا
" لو وُجِئَ الفيلُ به لمَا وَجَا
Ve deveyi yük ile **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı. İbnü’s-Sikkît dedi: adam **شَطَأَ** etti; ve Lisânü’l-‘Arab’da: dişi deve yük ile **شَطَأَت** etti: ona güç yetirdi. İkisiyle de, Ebû Hizâm Gâlib b. el-Hâris el-‘Uklî’nin sözü tefsir edilmiştir:
لأَرْؤُدِهَا ولِزُؤَّبِهَا ... كَشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ
Ve anne onunla **شَطَأَت** etti. Ve dedi ki: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَت** eden şeye lanet etsin”; yani: onu attı. Ve adam falanı **شَطَأَ** etti: onu kahretti. Ve vadiyi şeddeli olarak **شَطَّأَ** etti, **تَشْطيئاً**: kıyasa göre; o da **مُشَطِّئٌ**’dir: onun iki **شاطئ**’i, yani iki yanı aktı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan, bazı Arapların sözü: “Şu ve şu vadiye meylettik de onu **مُشَطِّئاً** bulduk.” Ve adam görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti: **رَهْيَأَ** etti; yani: vezin ve mana bakımından zayıfladı. Ve **شاطَأْتُهُ**; yani adamı: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü; yani: ben bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm ve o da öteki **الشاطئ** üzerinde yürüdü.
