# شطأ — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: شطء

شطء
شَطَأَ - يَشْطَأُ - شَطْء - شَاطِئ
شَطَأَ - يَشْطَأُ + الكائنُ + عن شيء: يَبْرُزُ جانبُه مكوناً حافة بارزة: يبرز جانباً على شكل نتوء أو فرع صغير جانبي يخرج عن الأصل الرئيسي
شَطْء: اسم فعل من " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": خروج وبروز جزء من الشيء نحو الخارج: وهو كذلك ما يكون بفعل " شَطَأَ - يَشْطَأُُ ": الشيء البارز والخارج من شيء
شَطْأَه: شَطْأُ الشيء: الجزء أو الحافة البارزة منه
شَاطِئ : اسم فاعل صفة مشبهة من " شَطَأَ - يَشْطَأُ ": الجزء من الكائن البارز والخارج عن باقي جسمه
شاطئ الوادي - شاطئ البحر: الجزء من الوادي أو البحر البارز والخارج عنه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التفرع والتغصن والتشعب إلى تفرعات وتشعبات عن الأصل، مرتبة بحسب كِبَر الفرع عن الأصل" وهي:
فَرَعَ - يَفْرَعُ، شَعَبَ - يَشْعَبُ، جَذَا - يَجْذُو، شَطَأَ - يَشْطَأُ، فَنَّ - يَفُنُّ، شَجِرَ - يَشْجَرُ
شاطئ - شطأه
 	﴿فلما أتاها نودي من شاطئ الوادي الأيمن في البقعة المباركة من الشجرة أن ياموسى إني أنا الله رب العالمين(30)﴾ القصص
 	﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [شطا] ش ط ا: شَطَا اسم قرية بناحية مصر تُنسب إليها الثياب الشَّطَوِيَّةُ
الراغب
شطا
- شاطئ الوادي: جانبه. قال عز وجل: }نودي من شاطئ الوادي﴿[القصص/30]، ويقال: شاطات فلانا: ماشيته في شاطئ الوادي، وشطء الزرع: فروخ الزرع، وهو ما خرج منه، وتفرغ في شاطئيه أي: في جانبيه، وجمعه: أشطاء، قال تعالى:﴾كزرع أخرج شطأه﴿[الفتح/29]، أي: فراخه، وقرئ:﴾شطأه{ (وهي قراءة ابن كثير وابن ذكوان. انظر: الإتحاف ص 396)، وذلك نحو: الشمع والشمع، والنهر والنهر.
ملخص اللسان:
1.     الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع.
2.  وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً،  فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال  الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه:  فِراخَه.
3.     وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.
4.     وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه.
5.     وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها.
6.     وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ  الرِّجالِ فصار مثله.
7.     وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ.وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ
8. وشاطِئُ البحر: ساحِلُه.
9. وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه،
10.                        وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ  الآخَر.
11.                        وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها.
12.                        وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً:  قَهَرَه.
13.                        وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ.
14.                        وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.
15.                        وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ،
لسان العرب
● - شطأ: الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع. وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً،  فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال  الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه:  فِراخَه. الجوهري: شَطْءُ الزَّرْعِ والنَّباتِ: فِراخُه. وفي حديث أَنس رضي اللّه عنه في قوله تعالى: أَخرج شَطْأَه فآزَرَه. شَطْؤُهُ: نباتُه وفِراخُه. يقال: أَشْطَأَ الزَّرْعُ، فهو مُشْطِئٌ، إِذا فَرَّخَ.  وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.  وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه.  وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها. وأَشْطَأَتِ الشجرةُ بغُصونها إِذا أَخرجت غُصونَها. وأَشْطَأَ الزرعُ إِذا فَرَّخ.  وأَشطأَ الزرعُ: خَرجَ شَطْؤُه، وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ  الرِّجالِ فصار مثله.  وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ.  وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ ،على أَن شُطْآناً قد يكون جمع شَطْءٍ. قال:  وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ شُطْآنِه، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه  وشاطِئُ البحر: ساحِلُه. وفي الصحاح: وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه، وتقول: شاطِئُ الأَوْدِيةِ، ولا يُجمَعُ.  وشَطَأَ مَشَى على شاطِئِ النَّهرِ.  وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ  الآخَر.  ووادٍ مُشْطِئٌ: سالَ شاطِئَاه. ومنه قول بعض العرب: مِلْنا لِوادِي  كذا وكذا، فوَجَدْناه مُشْطِئاً.  وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها. وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً:  قَهَرَه. وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ.  وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.  وشَطْيَأَ الرَّجُلُ في رَأْيِهِ وأَمرِهِ كَرَهْيَأَ.  ويقال: لَعَنَ اللّهُ أُمّاً شَطَأَتْ به وفَطَأَتْ به أَي طَرَحَتْه.  ابن اسكيت: شَطَأْتُ بالحِمْلِ أَي قَوِيتُ عليه، وأَنشد:  كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ  ابن الأَعرابي: الشُّطْأَةُ(1)  (1 قوله «الشطأة إلخ» كذا هو في النسخ هنا بتقديم الشين على الطاء والذي في نسخة التهذيب عن ابن الأعرابي بتقديم الطاء في الكلمات الأربع وذكر نحوه المجد في فصل الطاء ولم نرَ أَحداً ذكره بتقديم الشين، ولمجاورة شطأ طشأ طغا قلم المؤلف فكتب ما كتب.)  : الزُّكامُ، وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ، وأَشْطَأَ إِذا أَخَذَتْه الشُّطْأَةُ.
مقاييس اللغة:
(شطأ) الشين والطاء والهمزة فيه كلمتان: إحداهما الشَّطْء شَطءُ النَّبات، وهو ما خرج من حول الأصل، والجمع أشطاء. وقد شَطَأت الشَّجرة. قال الله  جلَّ ثناؤه:﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾  [الفتح 29]. والأصل شاطئ الوادي: جانبه. وشاطأتُ([8]) الرّجُل: مشيت على شاطئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخر. وهما متبايِنَتَان.
القاموس المحيط:
الشَّطْءُ، ويُحَرَّكُ فِرَاخُ النَّخْلِ والزَّرْعِ، أو وَرَقُهُ، ج شُطُوءٌ. وشَطَأَ، كَمَنَعَ، وشَطْئاً وشُطُوءاً أخْرَجَهَا، ومن الشَّجَرِ ما خَرَجَ حَوْلَ أصْلِهِ، ج أشْطاءٌ. وأشْطَأَ أخْرَجَها، والرَّجُلُ بَلَغَ وَلَدُهُ فَصَارَ مِثْلَهُ. وشَطْءُ النَّهْرِ شَطُّهُ، ج شُطُوءٌ، كشاطِئِهِ، ج شَوَاطِئ وشُطْآنٌ. وشَطَأ مَشَى عليه، والنَّاقَةَ شَدَّ عليها الرَّحْلَ، وامْرَأتَهُ جامَعَها، والبَعِيرَ بالحِمْلِ أثْقَلَهُ، والرَّجُلُ بالحَمْلِ قَوِيَ عليه، والأُمُّ به طَرَحَتْهُ، وفُلاناً قَهَرَهُ. وشَطَّا الوادي تَشْطِيئاً سالَ جانبَاهُ. وشَطْيَأَ في رَأْيِهِ رَهْيَأَ. وشَاطَأْتُهُ مَشَى كُلُّ منَّا على شَاطئ.
تاج العروس:
ش ط أ
الشَّطْءُ ويُحرَّكُ : فِراخُ النَّخْلِ والزَّرْعِ أَو هو وَرَقُه أَي الزرع ج شُطُوءٌ كقُعُود وشَطَأَ الزرعُ والنخلُ كمَنَعَ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً : أَخرجَها أَي فِراخَ الزرع قال ابن الأَعْرابِيّ : شَطْؤُه : فِراخه وقال الجوهريّ : شَطْءُ الزرعِ والنباتِ : فِراخُه وفي التنزيل " كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ " قيل أَي طَرَفه قاله الأَخفش وقال الفرَّاء : شَطْؤُه : السُّنبُل تُنْبِتُ الحبَّةُ عَشْراً وثمانِياً وسبْعاً فيَقْوى بعضُه ببعضٍ فذلك قوله " فَآزَرَهُ " أَي فأَعانه وقال الزجَّاج أَخرجَ شَطْأَهُ : نباتَهُ وفي حديث أَنَسٍ : شَطْؤُه : نباتُه وفِراخُه . والشَّطْءُ من الشَّجَرِ : ما خرجَ حولَ أَصلِه ج أَشْطَاءُ كفَرْخٍ وأَفراخ . وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه : أَخرجَها وأَشطأَت الشجرَةُ بغصونها إِذا أَخرجتْ غُصونَها وأَشطأَ الزرعُ فهو مُشْطِئٌ إِذا فرَّخَ وأَشطأَ الزرعُ : خَرَجَ شَطْؤُهُ . وفي الأَساس : ولها قدٌّ كالشَّطْأَةِ وهي السَّعفة الخضراءُ وأَعْطِني شَطْأَةً من سَنامٍ أَو أَديم قطعة منه تُقطع طُولاً وشَطَأَهُ : قطَعَهُ طولاً . وشَطْءُ الوادي والنَّهْرِ : شَطُّه وشِقَّتُه وقيل : جانِبُه ج شُطُوءٌ كفَلوسٍ كشاطِئة ويقال : شاطئُ النَّهر : طرَفُه وشاطئُ البحر : ساحلُه وفي الصحاح : شاطئُ الوادي : شَطُّه وجانبُه وتقول : شاطِئُ الأَودِيَة ولا يُجمع كذا قاله بعضهم والصحيح أَنَّ ج شَوَاطِئٌ سَماعاً وقِياساً وشُطْآنٌ بالضَّمِّ كراكبٍ ورُكبان وفي المحكم : على أنَّ شَطْآناً قد يكون جمعَ شَطْءٍ قال الشاعر :
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ من شُطْآنِهِ ... بَقْلٌ بظاهِرِهِ وبَقْلُ مِتَانِهِ وشَطَأَ مشى عليه أَي شاطئِ النهر . وشَطَأَ الرجلُ النَّاقَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً : شدَّ عليها الرَّحْلَ عن أَبِي عمرٍو . وشَطَأَ امرأَتَهُ يَشْطَؤُها : جامَعَهَا قال :
" يَشْطَؤُها بفَيْشَةٍ مثلِ أَجَا
" لو وُجِئَ الفيلُ به لمَا وَجَا وشَطَأَ البعيرَ بالحِمْلِ شَطْأً : أَثقَلَهُ وقال ابن السكِّيت : شَطَأَ الرجلُ وفي لسان العرب شَطَأَت الناقَةُ بالحِمْلِ : قَوِيَ عليه وبكلَيْهِما فُسِّر قولُ أَبِي حِزامٍ غالبِ بن الحارث العُكْلِيِّ :
لأَرْؤُدِهَا ولِزُؤَّبِهَا ... كَشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ وشَطَأَت الأُمُّ به وقال : لعن اللهُ ما شَطَأَتْ به وفَطَأَت به أَي طَرَحَتْهُ . وشَطَأَ الرجلُ فُلاناً : قهرَهُ . وشَطَّأَ الوادي بالتشديد تَشْطيئاً على القياس فهو مُشَطِّئٌ : سال شاطِئاهُ أَي جانِباه عن ابن الأَعْرابِيّ ومنه قول بعض العرب مِلْنا لوادي كذا وكذا فوجدناه مُشَطِّئاً . وشَطْيَأَ الرجلُ في رأْيه وأَمره : رَهْيَأَ أَي ضعُف وزناً ومعنًى . وشاطَأْتُهُ أَي الرجل : مشى كلٌّ منَّا على شاطئٍ أَي مشيت على شاطِئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخَرِ

### Türkçe

شطء
**شَطَأَ - يَشْطَأُ - شَطْء - شَاطِئ**
**شَطَأَ - يَشْطَأُ** + varlık + bir şeyden: onun yanı belirginleşir, çıkıntılı bir kenar oluşturur: asıldan çıkan bir çıkıntı yahut küçük yan dal biçiminde bir yan olarak belirir.
**شَطْء**: “**شَطَأَ - يَشْطَأُُ**”dan fiil ismi: bir şeyin bir parçasının dışarıya doğru çıkması ve belirginleşmesi; yine “**شَطَأَ - يَشْطَأُُ**” fiilinin yaptığı şey: bir şeyden çıkıntı yapan ve dışarı çıkan şey.
**شَطْأَه**: şeyin **شَطْء**’ü: ondan çıkıntı yapan parça yahut kenar.
**شَاطِئ**: “**شَطَأَ - يَشْطَأُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: varlığın, bedeninin geri kalanından çıkıntı yapan ve dışarı çıkan parçası.
vadi **شاطئ**’i - deniz **شاطئ**’i: vadinin yahut denizin ondan çıkıntı yapan ve dışarı çıkan kısmı.
Lafız, “asla nispetle dallanma, budaklanma ve dallara ve şubelere ayrılma; dalın asla göre büyüklüğüne göre sıralanmış” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرَعَ - يَفْرَعُ**، **شَعَبَ - يَشْعَبُ**، **جَذَا - يَجْذُو**، **شَطَأَ - يَشْطَأُ**، **فَنَّ - يَفُنُّ**، **شَجِرَ - يَشْجَرُ**
**شاطئ** - **شطأه**
 	﴿Sonra ona geldiğinde, mübarek yerde, ağaçtan, sağ vadi **شاطئ**’inden şöyle nida olundu: “Ey Musa, şüphesiz ben, âlemlerin Rabbi Allah’ım”(30)﴾ القصص
 	﴿Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir fazl ve rıza isterler; yüzlerinde secde eserinden bir alâmet vardır; bu, onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de, **شطأه**’ini çıkaran bir ekin gibidir; sonra onu destekledi; derken kalınlaştı; sonra sapları üzerinde doğruldu; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etti(29)﴾ الفتح
Muhtâr es-Sıhâh
● [**شطا**] ش ط ا: **شَطَا** Mısır yöresinde bir köyün adıdır; ona nispetle **الثياب الشَّطَوِيَّةُ** (Şatâvî elbiseler) denilir.
Râgıb
**شطا**
- vadi **شاطئ**’i: onun yanı. Aziz ve celil olan şöyle dedi: }vadi **شاطئ**’inden nida olundu﴿[القصص/30]. Ve denilir: **شاطات فلانا**: onu vadi **شاطئ**’inde yürüttüm. Ve ekinin **شطء**’ü: ekinin yavruları; o, ondan çıkandır. Ve “iki **شاطئ**’inde” boşaldı, yani: iki yanında. Onun çoğulu: **أشطاء**. Yüce Allah dedi:﴾bir ekin gibi, **شطأه**’ini çıkardı﴿[الفتح/29], yani: onun yavruları. Ve şöyle okunmuştur:﴾**شطأه**{ (bu, İbn Kesîr ve İbn Zekvân’ın kıraatidir. Bkz.: الإتحاف s. 396). Bu da şu gibidir: **الشمع** ve **الشمع**; **النهر** ve **النهر**.
Lisân özeti:
1.     **الشَّطْءُ**: ekinin ve hurmanın yavrusu. Denildi ki: o, ekinin yaprağıdır.
2.  Tenzilde: “bir ekin gibi **شَطْأَهُ**’ini çıkardı”; yani: onun ucu; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u, başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın “**فآزَرَه**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَه**”: onun bitkisini çıkardı. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**شَطْأَه**”: onun yavruları.
3.     Nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucu.
4.     Ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: **شَطْأَه**’ini çıkardı.
5.     Ağacın **شَطْء**’ü: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطاءٌ**. Ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı.
6.     Adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin mertebesine ulaştı da onun gibi oldu.
7.     Vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْء**’ü gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**.
8. **شاطِئُ** deniz: onun sahilidir.
9. Vadi **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır.
10.                        **شاطأْتُ** adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüğünde ve o da öteki **الشاطِئ** üzerinde yürüdüğünde.
11.                        Kadını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: onunla cinsel ilişkiye girdi.
12.                        Adamı **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu kahretti.
13.                        Dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı.
14.                        Onu yük ile **شَطَأَه** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı.
15.                        Ve **شُطِئَ** oldu: nezle olduğunda.
Lisânü’l-‘Arab
● - **شطأ**: **الشَّطْءُ**: ekinin ve hurmanın yavrusu. Denildi ki: o, ekinin yaprağıdır. Tenzilde: “bir ekin gibi **شَطْأَهُ**’ini çıkardı”; yani: onun ucu; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u, başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın “**فآزَرَه**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَه**”: onun bitkisini çıkardı. İbnü’l-A‘râbî dedi: “**شَطْأَه**”: onun yavruları. Cevherî: ekinin ve bitkinin **شَطْء**’ü: onun yavruları. Enes’ten (Allah ondan razı olsun) gelen hadiste, Yüce Allah’ın “**أَخرج شَطْأَه فآزَرَه**” sözü hakkında: onun **شَطْؤُه**’u: onun bitkisi ve yavruları. Denilir: ekin **أَشْطَأَ** etti; o da **مُشْطِئٌ**’dir; yavruladığında. Nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucu. Ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: **شَطْأَه**’ini çıkardı. Ağacın **شَطْء**’ü: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطاءٌ**. Ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı. Ağaç, dallarıyla **أَشْطَأَت** ettiğinde: dallarını çıkardığında. Ekin **أَشْطَأَ** ettiğinde: yavruladığında. Ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه**’u çıktı. Adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin mertebesine ulaştı da onun gibi oldu. Vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْئ**’i gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**; şu var ki **شُطْآناً** bazen **شَطْء**’ün çoğulu olabilir. Dedi ki:
  Ve yağmur otu onun **شُطْآن**’ından güneşte sarardı, * dış yüzünde bir ot, ve sert yerlerinde bir ot.
Denizin **شاطِئُ**’i: onun sahilidir. Sıhâh’ta: vadi **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır; ve dersin: **شاطِئُ الأَوْدِيةِ**; çoğul yapılmaz. Ve **شَطَأَ**: nehrin **شاطِئ**’i üzerinde yürüdü. Ve **شاطأْتُ** adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüğünde ve o da öteki **الشاطِئ** üzerinde yürüdüğünde. Ve **وادٍ مُشْطِئٌ**: onun iki **شاطِئ**’i aktı. Ondan, bazı Arapların sözü: “şu ve şu vadiye meylettik de onu **مُشْطِئاً** bulduk.” Kadını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Adamı **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu kahretti. Dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı. Onu yük ile **شَطَأَه** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı. Adam, görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti; **كَرَهْيَأَ** gibi. Ve denilir: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَتْ** eden anaya lanet etsin”; yani: onu attı. İbn İskît: “yük ile **شَطَأْتُ**”: yani: ona güç yetirdim. Ve şu beyti okudu:
  Senin yük ile **شَطْئ**’in gibi; onu **تَشْطَؤُهْ**.
İbnü’l-A‘râbî: **الشُّطْأَةُ**(1)
(1 “**الشطأة** vb.” sözü: nüshalarda burada, **الشين**’in **الطاء**’dan önce getirilmesiyle böyledir; Tehzîb nüshasında İbnü’l-A‘râbî’den, dört kelimede de **الطاء**’ın önce getirilmesiyle ve benzerini Mecd’in **الطاء** faslında zikretmesiyle; bunu **الشين**’in önce getirilmesiyle zikreden birini görmedik; ve **شطأ** **طشأ** **طغا** komşuluğundan, müellifin kalemi sürçtü de yazdığı şeyi yazdı.)
: nezledir; ve **شُطِئَ** oldu: nezle olduğunda; ve **أَشْطَأَ** etti: **الشُّطْأَةُ** onu aldığında.
Mekâyîsü’l-Luğa:
(**شطأ**) **الشين** ve **الطاء** ve **الهمزة** onda iki kelimedir: bunlardan biri **الشَّطْء**: bitkinin **شَطء**’ü; o, kökün çevresinden çıkandır; çoğulu **أشطاء**. Ve ağaç **شَطَأت** etti. Allah, celâl ve senâsı yüce, dedi: ﴿bir ekin gibi **أَخْرَجَ شَطْأَهُ**﴾ [الفتح 29]. Asıl: vadi **شاطئ**’i: onun yanı. Ve **شاطأتُ**([8]) adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm ve o da öteki **الشاطئ** üzerinde yürüdü. İkisi birbirinden ayrıdır.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الشَّطْءُ**—harekelenir—hurmanın ve ekinin yavruları; yahut onun yaprağı; çoğulu **شُطُوءٌ**. Ve **شَطَأَ**—**كَمَنَعَ** gibi—ve **شَطْئاً** ve **شُطُوءاً**: onları çıkardı. Ve ağaçtan: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أشْطاءٌ**. Ve **أشْطَأَ**: onları çıkardı. Ve adam: çocuğu bulûğa erdi de onun gibi oldu. Ve nehrin **شَطْء**’ü: onun **شَطُّ**’udur; çoğulu **شُطُوءٌ**; onun **شاطِئ**’i gibi; çoğulu **شَوَاطِئ** ve **شُطْآنٌ**. Ve **شَطَأَ**: onun üzerinde yürüdü. Ve dişi deve: üzerine semeri sıktı. Ve karısı: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve deve: yük ile onu ağırlaştırdı. Ve adam: yük ile ona güç yetirdi. Ve anne: onunla onu attı. Ve falanı: onu kahretti. Ve vadi **شَطَّا** etti, **تَشْطِيئاً**: onun iki yanı aktı. Ve görüşünde **شَطْيَأَ** etti: **رَهْيَأَ** etti. Ve **شَاطَأْتُهُ**: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü.
Tâcü’l-‘Arûs:
ش ط أ
**الشَّطْءُ**—harekelenir—hurmanın ve ekinin yavruları; yahut o, ekinin yaprağıdır; çoğulu **شُطُوءٌ**; **قُعُود** gibi. Ve ekin ve hurma **شَطَأَ** eder—**كمَنَعَ** gibi—**يَشْطَأُ** **شَطْأً** ve **شُطُوءاً**: onları çıkardı; yani: ekinin yavrularını. İbnü’l-A‘râbî dedi: onun **شَطْؤُه**’u: onun yavruları. Cevherî dedi: ekinin ve bitkinin **شَطْء**’ü: onun yavruları. Tenzilde: “**كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ**”; denildi ki: yani onun ucu; Ahfeş söyledi. Ferrâ dedi: onun **شَطْؤُه**’u: başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, “**فَآزَرَهُ**” sözüdür; yani: ona yardım etti. Zeccâc dedi: “**أَخرجَ شَطْأَهُ**”: onun bitkisi. Enes hadîsinde: onun **شَطْؤُه**’u: onun bitkisi ve yavruları. Ve ağaçtan **الشَّطْءُ**: kökünün çevresinde çıkan şey; çoğulu **أَشْطَاءُ**; **فَرْخ** ve **أَفراخ** gibi. Ve ağaç **أَشْطَأَ** etti, dallarıyla: onları çıkardı. Ve ağaç, dallarıyla **أَشطأَت** ettiğinde: dallarını çıkardığında. Ve ekin **أَشطأَ** etti; o da **مُشْطِئٌ**’dir: yavruladığında. Ve ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه**’u çıktı. **الأَساس**’ta: “Onun bir boyu vardır, **الشَّطْأَةِ** gibidir; o, yeşil hurma dalıdır.” Ve “Bana bir hörgüçten yahut deriden bir **شَطْأَةً** ver”: ondan boylamasına kesilen bir parça. Ve onu **شَطَأَهُ** etti: onu boylamasına kesti. Ve vadi ve nehrin **شَطْء**’ü: onun **شَطُّ**’u ve onun yarısı; denildi ki: onun yanı; çoğulu **شُطُوءٌ**; **فَلوس** gibi; **شاطِئة** gibi. Ve denilir: nehrin **شاطئ**’i: onun ucu. Ve denizin **شاطئ**’i: onun sahili. Sıhâh’ta: vadi **شاطئ**’i: onun **شَطُّ**’u ve onun yanıdır. Ve dersin: **شاطِئُ الأَودِيَة**; çoğul yapılmaz; bazıları böyle dedi; doğru olan ise, işitmece ve kıyasça çoğulunun **شَوَاطِئٌ** olmasıdır; ve **شُطْآنٌ** (ötre ile) **راكب** ve **رُكبان** gibi. Muhkem’de: şu var ki **شَطْآناً** bazen **شَطْء**’ün çoğulu olabilir. Şair dedi:
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ من شُطْآنِهِ ... بَقْلٌ بظاهِرِهِ وبَقْلُ مِتَانِهِ
Ve **شَطَأَ**: onun üzerinde yürüdü; yani: nehrin **شاطئ**’i. Ve adam dişi deveyi **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها** **شَطْأً**: üzerine semeri sıktı; Ebû Amr’dan. Ve karısını **شَطَأَ** etti; **يَشْطَؤُها**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Dedi ki:
" يَشْطَؤُها بفَيْشَةٍ مثلِ أَجَا
" لو وُجِئَ الفيلُ به لمَا وَجَا
Ve deveyi yük ile **شَطَأَ** etti **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı. İbnü’s-Sikkît dedi: adam **شَطَأَ** etti; ve Lisânü’l-‘Arab’da: dişi deve yük ile **شَطَأَت** etti: ona güç yetirdi. İkisiyle de, Ebû Hizâm Gâlib b. el-Hâris el-‘Uklî’nin sözü tefsir edilmiştir:
لأَرْؤُدِهَا ولِزُؤَّبِهَا ... كَشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ
Ve anne onunla **شَطَأَت** etti. Ve dedi ki: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** eden ve onunla **فَطَأَت** eden şeye lanet etsin”; yani: onu attı. Ve adam falanı **شَطَأَ** etti: onu kahretti. Ve vadiyi şeddeli olarak **شَطَّأَ** etti, **تَشْطيئاً**: kıyasa göre; o da **مُشَطِّئٌ**’dir: onun iki **شاطئ**’i, yani iki yanı aktı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ondan, bazı Arapların sözü: “Şu ve şu vadiye meylettik de onu **مُشَطِّئاً** bulduk.” Ve adam görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti: **رَهْيَأَ** etti; yani: vezin ve mana bakımından zayıfladı. Ve **شاطَأْتُهُ**; yani adamı: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü; yani: ben bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm ve o da öteki **الشاطئ** üzerinde yürüdü.
