# شطأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شطأ

الشَّطْءُ: فَرْخُ الزَّرْع والنخل. وقيل: هو ورق الزَّرْع. وفي التنزيل: كزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ؛ أَي طَرَفَه وجمعه شُطُوءٌ. وقال الفرّاءُ: شَطْؤُه السُّنْبُل تُّنْبِت الحَبَّةُ عَشْراً وثمانياً وسَبْعاً، فيَقْوَى بعضُه ببعض، فذلك قوله تعالى: فآزَرَه أَي فأَعانَه. وقال الزجاج: أَخْرَج شَطْأَه أَخرج نباتَه. وقال ابن الأَعرابي: شَطْأَه: فِراخَه. الجوهري: شَطْءُ الزَّرْعِ والنَّباتِ: فِراخُه. وفي حديث أَنس رضي اللّه عنه في قوله تعالى: أَخرج شَطْأَه فآزَرَه. شَطْؤُهُ: نباتُه وفِراخُه. يقال: أَشْطَأَ الزَّرْعُ، فهو مُشْطِئٌ، إِذا فَرَّخَ. وشاطِئُ النَّهرِ: جانِبُه وطَرَفُه.
وشَطَأَ الزَّرْعُ والنخلُ يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً: أَخرج شَطْأَه. وشَطْءُ الشجرِ: ما خَرج حول أَصله، والجمع أَشْطاءٌ. وأَشْطَأَ الشجرُ بغُصونه: أَخرجها. وأَشْطَأَتِ الشجرةُ بغُصونها إِذا أَخرجت غُصونَها. وأَشْطَأَ الزرعُ إِذا فَرَّخ. وأَشطأَ الزرعُ: خَرجَ شَطْؤُه، وأَشْطَأَ الرجلُ: بَلغ ولَدُه مَبْلَغَ الرِّجالِ فصار مثله.
وشَطْءُ الوادي والنَّهَر: شِقَّته، وقيل: جانبُه، والجمع شُطُوءٌ. وشاطِئُه كشَطْئِه، والجمع شُطوءٌ وشَواطِئُ وشُطْآنٌ ،على أَن شُطْآناً قد يكون جمع شَطْءٍ. قال: وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ شُطْآنِه، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه وشاطِئُ البحر: ساحِلُه. وفي الصحاح: وشاطِئُ الوادي: شَطُّه وجانِبُه، وتقول: شاطِئُ الأَوْدِيةِ، ولا يُجمَعُ. وشَطَأَ مَشَى على شاطِئِ النَّهرِ.
وشاطأْتُ الرَّجُل إِذا مَشَيْتَ على شاطئٍ ومَشَى هو على الشاطِئِ الآخَر.
ووادٍ مُشْطِئٌ: سالَ شاطِئَاه. ومنه قول بعض العرب: مِلْنا لِوادِي كذا وكذا، فوَجَدْناه مُشْطِئاً.
وشَطَأَ المرأَةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: نَكَحَها. وشَطَأَ الرجلَ شَطْأً: قَهَرَه. وشَطَأَ الناقةَ يَشْطَؤُها شَطْأً: شَدَّ عليها الرَّحْلَ. وشَطَأَه بالحِمْلِ شَطْأً: أَثْقَلَه.
وشَطْيَأَ الرَّجُلُ في رَأْيِهِ وأَمرِهِ كَرَهْيَأَ.
ويقال: لَعَنَ اللّهُ أُمّاً شَطَأَتْ به وفَطَأَتْ به أَي طَرَحَتْه. ابن اسكيت: شَطَأْتُ بالحِمْلِ أَي قَوِيتُ عليه، وأَنشد: كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ
ابن الأَعرابي: الشُّطْأَةُ(1)
(1 قوله «الشطأة إلخ» كذا هو في النسخ هنا بتقديم الشين على الطاء والذي في نسخة التهذيب عن ابن الأعرابي بتقديم الطاء في الكلمات الأربع وذكر نحوه المجد في فصل الطاء ولم نرَ أَحداً ذكره بتقديم الشين، ولمجاورة شطأ طشأ طغا قلم المؤلف فكتب ما كتب.) : الزُّكامُ، وقد شُطِئَ إِذا زُكِمَ، وأَشْطَأَ إِذا أَخَذَتْه الشُّطْأَةُ.

### Türkçe

**الشَّطْءُ**: ekinin ve hurma ağacının yavrusu. Ve denildi ki: o, ekinin yaprağıdır. Ve tenzilde: “bir ekin gibi ki **شَطْأَهُ**’nu çıkardı”; yani ucunu; ve onun çoğulu **شُطُوءٌ**’dur. Ve el-Ferrâ dedi: **شَطْؤُه** başaktır; tane on, sekiz ve yedi bitirir,
böylece onun bir kısmı bir kısmıyla kuvvetlenir; işte bu, Yüce Allah’ın sözü: “**فآزَرَه**” yani “ona yardım etti”dir. Ve ez-Zeccâc dedi: “**أَخْرَجَ شَطْأَهُ**” onun bitkisini çıkardı (demektir). Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **شَطْأَه**: onun yavruları. el-Cevherî: ekinin ve bitkinin **شَطْءُ**’ü: onun yavrularıdır. Ve Enes رضى اللّه عنه hadîsinde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**أَخْرَجَ شَطْأَهُ فآزَرَه**”. **شَطْؤُهُ**: onun bitkisi ve yavrularıdır. Denir ki: **أَشْطَأَ الزَّرْعُ**; o hâlde o **مُشْطِئٌ**’dir; yavruladığı zaman.

Ve nehrin **شاطِئُ**’i: onun yanı ve ucudur.

Ve ekin ve hurma **شَطَأَ** eder; **يَشْطَأُ شَطْأً وشُطُوءاً**: **شَطْأَه**’nu çıkardı.

Ve ağacın **شَطْءُ**’ü: kökünün çevresinde çıkan şeydir; çoğulu **أَشْطاءٌ**’dır. Ve ağaç dallarıyla **أَشْطَأَ** etti: onları çıkardı. Ve ağaç dallarıyla **أَشْطَأَتْ**; dallarını çıkardığı zaman. Ve ekin **أَشْطَأَ** etti; yavruladığı zaman.

Ve ekin **أَشطأَ** etti: onun **شَطْؤُه** çıktı; ve adam **أَشْطَأَ** etti: çocuğu erkeklerin eriştiği erişime ulaştı da onun gibi oldu.

Ve vadi ve nehrin **شَطْءُ**’ü: onun yarığıdır; ve denildi ki: onun yanıdır; çoğulu **شُطُوءٌ**’dur.

Ve onun **شاطِئُ**’i, onun **شَطْئِ**’i gibidir; çoğulu **شُطوءٌ** ve **شَواطِئُ** ve **شُطْآنٌ**’dır; şu şartla ki **شُطْآناً**, **شَطْءٍ**’ün çoğulu olabilir. Dedi ki:
وتَصَوَّحَ الوَسْمِيُّ مِنْ **شُطْآنِه**، *  بَقْلٌ بِظاهِرِه، وبَقْلُ مِتانِه

Ve denizin **شاطِئُ**’i: onun sahilidir. Ve es-Sıhâh’ta: vâdinin **شاطِئُ**’i: onun **شَطُّ**’u ve yanıdır; ve dersin ki: **شاطِئُ الأَوْدِيةِ**; ve çoğul yapılmaz.

Ve **شَطَأَ**: nehrin **شاطِئِ**’i üzerinde yürüdü.

Ve **شاطأْتُ** adamı: sen bir kıyı üzerinde yürüdüğün ve o da öteki kıyı üzerinde yürüdüğü zaman.

Ve **وَادٍ مُشْطِئٌ**: iki kıyısı aktı. Ve ondan, bazı Arapların sözü: “şöyle şöyle bir vadiye meylettik, onu **مُشْطِئاً** bulduk.”

Ve **شَطَأَ** kadını, **يَشْطَؤُها شَطْأً**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve adamı **شَطَأَ** etmek, **شَطْأً**: onu kahretti. Ve dişi deveyi **شَطَأَ** etmek, **يَشْطَؤُها شَطْأً**: üzerine semeri sımsıkı bağladı.

Ve yük ile onu **شَطَأَه** etmek, **شَطْأً**: onu ağırlaştırdı.

Ve adam görüşünde ve işinde **شَطْيَأَ** etti; **كَرَهْيَأَ** gibi.

Ve denir ki: “Allah, onunla **شَطَأَتْ** ve onunla **فَطَأَتْ** eden bir anaya lânet etsin”; yani onu attı.

İbn Sikkît: **شَطَأْتُ بالحِمْلِ** yani ona karşı güçlendim; ve şu beyti okudu:
كشَطْئِكَ بالعِبْءِ ما تَشْطَؤُهْ

İbnü’l-A‘râbî: **الشُّطْأَةُ**(1)
(1 “**الشطأة** ilh.” sözü: nüshalarda burada, **الشين**’in **الطاء**’dan önce getirilmesiyle böyledir; ve Tehzîb nüshasında İbnü’l-A‘râbî’den, dört kelimede de **الطاء**’ın önce getirilmesiyle ve Mecd’in **الطاء** faslında benzerini zikretmesiyle (gelmiştir); ve biz, onu **الشين**’in önce getirilmesiyle zikreden birini görmedik; ve **شطأ**’ya komşuluğundan dolayı **طشأ** **طغا**; müellifin kalemi sürçtü de yazdığı şeyi yazdı.)
: nezledir; ve nezle olduğu zaman **شُطِئَ** olmuştur; ve **الشُّطْأَةُ** onu aldığı zaman **أَشْطَأَ** eder.
