# شطأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: شطأ

الشطء، ويحرك: فراخ النخل والزرع أو هو ورقه أي الزرع ج شطوء كقعود وشطأ الزرع والنخل كمنع يشطأ شطأ وشطوءا: أخرجها أي فراخ الزرع، قال ابن الأعرابي: شطؤه: فراخه، وقال الجوهري: شطء الزرع والنبات: فراخه، وفي التنزيل  كزرع أخرج شطأه  قيل أي طرفه قاله الأخفش، وقال الفراء: شطؤه: السنبل، تنبت الحبة عشرا وثمانيا وسبعا، فيقوى بعضه ببعض، فذلك قوله  فآزره  أي فأعانه، وقال الزجاج أخرج شطأه: نباته، وفي حديث أنس: شطؤه: نباته وفراخه. والشطء من الشجر: ما خرج حول أصله ج أشطاء كفرخ وأفراخ. وأشطأ الشجر بغصونه: أخرجها، وأشطأت الشجرة بغصونها إذا أخرجت غصونها، وأشطأ الزرع فهو مشطئ إذا فرخ، وأشطأ الزرع: خرج شطؤه. وفي الأساس: ولها قد كالشطأة، وهي السعفة الخضراء، وأعطني شطأة من سنام أو أديم، قطعة منه تقطع طولا وشطأه: قطعه طولا. وشطء الوادي والنهر: شطه وشقته، وقيل: جانبه ج شطوء كفلوس كشاطئة، ويقال: شاطئ النهر: طرفه، وشاطئ البحر: ساحله، وفي الصحاح: شاطئ الوادي: شطه وجانبه، وتقول: شاطئ الأودية، ولا يجمع، كذا قاله بعضهم، والصحيح أن ج شواطئ سماعا وقياسا وشطآن بالضم كراكب وركبان، وفي المحكم: على أن شطآنا قد يكون جمع شطء، قال الشاعر:
  وتصوح الوسمي من شطآنه                      بقل بظاهره وبقل متانـه وشطأ مشى عليه أي شاطئ النهر. وشطأ الرجل الناقة يشطؤها شطأ: شد عليها الرحل عن أبي عمرو. وشطأ امرأته يشطؤها: جامعها، قال:
  يشطؤها بفيشة مثل أجا
  لو وجئ الفيل به لما وجا وشطأ البعير بالحمل شطأ: أثقله، وقال ابن السكيت: شطأ الرجل، وفي لسان العرب شطأت الناقة بالحمل: قوي عليه وبكليهما فسر قول أبي حزام غالب بن الحارث العكلي:
  لأرؤدهـا ولـزؤبـهــا                      كشطئك بالعبء ما تشطؤه وشطأت الأم به، وقال: لعن الله ما شطأت به، وفطأت به أي طرحته. وشطأ الرجل فلانا: قهره. وشطأ الوادي بالتشديد تشطيئا على القياس، فهو مشطئ: سال شاطئاه أي جانباه عن ابن الأعرابي، ومنه قول بعض العرب ملنا لوادي كذا وكذا فوجدناه مشطئا. وشطيأ الرجل في رأيه وأمره: رهيأ أي ضعف، وزنا ومعنى. وشاطأته أي الرجل: مشى كل منا على شاطئ أي مشيت على شاطئ ومشى هو على الشاطئ الآخر.

### Türkçe

**الشطء**، ve harekesiyle: hurmanın ve ekinin yavruları; yahut o, onun yaprağıdır; yani ekin. Çoğulu **شطوء** ( **قعود** gibi). Ve ekin ile hurma **شطأ** etti, **منع** gibi; **يشطأ** **شطأ** ve **شطوءا**: onları çıkardı; yani ekinin yavrularını. İbnü’l-A‘râbî dedi: onun **شطؤه**’u: onun yavrularıdır. Cevherî dedi: ekinin ve bitkinin **شطء**’u: onun yavrularıdır. Ve tenzîlde: “bir ekin gibi, onun **شطأه**’unu çıkardı.” Denildi ki: yani onun ucu; bunu Ahfeş söyledi. Ferrâ dedi: onun **شطؤه**’u: başaktır; tane on, sekiz ve yedi (tane) bitirir; böylece onun bir kısmı bir kısmıyla güçlenir; işte bu, O’nun sözü: “**فآزره**” yani “ona yardım etti”dir. Zeccâc dedi: “onun **شطأه**’unu çıkardı”: onun bitkisi. Enes hadîsinde: onun **شطؤه**’u: onun bitkisi ve yavrularıdır.

Ve ağaçtan **الشطء**: kökünün çevresinde çıkan şeydir. Çoğulu **أشطاء** ( **فرخ** ve **أفراخ** gibi). Ağaç dallarıyla **أشطأ** etti: onları çıkardı. Ağaç, dallarıyla **أشطأت** ettiğinde: dallarını çıkarmıştır. Ekin **أشطأ** etti; o hâlde o **مشطئ**’dir; yavruladığında. Ve ekin **أشطأ** etti: onun **شطؤه**’u çıktı.

Ve **الأساس**’ta: “Ve onun, **الشطأة** gibi bir (şeyi) vardır”; o, yeşil hurma yaprağıdır. “Bana bir **شطأة** ver, hörgüçten yahut deriden”: ondan boyuna kesilen bir parça. Ve onun **شطأه**’u: onu boyuna kesti.

Ve vadi ile nehrin **شطء**’u: onun kıyısı ve yarığıdır. Ve denildi ki: onun yanı. Çoğulu **شطوء** ( **فلوس** gibi), **شاطئة** gibi. Ve denilir: nehrin **شاطئ**’i: onun ucu; denizin **شاطئ**’i: onun sahili. Ve **الصحاح**’ta: vadinin **شاطئ**’i: onun kıyısı ve yanı. Ve dersin: “**شاطئ** الأودية”; ve çoğul yapılmaz; bazıları bunu böyle söyledi. Doğrusu ise, çoğulu **شواطئ** semâ‘an ve kıyâsen; ve **شطآن** (ضم ile) **راكب** ve **ركبان** gibi. Ve **المحكم**’de: şu da var ki **شطآنا**, **شطء**’un çoğulu olabilir. Şair dedi ki:

  Ve **الوسمي** onun **شطآنه**’undan bağırır,
                      dış tarafında ot ve iç tarafında ot (varken).

Ve **شطأ**: onun üzerinde yürüdü; yani nehrin **شاطئ**’i. Ve adam, dişi deveyi **شطأ** eder; **يشطؤها** **شطأ**: üzerine semeri sıkıca bağladı; Ebû ‘Amr’dan. Ve karısını **شطأ** eder; **يشطؤها**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Dedi ki:

  Onu, **أجا** gibi bir **فيشة** ile **يشطؤها**;
  Fil onunla getirilseydi bile, (o) gelmezdi.

Ve deve, yükle **شطأ** etti, **شطأ**: onu ağırlaştırdı. İbnü’s-Sikkît dedi: adam **شطأ** etti. Ve **لسان العرب**’da: dişi deve yükle **شطأت** etti: ona karşı güçlü oldu. Ve ikisiyle de, Ebû Hizâm Gâlib b. el-Hâris el-‘Uklî’nin sözü tefsir edildi:

  Onu mutlaka yavaşça güderim ve onu mutlaka sürerim,
                      senin yükle **شطئك**’in gibi; onu **تشطؤه** (kadar).

Ve anne onunla **شطأت** etti. Ve dedi ki: “Allah, onunla **شطأت** ettiğini lânetlesin”; ve onunla **فطأت** ettiğini; yani onu attığını.

Ve adam, falancayı **شطأ** etti: onu kahretti.

Ve vadi, şeddeli olarak **شطأ** etti; kıyâsa göre **تشطيئا**; o hâlde o **مشطئ**’dir: onun iki **شاطئ**’i, yani iki yanı aktı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve ondan, bazı Arapların sözü: “Falanca falanca vadiye meylettik de onu **مشطئا** bulduk.”

Ve adam, görüşünde ve işinde **شطيأ** etti: **رهيأ**; yani zayıfladı; vezin ve mânâca.

Ve onu, yani adamı **شاطأته**: her birimiz bir **شاطئ** üzerinde yürüdü; yani ben bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm, o da öteki **شاطئ** üzerinde yürüdü.
