# شطب (ش-ط-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ط - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء والباء معهما
ش ط ب، ش ب ط، ب ط ش مستعملات
شطب:
الشَّطب، مجزوم: سعف النَّخل الأخضر، الواحدة: شطبة، ومنه قيل: جاريةٌ شطبة، أي: غضّة تارةٌ طويلة. وقوسٌ شطبة.
والشُّطبة: طريقةٌ في متن السَّيف، وجمعه: شُطب. وسيف مشطَّب مشطوب: ذو شُطب.
والشِّطبةُ لغة في الشبة، وكان أبو الدُّقيش يفرِّق بينهما، ويقول: الشِّطبة: قطعةٌ من سنام البعير تقطع طولاً، وكل قطعةٍ من ذلك تُسمَّى: شطيبة، وكل قطعةٍ من أديم تُقدُّ طولاً تسمُّى شطيبة، تقول: شطبت الأديم وشطبت السَّنام أشطبهُ شطباً.
والشَّواطبُ من النِّساء: اللاتي يقددنَ الأديم بعدما يخلقنهُ، ويُشقِّقن السَّعف للحُصُر، قال:
فكـــأنـــمــــــا		بسط الشَّواطب بينهنَّ حصيرا
ويقال للفرسِ السَّمين الذي انتبر متناه وتباينت عروقهُ، مشطوب الظَّهر والبطن والكفل: أي تزايل بعضه من بعضٍ من سمنهِ.
شبط:
الشِّبُّوط: ضربٌ من السَّمك، طويل الذَّنب، دقيقُهُ، عريضُ الوسط، لينِّ المسِّ، صغيرُ الرأس كأنه البربط، كلمهٌ عراقية، وإنما يُشبَّه البربط إذا كان ذا طولٍ، ليس بعريض بالشَّبُّوط.
بطش:
البطشُ: التّناول عند الصَّولة. والأخذ الشديد في كل شيء: بطش به. والله ذو البطشِ الشديد، أي: ذو البأس والأخذ لأعدائه.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **الباء** onlarla birlikte
**ش ط ب**، **ش ب ط**، **ب ط ش** kullanımdadırlar

**شطب**:
**الشَّطب**، meczûm: yeşil hurma dalı (sa‘f); bir tanesi: **شطبة**. Ondan dolayı denildi: **جاريةٌ شطبة**; yani: taze, bir kere uzun. Ve **قوسٌ شطبة**.
Ve **الشُّطبة**: kılıcın sırtında bir yol/çizgi; çoğulu: **شُطب**. Ve **سيف مشطَّب مشطوب**: **شُطب** sahibi.
Ve **الشِّطبةُ** **الشبة** hakkında bir lugattır. Ebû’d-Dukayş ikisi arasında ayırırdı ve derdi ki: **الشِّطبة**: devenin hörgücünden boyuna kesilen bir parçadır; bunun her parçasına **شطيبة** denir. Ve deriden boyuna kesilen her parçaya **شطيبة** denir. Dersin ki: **شطبت الأديم** ve **شطبت السَّنام**; onu **شطباً** olarak **أشطبهُ**.
Ve kadınlardan **الشَّواطبُ**: deriyi eskittikten sonra onu boyuna kesenlerdir; ve hasırlar için hurma dalını yarıp çatlatırlar. Dedi ki:
فكـــأنـــمــــــا		بسط **الشَّواطب** بينهنَّ حصيرا
Ve semiz olup sırtı kabarıp nihayeti belirginleşen ve damarları ayrışan ata, **مشطوب الظَّهر والبطن والكفل** denir: yani semizliğinden dolayı onun bir kısmı bir kısmından ayrılmıştır.

**شبط**:
**الشِّبُّوط**: balıktan bir türdür; kuyruğu uzun, ince; ortası geniş; dokunuşu yumuşak; başı küçük, sanki **البربط** gibidir. Irakça bir kelimedir. Ancak **البربط** uzun olup geniş değilse **الشَّبُّوط**a benzetilir.

**بطش**:
**البطشُ**: saldırı anında ele alma. Ve her şeyde şiddetli alma: onunla **بطش به**. Ve Allah **ذو البطشِ الشديد**dir; yani düşmanları için güç ve yakalama sahibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الشَطْبَةُ: السَعَفَةُ الخضراء الرَطبَةُ، والجمع الشطْبُ. وشَطَبتِ المرأةُ الجَريدَ شَطْباً، إذا شَقَّقتْهُ لتعمل منه الحُصْرَ. قال أبو عبيد: ثم تلقيه الشاطِبةُ إلى المُنَقِّيةِ. قال قيس بن الخَطيم:
تَرى قِصَدَ المُرَّانِ تُلْقى كَأَنَّهـاتَذَرَّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَواطِبِ
وجاريةٌ شطبة، أي طويلة. والشطيبَةُ: قطعة من السَنامِ تُقْطَعُ طولاً، وكذلك هي من الأديمِ، وشَطِيبَةٌ من نَبْعٍ تُتَّخَذُ منها القوسُ. والانْشِطابُ: السَيَلانُ. وطريقٌ شاطبٌ، أي مائلٌ. وشُطَبُ السيفِ: طَرائِقُهُ التي في مَتْنِهِ، الواحدة شُطْبَةٌ، وكذلك شُطُبُ السيف. وسيفٌ مُشَطَّبٌ وثوبٌ مشطبٌ: فيه طرائقُ.

##### Türkçe

**الشَطْبَةُ**: yeşil, taze (yaş) hurma yaprağıdır; çoğulu **الشطْبُ**’dur. Kadın **الجَريدَ**’i **شَطْباً** ile **شَطَبتِ**; yani onu yarıp ondan hasırlar yapmak için (yarıp) ayırdığında. Ebû Ubeyd dedi ki: sonra onu **الشاطِبةُ** **المُنَقِّيةِ**’ye atar. Kays b. el-Hatîm dedi ki:
تَرى قِصَدَ المُرَّانِ تُلْقى كَأَنَّهـا
تَذَرَّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَواطِبِ

Ve **جاريةٌ شطبة**: yani uzun (boylu). **والشطيبَةُ**: hörgüçten uzunlamasına kesilen bir parçadır; aynı şekilde o, deridendir de. Ve **شَطِيبَةٌ** **من نَبْعٍ**: ondan yay yapılan (bir parça). **والانْشِطابُ**: akmadır. Ve **طريقٌ شاطبٌ**: yani eğik. **وشُطَبُ السيفِ**: onun sırtındaki çizgileridir; teki **شُطْبَةٌ**’dir; aynı şekilde **شُطُبُ السيف** de (böyledir). Ve **سيفٌ مُشَطَّبٌ** ve **ثوبٌ مشطبٌ**: onda çizgiler vardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ب
شطب ، شبط ، بطش : مستعملة .
شطب : قال الليث : الشَّطْبُ ، مَجْزومٌ : سَعَفُ النَّخْل الأخْضر ، الواحدة : شَطْبَة ؛ ولذلك قيل للجارية الغَضَّةِ التَّارّة الطَّوِيلَةِ : شَطْبَة ، وفَرْسٌ شَطْبَة .
وفي حديث أُمِّ زرع : ( ابن أبي زَرْع كَمَسَلِّ شَطْبة ) . قال : قال أبو عبيد : الشَّطْبَةُ ما شُطِبَ من جَريد النَّخْل ، وهو سَعَفُه ، شَبَّهَه بتلك الشَّطْبَة ، لِنَعْمَتِه ، واعْتِدَالِ شبَابِه .
وأخبرني المنذريّ ، عن أبي إسحاق الحربيّ أنه قال : أرادَت أنه مَهْزولٌ كأنَّه سَعَفَةٌ في دِقَّتِها .
وقال أبو سَعِيد في قولها : ( كَمَسَلِّ شَطْبَة ) : الشَّطْبَة السَّيْف ، أَرادت أنه كالسَّيف يُسَلُّ من غِمْده ، كما قال :
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيفِ لا مُتَأَزِّفِ
ويقال : غُلامٌ شَطْبٌ : حَسَنُ الخَلْقِ ، ليس بطويل ولا بقَصير . ورجُلٌ مَشْطُوب ومُشَطَّبٌ ، إذا كان طَوِيلاً .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : الشَّطائِبُ دون الكَرَانِيف ، الواحدة شَطِيبَة ، والشَّطْبُ دون الشَّطائِب ، الواحِدَةُ شَطْبَة .
وقال ابن السكيت : الشّاطبة الَّتي تَعمل الحُصْرَ من الشَّطْبِ ، ويقال : شَطِبَتْ تَشْطِبُ شُطُوباً ، وهو أن تأخُذَ قِشْرَه الأعْلى ، قال : وتَشْطِبُ وتَلْحَى واحِد .
قال : وواحد الشَّطْب شَطْبَة ، وهي السَّعَفَة .
وقال الأصمعيّ : الشَّاطِبةُ التي تَقْشُر العَسِيبَ ثم تُلْقِيه المُنَقِّية ، فَتَأخُذ كل شيء عليه بِسِكِّينها ، حتَّى تتركه رَقِيقاً ، ثم تُلْقِيه المُنَقِّيَةُ إلى الشَّاطِبةِ ثَانية ، وهو يقول :
تذَرُّعُ خِرْصَانٍ بِأيْدِي الشَّواطِبِ
الليث : الشُّطْبَةُ طريقَةٌ من مَتْنِ السّيْف والجَميع ( شُطَب ) .
قال : والشِّطْبَةُ لغة في الشُّطْبَة ، وكان أبو الدُّقَيْشِ يُفَرِّقُ بينهما ، ويقول : الشِّطْبَةُ قِطعة من سَنَام تُقَطَّع طُولاً ، وكل قِطعة من ذلك أيضاً تسمى شَطِيبَة . ويقال : شَطَبْتُ الأديم والسّنَام ، وأنا أَشْطِبُه شَطْباً ، وكل قِطعة من أديم يُقَدُّ طولاً تُسمى شَطِيبَه ، ويقال للفرس السّمين الذي انْتَبَرَ مَتْنَاه ،
وتَبايَنَتْ غُرورُه : مَشْطُوب الْمَتْن والكَفَل .
قال الجَعْدِيّ :
مِثْلُ هِمْيانِ العَذَارَى بَطْنُهُ
أبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطوبُ الكَفَلْ
سلمة ، عن الفَراء ، قال : شُطَبُ السّيف ، وشُطُبُه .
أبو نَصْر ، عن الأصْمَعِيّ ، قال : السّيفُ المشْطُوب : الذي فيه طرائِق ، وربما كانت مُرْتَفِعَة ومُنْحَدِرَة .
وقال أبو زَيْد : شُطَبُ السَّنَامِ أنْ تُقَطِّعَه قِدَداً ولا تُفَصِّلها ، واحِدُها شُطْبة ، وقالوا أيضاً : شَطِيبَةٌ ، وجمعها شَطائِب .
وقال ابن شُميل : شُطْبَةُ السَّيف عَمُودُه النّاشِز في مَتْنِه .
وقال أبو تراب : الشَّطائب والشَّصَائب الشدائد .
وأخبرني المنذريّ ، عن ابن السِّكِّيت ، عن إبراهيم الحربي ، عن يوسف بن بُهلول ، عن ابن إدريس ، عن محمد بن إسحاق ، عن أبيه ، قال : حمل عامرُ بن ربيعة على عامِر بن الطُّفيلِ فَطَعَنَهُ فَشَطَبَ الرُّمْحُ عن مَقْتَلِه ، أي لم يَبْلُغْه .
وقال الأصمعيّ : شَطَبَ وشَطَفَ ، إذا عَدَل .
أبو عبيد : المنْشَطِبُ السّائِل .
بطش : قال الليث : البَطْشُ التَّناوُلُ عند الصَّوْلَة ، والأخْذُ الشَّديد في كلِّ شيء بَطْشٌ . وقال الله جلَّ وعَزَّ : ( للهوَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ ) ( الشعراء : 130 ) .
قال الكلبي : معناه تَقتُلون عند الغَضَب . وقال غيره : تَقتلون بالسَّوْط .
وقال الزجاج : جاء في التَّفسير أنّ بَطْشَهُم كان بالسَّوْط والسَّيف ، وإنما أنكرَ الله ذلك ؛ لأنه كان ظُلماً ، فأَمَّا في الحق فالبَطشُ بالسّوط والسّيف جائز .
وقال أبو مالك : يقال بَطَشَ فلانٌ من الحُميّ إذا أفاق منها ، وهو ضعِيف . وبَطَشَ يَبْطُشُ بَطْشاً .
شبط : قال الليث : الشَّبُّوطُ والشُّبُّوطُ لُغَة ، وهو ضرب من السّمك دقيق الذَّنَب ، عَريضُ الْوَسَط ، ليِّن المَمَسّ ، صغير الرّأس كأنه بَرْبَط . وإنما يُشَبَّهُ البَرْبَطُ إذا كان ذا طول ليس بِعَرِيض بالشَّبُّوط .

##### Türkçe

ش ط ب
**شطب** , **شبط** , **بطش** : kullanımdadır.

**شطب** : Leys dedi: **الشَّطْبُ** , meczûm (sükûnlu): yeşil hurma yaprağıdır; teki: **شَطْبَة**; bundan dolayı taze, körpe, uzun cariyeye: **شَطْبَة** denilmiştir; ve **فَرْسٌ شَطْبَة**.

Ümmü Zer‘ hadîsinde: ( **ابن أبي زَرْع كَمَسَلِّ شَطْبة** ). Dedi: Ebû Ubeyd dedi: **الشَّطْبَةُ** hurma dalından **شُطِبَ** edilen şeydir; o, onun yaprağıdır; onu o **الشَّطْبَة**ye benzetti; yumuşaklığı ve gençliğinin itidali sebebiyle.

Münzirî bana haber verdi, Ebû İshâk el-Harbî’den, onun şöyle dediğini: Onun zayıf olduğunu, sanki inceliğinde bir yaprakmış gibi, murad etti.

Ebû Sa‘îd onun sözü hakkında: ( **كَمَسَلِّ شَطْبَة** ) dedi: **الشَّطْبَة** kılıçtır; onu, kınından çekilen kılıç gibi, kılıç gibi çekilip çıkarılan (bir şey) olarak murad etti; nitekim (şair) dedi:
فَتًى قُدَّ قَدَّ السَّيفِ لا مُتَأَزِّفِ

Ve denilir: **غُلامٌ شَطْبٌ**: yaratılışı güzel; ne uzun ne de kısa. Ve **رَجُلٌ مَشْطُوب** ve **مُشَطَّبٌ**; uzun olduğu zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الشَّطائِبُ** **الكَرَانِيف**’in altındadır; teki **شَطِيبَة**; ve **الشَّطْبُ** **الشَّطائِب**’in altındadır; teki **شَطْبَة**.

İbnü’s-Sikkît dedi: **الشّاطبة** **الشَّطْبِ**’den hasır yapan (kadın)dır; ve denilir: **شَطِبَتْ تَشْطِبُ شُطُوباً**; o da, onun üst kabuğunu almandır. Dedi: **تَشْطِبُ** ve **تَلْحَى** birdir.

Dedi: **الشَّطْب**’un teki **شَطْبَة**’dir; o da yapraktır.

Asma‘î dedi: **الشَّاطِبةُ** **العَسِيبَ**i soyar, sonra onu **المُنَقِّية**’ye atar; o da bıçağıyla üzerindeki her şeyi alır; nihayet onu ince bırakır; sonra **المُنَقِّيَةُ** onu ikinci defa **الشَّاطِبة**’ye atar; ve o (şair) der ki:
تذَرُّعُ خِرْصَانٍ بِأيْدِي الشَّواطِبِ

Leys: **الشُّطْبَةُ** kılıcın sırtından bir çizgidir; ve hepsi ( **شُطَب** ).

Dedi: ve **الشِّطْبَةُ** **الشُّطْبَة** hakkında bir lehçedir; Ebû’d-Dukayş ikisi arasında ayırım yapardı ve derdi: **الشِّطْبَةُ** hörgüçten uzunlamasına kesilen bir parçadır; ve bunun her parçasına da **شَطِيبَة** denir. Ve denilir: **شَطَبْتُ** deriyi ve hörgücü; ben onu **أَشْطِبُه** **شَطْباً** (şatb ederek); ve deriden uzunlamasına kesilen her parça **شَطِيبَه** diye adlandırılır. Ve sırtı kabarıp belirginleşen semiz ata, ve onun çıkıntıları ayrışan (ata): **مَشْطُوب الْمَتْن والكَفَل** denilir.

Câ‘dî dedi:
مِثْلُ هِمْيانِ العَذَارَى بَطْنُهُ
أبْلَقُ الحَقْوَيْنِ مَشْطوبُ الكَفَلْ

Seleme, Ferrâ’dan: dedi: kılıcın **شُطَبُ**’ı ve onun **شُطُبُه**’u.

Ebû Nasr, Asma‘î’den: dedi: **السّيفُ المشْطُوب**: içinde çizgiler olan (kılıç)tır; bazen yükselmiş ve alçalmış olur.

Ebû Zeyd dedi: **شُطَبُ السَّنَامِ**: onu uzunlamasına parçalar halinde kesmendir ve onları ayırıp tafsil etmezsin; teki **شُطْبة**’dir. Ve ayrıca dediler: **شَطِيبَةٌ**; onun çoğulu **شَطائِب**.

İbn Şümeyl dedi: **شُطْبَةُ السَّيف** onun sırtında çıkıntı yapan direğidir.

Ebû Turâb dedi: **الشَّطائب** ve **الشَّصَائب** şiddetlerdir.

Münzirî bana haber verdi, İbnü’s-Sikkît’ten, İbrâhîm el-Harbî’den, Yûsuf b. Bühlûl’den, İbn İdrîs’ten, Muhammed b. İshâk’tan, babasından: dedi: Âmir b. Rebî‘a, Âmir b. Tufeyl’e hücum etti de onu mızrakladı; mızrak onun öldürücü yerine **فَشَطَبَ** etti; yani ona ulaşmadı.

Asma‘î dedi: **شَطَبَ** ve **شَطَفَ**; eğrildiği zaman.

Ebû Ubeyd: **المنْشَطِبُ** akan (şey)dir.

**بطش** : Leys dedi: **البَطْشُ** saldırı anında uzanıp alma; ve her şeyde şiddetli alma **بَطْشٌ**tur. Ve Allah azze ve celle dedi: ( **وَإِذَا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ** ) (Şuarâ: 130).

Kelbî dedi: manası, öfke anında öldürürsünüz. Başkası dedi: kamçı ile öldürürsünüz.

Zeccâc dedi: tefsirde geldi ki onların **بَطْش**ı kamçı ve kılıç ile idi; Allah bunu ancak inkâr etti; çünkü zulüm idi; fakat hakta ise kamçı ve kılıç ile **البَطشُ** câizdir.

Ebû Mâlik dedi: denilir: falan, hummadan **بَطَشَ** etti; ondan ayıldığı zaman; hâlbuki o zayıftır. Ve **بَطَشَ يَبْطُشُ بَطْشاً**.

**شبط** : Leys dedi: **الشَّبُّوطُ** ve **الشُّبُّوطُ** bir lehçedir; o, kuyruğu ince, ortası geniş, dokunuşu yumuşak, başı küçük, sanki **بَرْبَط** gibi olan bir çeşit balıktır. **بَرْبَط** ancak uzun olup geniş olmadığı zaman **الشَّبُّوط**a benzetilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والطاء وما يثلثهما)
(شطن) الشين والطاء والنون أصلٌ مطّرد صحيح يدلُّ على البُعد. يقال شَطَنت الدار تَشْطُن شطوناً إذا غَرَبَت. ونوىً شَطونٌ، أي بعيدة. قال النابغة:
نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ	 *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ([1])ويقال بئرٌ شَطون، أي بعيدة القَعر، والشَّطَن: الحَبْل. وهو القياس، لأنَّه بعيدُ ما بينَ الطَّرَفين. ووصَفَ أعرابيٌّ فرساً فقال: "كأنّه شيطانٌ في أشطان". قال الخليل: الشَّطَن: الحبل الطويل. ويقال للفرس إذا استعصى على صاحبه: إنه لَينْزُو([2]) بين شَطَنين. وذلك أنّه يشده موثقاً بين حَبْلَين([3]).
وَأمَّا الشَّيطان فقال قوم: هو من هذا الباب، والنون فيه أصليّة، فسُمِّي بذلك لبُعده عن الحقّ وتمرُّده. وذلك أنّ كلَّ عاتٍ متمرّدٍ من الجنّ والإنس والدوابّ شيطان. قال جرير:
أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي *** وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا([4])وعلى ذلك فُسِّرَ قولُهُ تعالى: ﴿طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين﴾  [الصافات 65]. وقيل إنّه أرادَ الحيّات: وذلك أنَّ الحيَّة تسمَّى شيطاناً. قال:
تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه  *** تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ([5])ويشبه أن يكون مِنْ حُجّة من قال بهذا القول، وأنَّ النون في الشيطان أصليةٌ قولُ أميَّة:
أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ *** ورماهُ  في القَيد والأغلالِ([6])أفلا تراه بناه على فاعلٍ وجعل النّونَ فيه أصلية؟! فيكون الشيطان على هذا القول بوزن فَيْعال. ويقال إنَّ النون *فيه زائدة، [على([7])] فعلان، وأنَّه من شاط، وقد ذكر في بابه.
(شطأ) الشين والطاء والهمزة فيه كلمتان: إحداهما الشَّطْء شَطءُ النَّبات، وهو ما خرج من حول الأصل، والجمع أشطاء. وقد شَطَأت الشَّجرة. قال الله  جلَّ ثناؤه: ﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾  [الفتح 29]. والأصل شاطئ الوادي: جانبه. وشاطأتُ([8]) الرّجُل: مشيت على شاطئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخر. وهما متبايِنَتَان.
(شطب) الشين والطاء والباء أصلٌ مطَّرد واحد، يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ رَخص، ثم يقال في غير ذلك. فالشَّطْبة: سَعَفَة النَّخل الخضراء، والجمع شَطْبٌ([9]). وفي حديث أمِّ زرع: "كَمَسَلّ شَطْبة([10])". ويقال للجارية الغَضَّة شَطْبة. وفرسٌ أيضاً شَطْبة. وعلى ذلك الذي ذكرناه من سَعَف النّخْل يُحمَل الشّطبة من شُطب السّيف؛ والشّطبة([11]): طريقة في متنه، والجمع شُطُب. ويقال سيف مُشَطَّب. ويقال إنَّ الشُّطبة أو الشِّطبة القطعة من السَّنام تُقطَع طولاً، يقال شَطبت السَّنام. والشَّواطب من النساء: اللواتي يَقْدُدن الأديمَ طويلاً. والشواطب: اللاتي يشقّقن السَّعَف للحُصْر، في قوله:
* نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا([12]) *
وقال آخر:
تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها *** تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب([13]) والواحدة شاطبة. ويقال للفرس السَّمين الذي انبتر مَتْناه وتباينَتْ غُرورُه([14]): هو مشطوب المَتْن والكَفَل، وذلك أنَّه يكون على ظهوره كالطَّرائق، فكلُّ طريقةٍ منها كأنَّها شَطْبة. ويقال أرضٌ مشطّبة، إِذا خَطّ فيها السّيلُ خَطّاً([15]).
(شطر) الشين والطاء والراء أصلان، يدلُّ أحدهما على نِصف الشيء، والآخر على البُعد والمواجهة.
فالأوَّل قولُهم شَطَر الشيء، لِنصفه، وشاطرت فلاناً الشيءَ، إذا أخذتَ منه نصفه وأخذ هو النِّصف. ويقال شاةٌ شَطور، وهي التي أَحَدُ طبييها أطولُ من الآخر.
ومن هذا الباب قولهم: شَطَر بصرُهُ شُطوراً وشَطْراً، وهو الذي ينظُر إليك وإلى آخَر. وإنّما جُعِلَ هذا من الباب لأنَّه إذا كان كذا فقد جَعل لكلِّ واحدٍ منهما شَطرَ نظرِه. وفي قول العرب: "حلَب فلانٌ الدّهرَ أشطُرَه"، فمعناه أنّه مرّت عليه ضروبٌ من خيرِهِ وشرِّه. وأصله في أخلاف الناقة: خِلْفان قادمان، وخِلفان آخِران، وكلُّ خِلفَين شَطر؛ لأنّه إذا كانت الأخلاف أربعة فالاثنان شطر الأربعة، وهو النصف. وإذا يبس أحدُ خِلفَي الشّاة فهي شَطور، وهي من الإبل التي يَبِس خِلْفان من أخلافها؛ وذلك أنّ لها أربعةَ أخلافٍ، على ما ذكرناه.
وأما الأصل الآخر: فالشَّطير: البعيد. ويقولون: شَطَرت الدّارُ، ويقول الرّاجز:
* لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا([16]) *
ومنه قولهم: شَطَرَ فلانٌ على أهله([17])، إذا تركهم مُراغما مخالِفا. والشَّاطر: الذي أعيا أهلَه خُبْثا. وهذا هو القياس؛ لأنَّه إذا فَعل ذلك بعُد عن جَماعَتِهم ومُعظَم أمرِهم.
ومن هذا الباب الشَّطْر الذي يقال في قَصْد الشّيءَ وجِهَتِهِ. قال الله تعالى في شأن القِبْلة: ﴿وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾ [البقرة 144 و150] أي قَصْدَه. قال الشّاعر:
أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي  *** صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم([18])وقال آخر([19]):
وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم *** هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا
ولا يكون شطر ثغركم([20]) تلقاءه، إلاّ وهو بعيدٌ عنه، مباينٌ له، والله أعلم بالصواب.
 --------------ــــ
([1]) البيت بهذه النسبة في اللسان (شطن)، وليس في ديوان النابغة.
([2]) ينْزو: يثب. وفي الأصل: "ينْز"، صوابه من اللسان (شطن : 103).
([3]) في اللسان: "يقال للفرس العزيز النفس: إنه لينْزو بين شطنين. يضرب مثلاً للإنسان الأشر القويّ".
([4]) ديوان جرير 597 واللسان (شطن).
([5]) لطرفة بن العبد، كما في الحيوان (4: 133). وأنشده في الحيوان (1: 153/ 6: 192)، بدون نسبة، وكذا في اللسان (3: 153 / 17: 105). وليس في ديوانه. وسيعيده في (عمج) بدون نسبة.
([6]) أنشده في اللسان (شطن، عكا)، وذكر أنه في صفة سليمان.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) في الأصل: "وشطأت"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) في الأصل: "أشطب"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) المسل: مصدر ميمي أريد به اسم المفعول، أي المسلول. وفي الأصل: "كمثل"، صوابه في المجمل واللسان. وانظر حديث أم زرع في المزهر (2: 532 ـ 536).
([11]) الشطبة، بالضم، وبالكسر وبضم ففتح. وجمعها شطب بضم ففتح وبضمتين.
([12]) في المجمل: "بسط الشواطب".
([13]) لقيس بن الخطيم كما سبق في حواشي (ذرع)، حيث أنشد عجز البيت. وفي الأصل: "كأنَّه"، تحريف.
([14]) الغرور: جمع غر، بالفتح، وهو الكسر في الجلد من السمن. وفي الأصل: "عروقه". صوابه من اللسان (شطب).
([15]) في المجمل: "خطاء ليس...." مع تآكل الكلمة الأخيرة. والكلمة وردت في القاموس وفسرها بقوله: "مشطبة كمعظمة: خط فيها السيل قليلاً". ولم تذكر في اللسان.
([16]) أنشده في اللسان (شطر) وذكره العيني في شرح شواهد شروح الألفية (3: 383). ولم يعرف نسبته.
([17]) وكذا في المجمل. وفي اللسان والقاموس: "عن أهله".
([18]) البيت لأبي زنباع الجذامي، كما في اللسان (شطر).
([19]) هو لقيط بن يعمر الإيادي، وقصيدة البيت هي أولى مختارات ابن الشجري.
([20]) في الأصل: "شطركم".

ـ

##### Türkçe

(باب **الشين** ve **الطاء** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**شطن**) **الشين** ve **الطاء** ve **النون**; uzaklığa delâlet eden, düzgün, sahih, süreklilik gösteren bir asıldır. Denir ki: **شَطَنت** الدار **تَشْطُن** **شطوناً**; batıp gittiği zaman. Ve **نوىً شَطونٌ**; yani uzak. **النابغة** dedi ki:
**نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ**	 *** **فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ**([1])
Ve denir ki: **بئرٌ شَطون**; yani dibi uzak (derin). Ve **الشَّطَن**: iptir. Ve o kıyastır; çünkü iki uç arasındaki şey uzaktır. Ve bir bedevî bir atı vasfetti de dedi ki: “Sanki o, **شيطانٌ** içinde **أشطان**.” **الخليل** dedi ki: **الشَّطَن**: uzun ip. Ve ata, sahibine karşı inat edip boyun eğmezse denir ki: O, mutlaka **لَينْزُو**([2]) iki **شَطَنين** arasında. Bu da şundandır ki onu iki ip arasında sağlamca bağlar([3]).

**الشَّيطان**’a gelince: Bir kavim dedi ki: O, bu babdandır; ve ondaki **النون** aslîdir; böylece hakktan uzaklığı ve azgınlığı sebebiyle bununla adlandırıldı. Çünkü cinlerden, insanlardan ve hayvanlardan her azgın, başkaldırmış olan şeytandır. **جرير** dedi ki:
**أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي** *** **وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا**([4])
Ve buna göre Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: ﴿**طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين**﴾ [الصافات 65]. Ve denildi ki: O, yılanları kastetti; çünkü yılan **شيطاناً** diye adlandırılır. Dedi ki:
**تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه**  *** **تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ**([5])
Ve bu sözle söyleyenin hüccetinden olması ve **الشيطان**’daki **النون**’un aslî olduğuna dair **أميَّة**’nin sözüne benzer:
**أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ** *** **ورماهُ  في القَيد والأغلالِ**([6])
Onu **فاعل** üzerine bina ettiğini ve ondaki **النّون**’u aslî kıldığını görmüyor musun?! O hâlde şeytan, bu söze göre **فَيْعال** vezni üzeredir. Ve denir ki: ondaki **النون** fazladır, [([7])] **فعلان** üzeredir; ve o, **شاط**’tandır; onun babında zikredilmiştir.

(**شطأ**) **الشين** ve **الطاء** ve **الهمزة** onda iki kelimedir: Birincisi **الشَّطْء**: **شَطءُ النَّبات**; o da kökün çevresinden çıkan şeydir; çoğulu **أشطاء**. Ve **شَطَأت** **الشَّجرة**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ**﴾ [الفتح 29]. Asıl ise **شاطئ الوادي**: onun kenarıdır. Ve **شاطأتُ**([8]) adamı: bir **شاطئ** üzerinde yürüdüm, o da öteki **الشاطئ** üzerinde yürüdü. Ve ikisi birbirinden ayrıdır.

(**شطب**) **الشين** ve **الطاء** ve **الباء**; gevşek bir şeyde uzamaya delâlet eden, sonra bunun dışında da söylenen, tek bir süreklilik gösteren asıldır. **الشَّطْبة**: hurmanın yeşil yaprağıdır; çoğulu **شَطْبٌ**([9]). **أمِّ زرع** hadîsinde: “**كَمَسَلّ شَطْبة**([10])”. Ve taze (körpe) cariyeye **شَطْبة** denir. Ve bir ata da **شَطْبة**. Ve bizim hurma yaprağından zikrettiğimiz şeye göre, kılıcın **شُطب**’undan **الشّطبة** taşınır; ve **الشّطبة**([11]): sırtında bir çizgidir; çoğulu **شُطُب**. Ve **سيف مُشَطَّب** denir. Ve denir ki: **الشُّطبة** yahut **الشِّطبة**; hörgüçten boyuna kesilen parçadır; **شَطبت السَّنام** denir. Kadınlardan **الشَّواطب**: deriyi uzunlamasına kesenlerdir. Ve **الشواطب**: hasırlar için yaprakları yaranlardır; şu sözde:
* **نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا**([12]) *
Ve bir başkası dedi ki:
**تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها** *** **تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب**([13])
Tekili **شاطبة**’dir. Ve sırtı kesikleşmiş, yağ kırıkları([14]) ayrışmış semiz ata denir ki: O, **مشطوب المَتْن والكَفَل**’dir; çünkü onun sırtında yollar gibi olur; onlardan her bir yol sanki bir **شَطْبة** gibidir. Ve denir ki: **أرضٌ مشطّبة**; sel onda bir çizgi çizdiği zaman([15]).

(**شطر**) **الشين** ve **الطاء** ve **الراء**; iki asıldır: Biri şeyin yarısına, diğeri uzaklığa ve karşı karşıya oluşa delâlet eder.

Birincisi onların sözü: **شَطَر** şey; onun yarısı için. Ve **شاطرت** falancayı şeyde; ondan yarısını aldığın ve onun da yarıyı aldığı zaman. Ve denir ki: **شاةٌ شَطور**; o, iki memesinden birinin ötekinden daha uzun olduğu koyundur.

Ve bu babdandır onların sözü: **شَطَر بصرُهُ شُطوراً** ve **شَطْراً**; o, sana ve bir başkasına bakan kimsedir. Bu, babdan kılındı; çünkü o böyle olunca, ikisinden her birine bakışının bir **شَطر**’ını kılmış olur. Ve Arapların sözünde: “Falanca zamanı **أشطُرَه** sağdı”; bunun mânası, onun üzerine hayrından ve şerrinden türler geçti demektir. Aslı, devenin memelerindedir: iki öndeki meme ve iki arkadaki meme; ve her iki meme bir **شَطر**’dır; çünkü memeler dört olunca ikisi dördün **شَطر**’ıdır; o da yarıdır. Ve koyunun iki memesinden biri kurursa o **شَطور**’dur; ve o, memelerinden ikisi kuruyan develerdendir; çünkü onun, zikrettiğimiz üzere, dört memesi vardır.

Diğer asla gelince: **الشَّطير**: uzaktır. Ve derler ki: **شَطَرت** ev; ve **الرّاجز** der ki:
* **لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا**([16]) *
Ve ondandır onların sözü: **شَطَرَ** falanca **على أهله**([17]); onları, zorlayarak muhalif olarak terk ettiği zaman. Ve **الشَّاطر**: ehline kötülükle bıktıran kimsedir. Ve bu kıyastır; çünkü bunu yaptığı zaman onların cemaatinden ve işlerinin çoğundan uzaklaşmış olur.

Ve bu babdandır, bir şeye yönelme ve ciheti hakkında söylenen **الشَّطْر**. Yüce Allah kıble hakkında dedi ki: ﴿**وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ**﴾ [البقرة 144 و150] yani onun kastı (yönü). Şair dedi ki:
**أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي**  *** **صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم**([18])
Ve bir başkası([19]):
**وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم** *** **هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا**
Ve **شطر ثغركم**([20]) onun karşısı olmaz; ancak ondan uzak, ondan ayrıdır; ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

--------------ــــ
([1]) Beyit bu nisbetle **اللسان**’da (**شطن**)dadır; **ديوان النابغة**’de değildir.
([2]) **ينْزو**: sıçrar. Asılda: “**ينْز**”; doğrusu **اللسان**’dan (**شطن : 103**).
([3]) **اللسان**’da: “Nefsi izzetli ata denir ki: O, mutlaka iki **شطن** arasında **لينْزو**. Güçlü, azgın insan için mesel olarak vurulur.”
([4]) **ديوان جرير** 597 ve **اللسان** (**شطن**).
([5]) **لطرفة بن العبد**’indir; **الحيوان**’da (4: 133) olduğu gibi. **الحيوان**’da (1: 153/ 6: 192) nisbesiz okuttu; keza **اللسان**’da (3: 153 / 17: 105). Ve divanında değildir. Ve onu (**عمج**)’de nisbesiz yeniden getirecektir.
([6]) **اللسان**’da (**شطن، عكا**) okuttu; ve onun Süleyman’ın vasfında olduğunu zikretti.
([7]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([8]) Asılda: “**وشطأت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([9]) Asılda: “**أشطب**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([10]) **المسل**: mimli masdardır; onunla mef‘ûl ismi kastedilmiştir; yani **المسلول**. Asılda: “**كمثل**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır. Ve **حديث أم زرع**’a **المزهر**’de (2: 532 ـ 536) bak.
([11]) **الشطبة**; damme ile, kesre ile ve damme sonra fetha ile. Çoğulu **شطب** damme sonra fetha ile ve iki damme ile.
([12]) **المجمل**’de: “**بسط الشواطب**”.
([13]) Daha önce (**ذرع**) haşiyelerinde geçtiği üzere **قيس بن الخطيم**’indir; zira beytin ikinci mısraını okuttu. Asılda: “**كأنَّه**”; tahriftir.
([14]) **الغرور**: **غر**’ın çoğuludur; fetha ile; o, yağdan derideki kırılmadır. Asılda: “**عروقه**”. Doğrusu **اللسان**’dan (**شطب**).
([15]) **المجمل**’de: “**خطاء ليس....**” son kelimenin aşınmasıyla. Kelime **القاموس**’ta geldi ve onu şu sözüyle açıkladı: “**مشطبة كمعظمة**: sel onda azca çizgi çizdi.” Ve **اللسان**’da zikredilmedi.
([16]) **اللسان**’da (**شطر**) okuttu; ve **العيني** onu **شرح شواهد شروح الألفية**’de (3: 383) zikretti. Nisbetini bilmedi.
([17]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان** ve **القاموس**’ta: “**عن أهله**”.
([18]) Beyit, **اللسان**’da (**شطر**) olduğu üzere **أبي زنباع الجذامي**’nindir.
([19]) O, **لقيط بن يعمر الإيادي**’nindir; beytin kasidesi **ابن الشجري**’nin seçmelerinin birincisidir.
([20]) Asılda: “**شطركم**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ط ب
لها قد كالشطبة وهي اسعفة الخضراء‏.‏
وأعطني شطبة من السنام ومن الأديم وهي قطعة تقطع طولاً وشطبته‏:‏ قطعته طولاً‏.‏
وسيف مشطب وذو شطب وهي طرائقه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ جارية شطبة وغلام شطب إذا كانا تارّين‏.‏
وقال ذو الرمة‏:‏ بطعن كتضريم الحريق اختلاسه وضرب بشطبات صوافي روانق وأرض مشطبة‏:‏ قد خط فيها السيل‏.‏

##### Türkçe

ش ط ب
Onun için: **الشطبة** gibidir; ve o, yeşil **اسعفة**(ler)dir.

Ve bana **شطبة** ver: hörgüçten ve deriden; ve o, boyuna kesilen bir parçadır. Ve onu **شطبته**: onu boyuna kestim.

Ve **سيف مشطب** ve **ذو شطب**; ve o, onun çizgileridir.

Ve mecazdan: **جارية شطبة** ve **غلام شطب**; ikisi de taze/yeşil oldukları zaman.

Ve **ذو الرمة** dedi:
بطعن كتضريم الحريق اختلاسه
وضرب بشطبات صوافي روانق
Ve **أرض مشطبة**: selin onda çizgi çizmiş olmasıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّطْبُ، من الرجال والخَيْلِ: الطويلُ، الـحَسَنُ الخَلْقِ. وجارِيةٌ شِطْبةٌ وشَطْبةٌ: طَويلةٌ، حَسَنَـةٌ، تارَّةٌ، غَضَّةٌ، الكسر عن ابن جني، قال: والفتح أَعلى. ويقال: غُلامٌ شَطْبٌ: حَسَنُ الخَلْق، ليس بطويل، ولا قصير.
ورَجل مَشْطُوبٌ ومُشَطَّبٌ إِذا كان طويلاً. وفَرَسٌ شِطْبةٌ: سَبِطَةُ اللحم، وقيل: طويلة، والكسر لغة، ولا يوصف به الذكر.
والشَّطْب، مجزوم: السَّعَف الأَخضر، الرَّطْبُ من جريد النخل، واحدته شَطْبةٌ. وفي حديث أُم زرع: كَـمَسَلِّ شَطْبةٍ؛ قال أَبو عبيد: الشَّطْبةُ ما شُطِبَ من جَريد النخل، وهو سَعَفُه، شَبَّهته بتلك الشَّطْبة، لِنَعْمَتِه، واعْتِدالِ شَبابِه؛ وقيل: أَرادت أَنه مَهْزول، كأَنه سَعَفَةٌ في دِقَّتِها؛ أَرادت أَنه قليل اللحم، دَقِـيقُ الخَصْر، فشبَّهته بالشَّطْبةِ أَي موضِعُ نومِه دَقِـيقٌ لنَحافَتِه؛ وقيل: أَرادت سَيْفاً سُلَّ من غِمْدِه؛ والـمَسَلُّ: مصدر، بمعنى السَّلّ، أُقِـيمَ مُقامَ المفعول، أَي كَـمَسْـلُول الشَّطْبة، يعني ما سُلَّ من قِشره أَو غِمْده؛ وقال أَبو سعيد: الشَّطْبةُ: السيفُ، أَرادت أَنه كالسَّيْفِ يُسَلُّ من غِمْده؛ كما قال العُجَيْرُ السَّلُولي يرثي أَبا الـحَجناء: فتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ، لا مُتآزِفٌ،  * ولا رَهِلٌ لَـبَّاتُه وأَباجلُه ابن الأَعرابي: الشَّطائِبُ دون الكَرانِـيفِ، الواحدة شَطِـيبةٌ؛ والشَّطْبُ دون الشَّطائِب، الواحدة شَطْبةٌ.
ابن السكيت: الشَّاطِـبةُ التي تَعْمَلُ الـحُصْر من الشَّطْب، الواحدة شَطْبة، وهي السَّعَفُ.
والشُّطُوبُ: أَن تأْخُذَ قِشْرَه الأَعلى. قال: وتَشْطُب وتَلْحَى واحد.
والشَّواطِبُ من النساءِ: اللواتي يَشْقُقْنَ الخُوصَ، ويَقْشُرْنَ العُسُبَ، لِـيَتَّخِذْن منه الـحُصْر، ثم يُلْقِـينها إِلى الـمُنَقِّيات؛ قال قيس بن الخطيم:
تَرى قِصَدَ الـمُرَّانِ تُلْقَى، كأَنها  * تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ تقول منه: شَطَبَتِ الـمَرأَةُ الجَريدَ شَطْباً شَقَّته، فهي شاطِـبةٌ، لتعمل منه الحصر. الأَصمعي: الشَّاطِـبةُ التي تَقْشُر العَسِـيبَ، ثم تُلْقِـيه إِلى المنَقِّيةِ، فتأْخُذ كل شيء عليه بِسِكِّينها، حتى تتركه رقِـيقاً، ثم تُلْقِـيه الـمُنَقِّيةُ إِلى الشاطبة ثانية، وهو قوله: تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ
وشُطُوبُ السيف وشُطُبُه، بِضم الشين والطاء، وشُطَبُه: طَرائقُه التي في متنه، واحدته شُطْبةٌ، وشُطَبةٌ، وشِطْبةٌ. وسيف مُشَطَّبٌ ومَشْطُوبٌ: فيه شُطَبٌ. وثوبٌ مُشَطَّبٌ: فيه طَرائقُ. والشَّطائبُ من الناسِ وغيرهم: الفِرَقُ والضُّرُوبُ المختلفةُ؛ قال الراعي:
فهاجَ به، لـمَّا تَرَجَّلَتِ الضُّحَى،  * شَطائِبُ شَتَّى، من كِلابٍ ونابلِ \<ص:497>
وسَيْفٌ مُشَطَّب: فيه طَرائِقُ، وربما كانت مُرْتَفِعةً ومُنْحَدِرَةً. ابن شميل: شُطْبةُ السيف: عَموده الناشِزُ في متْنِه.
الشَّطبةُ والشِّطْبةُ: قِطْعةٌ من سَنام البعير، تُقْطَع طُولاً. وكلُّ قِطْعة من ذلك أَيضاً تسمى: شَطِـيبةً؛ وقيل: شَطِـيبةُ اللحم الشَّرِيحةُ منه.
وشَطَّبه: شَرَّحه. ويقال: شَطَبْتُ السنام والأَديمَ أَشْطُبه شَطْباً. أَبو زيد: شُطَبُ السَّنامِ أَن تُقَطِّعَه قِدَداً، ولا تُفَصِّلَها، واحدتها شُطْبةٌ، وقالوا أَيضاً شَطِـيبة، وجمعها شَطائِبُ. وكلُّ قِطْعَةِ أَديمٍ تُقَدُّ طولاً شَطِـيبةٌ.
وشَطَبَ الأَديمَ والسَّنام، يَشْطُبهما شَطْباً: قَطَعَهما. وشَطِـيبةٌ مِن نَبْع يُتَّخَذُ منها القَوْسُ.
والشَّواطِبُ من النساءِ: اللواتي يَقْدُدْنَ الأَدِيمَ، بعدما يَخْلُقْنَه.
وناقة شَطِـيبةٌ: يابِسةٌ.
وفَرَسٌ مَشْطُوبُ الـمَتْن والكَفَل: انْتَبَر مَتْناه سِمَناً، وتَبايَنَتْ غُرورُه؛ وقال الجعدي: مِثلُ هِمْيانِ العَذارَى، بَطْنُه  * أَبْلَقُ الحقْوَينِ، مَشْطوبُ الكَفَلْ ورجل شاطِب الـمَحَلِّ: بعيدُه، مثل شاطِنٍ.
والانْشِطابُ: السَّـيَلانُ.
والـمُنْشَطِبُ: السائِلُ (1)
(1 قوله «والمنشطب السائل» هذه العبارة
الثانية للأزهري والأولى لابن سيده، جمع المؤلف بين عبارتيهما.) من الماءِ وغيره. والـمُنْشَطِبُ : السائل.
وطريقٌ شاطِبٌ: مائِلٌ.
وشَطَبَ عن الشيءِ: عَدَلَ عنه. الأَصمعي: شَطَفَ وشَطَبَ إِذا ذَهَبَ وتباعَد. وفي النوادر: رَمْيةٌ شاطِفةٌ، وشاطِـبةٌ، وصائِفةٌ إِذا زَلَّت عن الـمَقْتَلِ. وفي الحديث: فَحَمَلَ عامِرُ بنُ رَبِـيعةَ على عامر بن الطُّفَيْلِ، فطَعَنَه، فشَطَبَ الرُّمْحُ عن مَقْتَله؛ هو من شَطَبَ، بمعنى بَعُدَ. قال ابراهيم الـحَرْبيُّ: شَطَبَ الرُّمح عن مَقْتَله أَي لم يَبْلُغْه. الأَصمعي: شَطَفَ وشَطَبَ إِذا عَدَل ومالَ.
أَبو الفرج: الشَّطائبُ والشَّصائبُ الشَّدائدُ.
وشَطِبٌ: جبلٌ معروف؛ قال:
كأَنَّ أَقْرابَه، لـمَّا عَلا شَطِـباً،  * أَقْرابُ أَبْلَقَ، يَنْفِـي الخيْلَ، رَمّاحِ وفي الصحاح: شَطِـيبٌ: اسم جَبَل. ورأَيت في حواشي نسخة موثوق بها: هكذا وقع في النسخ، والذي أَورده الفارابي في ديوان الأَدب، والذي رواه ابن دريد، وابن فارس: شَطِبٌ، على فَعِلٍ: اسم جَبل، واللّه أَعلم.

##### Türkçe

**الشَّطْبُ**, erkeklerden ve atlardan: uzun boylu, güzel yaratılışlı.

Bir câriye **شِطْبةٌ** ve **شَطْبةٌ**: uzun, güzel, taze, körpe; kesre ile (okunuş) İbn Cinnî’den; dedi ki: fetha daha üstündür. Ve denir: bir oğlan **شَطْبٌ**: güzel yaratılışlı, uzun da değil, kısa da değil.

Ve bir adam **مَشْطُوبٌ** ve **مُشَطَّبٌ**: uzun boylu olduğu zaman. Ve bir at **شِطْبةٌ**: eti sarkık; ve denildi: uzun; kesre bir lehçedir; ve bununla erkek vasıflandırılmaz.

Ve **الشَّطْب**, cezmedilmiş (şekliyle): hurma dalının yeşil, taze yaprağı; hurma gövdesinin (جريد) yaş olanı; onun bir tanesi **شَطْبةٌ**’dir. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**كَـمَسَلِّ شَطْبةٍ**”; Ebû Ubeyd dedi ki: **الشَّطْبةُ** hurma gövdesinden (جريد) **شُطِبَ** edilen şeydir; o, onun yaprağıdır (سَعَف); onu o **الشَّطْبة**’ye benzetti; onun yumuşaklığı ve gençliğinin itidali sebebiyle; ve denildi: onun zayıf olduğunu kastetti; sanki o, inceliğinde bir yaprak (سَعَفَةٌ) gibidir; onun az etli olduğunu, belinin ince olduğunu kastetti; onu **الشَّطْبة**’ye benzetti; yani onun uyku yeri, zayıflığından dolayı incedir; ve denildi: kınından sıyrılmış bir kılıcı kastetti; ve **الـمَسَلُّ** bir mastardır, “sıyırma” (السَّلّ) mânâsında; mef‘ûl makamına ikame edilmiştir; yani “**كَـمَسْـلُول الشَّطْبة**”; yani onun kabuğundan yahut kınından sıyrılan şeyi kasteder; Ebû Saîd dedi ki: **الشَّطْبةُ**: kılıçtır; onun, kınından sıyrılan kılıç gibi olduğunu kastetti; ‘Uceyr es-Selûlî’nin Ebü’l-Hacnâ’yı mersiye ederken dediği gibi:

فتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ، لا مُتآزِفٌ،  * ولا رَهِلٌ لَـبَّاتُه وأَباجلُه

İbnü’l-A‘râbî: **الشَّطائِبُ** **الكَرانِـيفِ**’in altındadır; bir tanesi **شَطِـيبةٌ**’dir; ve **الشَّطْبُ** **الشَّطائِب**’in altındadır; bir tanesi **شَطْبةٌ**’dir.

İbnü’s-Sikkît: **الشَّاطِـبةُ**, **الشَّطْب**’dan hasırları (الـحُصْر) yapan (kadın)dır; bir tanesi **شَطْبة**; ve o, **السَّعَفُ**’tur.

Ve **الشُّطُوبُ**: onun üst kabuğunu almandır. Dedi ki: ve **تَشْطُب** ve **تَلْحَى** birdir.

Ve kadınlardan **الشَّواطِبُ**: **الخُوصَ**’u yaran, **العُسُبَ**’u soyan kimselerdir; ondan hasırlar (الـحُصْر) edinmek için; sonra onları **الـمُنَقِّيات**’a atarlar; Kays b. el-Hatîm dedi ki:

تَرى قِصَدَ الـمُرَّانِ تُلْقَى، كأَنها  * تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ

Ondan şöyle denir: kadın **شَطَبَتِ** hurma gövdesini (الجَريد) **شَطْباً**: onu yardı; o hâlde o **شاطِـبةٌ**’dir; ondan hasır yapmak için. el-Asma‘î: **الشَّاطِـبةُ**, **العَسِـيبَ**’u soyan, sonra onu **المنَقِّيةِ**’ye atan kimsedir; o da bıçağıyla üzerindeki her şeyi alır; onu ince bırakıncaya kadar; sonra **الـمُنَقِّيةُ** onu ikinci defa **الشاطبة**’ye atar; ve bu, onun sözüdür:

تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ

Ve kılıcın **شُطُوبُ**’u ve **شُطُبُه**, şîn ve tâ’nın dammesiyle; ve **شُطَبُه**: sırtındaki çizgileridir; bir tanesi **شُطْبةٌ**, ve **شُطَبةٌ**, ve **شِطْبةٌ**’dir.

Ve bir kılıç **مُشَطَّبٌ** ve **مَشْطُوبٌ**: onda **شُطَبٌ** vardır. Ve bir elbise **مُشَطَّبٌ**: onda çizgiler (طَرائقُ) vardır.

Ve insanlardan ve başkalarından **الشَّطائبُ**: farklı fırkalar ve çeşitlerdir; er-Râ‘î dedi ki:

فهاجَ به، لـمَّا تَرَجَّلَتِ الضُّحَى،  * شَطائِبُ شَتَّى، من كِلابٍ ونابلِ

\<ص:497>
Ve bir kılıç **مُشَطَّب**: onda çizgiler (طَرائِقُ) vardır; bazen yükselmiş ve alçalmış olur.

İbn Şümeyl: kılıcın **شُطْبةُ**’si: sırtında çıkıntı yapan direğidir (عَموده الناشِزُ).

**الشَّطبةُ** ve **الشِّطْبةُ**: devenin hörgücünden bir parçadır; boylamasına kesilir. Ve bunun her parçası da ayrıca **شَطِـيبةً** diye adlandırılır; ve denildi: etin **شَطِـيبةُ**’si, ondan bir dilimdir (الشَّرِيحةُ).

Ve onu **شَطَّبه**: onu dilimledi (شَرَّحه). Ve denir: hörgücü ve deriyi (الأَديمَ) **شَطَبْتُ**; onu **شَطْباً** **أَشْطُبه**.

Ebû Zeyd: hörgücün **شُطَبُ**’u, onu uzun dilimler (قِدَداً) hâlinde kesmendir; onları ayırıp tafsil etmezsin; bir tanesi **شُطْبةٌ**’dir; ve ayrıca **شَطِـيبة** dediler; onun çoğulu **شَطائِبُ**’dir. Ve boylamasına kesilen her deri parçası **شَطِـيبةٌ**’dir.

Ve deriyi ve hörgücü **شَطَبَ**, ikisini **شَطْباً** **يَشْطُبهما**: ikisini kesti.

Ve yay yapılan **نَبْع**’dan bir **شَطِـيبةٌ**.

Ve kadınlardan **الشَّواطِبُ**: deriyi, onu eskittikten sonra, uzun şeritler hâlinde kesenlerdir (يَقْدُدْنَ).

Ve bir dişi deve **شَطِـيبةٌ**: kuru.

Ve bir at, sırtı ve sağrısı **مَشْطُوبُ**: iki sırtı semizlikten kabardı, çıkıntıları ayrıştı; el-Ca‘dî dedi ki:

مِثلُ هِمْيانِ العَذارَى، بَطْنُه  * أَبْلَقُ الحقْوَينِ، مَشْطوبُ الكَفَلْ

Ve bir adam **شاطِب الـمَحَلِّ**: ondan uzak olan; **شاطِنٍ** gibi.

Ve **الانْشِطابُ**: akmadır (السَّـيَلانُ).

Ve **الـمُنْشَطِبُ**: akan (السائِلُ) (1) sudan ve başkasından. Ve **الـمُنْشَطِبُ**: akan.

Ve bir yol **شاطِبٌ**: eğik.

Ve bir şeyden **شَطَبَ**: ondan saptı. el-Asma‘î: **شَطَفَ** ve **شَطَبَ**: gittiği ve uzaklaştığı zaman. Ve **النوادر**’de: öldürücü yerden (الـمَقْتَلِ) kaydığı zaman bir atış: **رَمْيةٌ شاطِفةٌ** ve **شاطِـبةٌ** ve **صائِفةٌ**.

Ve hadîste: Âmir b. Rebî‘a, Âmir b. et-Tufeyl’in üzerine حمل etti; onu mızrakladı; mızrak onun öldürücü yerinden **شَطَبَ** etti; bu, **شَطَبَ**’dandır; “uzaklaştı” mânâsında. İbrâhîm el-Harbî dedi ki: mızrak onun öldürücü yerinden **شَطَبَ** etti; yani ona ulaşmadı.

el-Asma‘î: **شَطَفَ** ve **شَطَبَ**: saptığı ve meylettiği zaman.

Ebû’l-Ferec: **الشَّطائبُ** ve **الشَّصائبُ**: şiddetlerdir.

Ve **شَطِبٌ**: bilinen bir dağdır; dedi ki:

كأَنَّ أَقْرابَه، لـمَّا عَلا شَطِـباً،  * أَقْرابُ أَبْلَقَ، يَنْفِـي الخيْلَ، رَمّاحِ

Ve **الصحاح**’ta: **شَطِـيبٌ**: bir dağın adıdır. Ve güvenilir bir nüshanın haşiyelerinde gördüm: nüshalarda böyle vâki olmuştur; Fârâbî’nin **ديوان الأَدب**’de naklettiği ve İbn Düreyd’in ve İbn Fâris’in rivayet ettiği: **شَطِبٌ**, **فَعِلٍ** üzere: bir dağın adıdır; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشطب من الرجال والخيل: الطويل الحسن الخلق، وهو مجاز. الشطب: السعف الأخضر الرطب من جريد النخل، واحدته شطبة. وككتف: جبل كما سيأتي. في حديث أم زرع: كمسل شطبة. قال أبو عبيد: الشطبة: ما شطب من جريد النخل، وهو السعفة الخضراء، شبهته بتلك الشطبة لنعمته واعتدال شبابه، وقيل: أرادت أنه مهزول كأنه سعفة في دقتها، أرادت أنه قليل اللحم دقيق الخصر فشبهته بالشطبة، أي موضع نومه دقيق من غمده. والمسل: مصدر بمعنى السل أقيم مقام المفعول أي كمسلول الشطبة يعني ما سل من قشره أو غمده. قال أبو سعيد: الشطبة: السيف، أرادت أنه كالسيف يسل من غمده، كما قال العجير السلولي يرثي أبا الحجناء:
  فتى قد السيف لا متآزف                      ولا رهل لباته وأباجله الشطبة بالفتح وبالكسر: الجارية الحسنة التارة الغضة، وقيل: هي الطويلة، والكسر عن ابن جني، قال: والفتح أعلى. وغلام شطب: حسن الخلق، ليس بطويل ولا قصير. ورجل مشطوب ومشطب إذا كان طويلا. والفرس الشطبة: هي السبطة اللحم بسكون الموحدة وكفرحة، وقيل: هي الطويلة ويفتح، والكسر لغة ولا يوصف به المذكر. الشطبة بالكسر: طريق السيف في متنه كالشطبة بالضم والشطبة بالفتح. شطبة كهمزة وهو نادر، وقيل: هو جمع كرطب ورطبة. ج شطوب وشطب كغرف وكتب. قال شيخنا نقلا عن شروح الفصيح: ظاهره أنهما جمعان لمفرد واحد. وقال الفراء: إنهما لغتان، فالشطب كأنه واحد كالحلم، والشطب كأنه جمع شطبة كغرفة وغرف. وصريح كلام ابن هشام اللخمي أن كل واحد منهما جمع لمفرد غير لفظ الآخر، فالشطب، بضمتين، جمع شطيبة كصحيفة وصحف. وأما الشطب، بفتح الطاء، فجمع الشطبة فانظره مع كلام المصنف. وسيف مشطب كمعظم ومشطوب: فيه شطب أي طرائق في متنه، وربما كانت مرتفعة ومنحدرة. ويقال: إنه مجاز؛ لأنه شبه بما يقد من السنام طولا. وعن ابن شميل: شطبة السيف: عموده الناشز في متنه. وثوب مشطب: فيه طرائق.

  الشطبة بالكسر: القطعة من سنام البعير تقطع طولا لئلا تنشدخ كالشطيبة وكل قطعة من ذلك أيضا تسمى شطيبة. وقيل: شطيبة اللحم: الشريحة منه. وشطبه: شرحه. ويقال شطبت السنام والأديم أشطبه شطبا. وقال أبو زيد: شطب السنام: أن تقطعه قددا ولا تفصلها، واحدها شطبة، وقالوا أيضا: شطيبة وجمعها شطائب. وكل قطعة أديم تقد طولا شطيبة. وشطب السنام والأديم يشطبهما شطبا: قطع، وشطيبة من نبع يتخذ منها القوس. شطب: مال. وطريق شاطب: مائل. شطب عنه: عدل وبعد. يقال: شطبت الدار. وعن الأصمعي: شطف وشطب، إذا ذهب وتباعد. وفي النوادر: رمية شاطفة وشاطبة وصائفة إذا زلت عن المقتل. وفي الحديث: فحمل عامر بن ربيعة على عامر بن الطفيل فطعنه فشطب الرمح عن مقتله. هو من شطب بمعنى بعد. قال إبراهيم الحربي: شطب الرمح عن مقتله أي لم يبلغه. وروي عن الأصمعي: شطف وشطب إذا عدل ومال. والشطائب دون الكرانيف، الواحدة شطيبة. والشطب دون الشطائب حكاه ابن الأعرابي. والشطائب من الناس وغيرهم: الفرق والضروب المختلفة. قال الراعي:
  فهاج به لما ترجلت الضحـى                      شطائب شتى من كلاب ونابل وناقة شطيبة: يابسة. وشاطبة: د بالمغرب بالأندلس. منها أبو القاسم بن فيره صاحب حرز الأماني. والقاضي أبو بكر بن العربي. والإمام النظار أبو إسحاق وغيرهم وفيها قيل.

  نعم ملقى الرحل شاطبة                      لفتى طالت به الرحل
  بلدة أوقاتهـا سـحـر                      وصبا في ذيله بـلـل
  ونسـيم عـرفـه أرج                      ورياض غصنها ثمـل
  ووجوه كلـهـا غـرر                      وكلام كلـه مـثـل. وقد تعرض لذكرها الإمام أبو العباس أحمد المقري في نفح الطيب فرادجعه. وفي الصحاح شطيب كأمير: اسم جبل. وقال ابن منظور: رأيت في حوشي نسخة موثوق بها هكذا وقع في النسخ. والذي أورده الفارابي في ديوان الأدب، والذي رواه ابن دريد وابن فارس: شطب ككتف وهو جبل آخر معروف. قال عبيد بن الأبرص، ويروى لأوس بن حجر أيضا:
  كأن أقرابه لما علا شطـبـا                      أقراب أبلق ينفي الخيل رماح وقال امرؤ القيس.

  عفا شطب من أهله فغرور                      فموبولة إن الديار تـدور والشطيبية: ماء بأجإ لبني طيئ. من المجاز: أرض مشطبة كمعظمة: خط فيها السيل قليلا ليس بالكثير. والشطيبية من البراذع: المضربة وشطابها بالكسر: ما تضرب به. عن أبي الفرج: الشطائب: الشدائد كالشصائب سواء. شطاب كغراب: نحل لبني يشكر باليمامة. والشطبتان: من أودية اليمامة. وفرس مشطوب المتن والكفل: انتبر أي انتفخ متناه سمنا وتباينت غروزه. وقال الجعدي:
  مثل هميان العذارى بطـنـه                      أبلق الحقوين مشطوب الكفل

  وانشطب الماء وغيره: سال. والانشطاب: السيلان. والمنشطب: السائل من المال وغيره. ورجل شاطب المحل مثل شاطن. والمنشطب: السائل. والشواطب من النساء: اللائي يقددن الأديم بعد ما يحلقنه وفي نسخة يخلقنه، واللائي يشققن الخوص ويقشرن العسيب ليتخذن منه الحصر ثم يلقينها إلى المنقيات. قال قيس بن الخطيم:
  ترى قصد المران تلقى كأنهـا                      تذرع خرصان بأيدي الشواطب تقول منه: شطبت المرأة الجريدة شطبا: شقته فهي شاطبة لتعمل منه الحصير. وعن الأصمعي: الشاطبة: التي تقشر العسيب، ثم تلقيه إلى المنقية فتأخذ كل شيء عليه بسكينها حتى تتركه رقيقا، ثم تلقيه المنقية إلى الشاطبة ثانية. وعن ابن السكيت: الشاطبة: التي تعمل الحصير من الشطب. والشطوب: أن يؤخذ قشره الأعلى، قال: وتشطب وتلحى واحد، وسيأتي ذلك في خرص وفي ذرع إن شاء الله تعالى. والشطب بالضم: قرية بالصعيد الأدنى. ومما يستدرك عليه: شطب: موضع باليمن بالقرب من صنعاء، وتضاف إليه سودة، وهي قرية عامرة، وقد نسب إليها جماعة من العلماء والمحدثين والصوفية.

##### Türkçe

**الشطب** erkeklerden ve atlardan: uzun, güzel yaratılışlı; ve o mecazdır. **الشطب**: hurma dalının **جريد**’inden olan yeşil, yaş **السعف**; onun bir tanesi **شطبة**’dir. Ve **ككتف** gibi: bir dağ; ileride geleceği üzere. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**كمسل شطبة**.” Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشطبة**: hurma dalının **جريد**’inden **شطب** edilen şeydir; ve o yeşil **السعفة**’dir; onu, yumuşaklığı ve gençliğinin itidali sebebiyle o **الشطبة**’ye benzetti; ve denildi ki: ince oluşunda sanki bir **سعفة** imiş gibi zayıf olduğunu kastetti; az etli, ince belli olduğunu kastetti de onu **الشطبة**’ye benzetti; yani, kılıfının içinden (çıkan) yatma yeri incedir. Ve **المسل**: **السل** manasında bir mastardır; mef‘ûl makamına ikame edilmiştir; yani “**كمسلول الشطبة**”; yani kabuğundan yahut kılıfından sıyrılıp çıkarılan şey. Ebû Sa‘îd dedi: **الشطبة**: kılıçtır; onu, kılıfından sıyrılan kılıç gibi olduğunu kastetti; ‘Uceyr es-Selûlî’nin Ebü’l-Hacnâ’ı mersiye ederken dediği gibi:
  Bir yiğit; kılıç gibi; ne gevşeklik gösteren,
  ne de gerdanının ve pazularının eti gevşek olan.

**الشطبة** fetha ile ve kesra ile: güzel, taze, körpe cariye; ve denildi ki: o uzundur; kesra İbn Cinnî’dendir; dedi ki: fetha daha üstündür. Ve **غلام شطب**: güzel yaratılışlı; ne uzun ne kısa. Ve **رجل مشطوب** ve **مشطب**: uzun olduğu zaman. Ve **الفرس الشطبة**: sükûnlu **الموحدة** ile **السبطة اللحم**’dır ve **كفرحة** gibi; ve denildi ki: o uzundur; ve fetha yapılır; kesra bir lugattır ve onunla müzekker vasıflanmaz. **الشطبة** kesra ile: kılıcın sırtındaki yolu; **الشطبة** damme ile ve **الشطبة** fetha ile gibi. **شطبة** **كهمزة** gibi; ve o nadirdir. Ve denildi ki: o, **كرطب** ve **رطبة** gibi bir cemi‘dir. Cemi‘i: **شطوب** ve **شطب**; **كغرف** ve **كتب** gibi. Şeyhimiz, **شروح الفصيح**’ten naklen dedi: zahiri, ikisinin de tek bir müfredin iki cemi‘i olduğudur. Ferrâ dedi: ikisi iki lugattır; **الشطب** sanki **الحلم** gibi bir tekildir; **الشطب** ise sanki **شطبة**’nin cemi‘idir; **كغرفة** ve **غرف** gibi. İbn Hişâm el-Lahmî’nin sözünün sarihi: her birinin, lafzı ötekinin lafzı olmayan bir müfredin cemi‘i olduğudur; **الشطب** (iki damme ile) **شطيبة**’nin cemi‘idir; **كصحيفة** ve **صحف** gibi. Amma **الشطب** (ṭâ’nın fethasıyla) ise **الشطبة**’nin cemi‘idir; onu, musannifin sözüyle birlikte gör. Ve **سيف مشطب** **كمعظم** gibi ve **مشطوب**: onda **شطب** vardır; yani sırtında yollar; ve bazen yüksek ve alçak olur. Ve denilir ki: o mecazdır; çünkü uzunlamasına hörgüçten kesilen şeye benzetilmiştir. İbn Şümeyl’den: **شطبة السيف**: sırtındaki çıkıntılı direğidir. Ve **ثوب مشطب**: onda yollar vardır.

**الشطبة** kesra ile: devenin hörgücünden, yarılmasın diye uzunlamasına kesilen parça; **كالشطيبة**; ve bunun her parçasına da **شطيبة** denir. Ve denildi ki: **شطيبة اللحم**: ondan dilimdir. Ve **شطبه**: onu dilimledi. Ve denilir: **شطبت السنام والأديم أشطبه شطبا**. Ebû Zeyd dedi: **شطب السنام**: onu uzunlamasına şeritler halinde kesmendir ve onları ayırmazsın; onun bir tanesi **شطبة**’dir. Ve ayrıca **شطيبة** dediler; cemi‘i **شطائب**’dir. Ve uzunlamasına kesilen her **أديم** parçası **شطيبة**’dir. Ve **شطب السنام والأديم يشطبهما شطبا**: kesti. Ve **شطيبة**: **نبع**’dan olup ondan yay yapılan (parça). **شطب**: meyletti. **طريق شاطب**: meyilli. **شطب عنه**: saptı ve uzaklaştı. Denilir: **شطبت الدار**. Asma‘î’den: **شطف** ve **شطب**; gittiği ve uzaklaştığı zaman. **النوادر**’de: öldürücü yerden kaydığı zaman **رمية شاطفة** ve **شاطبة** ve **صائفة**. Hadîste: “Âmir b. Rabî‘a, Âmir b. Tufeyl’in üzerine hamle etti de onu mızrakladı; mızrak onun öldürücü yerinden **شطب** etti.” Bu, **شطب**’tan, “uzaklaştı” manasındadır. İbrâhîm el-Harbî dedi: “**شطب الرمح عن مقتله**” yani ona ulaşmadı. Asma‘î’den rivayet olundu: **شطف** ve **شطب**; saptığı ve meylettiği zaman. Ve **الشطائب** **الكرانيف**’in altındadır; bir tanesi **شطيبة**. Ve **الشطب** **الشطائب**’in altındadır; İbnü’l-A‘râbî hikâye etti. Ve insanlardan ve başkalarından **الشطائب**: farklı fırkalar ve çeşitler. Râ‘î dedi:
  Kuşluk vakti yaya indiğimde onunla coştu;
  Kilâb’dan ve ok atanlardan türlü türlü **شطائب**.

Ve **ناقة شطيبة**: kuru. Ve **شاطبة**: Mağrib’de, Endülüs’te bir belde. Ondandır: **حرز الأماني** sahibi Ebü’l-Kâsım b. Fîre. Ve kadı Ebû Bekr b. el-‘Arabî. Ve imam, nazarlar sahibi Ebû İshâk ve başkaları; ve onda (hakkında) söylenmiştir:

  Evet, yük semerini bıraktıran **شاطبة**;
  bir delikanlı için ki semer onunla uzadı.
  Bir belde; vakitleri seherdir;
  ve eteğinde bir ıslaklıkla sabâ.
  Ve esintisi; kokusu hoş;
  ve bahçeler; dalı sarhoş.
  Ve yüzler; hepsi parlak;
  ve söz; hepsi misal.

Ve imam Ebü’l-‘Abbâs Ahmed el-Makrî, **نفح الطيب**’de onun zikrine temas etmiştir; ona müracaat et. Ve **الصحاح**’ta **شطيب** **كأمير** gibi: bir dağın adıdır. İbn Manzûr dedi: Havşî’de güvenilir bir nüsha gördüm; nüshalarda böyle vaki olmuştur. Fârâbî’nin **ديوان الأدب**’de getirdiği ve İbn Düreyd ile İbn Fâris’in rivayet ettiği: **شطب** **ككتف** gibi; ve o, başka bir bilinen dağdır. ‘Ubeyd b. el-Ebras dedi; ve Evs b. Hacer’e de rivayet olunur:
  Sanki, yakınları **شطبا**’ya yükseldiğinde,
  alaca bir devenin yakınları; atlardan mızrakları uzaklaştırır.

Ve İmru’ül-Kays dedi:

  **شطب** yurdundan silindi; artık aldanış;
  **فموبولة**; şüphesiz diyarlar döner.

Ve **الشطيبية**: Ecâ’da, Benî Tayy için bir sudur. Mecazdan: **أرض مشطبة** **كمعظمة** gibi: selin onda az çizgi yaptığı; çok değil. Ve **الشطيبية** eyer örtülerinden: dövülen (parça); ve onun **شطابها**’sı kesra ile: onunla dövülen şey. Ebü’l-Ferec’ten: **الشطائب**: **الشصائب** gibi şiddetlerdir; eşittir. **شطاب** **كغراب** gibi: Yemâme’de Benî Yeşkür’e ait bir arı (yeri). Ve **الشطبتان**: Yemâme vadilerindendir. Ve **فرس مشطوب المتن والكفل**: **انتبر**; yani son derece semizlenerek şişti ve olukları ayrıştı. Ca‘dî dedi:
  Karnı, bakirelerin kemeri gibi;
  iki böğrü alaca; sağrısı **مشطوب**.

Ve **انشطب** su ve başkası: aktı. Ve **الانشطاب**: akmadır. Ve **المنشطب**: maldan ve başkasından akan (şey). Ve **رجل شاطب المحل**: **شاطن** gibi. Ve **المنشطب**: akan. Ve kadınlardan **الشواطب**: deriyi, onu tıraşladıktan sonra uzunlamasına kesenlerdir; bir nüshada: onu yarattıktan sonra; ve hurma yaprağını yarıp **العسيب**’i soyanlar; ondan hasırlar yapmak için; sonra onları **المنقيات**’a atarlar. Kays b. el-Hatîm dedi:
  Sert mızrakların doğrultusunu görürsün; sanki onlar,
  **الشواطب**’ın elleriyle **خرصان** ölçer.

Ondan dersin: kadın, **الجريدة**’yi **شطبا** ile **شطبت**: onu yardı; o, ondan hasır yapmak için **شاطبة**’dir. Asma‘î’den: **الشاطبة**: **العسيب**’i soyan; sonra onu **المنقية**’ya atar; o da üzerindeki her şeyi bıçağıyla alır; ta ki onu ince bırakıncaya kadar; sonra **المنقية** onu ikinci defa **الشاطبة**’ya atar. İbnü’s-Sikkît’ten: **الشاطبة**: **الشطب**’dan hasır yapan. Ve **الشطوب**: onun üst kabuğunun alınmasıdır. Dedi ki: **تشطب** ve **تلحى** birdir; ve bu, inşallah Teâlâ, **خرص**’ta ve **ذرع**’da gelecektir. Ve **الشطب** damme ile: aşağı Sa‘îd’de bir köydür. Ve ona müstedrek olarak: **شطب**: Yemen’de, San‘â yakınında bir yerdir; ona **سودة** izafe olunur; ve o mamur bir köydür; ona nispet edilen âlimlerden, muhaddislerden ve sûfîlerden bir cemaat vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَطَبَ
1 شَطَبَ ذ , (K, TA,) aor. شَطُبَ , (TA,) inf. n. شَطْبٌ, (AZ, TA,) He cut (K, TA) into oblong pieces, or strips, flesh-meat, and a camel's hump, and a hide, or leather: (TA:) or he cut into strips, but without separating them, a camel's hump. (AZ, TA.) ― -b2- And شَطَبَتِ الجَرِيدَ, [aor. شَطُبَ ,] inf. n. شَطْبٌ, She (a woman) split the palm-sticks, or palmbranches stripped of their leaves, to make of them mats: which being done, says A'Obeyd, [or when they have been peeled,] the شَاطِبَة [q.v.] throws them to the مُنَقِّيَة. (S.) [Or] شَطَبَت, aor. شَطُبَ , inf. n. شُطُوبٌ, She removed the upper peel of the شَطْب, or [fresh, green] palm-branches. (ISk, TA.) -A2- شَطَبَ also signifies It inclined, or declined, turned aside or away, deflected, or deviated, and became distant, or remote; (As, O, K;) and so شَطَفَ; and both signify it went away. (As, TA.) One says, شَطَبَ عَنْهُ It turned aside or away, and became distant, or remote, from him, or it. (K.) Thus, in a trad., شَطَبَ الرُّمْحُ عَنْ مَقْتَلِهِ The spear deflected from, and failed to reach, his vital part. (O, TA. *) And one says also, شَطَبَتِ الدَّارُ The dwelling was, or became, distant, or remote. (O.)

انشطب
7 انشطب ذ It flowed; (S, K;) said of water, &c. (K.)

شَطْبٌ
شَطْبٌ ذ pl. of ↓ شَطْبَةٌ, (S, Msb,) [or rather a coll. gen. n., of which the latter is the n. un.,] like as تَمْرٌ is of تَمْرَةٌ; (Msb;) Fresh, (A,) or green, (Msb,) or green and fresh, (S, K,) palm-branches (S, A, Msb, K) stripped of their leaves: (A:) or they are less than what are termed شَطَائِبُ, of which the sing. is ↓ شَطِيبَةٌ; and the شطائب are less than the كَرَانِيف: [i. e. the كِرْنَاف is the thickest part of the palm-branch; next is the شَطِيبَة; and next to this, the شَطْبَة:] or ↓ شَطْبَةٌ signifies a green palm-branch. (K.) كَمَسَلِّ ↓ شَطْبَةٍ, in a trad. of Umm-Zara, [as expl. in art. سل, q. v.,] means Like a green palm-stick drawn forth from its skin: or like a sword drawn forth [from its scabbard]: (TA in art. سل:) [for] ― -b2- ↓ شَطْبَةٌ signifies also A sword. (Aboo-Sa'eed, K.) ― -b3- [Hence, app.,] شَطْبٌ is used also as an epithet, meaning (tropical:) Tall, and well made; (A, K, TA;) applied to a man and to a horse. (TA.) And, applied to a boy, or young man, (tropical:) Plump; or fat, soft, thin-skinned, and plump: and so ↓ شَطْبَةٌ applied to a girl, or young woman: (A:) or the former, applied to a boy, or young man, well made, and neither tall nor short: (TA:) or, so applied, light, or active, in body, and sharpheaded: (IAar, TA in art. عضب, voce عَضْبٌ:) or it means, so applied, long and even (سَبِطٌ) in the bones, light of flesh; likened to the palm-stick that is split: but this epithet is mostly used with ة, i. e. ↓ شَطْبَةٌ, which is applied to a mare: (Ham p. 298:) or this epithet, شَطْبَةٌ, applied to a mare, means lank (سَبِطَةٌ) in flesh; (K, TA;) or tall; (TA;) as also ↓ شِطْبَةٌ in the former sense, (K, TA,) or in the latter; and the masc. is not thus used, applied to a horse: (TA:) and ↓ شَطْبَةٌ, (S,) or ↓ شِطْبَةٌ, (K,) or both, but the former is the more approved, (TA,) beautiful; plump; or fat, soft, thin-skinned, and plump; (K, TA;) and tall: (K:) or simply tall; (S, TA;) as also ↓ مَشْطُوبٌ and ↓ مُشَطَّبٌ applied to a man. (TA.)

شَطْبَةٌ
شَطْبَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in seven places: ― -b2- and see what next follows.

شُطْبَةٌ
شُطْبَةٌ ذ (S, K) and ↓ شِطْبَةٌ (K) and ↓ شَطْبَةٌ (TA) and ↓ شُطَبَةٌ, (K,) which last is said by some to be a n. un. of شُطَبٌ [mentioned in what follows as a pl.], (MF,) A [raised] line (طَرِيقَة, S, O, or طَرِيق, K, [meaning a ridge, and sometimes also a depressed line, as shown voce مُشَطَّبٌ, i. e. a channel,]) in the مَتْن [i. e. broad side, or middle of the broad side, of the blade] (S, O) of a sword: (S, O, K:) pl. شُطَبٌ and شُطُبٌ, (S, O,) or شُطُوبٌ and شُطَبٌ and شُطُبٌ: (K: [in which it is said that the pl. is شُطُوبٌ and شُطَبٌ like غُرَفٌ and كُتُبٌ: but I think that شُطُوبٌ is a mistranscription, and that the right reading is شُطَبٌ and شُطُبٌ like غُرَفٌ and كُتُبٌ:]) hence it would seem that شُطَبٌ and شُطُبٌ are pls. of one sing.; but Ibn-Hishلm El-Lakhmee expressly states that the former is pl. of شُطْبَةٌ; and the latter, of ↓ شَطِيبَةٌ; (MF;) of which شَطَائِبُ also is a pl.; (L in art. عمد;) and which signifies [the same as شُطْبَةٌ, i. e.] the rising عَمُود [i. e. the ridge] in the مَتْن of a sword. (ISh, TA.) [See also مُشَطَّبٌ: and see عَمُودٌ and مَيْنٌ.]

شَطْبَةٌ
شَطْبَةٌ ذ : see شَطْبٌ (near the end) in two places: ― -b2- and see also شُطَبَةٌ: ― -b3- and شَطِيبَةٌ, in three places.

شُطَبَةٌ
شُطَبَةٌ ذ : see شُطْبَةٌ.

شِطَابٌ
شِطَابٌ ذ The instrument with which a بَرْذَعَة [or cloth put beneath a camel's saddle] is quilted. (K.)

شَطِيبَةٌ
شَطِيبَةٌ ذ A slice, or strip, of flesh-meat: (TA:) or a piece cut lengthwise of a camel's hump; (S, O, K, TA;) as also ↓ شِطْبَةٌ: (O, K:) or a piece cut in the form of a strip, but not separated, of a camel's hump; and so ↓ the latter word: pl. of the former شَطَائِبُ. (AZ, TA.) ― -b2- And A piece cut lengthwise of a hide or of leather; (S, O;) as also ↓ شِطْبَةٌ. (O.) ― -b3- And A piece of [the tree called] نَبْع of which a bow is made. (S, O.) ― -b4- See also شَطْبٌ. ― -b5- And see شُطْبَةٌ. ― -b6- Also, applied to a she-camel, Tough; syn. يَابِسَةٌ. (K.) ― -b7- And [the pl.] شَطَائِبُ Different, or various, parties, sects, or classes, (K, TA,) and sorts, of men &c. (TA.) ― -b8- And Difficulties, or distresses; (Abu-l-Faraj, O, K;) as also شَصَائِبُ. (Abu-l-Faraj, O, TA.)

شَطِيبِيَّةٌ
شَطِيبِيَّةٌ ذ , (as in the TA,) or ↓ مُشَطَّبَةٌ, (as implied in the K,) A quilted بَرْذَعَة [or cloth that is put beneath a camel's saddle]. (K, TA.)

شَطَّابٌ
شَطَّابٌ ذ A butcher. (Fr, TA in art. سطر.)

شَاطِبٌ
شَاطِبٌ ذ [act. part. n. of the trans. verb شَطَبَ]. ― -b2- [Hence,] شَوَاطِبُ [the pl. of شَاطِبَةٌ] signifies Women who cut skin, or leather, into strips, after having shaven it or measured it: so accord. to different copies of the K; i. e. بَعْدَ مَا يَحْلِقْنَهُ or يَخْلُقْنَهُ. (TA.) ― -b3- And Women who split palmleaves, and peel the [palm-branches stripped of their leaves, or the portions thereof termed] عَسِيب, to make of them mats, and then throw them to the مُنَقِّيَات: (TA:) or the sing., شَاطِبَةٌ, signifies a woman who peels the عَسِيب, (As, TA,) or who splits the palm-sticks, to make of them mats, (S,) and then throws them to the مُنَقِّيَة, (As, S, TA,) who removes all that is upon them with her knife until she has made them slender, when she throws them back to the شَاطبة: (As, TA:) or a woman who makes mats of شَطْب, i. e. [green, fresh] palm-branches [stripped of their leaves]: (ISk, TA:) the pl. occurs in a verse cited voce تَذَرَّعَ. (S, TA.) -A2- Also, [from the intrans. verb شَطَبَ,] طَرِيقٌ شَاطِبٌ A road inclining, declining, or turning aside or away. (S, K.) ― -b2- And رَمْيَةٌ شَاطِبَةٌ A shot, or throw, that deflects, or deviates, from a vital part; as also شَاطِفَةٌ. (TA.) ― -b3- And رَجُلٌ شَاطِبُ المَحَلِّ i. q. شَاطِنٌ [i. e. A man remote, or distant, in respect of the place of alighting or abode]. (TA.)

مُشَطَّبٌ
مُشَطَّبٌ ذ A sword (S, A, K) having شُطَب [pl. of شُطْبَةٌ], (A, K,) i. e. (A, TA) having طَرَائِق [here meaning ridges, as expl. above, voce شُطْبَةٌ], (S, A, TA,) in its مَتْن; [or ridges and channels,] these being in some cases elevated and depressed [lines]; (TA;) as also ↓ مَشْطُوبٌ: (K, TA:) said by some, [but not so accord. to the A,] to be tropical, as being likened to pieces of a camel's hump cut in strips. (TA.) And in like manner, A garment, or piece of cloth, having طَرَائِق [as meaning lines, or streaks, or stripes]. (S, TA.) And أَرْضٌ مُشَطَّبَةٌ (tropical:) Land that is furrowed (A, Msb, K) a little, (K,) not much, (Msb,) by a torrent. (A, Msb, K.) ― -b2- And (assumed tropical:) Flowing [water &c.; because of the streaks, or lines, with which its surface is diversified]. (TA.) ― -b3- See also شَطِيبِيَّةٌ. ― -b4- And see شَطْبٌ, last sentence.

مَشْطُوبٌ
مَشْطُوبٌ ذ : see the next preceding paragraph. ― -b2- فَرَسٌ مَشْطُوبُ المَتْنِ وَالكَفَلِ means A horse swollen with fat in the two portions of flesh and sinew next the back bone, on each side, [and in the rump,] (O, K,) and whose creases of the skin are far apart. (O.) ― -b3- See also شَطْبٌ, last sentence.

##### Türkçe

**شَطَبَ**
1 **شَطَبَ** ذ , (K, TA,) muzâri‘ **شَطُبَ** , (TA,) mastar ismi **شَطْبٌ**, (AZ, TA,) O, (K, TA) eti ve devenin hörgücünü ve deriyi yahut köseleyi, uzunlamasına parçalar yahut şeritler hâlinde kesti: (TA:) yahut devenin hörgücünü, onları ayırmadan, şeritler hâlinde kesti. (AZ, TA.) ― -b2- Ve **شَطَبَتِ الجَرِيدَ**, [muzâri‘ **شَطُبَ** ,] mastar ismi **شَطْبٌ**, O (bir kadın) hurma çubuklarını, yahut yaprakları soyulmuş hurma dallarını, onlardan hasırlar yapmak için yardı: bunu yaptıktan sonra, A‘Obeyd der ki, [yahut onlar soyulduğunda,] **الشَاطِبَة** [bkz.] onları **المُنَقِّيَة**’ye atar. (S.) [Yahut] **شَطَبَت**, muzâri‘ **شَطُبَ** , mastar ismi **شُطُوبٌ**, O, **شَطْب**’ın, yahut [taze, yeşil] hurma dallarının üst kabuğunu giderdi. (ISk, TA.) -A2- **شَطَبَ** ayrıca, O meyletti yahut saptı, yana döndü yahut uzaklaştı, yön değiştirdi yahut sapma gösterdi ve uzak oldu yahut uzaklaştı; (As, O, K;) ve böylesi **شَطَفَ**; ve ikisi de “o uzaklaştı” mânâsına gelir. (As, TA.) Denir ki: **شَطَبَ عَنْهُ** O, ondan yahut ondan (şeyden) yana döndü yahut uzaklaştı ve uzak oldu yahut uzaklaştı. (K.) Böylece, bir rivayette: **شَطَبَ الرُّمْحُ عَنْ مَقْتَلِهِ** Mızrak, onun öldürücü yerine doğru sapmaktan saptı ve ona ulaşamadı. (O, TA. *) Ve yine denir: **شَطَبَتِ الدَّارُ** Mesken uzak oldu yahut uzaklaştı. (O.)

**انشطب**
7 **انشطب** ذ O aktı; (S, K;) su vb. hakkında söylenir. (K.)

**شَطْبٌ**
**شَطْبٌ** ذ çoğulu ↓ **شَطْبَةٌ**’nin, (S, Msb,) [yahut daha doğrusu bir cins topluluk ismidir; bunun tekil birimi ikincisidir,] tıpkı **تَمْرٌ**’ün **تَمْرَةٌ**’den olması gibi; (Msb;) taze, (A,) yahut yeşil, (Msb,) yahut yeşil ve taze, (S, K,) yaprakları soyulmuş hurma dallarıdır; (S, A, Msb, K) (A:) yahut bunlar, tekili ↓ **شَطِيبَةٌ** olan **شَطَائِبُ** denilenlerden daha küçüktür; ve **شطائب** ise **كَرَانِيف**’ten daha küçüktür: [yani **كِرْنَاف** hurma dalının en kalın kısmıdır; sonra **شَطِيبَة** gelir; sonra bunun ardından **شَطْبَة** gelir:] yahut ↓ **شَطْبَةٌ** yeşil bir hurma dalı demektir. (K.) Bir rivayette, Ümm-Zara’ rivayetinde: **كَمَسَلِّ ↓ شَطْبَةٍ**, [madde **سل**’de açıklandığı üzere, bkz.,] “derisinden çekilip çıkarılmış yeşil bir hurma çubuğu gibi” demektir: yahut “kınından çekilip çıkarılmış bir kılıç gibi”: (TA, madde **سل**’de:) [çünkü] ― -b2- ↓ **شَطْبَةٌ** ayrıca “bir kılıç” demektir. (Aboo-Sa‘eed, K.) ― -b3- [Bundan, görünüşe göre,] **شَطْبٌ** ayrıca bir sıfat olarak kullanılır; mânâsı (mecazen:) uzun boylu ve iyi yapılı; (A, K, TA;) bir erkeğe ve bir ata uygulanır. (TA.) Ve bir oğlana yahut genç erkeğe uygulandığında, (mecazen:) dolgun; yahut şişman, yumuşak, ince derili ve dolgun: ve böylesi ↓ **شَطْبَةٌ** bir kıza yahut genç kadına uygulanır: (A:) yahut birincisi, bir oğlana yahut genç erkeğe uygulandığında, iyi yapılı ve ne uzun ne kısa: (TA:) yahut böyle uygulandığında, bedence hafif yahut çevik ve keskin kafalı: (IAar, TA, madde **عضب**, lafız **عَضْبٌ**:) yahut böyle uygulandığında, kemiklerde uzun ve düzgün (**سَبِطٌ**), eti hafif; yarılmış hurma çubuğuna benzetilmiştir: fakat bu sıfat çoğunlukla ة ile kullanılır; yani ↓ **شَطْبَةٌ**, ve bu bir kısrağa uygulanır: (Ham s. 298:) yahut bu sıfat, **شَطْبَةٌ**, bir kısrağa uygulandığında, ette sarkık (**سَبِطَةٌ**); (K, TA;) yahut uzun boylu; (TA;) ayrıca ↓ **شِطْبَةٌ** da birinci mânâda, (K, TA,) yahut ikinci mânâda; ve müzekkeri bu şekilde kullanılmaz, bir ata uygulanarak: (TA:) ve ↓ **شَطْبَةٌ**, (S,) yahut ↓ **شِطْبَةٌ**, (K,) yahut ikisi; fakat birincisi daha makbuldür, (TA,) güzel; dolgun; yahut şişman, yumuşak, ince derili ve dolgun; (K, TA;) ve uzun boylu: (K:) yahut sadece uzun boylu; (S, TA;) ayrıca ↓ **مَشْطُوبٌ** ve ↓ **مُشَطَّبٌ** bir erkeğe uygulanarak. (TA.)

**شَطْبَةٌ**
**شَطْبَةٌ** ذ : önceki paragrafın yedi yerinde geçen şeye bak: ― -b2- ve hemen ardından gelene de bak.

**شُطْبَةٌ**
**شُطْبَةٌ** ذ (S, K) ve ↓ **شِطْبَةٌ** (K) ve ↓ **شَطْبَةٌ** (TA) ve ↓ **شُطَبَةٌ**, (K,) ki sonuncusunun, bazılarınca, [aşağıda çoğul olarak zikredilen] **شُطَبٌ**’un tekil birimi olduğu söylenir, (MF,) bir kılıcın **مَتْن**’inde [yani ağzın geniş yüzünde yahut geniş yüzün ortasında] (S, O) bir [yükseltilmiş] çizgi (**طَرِيقَة**, S, O, yahut **طَرِيق**, K, [sırt anlamında; ve bazen de çökük çizgi anlamında; bu, **مُشَطَّبٌ** maddesinde gösterildiği üzere; yani bir kanal]) demektir: (S, O, K:) çoğulu **شُطَبٌ** ve **شُطُبٌ**, (S, O,) yahut **شُطُوبٌ** ve **شُطَبٌ** ve **شُطُبٌ**: (K: [orada çoğulun **شُطُوبٌ** ve **شُطَبٌ**, **غُرَفٌ** ve **كُتُبٌ** gibi olduğu söylenir: fakat ben **شُطُوبٌ**’un bir yanlış yazım olduğunu ve doğru okunuşun **شُطَبٌ** ve **شُطُبٌ**, **غُرَفٌ** ve **كُتُبٌ** gibi, olduğunu düşünüyorum:]) buradan, **شُطَبٌ** ve **شُطُبٌ**’un tek bir tekilin çoğulları olduğu anlaşılır gibi olur; fakat İbn-Hishâm El-Lakhmî açıkça beyan eder ki birincisi **شُطْبَةٌ**’nin çoğuludur; ikincisi ise ↓ **شَطِيبَةٌ**’nin çoğuludur; (MF;) bunun **شَطَائِبُ** da bir çoğuludur; (L, madde **عمد**’de;) ve bu, [**شُطْبَةٌ** ile aynı mânâda; yani] bir kılıcın **مَتْن**’indeki yükselen **عَمُود** [yani sırt] demektir. (ISh, TA.) [Ayrıca **مُشَطَّبٌ**’a bak: ve **عَمُودٌ** ve **مَيْنٌ**’e bak.]

**شَطْبَةٌ**
**شَطْبَةٌ** ذ : iki yerde, **شَطْبٌ**’a (sonlara yakın) bak: ― -b2- ve ayrıca **شُطَبَةٌ**’ye bak: ― -b3- ve üç yerde **شَطِيبَةٌ**’ye.

**شُطَبَةٌ**
**شُطَبَةٌ** ذ : **شُطْبَةٌ**’ye bak.

**شِطَابٌ**
**شِطَابٌ** ذ Bir **بَرْذَعَة**’nin [yahut devenin eğerinin altına konan bezin] kapitone edilmesi için kullanılan âlet. (K.)

**شَطِيبَةٌ**
**شَطِيبَةٌ** ذ Etin bir dilimi yahut şeridi: (TA:) yahut devenin hörgücünden uzunlamasına kesilmiş bir parça; (S, O, K, TA;) ayrıca ↓ **شِطْبَةٌ**: (O, K:) yahut devenin hörgücünden, şerit biçiminde kesilmiş fakat ayrılmamış bir parça; ve böylesi ↓ ikinci kelime: birincinin çoğulu **شَطَائِبُ**. (AZ, TA.) ― -b2- Ve deriden yahut köseleden uzunlamasına kesilmiş bir parça; (S, O;) ayrıca ↓ **شِطْبَةٌ**. (O.) ― -b3- Ve yay yapılan **نَبْع** [denilen ağaç]tan bir parça. (S, O.) ― -b4- Ayrıca **شَطْبٌ**’a bak. ― -b5- Ve **شُطْبَةٌ**’ye bak. ― -b6- Ayrıca, bir dişi deveye uygulanarak, sert; eş anlamlısı **يَابِسَةٌ**. (K.) ― -b7- Ve [çoğul] **شَطَائِبُ**: insanların vb. farklı yahut çeşitli fırkaları, mezhepleri yahut sınıfları, (K, TA,) ve türleri. (TA.) ― -b8- Ve zorluklar yahut sıkıntılar; (Abu-l-Faraj, O, K;) ayrıca **شَصَائِبُ**. (Abu-l-Faraj, O, TA.)

**شَطِيبِيَّةٌ**
**شَطِيبِيَّةٌ** ذ , (TA’da olduğu üzere,) yahut ↓ **مُشَطَّبَةٌ**, (K’dan anlaşıldığı üzere,) kapitone edilmiş bir **بَرْذَعَة** [yahut devenin eğerinin altına konan bez]. (K, TA.)

**شَطَّابٌ**
**شَطَّابٌ** ذ Bir kasap. (Fr, TA, madde **سطر**’da.)

**شَاطِبٌ**
**شَاطِبٌ** ذ [geçişli fiil **شَطَبَ**’ın ism-i fâili]. ― -b2- [Bundan dolayı,] **شَوَاطِبُ** [**شَاطِبَةٌ**’nin çoğulu] deriyi yahut köseleyi, onu tıraş ettikten yahut ölçtükten sonra, şeritler hâlinde kesen kadınlar demektir: K’nın farklı nüshalarına göre böyledir; yani **بَعْدَ مَا يَحْلِقْنَهُ** yahut **يَخْلُقْنَهُ**. (TA.) ― -b3- Ve hurma yapraklarını yaran ve [yaprakları soyulmuş hurma dalları yahut onların **عَسِيب** denilen kısımları olan] **عَسِيب**’i soyan, onlardan hasırlar yapmak için, sonra onları **المُنَقِّيَات**’a atan kadınlar: (TA:) yahut tekil, **شَاطِبَةٌ**, **عَسِيب**’i soyan kadın demektir, (As, TA,) yahut hurma çubuklarını yaran kadın, onlardan hasırlar yapmak için, (S,) sonra onları **المُنَقِّيَة**’ye atan, (As, S, TA,) ki o, bıçağıyla üzerlerinde olan her şeyi, onları inceltinceye kadar giderir; sonra onları **شَاطبة**’ye geri atar: (As, TA:) yahut **شَطْب**’dan, yani [yeşil, taze] [yaprakları soyulmuş] hurma dallarından hasırlar yapan kadın: (ISk, TA:) çoğul, **تَذَرَّعَ** maddesinde zikredilen bir beyitte geçer. (S, TA.) -A2- Ayrıca, [geçişsiz fiil **شَطَبَ**’dan,] **طَرِيقٌ شَاطِبٌ**: meyleden, sapan, yana dönen yahut uzaklaşan bir yol. (S, K.) ― -b2- Ve **رَمْيَةٌ شَاطِبَةٌ**: öldürücü bir yerden sapan yahut sapma gösteren bir atış yahut fırlatış; ayrıca **شَاطِفَةٌ**. (TA.) ― -b3- Ve **رَجُلٌ شَاطِبُ المَحَلِّ**: **شَاطِنٌ** ile aynı mânâdadır [yani konaklama yahut ikamet yeri bakımından uzak yahut uzak olan bir adam]. (TA.)

**مُشَطَّبٌ**
**مُشَطَّبٌ** ذ **شُطَب**’ı [**شُطْبَةٌ**’nin çoğulu] olan bir kılıçtır, (S, A, K) (A, K,) yani (A, TA) **مَتْن**’inde **طَرَائِق**’i [burada yukarıda, **شُطْبَةٌ** maddesinde açıklandığı üzere, sırtlar anlamında] olan, (S, A, TA,) [yahut sırtlar ve kanallar olan;] bunlar bazı durumlarda yükseltilmiş ve çökük [çizgiler] olur; (TA;) ayrıca ↓ **مَشْطُوبٌ**: (K, TA:) bazılarınca, [fakat A’ya göre değil,] mecaz olduğu söylenir; devenin hörgücünden şeritler hâlinde kesilmiş parçalara benzetildiği için. (TA.) Ve aynı şekilde, **طَرَائِق**’i [çizgiler yahut şeritler anlamında] olan bir elbise yahut kumaş parçası. (S, TA.) Ve **أَرْضٌ مُشَطَّبَةٌ** (mecazen:) selin, (A, Msb, K) azıcık, (K,) çok değil, (Msb,) yardığı arazi. (A, Msb, K.) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) akan [su vb.; çünkü yüzeyi, onunla çeşitlenen çizgiler yahut hatlar sebebiyle]. (TA.) ― -b3- Ayrıca **شَطِيبِيَّةٌ**’ye bak. ― -b4- Ve **شَطْبٌ**’a, son cümleye bak.

**مَشْطُوبٌ**
**مَشْطُوبٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak. ― -b2- **فَرَسٌ مَشْطُوبُ المَتْنِ وَالكَفَلِ**: sırt kemiğinin yanında, iki yanda, [ve sağrıda,] sırt kemiğine yakın iki et ve sinir kısmında yağdan şişmiş olan, (O, K,) ve derisinin kırışıklık aralıkları geniş olan bir at demektir. (O.) ― -b3- Ayrıca **شَطْبٌ**’a, son cümleye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شطَبَ
شطَبَ U ( n. ac. شَطْب 1 ),
a.  Cut into strips; sliced; split.

b.  Was far away, absent.

c.  [ 'An ], Turned away, swerved, deviated, deflected from; glanced off from ( weapon ).

d.  Crossed out, erased.

شَطَّبَ
شَطَّبَ II ,
a.  Made cuts, incisions in.

b.  [ coll. ], Crossed off, struck out, cancelled.

اِنْشَطَبَ
اِنْشَطَبَ VII ,
a.  Flowed.

شَطْب
شَطْب 1 ,
a.  Fresh, green.

b.  Tall, upright, well-made.

شَطْبَة
شَطْبَة 1t , ( pl. شُطَب 9 ),
a.  Green palm-branch.

b.  Sword, sabre.

شِطْبَة
شِطْبَة 2t ,  شُطْبَة 3t , ( pl. شُطَب 9 ),
a.  Streak; wavy line.

شَاْطِبَة
شَاْطِبَة 21t , ( pl. شَوَاْطِبُ 41 ),
a.  Leather-cutter ( woman ).

شَطِيْبَة
شَطِيْبَة 25t , ( pl. شَطَاْئِبُ 46 ),
a.  Slice ( meat ).

شَطَّاْب
شَطَّاْب 28 ,
a.  Butcher.

##### Türkçe

**شطَبَ**
**شطَبَ** U (mast. **شَطْب** 1),
a. Şeritler hâlinde kesti; dilimledi; yardı.

b. Uzak oldu, gaip oldu.

c. [عن], -den döndü; saptı; meyletti; -den (silâh) sekip döndü.

d. Üstünü çizdi; sildi.

**شَطَّبَ**
**شَطَّبَ** II,
a. İçine kesikler, yarıklar yaptı.

b. [topl.], Üstünü çizdi; çıkardı; iptal etti.

**اِنْشَطَبَ**
**اِنْشَطَبَ** VII,
a. Aktı.

**شَطْب**
**شَطْب** 1,
a. Taze, yeşil.

b. Uzun, dik, iyi yapılmış.

**شَطْبَة**
**شَطْبَة** 1t, (çoğ. **شُطَب** 9),
a. Yeşil hurma dalı.

b. Kılıç, pala.

**شِطْبَة**
**شِطْبَة** 2t, **شُطْبَة** 3t, (çoğ. **شُطَب** 9),
a. Çizgi; dalgalı çizgi.

**شَاْطِبَة**
**شَاْطِبَة** 21t, (çoğ. **شَوَاْطِبُ** 41),
a. Deri kesen (kadın).

**شَطِيْبَة**
**شَطِيْبَة** 25t, (çoğ. **شَطَاْئِبُ** 46),
a. Dilim (et).

**شَطَّاْب**
**شَطَّاْب** 28,
a. Kasap.
