# شطب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شطب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شطب

الشَّطْبُ، من الرجال والخَيْلِ: الطويلُ، الـحَسَنُ الخَلْقِ. وجارِيةٌ شِطْبةٌ وشَطْبةٌ: طَويلةٌ، حَسَنَـةٌ، تارَّةٌ، غَضَّةٌ، الكسر عن ابن جني، قال: والفتح أَعلى. ويقال: غُلامٌ شَطْبٌ: حَسَنُ الخَلْق، ليس بطويل، ولا قصير.
ورَجل مَشْطُوبٌ ومُشَطَّبٌ إِذا كان طويلاً. وفَرَسٌ شِطْبةٌ: سَبِطَةُ اللحم، وقيل: طويلة، والكسر لغة، ولا يوصف به الذكر.
والشَّطْب، مجزوم: السَّعَف الأَخضر، الرَّطْبُ من جريد النخل، واحدته شَطْبةٌ. وفي حديث أُم زرع: كَـمَسَلِّ شَطْبةٍ؛ قال أَبو عبيد: الشَّطْبةُ ما شُطِبَ من جَريد النخل، وهو سَعَفُه، شَبَّهته بتلك الشَّطْبة، لِنَعْمَتِه، واعْتِدالِ شَبابِه؛ وقيل: أَرادت أَنه مَهْزول، كأَنه سَعَفَةٌ في دِقَّتِها؛ أَرادت أَنه قليل اللحم، دَقِـيقُ الخَصْر، فشبَّهته بالشَّطْبةِ أَي موضِعُ نومِه دَقِـيقٌ لنَحافَتِه؛ وقيل: أَرادت سَيْفاً سُلَّ من غِمْدِه؛ والـمَسَلُّ: مصدر، بمعنى السَّلّ، أُقِـيمَ مُقامَ المفعول، أَي كَـمَسْـلُول الشَّطْبة، يعني ما سُلَّ من قِشره أَو غِمْده؛ وقال أَبو سعيد: الشَّطْبةُ: السيفُ، أَرادت أَنه كالسَّيْفِ يُسَلُّ من غِمْده؛ كما قال العُجَيْرُ السَّلُولي يرثي أَبا الـحَجناء: فتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ، لا مُتآزِفٌ،  * ولا رَهِلٌ لَـبَّاتُه وأَباجلُه ابن الأَعرابي: الشَّطائِبُ دون الكَرانِـيفِ، الواحدة شَطِـيبةٌ؛ والشَّطْبُ دون الشَّطائِب، الواحدة شَطْبةٌ.
ابن السكيت: الشَّاطِـبةُ التي تَعْمَلُ الـحُصْر من الشَّطْب، الواحدة شَطْبة، وهي السَّعَفُ.
والشُّطُوبُ: أَن تأْخُذَ قِشْرَه الأَعلى. قال: وتَشْطُب وتَلْحَى واحد.
والشَّواطِبُ من النساءِ: اللواتي يَشْقُقْنَ الخُوصَ، ويَقْشُرْنَ العُسُبَ، لِـيَتَّخِذْن منه الـحُصْر، ثم يُلْقِـينها إِلى الـمُنَقِّيات؛ قال قيس بن الخطيم:
تَرى قِصَدَ الـمُرَّانِ تُلْقَى، كأَنها  * تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ تقول منه: شَطَبَتِ الـمَرأَةُ الجَريدَ شَطْباً شَقَّته، فهي شاطِـبةٌ، لتعمل منه الحصر. الأَصمعي: الشَّاطِـبةُ التي تَقْشُر العَسِـيبَ، ثم تُلْقِـيه إِلى المنَقِّيةِ، فتأْخُذ كل شيء عليه بِسِكِّينها، حتى تتركه رقِـيقاً، ثم تُلْقِـيه الـمُنَقِّيةُ إِلى الشاطبة ثانية، وهو قوله: تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ
وشُطُوبُ السيف وشُطُبُه، بِضم الشين والطاء، وشُطَبُه: طَرائقُه التي في متنه، واحدته شُطْبةٌ، وشُطَبةٌ، وشِطْبةٌ. وسيف مُشَطَّبٌ ومَشْطُوبٌ: فيه شُطَبٌ. وثوبٌ مُشَطَّبٌ: فيه طَرائقُ. والشَّطائبُ من الناسِ وغيرهم: الفِرَقُ والضُّرُوبُ المختلفةُ؛ قال الراعي:
فهاجَ به، لـمَّا تَرَجَّلَتِ الضُّحَى،  * شَطائِبُ شَتَّى، من كِلابٍ ونابلِ \<ص:497>
وسَيْفٌ مُشَطَّب: فيه طَرائِقُ، وربما كانت مُرْتَفِعةً ومُنْحَدِرَةً. ابن شميل: شُطْبةُ السيف: عَموده الناشِزُ في متْنِه.
الشَّطبةُ والشِّطْبةُ: قِطْعةٌ من سَنام البعير، تُقْطَع طُولاً. وكلُّ قِطْعة من ذلك أَيضاً تسمى: شَطِـيبةً؛ وقيل: شَطِـيبةُ اللحم الشَّرِيحةُ منه.
وشَطَّبه: شَرَّحه. ويقال: شَطَبْتُ السنام والأَديمَ أَشْطُبه شَطْباً. أَبو زيد: شُطَبُ السَّنامِ أَن تُقَطِّعَه قِدَداً، ولا تُفَصِّلَها، واحدتها شُطْبةٌ، وقالوا أَيضاً شَطِـيبة، وجمعها شَطائِبُ. وكلُّ قِطْعَةِ أَديمٍ تُقَدُّ طولاً شَطِـيبةٌ.
وشَطَبَ الأَديمَ والسَّنام، يَشْطُبهما شَطْباً: قَطَعَهما. وشَطِـيبةٌ مِن نَبْع يُتَّخَذُ منها القَوْسُ.
والشَّواطِبُ من النساءِ: اللواتي يَقْدُدْنَ الأَدِيمَ، بعدما يَخْلُقْنَه.
وناقة شَطِـيبةٌ: يابِسةٌ.
وفَرَسٌ مَشْطُوبُ الـمَتْن والكَفَل: انْتَبَر مَتْناه سِمَناً، وتَبايَنَتْ غُرورُه؛ وقال الجعدي: مِثلُ هِمْيانِ العَذارَى، بَطْنُه  * أَبْلَقُ الحقْوَينِ، مَشْطوبُ الكَفَلْ ورجل شاطِب الـمَحَلِّ: بعيدُه، مثل شاطِنٍ.
والانْشِطابُ: السَّـيَلانُ.
والـمُنْشَطِبُ: السائِلُ (1)
(1 قوله «والمنشطب السائل» هذه العبارة
الثانية للأزهري والأولى لابن سيده، جمع المؤلف بين عبارتيهما.) من الماءِ وغيره. والـمُنْشَطِبُ : السائل.
وطريقٌ شاطِبٌ: مائِلٌ.
وشَطَبَ عن الشيءِ: عَدَلَ عنه. الأَصمعي: شَطَفَ وشَطَبَ إِذا ذَهَبَ وتباعَد. وفي النوادر: رَمْيةٌ شاطِفةٌ، وشاطِـبةٌ، وصائِفةٌ إِذا زَلَّت عن الـمَقْتَلِ. وفي الحديث: فَحَمَلَ عامِرُ بنُ رَبِـيعةَ على عامر بن الطُّفَيْلِ، فطَعَنَه، فشَطَبَ الرُّمْحُ عن مَقْتَله؛ هو من شَطَبَ، بمعنى بَعُدَ. قال ابراهيم الـحَرْبيُّ: شَطَبَ الرُّمح عن مَقْتَله أَي لم يَبْلُغْه. الأَصمعي: شَطَفَ وشَطَبَ إِذا عَدَل ومالَ.
أَبو الفرج: الشَّطائبُ والشَّصائبُ الشَّدائدُ.
وشَطِبٌ: جبلٌ معروف؛ قال:
كأَنَّ أَقْرابَه، لـمَّا عَلا شَطِـباً،  * أَقْرابُ أَبْلَقَ، يَنْفِـي الخيْلَ، رَمّاحِ وفي الصحاح: شَطِـيبٌ: اسم جَبَل. ورأَيت في حواشي نسخة موثوق بها: هكذا وقع في النسخ، والذي أَورده الفارابي في ديوان الأَدب، والذي رواه ابن دريد، وابن فارس: شَطِبٌ، على فَعِلٍ: اسم جَبل، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**الشَّطْبُ**, erkeklerden ve atlardan: uzun boylu, güzel yaratılışlı.

Bir câriye **شِطْبةٌ** ve **شَطْبةٌ**: uzun, güzel, taze, körpe; kesre ile (okunuş) İbn Cinnî’den; dedi ki: fetha daha üstündür. Ve denir: bir oğlan **شَطْبٌ**: güzel yaratılışlı, uzun da değil, kısa da değil.

Ve bir adam **مَشْطُوبٌ** ve **مُشَطَّبٌ**: uzun boylu olduğu zaman. Ve bir at **شِطْبةٌ**: eti sarkık; ve denildi: uzun; kesre bir lehçedir; ve bununla erkek vasıflandırılmaz.

Ve **الشَّطْب**, cezmedilmiş (şekliyle): hurma dalının yeşil, taze yaprağı; hurma gövdesinin (جريد) yaş olanı; onun bir tanesi **شَطْبةٌ**’dir. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**كَـمَسَلِّ شَطْبةٍ**”; Ebû Ubeyd dedi ki: **الشَّطْبةُ** hurma gövdesinden (جريد) **شُطِبَ** edilen şeydir; o, onun yaprağıdır (سَعَف); onu o **الشَّطْبة**’ye benzetti; onun yumuşaklığı ve gençliğinin itidali sebebiyle; ve denildi: onun zayıf olduğunu kastetti; sanki o, inceliğinde bir yaprak (سَعَفَةٌ) gibidir; onun az etli olduğunu, belinin ince olduğunu kastetti; onu **الشَّطْبة**’ye benzetti; yani onun uyku yeri, zayıflığından dolayı incedir; ve denildi: kınından sıyrılmış bir kılıcı kastetti; ve **الـمَسَلُّ** bir mastardır, “sıyırma” (السَّلّ) mânâsında; mef‘ûl makamına ikame edilmiştir; yani “**كَـمَسْـلُول الشَّطْبة**”; yani onun kabuğundan yahut kınından sıyrılan şeyi kasteder; Ebû Saîd dedi ki: **الشَّطْبةُ**: kılıçtır; onun, kınından sıyrılan kılıç gibi olduğunu kastetti; ‘Uceyr es-Selûlî’nin Ebü’l-Hacnâ’yı mersiye ederken dediği gibi:

فتًى قُدَّ قَدَّ السَّيْفِ، لا مُتآزِفٌ،  * ولا رَهِلٌ لَـبَّاتُه وأَباجلُه

İbnü’l-A‘râbî: **الشَّطائِبُ** **الكَرانِـيفِ**’in altındadır; bir tanesi **شَطِـيبةٌ**’dir; ve **الشَّطْبُ** **الشَّطائِب**’in altındadır; bir tanesi **شَطْبةٌ**’dir.

İbnü’s-Sikkît: **الشَّاطِـبةُ**, **الشَّطْب**’dan hasırları (الـحُصْر) yapan (kadın)dır; bir tanesi **شَطْبة**; ve o, **السَّعَفُ**’tur.

Ve **الشُّطُوبُ**: onun üst kabuğunu almandır. Dedi ki: ve **تَشْطُب** ve **تَلْحَى** birdir.

Ve kadınlardan **الشَّواطِبُ**: **الخُوصَ**’u yaran, **العُسُبَ**’u soyan kimselerdir; ondan hasırlar (الـحُصْر) edinmek için; sonra onları **الـمُنَقِّيات**’a atarlar; Kays b. el-Hatîm dedi ki:

تَرى قِصَدَ الـمُرَّانِ تُلْقَى، كأَنها  * تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ

Ondan şöyle denir: kadın **شَطَبَتِ** hurma gövdesini (الجَريد) **شَطْباً**: onu yardı; o hâlde o **شاطِـبةٌ**’dir; ondan hasır yapmak için. el-Asma‘î: **الشَّاطِـبةُ**, **العَسِـيبَ**’u soyan, sonra onu **المنَقِّيةِ**’ye atan kimsedir; o da bıçağıyla üzerindeki her şeyi alır; onu ince bırakıncaya kadar; sonra **الـمُنَقِّيةُ** onu ikinci defa **الشاطبة**’ye atar; ve bu, onun sözüdür:

تَذَرُّعُ خِرْصانٍ بأَيْدي الشَّواطِبِ

Ve kılıcın **شُطُوبُ**’u ve **شُطُبُه**, şîn ve tâ’nın dammesiyle; ve **شُطَبُه**: sırtındaki çizgileridir; bir tanesi **شُطْبةٌ**, ve **شُطَبةٌ**, ve **شِطْبةٌ**’dir.

Ve bir kılıç **مُشَطَّبٌ** ve **مَشْطُوبٌ**: onda **شُطَبٌ** vardır. Ve bir elbise **مُشَطَّبٌ**: onda çizgiler (طَرائقُ) vardır.

Ve insanlardan ve başkalarından **الشَّطائبُ**: farklı fırkalar ve çeşitlerdir; er-Râ‘î dedi ki:

فهاجَ به، لـمَّا تَرَجَّلَتِ الضُّحَى،  * شَطائِبُ شَتَّى، من كِلابٍ ونابلِ

\<ص:497>
Ve bir kılıç **مُشَطَّب**: onda çizgiler (طَرائِقُ) vardır; bazen yükselmiş ve alçalmış olur.

İbn Şümeyl: kılıcın **شُطْبةُ**’si: sırtında çıkıntı yapan direğidir (عَموده الناشِزُ).

**الشَّطبةُ** ve **الشِّطْبةُ**: devenin hörgücünden bir parçadır; boylamasına kesilir. Ve bunun her parçası da ayrıca **شَطِـيبةً** diye adlandırılır; ve denildi: etin **شَطِـيبةُ**’si, ondan bir dilimdir (الشَّرِيحةُ).

Ve onu **شَطَّبه**: onu dilimledi (شَرَّحه). Ve denir: hörgücü ve deriyi (الأَديمَ) **شَطَبْتُ**; onu **شَطْباً** **أَشْطُبه**.

Ebû Zeyd: hörgücün **شُطَبُ**’u, onu uzun dilimler (قِدَداً) hâlinde kesmendir; onları ayırıp tafsil etmezsin; bir tanesi **شُطْبةٌ**’dir; ve ayrıca **شَطِـيبة** dediler; onun çoğulu **شَطائِبُ**’dir. Ve boylamasına kesilen her deri parçası **شَطِـيبةٌ**’dir.

Ve deriyi ve hörgücü **شَطَبَ**, ikisini **شَطْباً** **يَشْطُبهما**: ikisini kesti.

Ve yay yapılan **نَبْع**’dan bir **شَطِـيبةٌ**.

Ve kadınlardan **الشَّواطِبُ**: deriyi, onu eskittikten sonra, uzun şeritler hâlinde kesenlerdir (يَقْدُدْنَ).

Ve bir dişi deve **شَطِـيبةٌ**: kuru.

Ve bir at, sırtı ve sağrısı **مَشْطُوبُ**: iki sırtı semizlikten kabardı, çıkıntıları ayrıştı; el-Ca‘dî dedi ki:

مِثلُ هِمْيانِ العَذارَى، بَطْنُه  * أَبْلَقُ الحقْوَينِ، مَشْطوبُ الكَفَلْ

Ve bir adam **شاطِب الـمَحَلِّ**: ondan uzak olan; **شاطِنٍ** gibi.

Ve **الانْشِطابُ**: akmadır (السَّـيَلانُ).

Ve **الـمُنْشَطِبُ**: akan (السائِلُ) (1) sudan ve başkasından. Ve **الـمُنْشَطِبُ**: akan.

Ve bir yol **شاطِبٌ**: eğik.

Ve bir şeyden **شَطَبَ**: ondan saptı. el-Asma‘î: **شَطَفَ** ve **شَطَبَ**: gittiği ve uzaklaştığı zaman. Ve **النوادر**’de: öldürücü yerden (الـمَقْتَلِ) kaydığı zaman bir atış: **رَمْيةٌ شاطِفةٌ** ve **شاطِـبةٌ** ve **صائِفةٌ**.

Ve hadîste: Âmir b. Rebî‘a, Âmir b. et-Tufeyl’in üzerine حمل etti; onu mızrakladı; mızrak onun öldürücü yerinden **شَطَبَ** etti; bu, **شَطَبَ**’dandır; “uzaklaştı” mânâsında. İbrâhîm el-Harbî dedi ki: mızrak onun öldürücü yerinden **شَطَبَ** etti; yani ona ulaşmadı.

el-Asma‘î: **شَطَفَ** ve **شَطَبَ**: saptığı ve meylettiği zaman.

Ebû’l-Ferec: **الشَّطائبُ** ve **الشَّصائبُ**: şiddetlerdir.

Ve **شَطِبٌ**: bilinen bir dağdır; dedi ki:

كأَنَّ أَقْرابَه، لـمَّا عَلا شَطِـباً،  * أَقْرابُ أَبْلَقَ، يَنْفِـي الخيْلَ، رَمّاحِ

Ve **الصحاح**’ta: **شَطِـيبٌ**: bir dağın adıdır. Ve güvenilir bir nüshanın haşiyelerinde gördüm: nüshalarda böyle vâki olmuştur; Fârâbî’nin **ديوان الأَدب**’de naklettiği ve İbn Düreyd’in ve İbn Fâris’in rivayet ettiği: **شَطِبٌ**, **فَعِلٍ** üzere: bir dağın adıdır; Allah daha iyi bilir.
