# شطرج (ش-ط-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ش - ط - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشطرنج  ، كسر الشين فيه أجود  ولا يفتح  أوله   ليكون من باب جردحل. هكذا صرح الواحدي  :لعبة م  أي معروفة  والسين لغة فيه، من الشطارة  ، أو المشاطرة، راجع للأول،  أو من التسطير  ، راجع للثاني، صرح به ابن هشام اللخمي في فصيحه،  أو  فارسي  معرب  من: صدرنك، أي الحيلة، أو من: شدرنج، أي من اشتغل به ذهب عناؤه باطلا، أو من: شطرنج، أي ساحل التعب، الأخير من الناموس وكل ذلك احتمالات. قال شيخنا: ودعوى الاشتقاق فيه، أو كونه مأخوذا من مادة من المواد، قد رده ابن السراج وتعقبه بما لا غبار عليه، لأن كلا من المادتين المأخوذ منهما بعض لأصله الذي أريد أخذه من تلك المادة، فتأمل. ثم ما نفاه المصنف من فتحه، أثبته غيره، وجزم به الحريري وغيره وقالوا: الفتح لغة ثابتة، ولا يضرها مخالفة أوزان العرب، لأنه عجمي معرب، فلا يجيء على قواعد العرب من كل وجه. وقال ابن بري في حواشي الصحاح: الأسماء العجمية لا تشتق من الأسماء العريبة، والشطرنج خماسي واشتقاقه من شطر أو سكر يوجب كونها ثلاثية فتكون النون والجيم زائدتين، وهذا بين الفساد. ومثله في المزهر للجلال، فليراجع.
  والشيطرج، بكسر الشين  وسكون التحتية، وفتح الطاء والراء:  دواء م  أي معروف عند الأطباء،  معرب  عن  جيترك بالهندية  ، استعملها العرب،  نافع لوجع المفاصل والبرص والبهق  .

##### Türkçe

**الشطرنج**: şin’in kesrelenmesi onda daha iyidir; evvelinin fetha ile okunması olmaz; **جردحل** babından olsun diye. Böylece الواحدي açıkça belirtmiştir: “bir oyun; yani bilinen.” Ve onda **السين** bir dildir; **الشطارة**’dan, yahut **المشاطرة**’dan; birincisine racidir. Yahut **التسطير**’dan; ikincisine racidir; bunu ابن هشام اللخمي, **فصيحه**’inde açıkça belirtmiştir. Yahut Farsça muarrebdir: **صدرنك**’ten; yani “hile.” Yahut **شدرنج**’ten; yani “kim onunla meşgul olursa, zahmeti bâtıl olarak gider.” Yahut **شطرنج**’ten; yani “yorgunluğun sahili.” Sonuncusu **الناموس**’tandır; ve bunların hepsi ihtimallerdir. Şeyhimiz dedi: “Onda اشتقاق iddiası, yahut bir maddelerden bir maddeden alınmış olması, bunu ابن السراج ردّetmiştir ve ona, üzerinde toz olmayan bir şeyle تعقّب etmiştir; çünkü kendisinden alındığı iki maddenin her biri, o maddeden alınması istenen aslının bir parçasıdır; öyleyse düşün.” Sonra musannifin fethasını nefyettiği şeyi, başkası ispat etti; ve الحريري ve başkası bununla kesin hüküm verdi ve dediler: “Fetha, sabit bir dildir; ve Arapların vezinlerine muhalefeti ona zarar vermez; çünkü o, Acemî muarrebdir; bu sebeple her yönden Arapların kaideleri üzere gelmez.” Ve ابن بري, **الصحاح**’ın haşiyelerinde dedi: “Acemî isimler, Arapça isimlerden türetilmez; ve **الشطرنج** beş harflidir; onun **شطر**’dan yahut **سكر**’dan türetilmesi, onun üç harfli olmasını gerektirir; böylece **النون** ve **الجيم** زائد olur; ve bu, apaçık fesattır.” Ve bunun benzeri, الجلال’ın **المزهر**’indedir; öyleyse müracaat edilsin.

Ve **الشيطرج**: şin’in kesresiyle, **التحتية**’nin sükûnuyla, ve طاء ile راء’nın fethasıyla: bir ilaç; yani tabipler yanında bilinen; Hindîce **جيترك**’ten muarrebdir; Araplar onu kullanmışlardır; eklem ağrısına, ve **البرص**’a ve **البهق**’a faydalıdır.
