# شطر (ش-ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Merkez

- Harfler: ش - ط - ر
- Kur'an'da: 5 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [شَطْرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B1%D9%8E.md) | فَعْلَ | Merkez | 3 | 3 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/ayet/2:144.md) |
| [شَطْرَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%B4%D9%8E%D8%B7%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَعْلَهُ | Onun merkezi | 2 | 2 | [2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/ayet/2:144.md) |

## Mücavir kökler — 27 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 33 · Hayese sürülmüş tarla demektir
2. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 27 · Hiram keçe demektir
3. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 3 ortak ayet · G² 27 · Yüz demektir
4. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 26 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
5. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Veli arka demektir
6. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
7. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
8. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
9. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
10. [تمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Çiçeklenmiş ağaç demektir
11. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hacebe kaş demektir
12. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
13. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
14. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir
15. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
16. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
17. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
18. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
19. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
20. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Önce
21. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
22. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
23. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
24. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
25. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
26. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
27. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شطر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md), [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md), [نحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88.md), [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünü ikiye bölme, yarı parça, bir bütünden ayrılarak belirli bir cihete veya tarafa yönelme |
| Çekirdek Özet 2 | Dağınık yönelişleri iptal ederek yüzü ve bilinci Mescid-i Haram merkezli ortak istikamet eksenine çevirme |
| Çekirdek Özet 3 | Farklı konumlardaki unsurları tek bir referans odağı etrafında hizalayan normatif ve kolektif istikamet sistemi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi salt milimetrik fiziksel hedef veya soyut bir parça sanıp, Kur'an'ın kurduğu ümmet ekseni ve yön birliği işlevini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شط | Bir bütünden ayrılma, kenara çekilme, kıyı oluşturma ve sınırın dışına taşma; nitekim filizin gövdeden ayrılıp yana uzaması [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md), ölçü ve haddi aşarak adaletten uzaklaşma [شطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B7.md) ve kuyudan uzaklaşarak ayrılmayı ifade eden [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) köklerinde bu çekirdek esastır. | ر | Çekirdeğe eklenen ر harfi başlama, süreklilik ve belirgin bir hat tayin etme etkisi katarak ayrılmayı rastgele bir sapma olmaktan çıkarıp bütünü ikiye bölen kesin bir hatta, belirli bir tarafa ve yönelinen belirgin bir eksene dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Kesme, ayırma, ikiye bölme ve bir bütünü parçalara ayırarak sınır çekme hareketi |
| ط | Sepet, çark | Kuşatma, içine alma, bir alanı çerçeveleme ve yönelim alanını belirleme hareketi |
| ر | İnsan başı | Baş, ilk, öncelikli eksen ve hedeflenen referans noktasına yönelme hareketi |
| شطر | Mevcut doğrultulardan keskin bir ayrılışla kopup (ش), belirlenen çerçeve ve alan içine girerek (ط), ana referans eksenine ve baş merkeze doğru yönelme hareketini temsil eder. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi tam ortasından iki eşit parçaya bölmek; devenin veya koyunun memelerinden bir tarafını sağıp diğerini bırakmak; gözün bakışını iki ayrı nesneye paylaştırması; uzakta bulunan bir hedefe ve belirli bir cihete yönelmek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays'a nispet edilen beyitte kabileden ayrılıp uzaklaşan ve ayrı bir yöne giden kimseler anlamında şâtır kelimesi geçer: أشاقك بين الخليط الشطر / وفي من أقام من الحي هر |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde çok tecrübeli, hayatın iyisini ve kötüsünü görmüş kimseler için devenin memelerinin ikişer ikişer sağılmasından mülhem حلَب فلانٌ الدّهرَ أشطُرَه meseli kullanılır; ayrıca Hz. Ömer döneminde valilerin servetlerinin yarısına el konulması uygulamasını ifade eden müşaşara işlemi bu kökten türetilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça شطر kökü, Sami dillerinde genel olarak yüzeyi çizgiyle bölme, bir bütünü iki tarafa ayırma ve taraflar arasında hukuki ya da mekânsal hat çekme semantik alanına aittir. Akkadcada šaṭāru fiili bir yüzey üzerine yazı yazmak, sınır çizmek ve kaydetmek anlamındadır. İbranice ve Aramice katmanında šəṭar biçimi iki taraf arasındaki bağı ve payı belirleyen yazılı senet, borç belgesi veya sözleşme metnini ifade eder; İbranice šoter kelimesi de topluluğu hizaya sokan, düzeni ve sınırları koruyan yetkiliyi adlandırır. Arapçada kök, bu ilksel bölme ve hat çekme zeminini koruyarak bir bütünün yarısı (nısf), bir gövdeden ayrılan taraf, yön ve cihet anlamlarına yoğunlaşmıştır. Ayrıca kabileden veya yerleşik ahlaki sınırlardan kopup kendi başına hareket eden kimse için kullanılan şâtır kelimesi de ayrılma ve uzaklaşma semantiğinin bir türevidir. Kur'an'daki kullanım ise kökün ayrılma anlamından ziyade, bölünmüş uzamda yönelinen kesin doğrultu ve eksen oluşturma işlevini öne çıkarır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir bütünü iki eşit parçaya ayırma, yön, cihet, uzaktaki hedef, bakışı ikiye bölme | Kökün nısf (yarı) ve cihet (yön) anlamları, bir bütünün karşı tarafında kalan parçaya doğru yönelme fikrinden organik biçimde türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akkadca šaṭāru, İbranice ve Aramice šəṭar | Çizgi çekme, yüzeyi bölme, tarafları belirleyen hukuki senet ve kayıt anlamları ortak bir sınır ve hat çekme matrisine işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde spekülasyondan uzak, doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شطر | Anlamlı | İkiye bölme, yön, uzaklık | Bir şeyi yarıya ayırmak veya belirli bir tarafa yönelmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [شرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Çentik açma, işaretleme | Bir şeye alamet koymak, bağlayıcı kılmak, hacamat yapmak | Kökün kesme ve sınır belirleme boyutuyla ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| طشر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| [طرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%B4.md) | Anlamlı | Sağırlık | Kulaktaki işitme duyusunun kaybolması veya zayıflaması | Duyu bağının kopması anlamıyla uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| [رشط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%B7.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| رطش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شطر | Merkez | Yönelim ekseni, taraf, yarı | Bütüncül bir uzamda ayrışmış olan hedef tarafı ve ona kilitlenen doğrultuyu ifade eder. | Yönelinen nesnenin bulunduğu eksen ve istikamet |
| [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) | Komşu | Ön cephe, odak | [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) bizzat yönelen öznenin ön yüzünü ve yöneliş iradesini vurgularken, شطر yönelinen hedefin eksenini ve tarafını belirtir. | Bir şeye dönük olan birincil yüzey |
| [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | Karşı karşıya oluş, ön taraf | [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) zamansal veya mekânsal olarak karşıda ve önde durmayı öne çıkarırken, شطر hizalanılan doğrultuyu tanımlar. | Karşı durulan ve yönelinen referans noktası |
| [نحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88.md) | Komşu | Yaklaşık yönelim, tarz | [نحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D9%88.md) genel ve yaklaşık bir doğrultu ya da benzerlik bildirirken, شطر kesin ve bağlayıcı bir eksen hedefini gösterir. | Bir şeye doğru eğilim ve yönelme hali |
| [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | İsabetli yöneliş | [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) tam isabet ettirmeyi ve hedefe inmeyi anlatırken, شطر doğrudan doğrultunun kendisini karşılar. | Hedefe tam isabet eden yön |
| [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) | Zıt | Arkasını dönme, gerileme | شطر yüzü belirlenen istikamete odaklamayı emrederken, [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) o istikamete sırtını dönüp yüz çevirmektir. | Ön yüzün karşıtı olan arka taraf ve kaçış |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شطر | Yön, cihet, taraf, nısf | Bir şeyin yarısı veya yönelinen ekseni; Kur'an'da istikamet odağını ifade eder. | Kesin |
| Latince | pars, versus, plaga | Parça, -e doğru, yönelim bölgesi | pars kavramı nısf (yarı) boyutunu karşılarken yöneliş boyutunu dışarıda bırakır; versus ise hedefe doğru yönelişi ifade eder. | Güçlü |
| İngilizce | direction, towardness, half | Yön, cihet, yarı | direction yönelim eksenini karşılar ancak kelimenin kökündeki bölme ve taraf olma ilişkisini taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Richtung, Seite, Hälfte | Yön, taraf, yarı | Seite kelimesi cihet ve taraf nüansını verirken, Richtung doğrudan istikamet hareketini karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | direction, moitié, vers | Yön, yarı, -e doğru | moitié kelimesi somut parça anlamını verir, vers ve direction ise hedeflenen istikameti temsil eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lewis & Short, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَطْرَ | Yön, istikamet ciheti | Namazda ve ibadette Mescid-i Haram'ın bulunduğu tarafa dönmeyi bildiren emir kalıbı (Bakara [2:144](https://lisan.digital/tr/ayet/2:144.md), [2:149](https://lisan.digital/tr/ayet/2:149.md), [2:150](https://lisan.digital/tr/ayet/2:150.md)). |
| شَطْرَهُ | O merkezin doğrultusu, onun ekseni | İnananların nerede bulunurlarsa bulunsunlar yüzlerini o tek merkeze çevirmelerini bildiren bağlam (Bakara [2:144](https://lisan.digital/tr/ayet/2:144.md), [2:150](https://lisan.digital/tr/ayet/2:150.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıble birliği ve ümmet aidiyeti | Müminlerin yön birliğinin tevhid inancıyla bağı; Kudüs'ten Kâbe'ye dönüşün nesih ve vahiy otoritesi açısından tahlili. | Tevhid ekseninde birleşen kolektif bilinç |
| Fıkıh | Namazda kıbleye yönelme şartı | Kâbe'yi bizzat görmeyenlerin Kâbe'nin bizzat kendisini (ayn) tutturmakla mı yoksa onun genel yönünü/cihetini (şatr/cihet) hedeflemekle mi mükellef olduğu tartışması. | Kusursuz geometrik isabet yerine yön ve cihet eksenine hizalanma |
| Tefsir | Tahvil-i kıble ayetleri | Kelimenin nısf (yarı) ve cihet (yön) kök anlamlarının, önceki kıblelerden kesin kopuş ve yeni bir istikamet inşası ile bağı. | Ayrışma ve yeni bir bağımsız hatta kilitlenme |
| Hadis | Paylaşım ve temizlik tanımları | Malın yarısının verilmesi (şatrü'l-mâl) ve temizliğin imanın yarısı sayılması (et-tuhûru şatrü'l-îmân) rivayetleri. | Bir bütünün temel iki yarısından biri (nısf) |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ibadeti ve namaz | Ortak kıble ve yönelim ekseni | Dağınık yönelişleri iptal ederek zihinleri tek bir tevhidi referansa bağlar. | Namaz kılan her ferdin aynı eksene kilitlenmesiyle ibadette kozmik ve mekânsal birlik sağlanır. | Kesin |
| İlmi | Yön bulma, coğrafya ve astronomi | Koordinat referansı ve vektörel hat | Yeryüzünün her noktasından merkeze çizilen doğrultuları hesaplatır. | İslam bilim tarihinde kıble tayini amacıyla küresel trigonometri ve haritacılık disiplinleri gelişmiştir. | Güçlü |
| Siyasi | Ümmetin bağımsız kimliği | Egemenlik ve meşruiyet merkezi | Önceki dinî-siyasi kutuplardan (Kudüs merkezli hiyerarşi) bağımsızlaşmayı simgeler. | Kıblenin tahvili, İslam toplumunun kendine ait kurucu ve bağımsız bir merkeze sahip olduğunu ilan eder. | Güçlü |
| İktisadi | Vergilendirme ve adil bölüşüm | Eşit paylaşım ve denetim ilkesi | Fazla biriken veya haksız kazanılan servetin yarısını kamusallaştırır. | Hz. Ömer'in valilerin mallarını yarı yarıya bölüştürmesi (şatr) uygulamasında kamu denetimi işlevi görür. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğrultu vektörü ve eksenel izdüşüm | Düzlemde veya uzayda dağınık halde bulunan bağımsız noktaların, tek bir referans orijinine doğru yönlendirilmesini sağlayan birim vektör yapısıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif odaklanma ve kimlik hizalanması | Farklı kültürel ve coğrafi arka planlara sahip bireylerin, çatışan aidiyetleri terk ederek ortak bir değer merkezine zihnen kilitlenmesi sürecidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Şatr kelimesini yalnızca milimetrik bir açı sapması tartışmasına veya kuru bir yön bilgisine indirgeyerek kelimenin kurucu eksen mahiyetini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Şatr, bulunulan her noktada (fiziki, zihni ve ameli) kişinin yönünü o kurucu tevhid merkezine doğrultması; böylece tüm parçaların tek bir anlam bütününe bağlanmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fıkıhta cihet ruhsatını yok sayıp ifrat derecesinde şekilciliğe kaymak veya kıblenin toplumsal, siyasi ve itikadi bağımsızlık kuran merkez işlevini unutup seremonik bir adete indirgemek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam ümmetinin mekânsal, zihni ve siyasi bağımsızlığını ilan ettiği tahvil-i kıble hadisesinin kurucu kavramıdır; dağılmayı önleyen merkez fikrini inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyici? | Bakara suresinde kıblenin Mescid-i Aksa'dan Mescid-i Haram'a çevrilişini ve ümmetin vasat bir şahit toplum kılınışını anlatan ayetlerde (Bakara [2:142](https://lisan.digital/tr/ayet/2:142.md)-150) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kıblenin sadece folklorik bir gelenek olduğu zannını yıkar; ibadetteki yönün vahiy kaynaklı bir bilinçlenme, hizalanma ve aidiyet inşası olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir bütünü iki parçaya ayırmak, yarı; devenin iki memesini ayırarak sağmak; gözün bakışını iki hedefe bölmesi; uzakta belirlenen bir tarafa doğru yönelmek.
- Soyut anlam: Sayısız farklı yönden ve konumdan gelen yönelimlerin, ayrışmayı ortadan kaldıran tek bir merkez eksenine kilitlenerek normatif birliğe ulaşması.
- Sistematik karşılık: Parçalanmış ve dağınık unsurları merkezi bir referans noktası etrafında toplayan, dinî, hukuki ve toplumsal kimliğin ortak yönelim vektörü.
- LaTeX modeli: $$\vec{u}_i = \frac{\vec{c} - \vec{x}_i}{\|\vec{c} - \vec{x}_i\|}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\vec{x}_i$ uzamın herhangi bir noktasında bulunan fert veya topluluğun konumunu, $\vec{c}$ yönelinen sabit merkezi referans noktasını (Mescid-i Haram odağını), $\vec{u}_i$ ise her bir farklı noktadan bu merkeze doğru üretilen normatif birim yönelim vektörünü (şatr doğrultusunu) ifade eder. Bütün ayrışmalar bu tek merkeze yönelen vektörel uyumla giderilir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/ayet/2:144.md) — شَطْرَ · شَطْرَهُ

قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Doğrusu biz, yüzünün semaya doğru çevrilip durduğunu görüyoruz. Şimdi seni hoşnud olacağın bir kıbleye çevireceğiz. Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir. Nerede bulunursanız bulunun, yüzlerinizi o tarafa çevirin. Şüphesiz ki, kendilerine kitab verilenler bunun Rablarından gelen bir gerçek olduğunu bilirler. Allah, onların yaptıklarından gafil değildir.

### [Bakara 2:149](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/ayet/2:149.md) — شَطْرَ

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Nereden (yola) çıkarsan yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Şüphesiz bu, Rabbından bir haktır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

### [Bakara 2:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/ayet/2:150.md) — شَطْرَ · شَطْرَهُ

وَمِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيْكُمْ حُجَّةٌ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِي وَلِأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): Nereden (yola) çıkarsan, yüzünü Mescid-i Haram’a doğru çevir. Siz de nerede olursanız, yüzünüzü o yana döndürün, Ta ki, zalim olanlardan başka insanların aleyhinizde bir delili bulunmasın. Artık onlardan korkmayın, Benden korkun ki, hem üzerinizdeki nimetimi tamamlayayım, hem de siz hidayeti ümid edebilesiniz.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء والراء معهما
ش ط ر، ش ر ط، ط ر ش مستعملات
شطر:
شطرُ كلِّ شيءٍ: قصده، وشطر كلَّ شيءٍ نصفُه، وشطرته: جعلتُه نصفين.
وشاةٌ شطور، وقد شطرت شطاراً، أي: أحدُ طُبييها أطولُ من الآخر، فإن حُلبا جميعاً، والخلفة كذلك، سُميت حصونا.
ومنزلٌ شطيرٌ: بعيدٌ، من غير فِعل، ولو استعمل لقيل: شطر شِطاراً، وكان قياساً.
وشطرَ فلانٌ على أهله، أي: تركهم مُخالفاً مُراغماً. ورجلٌ شاطرٌ، وقد شطر شُطوراً وشطاراً، وهو الذي أعيى أهله ومؤدِّبهُ خبثا.
وشطر بصره يشطر شطوراً وشطراً، وهو الذي كأنه ينظر إليك وإلى آخر.
شرط:
الشَّرطُ: معروف في البيع، والفعل: شارطه فشرط له كذا وكذا، يشرطُ له.
والشَّرطُ: بزغُ الحجام بالمِشرط، والفعل: شر يشرط. والبزغُ: الشَّرط الضعيف.
والشريط: شبه خُيوطٍ تفتل من الخُوص، والجميعُ: الشُّرط. فإذا كان مثلها من اللِّيف فهي: دُسُر، والواحد: دِسارٌ. قال الله تعالى: "وحملناه على ذات ألواحٍ ودس ودُسرها: شُرطُها.
والشَّرطان: كوكبانِ. يقال: إنهما قرنا الحمل، وهو أولُ نجمٍ من الرَّبيع، قال العجاج:
من باكرِ الأشراطِ أشراطيُّ
ومن ذلك صار أوائلُ كلِّ أمرٍ أشراطه.
وأشراطُ الساعةٍ: علاماتها، الواحدُ: شرطٌ.
والشَّرطُ من الإبل: ما كان مجلوباً للبيع، نحو النّاب والدّبِر ونحوه، يقال: أفي إبلك شرط فتقول: لا، ولكنها لُبابٌ كلُّها.
إذا أعجل إنسانٌ رسولاً إلى أمرٍ قيل: أشرطه وأفرطهُ، كأنه اشتق من الأشراط التي هي أوائل الأشياء.
والشُرطيُّ منسوبٌ إلى الشُّرطة، والجميع: شُرط، وبعض يقول: شُرطي ينسبه إلى الجماعة.
والشُّرطُ سمُّوا شُرطاً، لأنه شُرطة كلِّ خيارُه، وهم نخبة السُّلطان من جند، قال:
حتى أتت شرطةٌ للموت حاردةٌ
والشِّرواطُ من الإبل: الطويل، وناقةٌ شِرواط، أي: طويلٌ فيه دقة، وذئب شرواط، أي: طويل قليل اللّحم، نحيف.
وكل شيءٍ هيأته لتنفقهُ، أو تبيعه فقد أشرطته، أي: أعددته وهيأته.
وأشرط جملهُ للسقاء: جعله له. وأشرطت نفسي للقتال وغيره: بذلتها له. قال أوس:
فأشرَطَ فيها نَفْسَهُ وهو مُعْصِمٌ		وألقى بأسباب له وتـوكّـلا
طرش:
الطّرَشُ: الصَّمَم.

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **الراء** onlarla birlikte

**ش ط ر**، **ش ر ط**، **ط ر ش** kullanımdadırlar

**شطر**:
**شطرُ** her şeyin: ona yönelmesidir; ve her şeyin **شطر**’ı onun yarısıdır; ve **شطرته**: onu iki yarı yaptım.
Ve **شاةٌ شطور**; ve **شطرت** **شطاراً**: yani iki memesinden biri ötekinden daha uzundur; ikisi birlikte sağılırsa, ve **الخلفة** de öyle, **حصونا** diye adlandırıldı.
Ve **منزلٌ شطيرٌ**: uzak; fiilsizdir; eğer kullanılsaydı “**شطر شِطاراً**” denirdi; ve kıyas olurdu.
Ve **شطرَ** falan kimse ailesine karşı: yani onları muhalif olarak, inatlaşarak terk etti. Ve **رجلٌ شاطرٌ**; ve **شطر شُطوراً وشطاراً**; ve o, kötülükçe ailesini ve terbiyecisini yoran kimsedir.
Ve **شطر** bakışını, **يشطر شطوراً وشطراً**; ve o, sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir.

**شرط**:
**الشَّرطُ**: alışverişte bilinen (şey)dir; ve fiil: **شارطه**; böyle böyle ona şart koştu; ona şart koşar.
Ve **الشَّرطُ**: hacamatçının **بالمِشرط** ile yarıp açmasıdır; ve fiil: **شر** **يشرط**. Ve **البزغُ**: zayıf **الشَّرط**’tur.
Ve **الشريط**: **الخُوص**’tan bükülen ipliklere benzer (şey)dir; ve hepsi: **الشُّرط**. Eğer onun benzeri **اللِّيف**’ten olursa o: **دُسُر**’dur; ve tekili: **دِسارٌ**. Allah Teâlâ dedi ki: “Ve onu levhalar ve **دس** sahibi (şey) üzerinde taşıdık”; ve onun **دُسرها**’sı: onun **شُرطُها**’sıdır.
Ve **الشَّرطان**: iki yıldızdır. Denir ki: ikisi koçun iki boynuzudur; ve o, baharın ilk yıldızıdır. **العجاج** dedi ki:
من باكرِ الأشراطِ أشراطيُّ
Ve bundan dolayı her işin evvelleri onun **أشراطه**’u oldu.
Ve **أشراطُ الساعةٍ**: onun alametleridir; tekili: **شرطٌ**.
Ve develerden **الشَّرطُ**: satış için getirilmiş olan (şey)dir; **النّاب** ve **الدّبِر** ve benzeri gibi. Denir: “Develerinde **شرط** var mı?”; sen de dersin: “Hayır; fakat hepsi **لُبابٌ**’dır.”
Bir insan bir elçiyi bir işe acele ettirirse denir: **أشرطه** ve **أفرطهُ**; sanki, şeylerin evvelleri olan **الأشراط**’tan türetilmiş gibidir.
Ve **الشُرطيُّ** **الشُّرطة**’ya nispet edilmiştir; ve çoğulu: **شُرط**; ve bazısı der ki: **شُرطي**; onu cemaate nispet eder.
Ve **الشُّرطُ** **شُرطاً** diye adlandırıldılar; çünkü o, her şeyin seçkininin **شُرطة**’sıdır; ve onlar, sultanın askerinden seçkin zümredir. Dedi ki:
حتى أتت شرطةٌ للموت حاردةٌ
Ve develerden **الشِّرواطُ**: uzun (olan)dır; ve **ناقةٌ شِرواط**: yani onda incelik bulunan uzun (olan); ve **ذئب شرواط**: yani uzun, eti az, zayıf.
Ve her şeyi onu harcayasın diye, yahut onu satasın diye hazırladınsa, onu **أشرطته**; yani onu hazırladın ve teçhiz ettin.
Ve **أشرط** devesini su taşıyana: onu ona tahsis etti. Ve **أشرطت** nefsimi savaş ve başkası için: onu ona verdim. **أوس** dedi ki:
فأشرَطَ فيها نَفْسَهُ وهو مُعْصِمٌ		وألقى بأسباب له وتـوكّـلا

**طرش**:
**الطّرَشُ**: sağırlıktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

شَطْرُ الشيء: نِصفه. وفي المثل: احلبْ حَلَباً لك شَطْرُهُ. وجمعه أَشْطُرٌ. وقولهم: فلانٌ حَلبَ الدهر أَشْطَرَهُ، أي ضُروبَه، مرَّ به خيرٌ وشرٌّ. وأصله من أخلاف الناقة، ولها خِلْفانِ: قادِمان وآخِران. وكلُّ خلفين شَطْرٌ. وتقول: شَطَرْتُ ناقتي وشاتي أَشْطُرُها شَطْراً، إذا حلبْت شَطْراً وتركْت شَطْراً. وشاطَرْتُ طَلِيِّي، أي احتلبْت شَطْراً أو صَرَرْتُهُ وتركْت له الشَطْرَ الآخر. وشاطَرْتُ فلاناً مالي، إذا ناصفته. وشَطَّرْتُ ناقتي تَشْطيراً، إذا صررْتَ خِلْفين من أخلافها. وشاةٌ شَطورٌ: أحد طُبْيَيْها أطولُ من الآخر وكذلك إذا يبس أحد خِلْفيها، فهي شَطورٌ. وهي من الإبل التي يبس خِلْفان من أخلافها، لأنَّ لها أربعةَ أخلاف. ويقال: وَلَدُ فلانٍ شِطْرَةٌ، بالكسر، أي نِصْفٌ ذكورٌ ونصفٌ إناثٌ. وقصدْتُ شَطْرَهُ، أي نحوه. قال الشاعر:
أَقولُ لأمِّ زِنْـبـاعٍ أَقـيمـي		صُدورَ العيسِ شَطْرَ بني تَميم
ومنه قوله تعالى: "فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ المسجدِ الحرامِِ. وشَطَرَ بَصَرُهُ يَشْطُرُ شُطوراً، وهو الذي كأنَّه ينظر إليك وإلى آخر. والشاطِرُ: الذي أعيا أهله خُبْثاً. وقد شَطَرَ وشَطُرَ أيضاً، شَطارَةً فيهما. وقَدَحٌ شَطْرانُ، أي نَصْفانُ. قال الأصمعيُّ: الشَطيرُ: البعيد. يقال: بلد شَطيرٌ. وشَطَرَ عنِّي فلانٌ، أي نأى عنّي. ونَوَّى شُطُر، أي بعيدة. وقال امرؤ القيس:
أَشاقَكَ بَيْنُ الخَليطِ الشُطُرْ
والشَطيرُ أيضاً: الغريبُ. قال الشاعر:
لا تتركَنِّي فيهمُ شَطيراً
وقال آخر:
إذا كُنْتَ في سِعْدٍ وأُمُّكَ مـنـهـمُ		شَطيراً فلا يَغْرُرْكَ خالُكَ من سَعْدِ
فإنَّ ابنَ أُختِ القومِ يُصْغي إنـاؤُهُ		إذا لم يُزاحِمْ خالَـهُ بِـأَبٍ جَـلْـدِ

##### Türkçe

**شَطْرُ** şeyin: onun yarısıdır. Ve meselde: “Sağ, sağış olarak; onun **شَطْرُهُ** senindir.” Onun çoğulu **أَشْطُرٌ**’dur. Ve onların sözü: “Falan, zamanın **أَشْطَرَهُ**’ini sağdı”; yani onun türlerini; ona hayır ve şer geçti. Ve aslı, dişi devenin memelerindendir; onun iki **خِلْفانِ**’ı vardır: öndekiler ve arkadakiler. Ve her iki meme bir **شَطْرٌ**’dur. Ve dersin: “Deve(mi)mi ve koyunumu **شَطَرْتُ**; onu **أَشْطُرُها** **شَطْراً**”; eğer bir **شَطْراً** sağdıysan ve bir **شَطْراً** bıraktıysan. Ve “Buzağımı **شاطَرْتُ**”; yani bir **شَطْراً** sağdım yahut onu bağladım ve ona öteki **الشَطْرَ**’ı bıraktım. Ve “Falanla malımı **شاطَرْتُ**”; eğer onu yarıladıysan (yarı yarıya paylaştıysan). Ve “Deve(mi)mi **شَطَّرْتُ** **تَشْطيراً**”; eğer onun memelerinden iki memeyi bağladıysan. Ve **شَطورٌ** bir koyun: iki memesinden biri ötekinden daha uzundur; yine, onun iki memesinden biri kuruduğu zaman da böyledir; o hâlde o **شَطورٌ**’dur. Ve o, memelerinden iki meme kuruyan develerdendir; çünkü onun dört memesi vardır. Ve denir: “Falanın çocuğu **شِطْرَةٌ**” (kesre ile); yani yarısı erkekler, yarısı dişiler. Ve “Onun **شَطْرَهُ**’ine yöneldim”; yani onun tarafına. Şair dedi ki:
“Ümmü Zınbâ‘a derim: kalk,
develerin göğüslerini Benî Temîm’in **شَطْرَ**’ına (tarafına) doğrult.”

Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: “Yüzünü **شَطْرَ** Mescid-i Harâm’a çevir.” Ve “Göz(ü) **شَطَرَ**; **يَشْطُرُ** **شُطوراً**”; o, sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir. Ve **الشاطِرُ**: ailesini kötülükle yoran kimsedir. Ve gerçekten **شَطَرَ** ve **شَطُرَ** da; ikisinde de **شَطارَةً** (vardır). Ve **شَطْرانُ** bir kadeh: yani iki yarı. el-Asma‘î dedi ki: **الشَطيرُ**: uzak olan. Denir: **شَطيرٌ** bir belde. Ve “Falan benden **شَطَرَ**”; yani benden uzaklaştı. Ve “Uzak **شُطُر**”; yani uzak (yerler). İmru’ul-Kays dedi ki:
“Karışık topluluk arasındaki **الشُطُرْ** (uzaklık) seni özletti mi?”

Ve **الشَطيرُ** ayrıca: garip (yabancı)dır. Şair dedi ki:
“Beni onların içinde **شَطيراً** bırakma.”

Ve bir başkası dedi ki:
“Eğer Sa‘d içinde isen ve annen onlardan ise,
**شَطيراً** (yabancı) olarak, Sa‘d’dan olan dayın seni aldatmasın;
çünkü kavmin kızkardeşinin oğlu, kabı eğilir (yana meyleder),
eğer sağlam bir baba ile dayısıyla itişip kakışmazsa.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط ر
شطر ، شرط ، طرش : ( مستعملة ) .
شطر : قال الليث : شَطْرُ كلِّ شيء نِصْفُه ، وفي مثل : احْلُبْ حَلْباً لك شَطْرُه ، أي نِصْفُه . وشَطَرْتُ الشيءَ : جَعَلْتُهُ نِصْفَيْنِ .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد ، قال : إذا يَبِسَ أَحَدُ خِلْفَي النَّعجة ، فهو شَطُورٌ ، وهي من الإبل التي قَدْ يَبسَ خِلْفان من أَخْلاَفها ، لأنَّ لها أَربعَةَ أَخلاف ، فإن كان يَبِسَ ثلاثةٌ فهو تَلُوث .
وقال الليث : شاةٌ شَطُورُ ، وقد شَطَرَتْ شِطاراً ، وهو أن يكون أحدُ طُبْيَيْها أطولَ من الآخرِ ، فإن حُلِبَا جَميعاً والخِلْفَةُ كذلك ، سُمِّيَتْ حَضُوناً .
ابن السكيت : حَلبَ فلان الدَّهْرَ أَشْطُرَه ، أي خَبَرَ ضُرُوبَه ، أي مَرَّ بهِ خَيرٌ وشَرّ .
قال : وللنّاقة شَطْران قَادِمان وآخِران ، قيل : فكلُّ خِلْفَيْن شَطْرٌ . ويقال : قد شَطَّرَ بِنَاقَتِهِ ، إذا صَرَّ خِلْفَين وتَركَ خِلْفَيْن ، فإنْ صَرَّ خِلفاً واحِداً قيل : خَلَّفَ بها ، فإِذا صَرَّ ثَلاَثَةَ أَخْلاَفٍ قيل : ثَلَثَ بها ، فإِذا صَرَّها كلها قيل : أَجْمَعَ بها ، وأكْمَشَ
بها .
قال ، وتقول : شَطَرْتُ شاتِي ، ونَاقَتِي ، أي حلَبْتُ شَطْراً وتَرَكْت شَطْراً ، وقد شَاطَرْتُ طَلِيِّي ، أي حَلَبْتُ شَطْراً وصَرَرْتُه ، وتَرَكْتُه والشَّطرَ الآخر .
أبو عُبيد : الشَّطِيرُ الْبَعِيد .
ويقال للغريب شطِيراً ؛ لِتَباعُدِه عن قَوْمه .
وأنشد الفراء :
لا تَتْرَكَنِّي فِيهُم شَطِيراً
والشَّطْر : الْبُعْد .
وقال الليث : شَطَر فلان على أَهْله ، إذا تركهم مُرَاغِماً أو مُخَالِفاً ، ورَجل شَاطِر ، وقد شَطَر شُطُوراً وشَطَارَةٌ ، وهو الذي أَعْيَا أَهْلَه ومُؤَدِّبَه خُبْثاً ، وثَوْبٌ شَطُورٌ : أَحَدٌ طَرَفي عَرْضِه أَطْولُ من الآخر ، يعني أن يكون كُوساً بالفارسية .
أبو عُبيد ، عن الفراء : شَطَرَ بَصَرَهُ يَشْطُرُه شُطُوراً وشَطْراً ، وهو الذي كَأَنَّه ينظر إليك وإلى آخر .
وقال غيره : وَلَدُ فلان شَطْرَةٌ ، إذا كان نِصْفُهم ذكوراً ، ونصفُهم إناثاً ، وشاطَرنِي فلانٌ المالَ مُشَاطَرةً ، أي قاسَمَنِي بالنِّصْف .
وقال الله جل وعز : ( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ) ( البقرة : 149 ) .
قال الفراءَ : يُريدُ نَحْوَه وتِلْقَاءَه ، ومثله في الكلام : وَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَهُ وتُجَاهَه . قلت ونحو ذلك قال الشافعي فيما أخبرني عبد الملك ، عن الربيع ، عنه ، وأنشد :
إن الْعَسِيرَ بِها داءٌ مُخَامِرُها
فَشَطْرُها نَظَرُ الْعَيْنَيْن مَحْسُورُ
قال أبو إسحاق : أي نَحْوَها ، لا اخْتِلاف بين أهل اللغة فيه ، قال : والشّطْر النَّحْوُ .
قال : وقول الناس : فلان شاطِرٌ ، معناه ، أنه قُدَّ في نحوٍ غيرِ الاسْتِواء ، ولذلك قيل له شاطِرٌ ، لأنَّه تباعد عن الاسْتِواء .
ويقال : هؤلاء القوم مُشاطِرونا .
قال : ونَصَبَ قوله : ( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ ( على الظرف .
وقال الأصمعي : نِيَّةٌ ، شَطور وَشَطُون ، أَي بَعِيدَة .
شرط : قال الليث : الشَّرْطُ معروف في الْبَيْع ، والفِعْل : شَارَطَهُ فَشَرَطَ له على كذا وكذا ، وهو يَشْرِطُ .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : شَرَطَ يَشْرِطُ ، والحجَّامُ مثله .
وقال الليث : الشَّرْطُ : بَزْغُ : الحجّام بالمِشْرَط . وذكَر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أَشْراطَ السَّاعة .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ هي عَلاَمَاتُها ، قال : ومنه الاشْتراط الذي يَشترِط الناسُ بعضُهم على بعض ، إنما هي علامات يَجْعلونها بينهم ، قال : ولهذا
سُمِّيَتْ الشُّرَط ، لأنَّهم جعلوا لأنفسهم عَلامَةً يُعْرَفون بها .
قال أبو عبيد ، وقال غيره في بيت أوْس بن حَجَر :
فأَشْرَطَ فيها نَفْسَهُ وهو مُعْصِمٌ
وأَلْقَى بأَسْبَابٍ له وتَوَكَّلاَ
هو من هذا أيضاً ، يريد أَنَّه جعَل نَفْسَه عَلَماً لهذا الأمر .
وأَخْبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكيت : قال : أَشْرَطَ فلانٌ من إبله وغَنَمِه ، إذا أَعَدَّ منها شيئاً للبيع ، وقد أَشْرَطَ نفسه لكذا وكذا : أي أَعْلَمَها وأَعَدَّهَا .
قال : وقال أبو عُبيدة : سُمِّيَ الشُّرَطُ شُرَطاً لأنَّهم أُعِدُّوا . وقال : وأَشراطُ السَّاعة علاماتها .
وقال أبو سَعِيد : أشْراط السَّاعة عَلاماتُها ، و أَسْبابُها التي هي دون مُعْظمها وقِيامها . قال : وأشراطُ كلِّ شيء ابْتِدَاءُ أوّله ، وأنشد للكميت :
وَجَدْتُ النَّاسَ غَيْرَ ابْنَيْ نَزارٍ
وَلَمْ أَذْممهُمُ شَرَطاً وَدُوناً
قال : والشَّرَط : الدُّونُ من النَّاس ، والذين هُمْ أَعظم منهم لَيْسُوا بِشَرَط .
قال : وشَرَطُ المالِ ، صِغارُها ، قال : والشُّرَطُ سُمُّوا شُرَطاً لأنَّ شُرْطَةَ كلِّ شيءٍ خِيَارُه ، وهم نُخْبَةٌ السُّلطان من جُنْده .
وقال الأخطل :
ويَوْمَ شُرْطَةٍ قَيْسٍ إذْ مُنِيتُ بهم
حَنَّتْ مَثَاكِيلُ من أَيْفَاعهم تُكُدُ
وقال آخر :
حتَّى أَتَتْ شُرْطَةٌ للموت حَارِدَةٌ
وقال أوس :
فَأَشْرَطَ فيها نَفْسَه وهُوَ مُعْصِمُ
أشْرَطَ نَفْسَه : اسْتَخَفِّ بِهَا وجعَلَها شَرَطاً ، أي شَيْئاً دُوناً خاطَرَ بها .
وقال أبو عَمرْو : أَشْرَطْتُ فلاناً لِعَمَلِ كذا ، أي يَسَّرْتُه وجعلتُه يَلِيه ، فهو مُشَرط له أي مُعَدٌّ له ، وأنشد :
قَرَّبَ منها كلّ قَرْم مُشرَطٍ
عَجَمْجَمٍ ذِي كِدْنَةٍ عَمَلَّط
قال : وقول أوس ( أشَرطَ فيها نفسه ) أي هَيَّأَهَا لهذه التَّبْعَة ، ويقال : رَجُلٌ شَرَط ، ورِجَالٌ شَرَطٌ ، إذا كانوا دُوناً .
وقال الليث : الشّرَطَان : كَوْكَبان يقال إنهما قَرْنا الحَمَلِ وهو أوّل نجم من الرَّبيع ، ومن ذلك صار أوائلُ كلِّ أمْرٍ يقع أَشراطَه .
وقال العجاج :
مِنْ بَاكر الأشرَاطِ أَشراطِيُّ
أراد الشَّرَطَيْن .
قال : وإذا عَجَّل الإنسان رسولاً إلى أَمرٍ قيل : أَشرَطَهُ ، وأَفْرَطَه ، من الأشراطِ التي
هي أوائِلُ الأشياء .
وقال : والشَّرَطُ من الإبل ما يُجلَبُ للبيع نحو النَّابِ والدَّبِر ، يقال : أفِي إبِلك شَرَطٌ ؟ فتقول : لا ، ولكنها لُبابٌ كلُّها .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الشِّرْوَاطُ من الرِّجال الطويل وأنشد ابن السكيت :
يُلْحِنَ من ذي زَجَلٍ شِروَاطِ
مُحْتَجِزٍ بَحَلقٍ شَمْطَاطِ
شِرواط : من نعت الحادي .
وقال الليث : نَاقَةٌ شرواط ، وجَمَلٌ شِرْواط ، أي طَوِيلٌ فيه دِقّة .
وفي الحديث أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نَهَى عن شَرِيطَةِ الشَّيْطَان ، وهي ذَبِيحَةٌ لا تُفْرَى فيها الأوْدَاجُ ، أُخِذَ من شَرْط الْحَجّام .
وأخبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، قال : الشَّرِيطُ الْعَتِيدَةُ للنِّسَاء تَضَع فيها طِيبَها وأداتَها ، والشرِيطُ : الْعَيْبَةُ أيضاً ، وأنشد في العتيدة .
فَزَيْنُكَ في الشرِيطِ إِذَا الْتَقَينَا
وسَابِغَةٌ وذُ النُّونين زَينِي
والشُّرَطُ : حِبالٌ دِقاقٌ تُفتَل من اللِّيف والخُوْص ، واحدها شريطٌ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : مَنْ نَسَب إلى الشُّرْطَةِ قال : شُرْطِيّ ، ومَنْ نَسَبَ إلى الشُّرَط قال : شُرَطِيَّ .
ابن شميل : الشُّرُطُ حِبَالٌ دِقاق تُفْتَل من اللِّيف والخُوص . والشَّرَطُ : المسيلُ الصَّغير قدر عشرة أذرُع ، مثل شَرَطِ المالِ رُذالِها .
طرش : الطَّرَشُ : الصَّمَمُ ، ورجُلٌ أُطْرُوشٌ ، ورجالٌ طُرُشٌ .

##### Türkçe

ش ط ر
**شطر** ، **شرط** ، **طرش** : (kullanılan).

**شطر** : Leys dedi: Her şeyin **شَطْرُ**’u onun yarısıdır; ve şu meselde: **احْلُبْ حَلْباً لك شَطْرُه**; yani onun yarısı. Ve “**شَطَرْتُ** şeyi”: onu iki yarı yaptım.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den, dedi: Eğer koyunun iki memesinden biri kurursa, o **شَطُورٌ**’dur; ve o, develerden, memelerinden iki memesi kurumuş olanlardandır; çünkü onun dört memesi vardır; eğer üçü kurursa o **تَلُوث**’tur.

Leys dedi: **شاةٌ شَطُورُ**; ve **شَطَرَتْ شِطاراً**; bu, iki memesinden birinin ötekinden daha uzun olmasıdır; eğer ikisi birlikte sağılır ve meme de böyle ise, **حَضُوناً** diye adlandırılır.

İbnü’s-Sikkît: “Falanca zamanı **أَشْطُرَه** sağdı”; yani onun çeşitlerini tecrübe etti; yani ona hayır ve şer geçti.

Dedi: Dişi devenin iki **شَطْران**’ı vardır: öndekiler ve arkadakiler; denildi ki: her iki meme bir **شَطْرٌ**’dur. Ve denir: “Devesiyle **شَطَّرَ**”; iki memeyi bağlayıp iki memeyi bıraktığında; eğer bir memeyi bağlarsa “Onunla **خَلَّفَ**” denir; eğer üç memeyi bağlarsa “Onunla **ثَلَثَ**” denir; eğer hepsini bağlarsa “Onunla **أَجْمَعَ**” denir; ve “Onunla **أَكْمَشَ**” (denir).

Dedi: Ve dersin: “Koyunumu ve de­vemi **شَطَرْتُ**”; yani bir **شَطْر** sağdım ve bir **شَطْر** bıraktım. Ve “Kuzumla **شَاطَرْتُ**”; yani bir **شَطْر** sağdım ve onu bağladım; ve onu ve öteki **شَطْر**’ı bıraktım.

Ebû Ubeyd: **الشَّطِيرُ** uzak olandır.

Ve yabancıya **شطِيراً** denir; kavminden uzak oluşundan dolayı.

Ferrâ okudu:
لا تَتْرَكَنِّي فِيهُم **شَطِيراً**

Ve **الشَّطْر**: uzaklık.

Leys dedi: “Falanca ehlinin üzerine **شَطَر**”; onları inat ederek yahut muhalefet ederek terk ettiğinde. Ve **رَجل شَاطِر**; ve **شَطَر شُطُوراً** ve **شَطَارَةٌ**; o, kötülükle ehlini ve terbiyecisini aciz bırakan kimsedir. Ve **ثَوْبٌ شَطُورٌ**: eninin iki ucundan biri ötekinden daha uzundur; yani Farsçada **كُوساً** olması.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: “Görüşünü **شَطَرَ**; onu **يَشْطُرُ** **شُطُوراً** ve **شَطْراً**”; o, sanki sana ve bir başkasına bakıyormuş gibi olandır.

Başkası dedi: “Falancanın çocukları **شَطْرَةٌ**”; onların yarısı erkek, yarısı dişi olduğunda. Ve “Falanca benimle malı **شاطَرنِي** **مُشَاطَرةً**”; yani benimle yarı yarıya paylaştı.

Allah, aziz ve celîl, dedi: **( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ )** (**البقرة** : 149).

Ferrâ dedi: Onun yönünü ve karşısını ister; ve bunun benzeri sözde: “Yüzünü onun **شَطْر**’ına ve onun karşısına çevir.” Dedim: Bunun benzerini Şâfiî de söyledi; bana Abdülmelik’in, Rebî‘den, ondan haber verdiği üzere; ve okudu:
إن الْعَسِيرَ بِها داءٌ مُخَامِرُها
فَشَطْرُها نَظَرُ الْعَيْنَيْن مَحْسُورُ

Ebû İshâk dedi: yani onun yönüne; dil ehli arasında bunda ihtilaf yoktur. Dedi: ve **الشّطْر** yön demektir.

Dedi: İnsanların “Falanca **شاطِرٌ**” sözü; manası: o, düzgünlük yönü dışında bir yöne göre kesilmiştir; bu yüzden ona **شاطِرٌ** denildi; çünkü düzgünlükten uzaklaştı.

Ve denir: “Bu kavim bizim **مُشاطِرونا**’mızdır.”

Dedi: **( فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ )** sözünü zarf üzerine nasb etti.

Asmaî dedi: **نِيَّةٌ**; **شَطور** ve **شَطُون**; yani uzak.

**شرط** : Leys dedi: **الشَّرْطُ** alışverişte bilinen şeydir; fiil: “Onunla **شَارَطَهُ**; sonra ona şu ve şu üzerine **شَرَطَ**”; ve o **يَشْرِطُ**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **شَرَطَ يَشْرِطُ**; hacamatçı da böyledir.

Leys dedi: **الشَّرْطُ**: hacamatçının **المِشْرَط** ile yarıp açmasıdır. Ve Peygamber (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **أَشْراطَ السَّاعة**’yi zikretti.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi ki: onlar onun alametleridir. Dedi: Bundan **الاشْتراط** da gelir; insanların birbirlerine şart koştukları; ancak aralarında koydukları alametlerdir. Dedi: ve bu yüzden **الشُّرَط** diye adlandırıldı; çünkü kendileri için, onunla tanındıkları bir alamet yaptılar.

Ebû Ubeyd dedi; ve başkası Evs b. Hacer’in beytinde dedi:
فأَشْرَطَ فيها نَفْسَهُ وهو مُعْصِمٌ
وأَلْقَى بأَسْبَابٍ له وتَوَكَّلاَ
Bu da bundandır; onun muradı: kendisini bu iş için bir alamet kılmış olmasıdır.

Bana Münzirî haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten: dedi: “Falanca develerinden ve koyunlarından **أَشْرَطَ**”; onlardan bir şeyi satış için hazırladığında. Ve “Kendini şu ve şu için **أَشْرَطَ**”; yani onu bildirdi ve onu hazırladı.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الشُّرَط** “**شُرَطاً**” diye adlandırıldı; çünkü onlar hazırlandılar. Dedi: ve **أَشراطُ السَّاعة** onun alametleridir.

Ebû Sa‘îd dedi: **أشْراط السَّاعة** onun alametleridir; ve onun büyük kısmı ve kıyamı öncesinde olan sebepleridir. Dedi: Her şeyin **أشراطُ**’ı, onun ilkinin başlangıcıdır. Ve Kumeyt’ten okudu:
وَجَدْتُ النَّاسَ غَيْرَ ابْنَيْ نَزارٍ
وَلَمْ أَذْممهُمُ شَرَطاً وَدُوناً
Dedi: **الشَّرَط** insanlardan aşağı olanlardır; onlardan daha büyük olanlar **بِشَرَط** değildir.

Dedi: **شَرَطُ المالِ** onun küçükleridir. Dedi: ve **الشُّرَط** “**شُرَطاً**” diye adlandırıldı; çünkü her şeyin **شُرْطَة**’si onun seçkinidir; ve onlar sultanın askerinden seçkinleridir.

Ahtal dedi:
ويَوْمَ شُرْطَةٍ قَيْسٍ إذْ مُنِيتُ بهم
حَنَّتْ مَثَاكِيلُ من أَيْفَاعهم تُكُدُ

Bir başkası dedi:
حتَّى أَتَتْ شُرْطَةٌ للموت حَارِدَةٌ

Evs dedi:
فَأَشْرَطَ فيها نَفْسَه وهُوَ مُعْصِمُ
“**أشْرَطَ نَفْسَه**”: onu hafife aldı ve onu **شَرَطاً** yaptı; yani aşağı bir şey yaptı; onunla tehlikeye girdi.

Ebû Amr dedi: “Falancayı şu işi yapmak için **أَشْرَطْتُ**”; yani onu kolaylaştırdım ve onu onun başına getirdim; o da onun için **مُشَرط**’tur; yani onun için hazırlanmıştır. Ve okudu:
قَرَّبَ منها كلّ قَرْم مُشرَطٍ
عَجَمْجَمٍ ذِي كِدْنَةٍ عَمَلَّط
Dedi: Evs’in “**أشَرطَ فيها نفسه**” sözü: yani onu bu sorumluluk için hazırladı. Ve denir: **رَجُلٌ شَرَط** ve **رِجَالٌ شَرَطٌ**; aşağı olduklarında.

Leys dedi: **الشّرَطَان** iki yıldızdır; onların Koç’un iki boynuzu olduğu söylenir; ve o, baharın ilk yıldızıdır. Bundan dolayı, vuku bulan her işin evvelleri onun **أَشراطَه**’ı oldu.

A‘câc dedi:
مِنْ بَاكر الأشرَاطِ أَشراطِيُّ
**الشَّرَطَيْن**’i kastetti.

Dedi: İnsan bir işe bir elçiyi acele gönderdiğinde “Onu **أَشرَطَهُ** ve **أَفْرَطَه**” denir; şeylerin evvelleri olan **الأشراط**’tan.

Dedi: Develerden **الشَّرَط** satış için getirilenlerdir; **النَّابِ** ve **الدَّبِر** gibi. Denir: “Develerinde **شَرَطٌ** var mı?”; sen de dersin: “Hayır; fakat hepsi **لُبابٌ**’dır.”

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Erkeklerden **الشِّرْوَاطُ** uzun olandır. Ve İbnü’s-Sikkît okudu:
يُلْحِنَ من ذي زَجَلٍ شِروَاطِ
مُحْتَجِزٍ بَحَلقٍ شَمْطَاطِ
**شِرواط**: deve sürücüsünün sıfatlarındandır.

Leys dedi: **نَاقَةٌ شرواط** ve **جَمَلٌ شِرْواط**; yani içinde incelik bulunan uzun.

Hadiste: Peygamberin (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **شَرِيطَةِ الشَّيْطَان**’dan nehyettiği (vardır); o, boğaz damarları yarılmayan bir kesimdir; hacamatçının **شَرْط**’undan alınmıştır.

Bana Münzirî haber verdi; Sa‘leb’den; dedi: **الشَّرِيطُ** kadınlar için **الْعَتِيدَةُ**’dir; içine güzel kokusunu ve aletini koyar. Ve **الشرِيطُ**: **الْعَيْبَةُ** de­dir. Ve **العتيدة** hakkında (şu beyitte) okudu:
فَزَيْنُكَ في الشرِيطِ إِذَا الْتَقَينَا
وسَابِغَةٌ وذُ النُّونين زَينِي

Ve **الشُّرَطُ**: lif ve hurma yaprağından bükülen ince iplerdir; onun teki **شريطٌ**’tur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **الشُّرْطَة**’ye nisbet eden “**شُرْطِيّ**” der; **الشُّرَط**’a nisbet eden “**شُرَطِيَّ**” der.

İbn Şümeyl: **الشُّرُطُ** lif ve hurma yaprağından bükülen ince iplerdir. Ve **الشَّرَطُ**: on arşın kadar küçük su yoludur; **شَرَطِ المالِ** gibi: onun rezilleri.

**طرش** : **الطَّرَشُ** sağırlıktır. Ve **رجُلٌ أُطْرُوشٌ**; ve **رجالٌ طُرُشٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الشين والطاء وما يثلثهما)
(شطن) الشين والطاء والنون أصلٌ مطّرد صحيح يدلُّ على البُعد. يقال شَطَنت الدار تَشْطُن شطوناً إذا غَرَبَت. ونوىً شَطونٌ، أي بعيدة. قال النابغة:
نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ	 *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ([1])ويقال بئرٌ شَطون، أي بعيدة القَعر، والشَّطَن: الحَبْل. وهو القياس، لأنَّه بعيدُ ما بينَ الطَّرَفين. ووصَفَ أعرابيٌّ فرساً فقال: "كأنّه شيطانٌ في أشطان". قال الخليل: الشَّطَن: الحبل الطويل. ويقال للفرس إذا استعصى على صاحبه: إنه لَينْزُو([2]) بين شَطَنين. وذلك أنّه يشده موثقاً بين حَبْلَين([3]).
وَأمَّا الشَّيطان فقال قوم: هو من هذا الباب، والنون فيه أصليّة، فسُمِّي بذلك لبُعده عن الحقّ وتمرُّده. وذلك أنّ كلَّ عاتٍ متمرّدٍ من الجنّ والإنس والدوابّ شيطان. قال جرير:
أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي *** وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا([4])وعلى ذلك فُسِّرَ قولُهُ تعالى: ﴿طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين﴾  [الصافات 65]. وقيل إنّه أرادَ الحيّات: وذلك أنَّ الحيَّة تسمَّى شيطاناً. قال:
تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه  *** تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ([5])ويشبه أن يكون مِنْ حُجّة من قال بهذا القول، وأنَّ النون في الشيطان أصليةٌ قولُ أميَّة:
أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ *** ورماهُ  في القَيد والأغلالِ([6])أفلا تراه بناه على فاعلٍ وجعل النّونَ فيه أصلية؟! فيكون الشيطان على هذا القول بوزن فَيْعال. ويقال إنَّ النون *فيه زائدة، [على([7])] فعلان، وأنَّه من شاط، وقد ذكر في بابه.
(شطأ) الشين والطاء والهمزة فيه كلمتان: إحداهما الشَّطْء شَطءُ النَّبات، وهو ما خرج من حول الأصل، والجمع أشطاء. وقد شَطَأت الشَّجرة. قال الله  جلَّ ثناؤه: ﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾  [الفتح 29]. والأصل شاطئ الوادي: جانبه. وشاطأتُ([8]) الرّجُل: مشيت على شاطئٍ ومشى هو على الشاطئِ الآخر. وهما متبايِنَتَان.
(شطب) الشين والطاء والباء أصلٌ مطَّرد واحد، يدلُّ على امتدادٍ في شيءٍ رَخص، ثم يقال في غير ذلك. فالشَّطْبة: سَعَفَة النَّخل الخضراء، والجمع شَطْبٌ([9]). وفي حديث أمِّ زرع: "كَمَسَلّ شَطْبة([10])". ويقال للجارية الغَضَّة شَطْبة. وفرسٌ أيضاً شَطْبة. وعلى ذلك الذي ذكرناه من سَعَف النّخْل يُحمَل الشّطبة من شُطب السّيف؛ والشّطبة([11]): طريقة في متنه، والجمع شُطُب. ويقال سيف مُشَطَّب. ويقال إنَّ الشُّطبة أو الشِّطبة القطعة من السَّنام تُقطَع طولاً، يقال شَطبت السَّنام. والشَّواطب من النساء: اللواتي يَقْدُدن الأديمَ طويلاً. والشواطب: اللاتي يشقّقن السَّعَف للحُصْر، في قوله:
* نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا([12]) *
وقال آخر:
تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها *** تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب([13]) والواحدة شاطبة. ويقال للفرس السَّمين الذي انبتر مَتْناه وتباينَتْ غُرورُه([14]): هو مشطوب المَتْن والكَفَل، وذلك أنَّه يكون على ظهوره كالطَّرائق، فكلُّ طريقةٍ منها كأنَّها شَطْبة. ويقال أرضٌ مشطّبة، إِذا خَطّ فيها السّيلُ خَطّاً([15]).
(شطر) الشين والطاء والراء أصلان، يدلُّ أحدهما على نِصف الشيء، والآخر على البُعد والمواجهة.
فالأوَّل قولُهم شَطَر الشيء، لِنصفه، وشاطرت فلاناً الشيءَ، إذا أخذتَ منه نصفه وأخذ هو النِّصف. ويقال شاةٌ شَطور، وهي التي أَحَدُ طبييها أطولُ من الآخر.
ومن هذا الباب قولهم: شَطَر بصرُهُ شُطوراً وشَطْراً، وهو الذي ينظُر إليك وإلى آخَر. وإنّما جُعِلَ هذا من الباب لأنَّه إذا كان كذا فقد جَعل لكلِّ واحدٍ منهما شَطرَ نظرِه. وفي قول العرب: "حلَب فلانٌ الدّهرَ أشطُرَه"، فمعناه أنّه مرّت عليه ضروبٌ من خيرِهِ وشرِّه. وأصله في أخلاف الناقة: خِلْفان قادمان، وخِلفان آخِران، وكلُّ خِلفَين شَطر؛ لأنّه إذا كانت الأخلاف أربعة فالاثنان شطر الأربعة، وهو النصف. وإذا يبس أحدُ خِلفَي الشّاة فهي شَطور، وهي من الإبل التي يَبِس خِلْفان من أخلافها؛ وذلك أنّ لها أربعةَ أخلافٍ، على ما ذكرناه.
وأما الأصل الآخر: فالشَّطير: البعيد. ويقولون: شَطَرت الدّارُ، ويقول الرّاجز:
* لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا([16]) *
ومنه قولهم: شَطَرَ فلانٌ على أهله([17])، إذا تركهم مُراغما مخالِفا. والشَّاطر: الذي أعيا أهلَه خُبْثا. وهذا هو القياس؛ لأنَّه إذا فَعل ذلك بعُد عن جَماعَتِهم ومُعظَم أمرِهم.
ومن هذا الباب الشَّطْر الذي يقال في قَصْد الشّيءَ وجِهَتِهِ. قال الله تعالى في شأن القِبْلة: ﴿وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾ [البقرة 144 و150] أي قَصْدَه. قال الشّاعر:
أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي  *** صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم([18])وقال آخر([19]):
وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم *** هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا
ولا يكون شطر ثغركم([20]) تلقاءه، إلاّ وهو بعيدٌ عنه، مباينٌ له، والله أعلم بالصواب.
 --------------ــــ
([1]) البيت بهذه النسبة في اللسان (شطن)، وليس في ديوان النابغة.
([2]) ينْزو: يثب. وفي الأصل: "ينْز"، صوابه من اللسان (شطن : 103).
([3]) في اللسان: "يقال للفرس العزيز النفس: إنه لينْزو بين شطنين. يضرب مثلاً للإنسان الأشر القويّ".
([4]) ديوان جرير 597 واللسان (شطن).
([5]) لطرفة بن العبد، كما في الحيوان (4: 133). وأنشده في الحيوان (1: 153/ 6: 192)، بدون نسبة، وكذا في اللسان (3: 153 / 17: 105). وليس في ديوانه. وسيعيده في (عمج) بدون نسبة.
([6]) أنشده في اللسان (شطن، عكا)، وذكر أنه في صفة سليمان.
([7]) التكملة من المجمل.
([8]) في الأصل: "وشطأت"، صوابه في المجمل واللسان.
([9]) في الأصل: "أشطب"، صوابه في المجمل واللسان.
([10]) المسل: مصدر ميمي أريد به اسم المفعول، أي المسلول. وفي الأصل: "كمثل"، صوابه في المجمل واللسان. وانظر حديث أم زرع في المزهر (2: 532 ـ 536).
([11]) الشطبة، بالضم، وبالكسر وبضم ففتح. وجمعها شطب بضم ففتح وبضمتين.
([12]) في المجمل: "بسط الشواطب".
([13]) لقيس بن الخطيم كما سبق في حواشي (ذرع)، حيث أنشد عجز البيت. وفي الأصل: "كأنَّه"، تحريف.
([14]) الغرور: جمع غر، بالفتح، وهو الكسر في الجلد من السمن. وفي الأصل: "عروقه". صوابه من اللسان (شطب).
([15]) في المجمل: "خطاء ليس...." مع تآكل الكلمة الأخيرة. والكلمة وردت في القاموس وفسرها بقوله: "مشطبة كمعظمة: خط فيها السيل قليلاً". ولم تذكر في اللسان.
([16]) أنشده في اللسان (شطر) وذكره العيني في شرح شواهد شروح الألفية (3: 383). ولم يعرف نسبته.
([17]) وكذا في المجمل. وفي اللسان والقاموس: "عن أهله".
([18]) البيت لأبي زنباع الجذامي، كما في اللسان (شطر).
([19]) هو لقيط بن يعمر الإيادي، وقصيدة البيت هي أولى مختارات ابن الشجري.
([20]) في الأصل: "شطركم".

ـ

##### Türkçe

(**شطن**) **الشين** ve **الطاء** ve **النون**; uzaklığa delâlet eden, düzgün, sahih, süreklilik gösteren bir asıldır. Denir: **شَطَنت** ed-dâr **تَشْطُن** **شطوناً**; eğer uzaklaştıysa. Ve **نوىً شَطونٌ**: yani uzak. Nâbiga dedi ki:
نَأَتْ بسعادَ عنك نوىً شَطونُ	 *** فبانتْ والفؤادُ بها رهينُ
Ve denir: **بئرٌ شَطون**: yani dibi uzak (derin) olan. Ve **الشَّطَن**: iptir. Ve o kıyastır; çünkü iki uç arasındaki mesafe uzaktır. Ve bir bedevî bir atı vasfetti de dedi ki: “Sanki o, **شيطانٌ** **في أشطان** içindedir.” Halîl dedi: **الشَّطَن**: uzun ip. Ve denir, at sahibine karşı inat edip zorluk çıkarırsa: “O, iki **شَطَنين** arasında mutlaka sıçrar.” Bu da şundandır ki onu iki iple sağlamca bağlayarak sıkıca bağlar.

**الشَّيطان**’a gelince: bir topluluk dedi ki: o bu bâbdandır; ve içindeki **النون** aslîdir; böylece hakktan uzaklığı ve azgınlığı sebebiyle bununla adlandırıldı. Çünkü cinlerden, insanlardan ve hayvanlardan her azgın, başkaldırmış olan **شيطان**dır. Cerîr dedi ki:
أيَّامَ يَدْعُونَني الشّيطانَ مِنْ غَزَلي *** وهنّ يَهوَيْنَني إِذْ كُنتُ شيطانا
Ve buna göre Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: ﴿طَلْعُها كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِين﴾ [الصافات 65]. Ve denildi ki: o yılanları kastetti; çünkü yılan **شيطاناً** diye adlandırılır. Dedi ki:
تُلاعِبُ مَثْنَى حَضْرَميٍّ كأنّه  *** تَعَمُّجُ شيطانٍ بذي خِرْوعٍ قَفْرِ
Ve bu sözle söyleyenin hüccetinden olması ve **الشيطان**’daki **النون**’un aslî oluşu, Ümeyye’nin sözüne benzer:
أيُّما شاطنٍ عَصَاهُ عَكاهُ *** ورماهُ  في القَيد والأغلالِ
Onu **فاعل** üzerine bina ettiğini ve içindeki **النّون**’u aslî kıldığını görmüyor musun?! O hâlde **الشيطان** bu görüşe göre **فَيْعال** vezni üzeredir. Ve denir ki **النون** onda zâiddir, **فعلان** üzeredir; ve o **شاط**’tandır; onun bâbında zikredilmiştir.

(**شطأ**) **الشين** ve **الطاء** ve **الهمزة** onda iki kelimedir: bunlardan biri **الشَّطْء**: bitkinin **شَطءُ النَّبات**’ıdır; o da kökün çevresinden çıkan şeydir; çoğulu **أشطاء**’dır. Ve **شَطَأت** ağaç. Yüce Allah dedi: ﴿كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ﴾ [الفتح 29]. Asıl ise **شاطئ الوادي**: onun kenarıdır. Ve **شاطأتُ** adamı: bir kıyı üzerinde yürüdüm, o da öteki kıyı üzerinde yürüdü. Ve ikisi birbirinden ayrıdır.

(**شطب**) **الشين** ve **الطاء** ve **الباء**; gevşek bir şeyde uzamaya delâlet eden, sonra bunun dışında da söylenen, tek bir süreklilik gösteren asıldır. **الشَّطْبة**: hurmanın yeşil yaprağıdır; çoğulu **شَطْبٌ**. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “**كَمَسَلّ شَطْبة**.” Ve taze kız çocuğuna **شَطْبة** denir. Ve bir ata da **شَطْبة**. Ve bizim hurma yaprağından zikrettiğimiz şeye göre, kılıcın **شُطب**’undan **الشّطبة** taşınır; ve **الشّطبة**: onun sırtında bir çizgidir; çoğulu **شُطُب**. Ve denir: **سيف مُشَطَّب**. Ve denir ki **الشُّطبة** yahut **الشِّطبة**: hörgüçten boylamasına kesilen parçadır; denir: **شَطبت السَّنام**. Kadınlardan **الشَّواطب**: deriyi boylamasına kesenlerdir. Ve **الشواطب**: hasırlar için yaprakları yaranlardır; şu sözde:
* نَشْطَ الشَّواطِبِ بينهنَّ حَصيرَا *
Ve bir başkası dedi ki:
تَرَى قِصَدَ المُرَّان تُلقَى كأنَّها *** تَذَْرُّع خرصانٍ بأيدي الشَّواطِب
Tekili **شاطبة**’dir. Ve sırtı kesikleşmiş, yağ kırıkları birbirinden ayrılmış semiz ata: **مشطوب المَتْن والكَفَل** denir; çünkü onun sırtlarında yollar gibi olur; onlardan her bir yol sanki bir **شَطْبة** gibidir. Ve denir: **أرضٌ مشطّبة**; eğer sel onda çizgi çizgi iz bırakmışsa.

(**شطر**) **الشين** ve **الطاء** ve **الراء** iki asıldır: bunlardan biri şeyin yarısına, diğeri uzaklığa ve karşı karşıya oluşa delâlet eder.

Birincisi: onların “**شَطَر** şey” sözü; onun yarısı içindir. Ve “**شاطرت** falanı şeyde” (denir); eğer ondan yarısını aldın ve o da yarısını aldıysa. Ve denir: **شاةٌ شَطور**; o, iki memesinden biri ötekinden daha uzun olan koyundur.

Bu bâbdandır onların “**شَطَر** bakışı **شُطوراً** ve **شَطْراً**” sözü; o, sana ve bir başkasına bakan kimsedir. Bu, bâbdan kılındı; çünkü o böyle olunca, ikisinden her birine bakışının bir **شَطر**ını kılmış olur. Arapların sözünde: “Falan, zamanı onun **أشطُر**’ünü sağdı”; bunun mânası, onun üzerine hayrından ve şerrinden türler geçti demektir. Aslı, devenin memelerinde: iki öndeki meme ve iki arkadaki memedir; ve her iki meme bir **شَطر**dır; çünkü memeler dört olunca ikisi dördün **شَطر**ıdır; o da yarıdır. Ve koyunun iki memesinden biri kurursa o **شَطور**dur. Ve o, develerden memelerinden ikisi kuruyanlardandır; çünkü onun dört memesi vardır; zikrettiğimiz üzere.

Diğer asla gelince: **الشَّطير**: uzaktır. Ve derler: **شَطَرت** ev. Ve recez söyleyen der ki:
* لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا *
Ve ondandır onların “Falan, ailesi üzerine **شَطَرَ**” sözü; eğer onları bırakıp inatla muhalefet ederse. Ve **الشَّاطر**: ailesini kötülükle yoran kimsedir. Ve bu kıyastır; çünkü bunu yaptığında onların cemaatinden ve işlerinin çoğundan uzaklaşmış olur.

Bu bâbdandır, bir şeye yönelme ve onun ciheti hakkında söylenen **الشَّطْر**. Yüce Allah kıble hakkında dedi: ﴿وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾ [البقرة 144 و150] yani onun kastı (yönü). Şair dedi ki:
أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي  *** صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم
Ve bir başkası:
وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم *** هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا
Ve **شطر ثغركم** onun tam karşısı olmaz; ancak ondan uzak, ondan ayrı iken olur; ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- شطر الشيء: نصفه ووسطه. قال تعالى: ﴿فول وجهك شطر المسجد الحرام﴾ [البقرة/144]، أي: جهته ونحوه، وقال: ﴿وحيثما كنتم فولوا وجوهكم شطره﴾ [البقرة/150]، ويقال: شاطرته شطارا، أي: ناصفته، وقيل: شطر بصره، أي: نصفه، وذلك إذا أخذ ينظر إليك وإلى آخر، وحلب فلان الدهر أشطره (يقال للشخص ذي التجربة الكثيرة الذي مرت عليه ضروب من خير وشر. وانظر: جواهر الألفاظ ص 334؛ والبصائر 3/319؛ وأساس البلاغة ص 235؛ والمجمل 2/503)، وأصله في الناقة أن يحلب خلفين، ويترك خلفين، وناقة شطور: يبس خلفان من أخلافها، وشاة شطور: أحد ضرعيها أكبر من الآخر، وشطر: إذا أخذ شطرا، أي: ناحية، وصار يعبر بالشاطر عن البعيد، وجمعه: شطر، نحو:
*أشاقك بين الخليط الشطر*
(شطر بيت لامرئ القيس، وعجزه:
*وفيمن أقام من الحي هر*
هكذا في اللسان: (شطر)، وفي ديوانه ص 68 الرواية:
*وفي من أقام من الحي هر*
*** أم الظاعنون بها في الشطر)
والشاطر أيضا لمن يتباعد عن الحق، وجمعه: شطار.

##### Türkçe

- **شطر** şey: onun yarısı ve ortasıdır. Yüce Allah dedi ki: ﴿فول وجهك **شطر** المسجد الحرام﴾ [البقرة/144], yani: onun yönü ve ona yakın olan; ve dedi ki: ﴿وحيثما كنتم فولوا وجوهكم **شطره**﴾ [البقرة/150]. Ve denir: **شاطرته** **شطارا**, yani: onu yarıladım. Ve denildi: **شطر** onun bakışı, yani: onun yarısı; bu, sana ve bir başkasına bakmayı sürdürdüğü zaman olur. Ve falan kişi zamanı **أشطره** sağdı (çok tecrübeli, üzerinden hayır ve şerrin türlüleri geçmiş kimse için söylenir. Bak: جواهر الألفاظ ص 334؛ والبصائر 3/319؛ وأساس البلاغة ص 235؛ والمجمل 2/503). Ve onun aslı devede, iki memeyi sağması ve iki memeyi bırakmasıdır. Ve **ناقة شطور**: onun memelerinden iki meme kurumuştur. Ve **شاة شطور**: onun iki memesinden biri ötekinden daha büyüktür. Ve **شطر**: bir **شطرا** aldığı zaman, yani: bir taraf; ve **الشاطر** ile uzak olan hakkında ifade edilmeye başlandı; onun çoğulu: **شطر**, şu örnekte olduğu gibi:
*أشاقك بين الخليط **الشطر***
(**شطر** bir beyittir, İmru’ul-Kays’ındır; ve onun ikinci mısraı:
*وفيمن أقام من الحي هر*
Lisân’da (شطر) maddesinde böyledir; ve onun divanında s. 68 rivayet:
*وفي من أقام من الحي هر*
*** أم الظاعنون بها في **الشطر**)
Ve **الشاطر** ayrıca hakktan uzaklaşan kimse içindir; onun çoğulu: **شطار**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ش ط ر
أخذ شطره وشطرت الشيء‏:‏ جعلته شطرين‏.‏
ومنه‏:‏ مشطور الرجز‏.‏
وشطر بصره ونظره‏:‏ كأنه ينظر إليك وإلى آخر‏.‏
وثوب مشطور‏:‏ أحد طرفيه أطول من الآخر‏.‏
وشاطرته مالي‏.‏
و ‏"‏ حلـب الدهـر أشطره ‏"‏‏.‏
وولده شطرة‏:‏ نصف ذكور ونصف إناث‏.‏
وإناء شطران‏:‏ نصفان‏.‏
وشعر شطران‏:‏ سواد وبياض‏.‏
وحي شطير ومنزل شطير‏:‏ بعيد‏.‏
ورجل شطير‏:‏ منفرد‏.‏
قال‏:‏ لا تتركني فيهم شطيراً إني إذاً أهلك أو أطيرا وقصد شطره‏:‏ نحوه‏.‏
وفلان شاطر‏:‏ خليع‏.‏
وشطر على أهله‏:‏ راغمهم‏.‏

##### Türkçe

ش ط ر
Onun yarısını aldı; ve **شطرت الشيء**: onu iki yarı yaptın.
Bundan: **مشطور الرجز**.
Ve **شطر بصره ونظره**: sanki sana ve bir başkasına bakıyor gibidir.
Ve **ثوب مشطور**: iki ucundan biri ötekinden daha uzundur.
Ve **شاطرته مالي**: malımı onunla yarı yarıya paylaştım.
Ve “**حلب الدهر أشطره**”.
Ve onun çocuğu **شطرة**: yarısı erkekler ve yarısı dişiler.
Ve **إناء شطران**: iki yarım.
Ve **شعر شطران**: siyahlık ve beyazlık.
Ve **حي شطير** ve **منزل شطير**: uzak.
Ve **رجل شطير**: tek başına olan.
Dedi ki:
Beni onların içinde **شطيراً** bırakma; çünkü o takdirde helâk olurum yahut uçarım.
Ve **قصد شطره**: ona doğru.
Ve falan **شاطر**: haylâ‘ (ahlâksız/başıboş).
Ve **شطر على أهله**: onları zorladı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الشَّطْرُ: نِصْفُ الشيء، والجمع أَشْطُرٌ وشُطُورٌ.
وشَطَرْتُه: جعلته نصفين. وفي المثل: أَحْلُبُ حَلَباً لكَ شَطْرُه. وشاطَرَه مالَهُ: ناصَفَهُ، وفي المحكم: أَمْسَكَ شَطْرَهُ وأَعطاه شَطْره الآخر. وسئل مالك بن أَنس: من أَن شاطَرَ عمر ابن الخطاب عُمَّالَهُ؟ فقال: أَموال كثيرة ظهرت لهم. وإِن أَبا المختار الكلابي كتب إِليه: نَحُجُّ إِذا حَجُّوا، ونَغْزُو إِذا غَزَوْا،
فَإِنِّي لَهُمْ وفْرٌ، ولَسْتُ بِذِي وَفْرِ
إِذا التَّاجِرُ الدَّارِيُّ جاءَ بِفَأْرَةٍ
مِنَ المِسْكِ، راحَتْ في مَفارِقِهِمْ تَجْرِي
فَدُونَكَ مالَ اللهِ حَيْثُ وجَدْتَهُ
سَيَرْضَوْنَ، إِنْ شاطَرْتَهُمْ، مِنْكَ بِالشَّطْرِ
قال: فَشاطَرَهُمْ عمر، رضي الله عنه، أَموالهم. وفي الحديث: أَن سَعْداً استأْذن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يتصدَّق بماله، قال: لا، قال: فالشَّطْرَ، قال: لا، قال الثُّلُثَ، فقال: الثُّلُثُ والثُّلُثُ كَثِيرٌ؛ الشَّطْرُ: النصف، ونصبه بفعل مضمر أَي أَهَبُ الشَّطْرَ وكذلك الثلث، وفي حديث عائشة: كان عندنا شَطْرٌ من شَعير. وفي الحديث: أَنه رهن درعه بشَطْر من شعير؛ قيل: أَراد نِصْفَ مَكُّوكٍ، وقيل: نصفَ وسْقٍ. ويقال: شِطْرٌ وشَطِيرٌ مثل نِصْفٍ ونَصِيفٍ. وفي الحديث: الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمان لأَن الإِيمان يَظْهَرُ بحاشية الباطن، والطُّهُور يظهر بحاشية الظاهر. وفي حديث مانع الزكاةِ: إِنَّا آخِذُوها وشَطْرَ مالِهِ عَزْمَةٌ مِنْ عَزَماتِ رَبِّنا. قال ابن الأَثير: قال الحَرْبِيُّ غَلِطَ بَهْزٌ الرَّاوِي في لفظ الرواية إِنما هو: وشُطِّرَ مالُهُ أَي يُجْعَل مالُهُ شَطْرَيْنِ ويَتَخَيَّر عليه المُصَدّقُ فيأْخذ الصدقة من خير النصفين، عقوبة لمنعه الزكاة، فأَما ما لا يلزمه فلا. قال: وقال الخطابي في قول الحربي: لا أَعرف هذا الوجه، وقيل: معناه أَن الحقَّ مُسْتَوْفًى منه غَيْرُ متروك عليه، وإِن تَلِفَ شَطرُ ماله، كرجل كان له أَلف شاة فتلفت حتى لم يبق له إِلا عشرون، فإنه يؤخذ منه عشر شياه لصدقة الأَلف، وهو شطر ماله الباقي، قال: وهذا أَيضاً بعيد لأَنه قال له: إِنَّا آخذوها وشطر ماله، ولم يقل: إِنَّا آخذو شطر ماله، وقيل: إِنه كان في صدر الإِسلام يقع بعض العقوبات في الأَموال ثم نسخ، كقوله في الثمر المُعَلَّقِ: من خرج بشيء منه فعليه غرامةُ مثليه والعقوبةُ، وكقوله في ضالة الإِبل المكتومة: غَرامَتُها ومِثْلُها معها، وكان عمر يحكم به فَغَرَّمَ حاطباً ضِعْفَ ثمن ناقةِ المُزَنِيِّ لما سرقها رقيقه ونحروها؛ قال: وله في الحديث نظائر؛ قال: وقد أَخذ أَحمد ابن حنبل بشيء من هذا وعمل به. وقال الشافعي في القديم: من منع زكاة ماله أُخذت منه وأُخذ شطر ماله عقوبة على منعه، واستدل بهذا الحديث، وقال في الجديد: لا يؤخذ منه إِلا الزكاة لا غير، وجعل هذا الحديث منسوخاً، وقال: كان ذلك حيث كانت العقوبات في الأَموال، ثم نسخت، ومذهب عامة الفقهاء أَن لا واجبَ على مُتْلِفِ الشيء أَكْثَرُ من مثله أَو قيمته. وللناقة شَطْرَانِ قادِمان وآخِرانِ، فكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ، والجمع أَشْطُرٌ. وشَطَّرَ بناقته تَشْطِيراً: صَرَّ خِلْفَيْها وترك خِلْفَيْنِ، فإِن صَرَّ خِلْفاً واحداً قيل: خَلَّفَ بها، فإِن صَرَّ ثلاثةَ أَخْلاَفٍ قيل: ثَلَثَ بها، فإِذا صَرَّها كلها قيل: أَجْمَعَ بها وأَكْمَشَ بها. وشَطْرُ الشاةِ: أَحَدُ خُلْفَيها؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد: فَتَنَازَعَا شَطْراً لِقَدْعَةَ واحِداً،
فَتَدَارَآ فيهِ فكانَ لِطامُ
وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً: حَلَبَ شَطْراً وترك شَطْراً. وكل ما نُصِّفَ، فقد شُطِّرَ. وقد شَطَرْتُ طَلِيِّي أَي حلبت شطراً أَو صررته وتَرَكْتُهُ والشَّطْرُ الآخر. وشاطَرَ طَلِيَّهُ: احتلب شَطْراً أَو صَرَّهُ وترك له الشَّطْرَ الآخر. وثوب شَطُور: أَحدُ طَرَفَيْ عَرْضِهِ أَطولُ من الآخر، يعني أَن يكون كُوساً بالفارسية. وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ أَي قاسَمني بالنِّصْفِ. والمَشْطُورُ من الرَّجَزِ والسَّرِيعِ: ما ذهب شَطْرُه، وهو على السَّلْبِ. والشَّطُورُ من الغَنَمِ: التي يَبِسَ أَحدُ خِلْفَيْها، ومن الإِبل: التي يَبِسَ خِلْفانِ من أَخلافها لأَن لها أَربعة أَخلاف، فإِن يبس ثلاثة فهي ثَلُوثٌ. وشاة شَطُورٌ وقد شَطَرَتْ وشَطُرَتْ شِطاراً، وهو أَن يكون أَحد طُبْيَيْها أَطولَ من الآخر، فإِن حُلِبَا جميعاً والخِلْفَةُ كذلك، سميت حَضُوناً، وحَلَبَ فلانٌ الدَّهْرُ أَشْطُرَهُ أَي خَبَرَ ضُرُوبَهُ، يعني أَنه مرَّ به خيرُه وشره وشدّته ورخاؤُه، تشبيهاً بِحَلْبِ جميع أَخلاف الناقة، ما كان منها حَفِلاً وغير حَفِلٍ، ودَارّاً وغير دارّ، وأَصله من أَشْطُرِ الناقةِ ولها خِلْفان قادمان وآخِرانِ، كأَنه حلب القادمَين وهما الخير، والآخِرَيْنِ وهما الشَّرُّ، وكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ؛ وقيل: أَشْطُرُه دِرَرُهُ. وفي حديث الأَحنف قال لعلي، عليه السلام، وقت التحكيم: يا أَمير المؤمنين إِني قد حَجَمْتُ الرجلَ وحَلَبْتُ أَشْطُرَهُ فوجدته قريبَ القَعْرِ كَلِيلَ المُدْيَةِ، وإِنك قد رُميت بِحَجَر الأَرْضِ؛ الأَشْطُرُ: جمع شَطْرٍ، وهو خِلْفُ الناقة، وجعل الأَشْطُرَ موضع الشَّطْرَيْنِ كما تجعل الحواجب موضع الحاجبين، وأَراد بالرجلين الحَكَمَيْنِ الأَوَّل أَبو موسى والثاني عمرو بن العاص. وإِذا كان نصف ولد الرجل ذكوراً ونصفهم إِناثاً قيل: هم شِطْرَةٌ. يقال: وَلَدُ فُلانٍ شِطْرَةٌ، بالكسر، أَي نصفٌ ذكورٌ ونصفٌ إِناثٌ. وقَدَحٌ شَطْرانُ أَي نَصْفانُ. وإِناءٌ شَطْرانُ: بلغ الكيلُ شَطْرَهُ، وكذلك جُمْجُمَةٌ شَطْرَى وقَصْعَةٌ شَطْرَى.
وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً: صار كأَنه ينظر إِليك وإِلى آخر. وقوله، صلى الله عليه وسلم: من أَعان على دم امرئ مسلم بِشَطْرِ كلمة جاء يوم القيامة مكتوباً بين عينيه: يائس من رحمة الله؛ قيل: تفسيره هو أَن يقول: أُقْ، يريد: أُقتل كما قال، عليه السلام: كفى بالسيف شا، يريد: شاهداً؛ وقيل: هو أَن يشهد اثنان عليه زوراً بأَنه قتل فكأَنهما قد اقتسما الكلمة، فقال هذا شطرها وهذا شطرها إِذا كان لا يقتل بشهادة أَحدهما. وشَطْرُ الشيء: ناحِيَتُه. وشَطْرُ كل شيء: نَحْوُهُ وقَصْدُه. وقصدتُ شَطْرَه أَي نحوه؛ قال أَبو زِنْباعٍ الجُذامِيُّ: أَقُولُ لأُمِّ زِنْباعٍ: أَقِيمِي
صُدُورَ العِيسِ شَطْرَ بَني تَمِيمِ
وفي التنزيل العزيز: فَوَلِّ وجْهَك شَطْرَ المسجِد الحرامِ؛ ولا فعل له. قال الفرّاء: يريد نحوه وتلقاءه، ومثله في الكلام: ولِّ وجهك شَطْرَه وتُجاهَهُ؛ وقال الشاعر:
إِنَّ العَسِيرَ بها داءٌ مُخامِرُها،
فَشَطْرَها نَظَرُ العَيْنَيْنِ مَحْسُورُ
وقال أَبو إِسحق: الشطر النحو، لا اختلاف بين أَهل اللغة فيه. قال: ونصب قوله عز وجل: شطرَ المسجد الحرام، على الظرف. وقال أَبو إِسحق: أُمر النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يستقبل وهو بالمدينة مكة والبيت الحرام، وأُمر أَن يستقبل البيت حيث كان. وشَطَرَ عن أَهله شُطُوراً وشُطُورَةً وشَطارَةً إِذا نَزَحَ عنهم وتركهم مراغماً أَو مخالفاً وأَعياهم خُبْثاً؛ والشَّاطِرُ مأْخوذ منه وأُراه مولَّداً، وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً، وهو الذي أَعيا أَهله ومُؤَدِّبَه خُبْثاً. الجوهري: شَطَرَ وشَطُرَ أَيضاً، بالضم، شَطارة فيهما، قال أَبو إِسحق: قول الناس فلان شاطِرٌ معناه أَنه أَخَذَ في نَحْوٍ غير الاستواء، ولذلك قيل له شاطر لأَنه تباعد عن الاستواء.
ويقال: هؤلاء القوم مُشاطرُونا أَي دُورهم تتصل بدورنا، كما يقال: هؤلاء يُناحُونَنا أَي نحنُ نَحْوَهُم وهم نَحْوَنا فكذلك هم مُشاطِرُونا. ونِيَّةٌ شَطُورٌ أَي بعيدة. ومنزل شَطِيرٌ وبلد شَطِيرٌ وحَيٌّ شَطِيرٌ: بعيد، والجمع شُطُرٌ. ونَوًى شُطْرٌ، بالضم، أَي بعيدة؛ قال امرؤ القيس:أَشاقَك بَيْنَ الخَلِيطِ الشُّطُرْ،
وفِيمَنْ أَقامَ مِنَ الحَيِّ هِرْ
قال: والشُّطُرُ ههنا ليس بمفرد وإِنما هو جمع شَطِير، والشُّطُرُ في البيت بمعنى المُتَغَرِّبِينَ أَو المُتَعَزِّبِينَ، وهو نعت الخليط، والخليط: المخالط، وهو يوصف بالجمع وبالواحد أَيضاً؛ قال نَهْشَلُ بنُ حَريٍّ:إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فابْتَكَرُوا، واهْتَاجَ شَوْقَك أَحْدَاجٌ لَها زَمْرُ
والشَّطِيرُ أَيضاً: الغريب؛ قال:
لا تَدَعَنِّي فِيهمُ شَطِيرا،
إِنِّي إِذاً أَهْلِكَ أَوْ أَطِيرَا
وقال غَسَّانُ بنُ وَعْلَةَ:
إِذا كُنْتَ في سَعْدٍ، وأُمُّكَ مِنْهُمُ،
شَطِيراً فَلا يَغْرُرْكَ خالُكَ مِنْ سَعْدِ
وإِنَّ ابنَ أُخْتِ القَوْمِ مُصْغًى إِناؤُهُ،
إِذا لم يُزاحِمْ خالَهُ بِأَبٍ جَلْدِ
يقول: لا تَغْتَرَّ بخُؤُولَتِكَ فإِنك منقوص الحظ ما لم تزاحم أَخوالك بآباء أَشرافٍ وأَعمام أَعزة. والمصغَى: المُمالُ: وإِذا أُميل الإِناء انصبَّ ما فيه، فضربه مثلاً لنقص الحظ، والجمع الجمع. التهذيب: والشَّطِيرُ البعيد. ويقال للغريب: شَطِيرٌ لتباعده عن قومه. والشَّطْرُ: البُعْدُ. وفي حديث القاسم بن محمد: لو أَن رجلين شهدا على رجل بحقٍّ أَحدُهما شطير فإِنه يحمل شهادة الآخر؛ الشطير: الغريب، وجمعه شُطُرٌ، يعني لو شهد له قريب من أَب أَو ابن أَو أَخ ومعه أَجنبي صَحَّحَتْ شهادةُ الأَجنبي شهادَةَ القريب، فجعل ذلك حَمْلاً له؛ قال: ولعل هذا مذهب القاسم وإِلا فشهادة الأَب والابن لاتقبل؛ ومنه حديث قتادة: شهادة الأَخ إِذا كان معه شطير جازت شهادته، وكذا هذا فإِنه لا فرق بين شهادة الغريب مع الأَخ أَو القريب فإِنها مقبولة.

##### Türkçe

**الشَّطْرُ**: şeyin yarısı; çoğulu **أَشْطُرٌ** ve **شُطُورٌ**dur.
Ve **وشَطَرْتُه**: onu iki yarı yaptım. Ve meselde: “Senin için bir sağış sağarım; onun **شَطْرُه** (yarısı) senindir.”
Ve **وشاطَرَه مالَهُ**: onunla malını yarıladı (yarı yarıya paylaştı); ve **المحكم**’de: onun **شَطْرَه**’ini tuttu ve ona öteki **شَطْره**’i verdi. Ve Mâlik b. Enes’e soruldu: Ömer b. el-Hattâb, âmillerini kimden **شاطَرَ** etti?
Dedi ki: Onlara (âmillere) çok mallar ortaya çıktı. Ve şüphesiz Ebû’l-Muhtâr el-Kilâbî ona yazdı:
“Haccederlerse haccederiz, gazâ ederlerse gazâ ederiz,
Çünkü ben onlar için bir bolluğum; fakat bolluk sahibi değilim.
Dârî tüccarı miskten bir **فَأْرَةٍ** (parça) ile geldiğinde,
Onların saç ayrımlarında akıp gider.
Haydi al Allah’ın malını, nerede bulursan;
Eğer onları **شاطَرْتَهُمْ** (yarılarsan), senden **الشَّطْرِ** (yarı) ile razı olacaklardır.”
Dedi ki: Bunun üzerine Ömer, Allah ondan razı olsun, onların mallarını **شاطَرَ** etti (yarıladı). Ve hadiste: Şüphesiz Sa‘d, Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, malıyla sadaka vermek için izin istedi; dedi: “Hayır.” Dedi: “Öyleyse **فالشَّطْرَ** (yarısını)?” Dedi: “Hayır.” Dedi: “Üçte birini?” Bunun üzerine dedi: “Üçte bir; ve üçte bir çoktur.”; **الشَّطْرُ**: yarıdır; ve onu gizli bir fiille nasbetti; yani “**أَهَبُ الشَّطْرَ** (yarısını bağışlarım)”; ve üçte bir de böyledir.
Ve Âişe hadîsinde: Yanımızda arpadan bir **شَطْرٌ** vardı. Ve hadiste: Zırhını arpadan bir **شَطْر** karşılığında rehin verdi; denildi ki: Bir **مَكُّوكٍ**un yarısını kastetti; ve denildi ki: Bir **وسْقٍ**ın yarısını. Ve denilir: **شِطْرٌ** ve **شَطِيرٌ**, **نِصْفٍ** ve **نَصِيفٍ** gibi. Ve hadiste: **الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمان**; çünkü iman bâtının kenarıyla görünür; **الطُّهُور** da zâhirin kenarıyla görünür. Ve zekâtı engelleyenin hadîsinde: “Şüphesiz biz onu (zekâtı) ve onun malının **شَطْرَ**ını alacağız; Rabbimizin azimlerinden bir azimdir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: el-Harbî dedi: Rivayet lafzında râvî Behz yanıldı; ancak o: “Ve **شُطِّرَ مالُهُ**”dur; yani malı iki **شَطْرَيْنِ** yapılır ve sadaka toplayan ona karşı seçer; böylece iki yarının hayırlısından sadakayı alır; zekâtı engellemesine ceza olarak; fakat kendisine lâzım olmayan şey (fazlası) olmaz. Dedi ki: Ve el-Hattâbî, el-Harbî’nin sözünde dedi: “Bu vechi bilmiyorum.” Ve denildi ki: Manası: Hak ondan tam alınmıştır; üzerinde bırakılmış değildir; isterse malının **شَطرُ**u telef olsun; bin koyunu olan bir adam gibi; telef oldu da kendisine ancak yirmi kaldı; o zaman ondan binin sadakası için on koyun alınır; bu da kalan malının **شطرُ**udur. Dedi ki: Bu da uzaktır; çünkü ona: “Şüphesiz biz onu ve malının yarısını alacağız” dedi; “Şüphesiz biz malının yarısını alacağız” demedi. Ve denildi ki: İslâm’ın başında mallarda bazı cezalar vuku bulurdu, sonra neshedildi; asılı meyve hakkında sözü gibi: “Ondan bir şey çıkaran kimseye iki misli tazminat ve ceza vardır”; ve gizlenen deve yitiği hakkında sözü gibi: “Onun tazminatı ve onun misli onunla beraberdir.” Ömer bununla hükmederdi; böylece Hâtıb’a, el-Müzenî’nin devesinin fiyatının iki katını tazmin ettirdi; köleleri onu çaldığında ve boğazladıklarında. Dedi ki: Hadiste bunun benzerleri vardır. Dedi ki: Ahmed b. Hanbel bunun bir kısmını aldı ve onunla amel etti. Ve Şâfiî eski görüşünde dedi: Malının zekâtını engelleyen kimseden alınır ve engellemesine ceza olarak malının **شطرُ**u alınır; ve bu hadisle delil getirdi. Ve yeni görüşünde dedi: Ondan zekâttan başka bir şey alınmaz; ve bu hadisi mensuh kıldı; ve dedi: Bu, mallarda cezaların olduğu zamandı; sonra neshedildi. Ve fakihlerin çoğunun mezhebi: Bir şeyi telef edene, misli yahut kıymetinden daha fazla bir şey vâcip değildir.

Ve deve için iki **شَطْرَانِ** vardır: ön (iki meme) ve arka (iki meme); her iki **خِلْفَيْنِ** bir **شَطْرٌ**dur; çoğulu **أَشْطُرٌ**dur. Ve **وشَطَّرَ بناقته تَشْطِيراً**: iki memesini bağladı ve iki memeyi bıraktı; eğer bir meme bağlarsa “**خَلَّفَ بها**” denir; eğer üç **أَخْلاَفٍ** bağlarsa “**ثَلَثَ بها**” denir; hepsini bağlarsa “**أَجْمَعَ بها**” ve “**أَكْمَشَ بها**” denir. Ve koyunun **شَطْرُ**u: iki memesinden biri; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyti okudu:
“İkisi, bir **قَدْعَةَ** için bir **شَطْراً** (payı) çekişti,
Onun hakkında birbirini itti; derken çarpışma oldu.”

Ve **وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً**: bir **شَطْراً** sağdı ve bir **شَطْراً** bıraktı. Ve her ne ikiye bölünmüşse, muhakkak **شُطِّرَ** edilmiştir. Ve “**وقد شَطَرْتُ طَلِيِّي**” (ben yavrumu **شَطَرْتُ**) yani bir **شَطْراً** sağdım yahut onu bağladım ve onu ve öteki **الشَّطْرُ**u bıraktım. Ve **وشاطَرَ طَلِيَّهُ**: bir **شَطْراً** sağdı yahut onu bağladı ve ona öteki **الشَّطْرَ**u bıraktı. Ve **وثوب شَطُور**: eninin iki ucundan biri ötekinden daha uzundur; yani Farsçada **كُوساً** olmasıdır.

Ve “**وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ**” yani benimle malı yarı yarıya paylaştı. Ve **المَشْطُورُ** (kesik) **الرَّجَزِ** ve **السَّرِيعِ**den: onun **شَطْرُ**u gitmiş olandır; ve bu, **السَّلْبِ** üzerinedir.

Ve koyunlardan **الشَّطُورُ**: iki memesinden biri kuruyan; ve develerden: memelerinden iki meme kuruyan; çünkü onun dört memesi vardır; eğer üçü kurursa o **ثَلُوثٌ**tur. Ve **وشاة شَطُورٌ**; ve **وقد شَطَرَتْ** ve **شَطُرَتْ شِطاراً**: iki memesinden birinin ötekinden daha uzun olmasıdır. Eğer ikisi birlikte sağılır ve meme de böyle olursa, ona **حَضُوناً** denir. Ve “Falan, zamanın **أَشْطُرَهُ**’ini sağdı” yani onun çeşitlerini tecrübe etti; yani onun hayrı ve şerri, şiddeti ve refahı ona uğradı; devenin bütün memelerini sağmaya benzetme olarak: dolu olanı ve dolu olmayanı, süt veren ve süt vermeyeni. Aslı, devenin **أَشْطُرِ**undandır; onun ön ve arka iki memesi vardır; sanki ön ikisini sağdı—onlar hayırdır—ve arka ikisini—onlar şerdir; her iki meme bir **شَطْرٌ**dur. Ve denildi ki: **أَشْطُرُه** onun süt verişleridir.

Ve el-Ahnef hadîsinde: Tahkîm vakti Ali’ye, onun üzerine selâm olsun, dedi ki: “Ey müminlerin emîri, ben adamı hacamat ettim ve onun **أَشْطُرَهُ**’ini sağdım; onu dibe yakın, bıçağı körelmiş buldum; ve sen yerin taşıyla vuruldun.” **الأَشْطُرُ**: **شَطْرٍ**ın çoğuludur; o, devenin memesi (**خِلْفُ الناقة**)dir. Ve **الأَشْطُرَ**u, iki **الشَّطْرَيْنِ**in yeri kıldı; kaşları iki kaşın yeri kıldığın gibi. Ve iki adamla, iki hakemi kastetti: birincisi Ebû Mûsâ, ikincisi Amr b. el-Âs.

Ve bir adamın çocuklarının yarısı erkek, yarısı dişi olursa: “Onlar **شِطْرَةٌ**dur” denir. Denilir: “Falanın çocuğu **شِطْرَةٌ**dur” (kesre ile); yani yarısı erkek, yarısı dişi. Ve “**وقَدَحٌ شَطْرانُ**” yani iki yarı. Ve “**وإِناءٌ شَطْرانُ**”: ölçek onun **شَطْرَهُ**’ine ulaştı; ve “**جُمْجُمَةٌ شَطْرَى**” ve “**قَصْعَةٌ شَطْرَى**” da böyledir.

Ve **وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً**: sanki sana ve başkasına bakıyormuş gibi oldu. Ve onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sözü: “Bir Müslüman kişinin kanı üzerine bir **بِشَطْرِ كلمة** (bir kelimenin yarısıyla) yardım eden kimse, kıyamet günü iki gözünün arasında ‘Allah’ın rahmetinden ümitsiz’ yazılı olarak gelir.” Denildi ki: Onun tefsiri: “**أُقْ**” demesidir; “**أُقتل**” (öldür) demek ister; onun, üzerine selâm olsun, dediği gibi: “Kılıçla **شا** yeter”; “**شاهداً**” (şahit olarak) demek ister. Ve denildi ki: İki kişinin onun aleyhine yalan şahitlik etmesidir; onun öldürdüğüne dair; sanki ikisi kelimeyi paylaşmışlardır: bu onun yarısını söyledi, şu da onun yarısını; eğer birinin şahitliğiyle öldürülmüyorsa.

Ve **وشَطْرُ الشيء**: onun tarafıdır. Ve her şeyin **شَطْرُ**u: onun yönü ve kastıdır. Ve “**وقصدتُ شَطْرَه**” yani onun yönüne; Ebû Zinbâ‘ el-Cüzâmî dedi ki:
“Ümmü Zinbâ‘a derim: Kalk,
Develerin göğüslerini Benî Temîm’in **شَطْرَ**ına (yönüne) doğrult.”

Ve aziz tenzilde: “Yüzünü **شَطْرَ** Mescid-i Harâm’a çevir”; onun fiili yoktur. el-Ferrâ dedi ki: Onun yönünü ve karşısını ister; sözde bunun benzeri: “Yüzünü onun **شَطْرَ**ına ve onun karşısına çevir.” Ve şair dedi ki:
“Şüphesiz orada zorluğun, onu saran bir derdi vardır;
Onun **شَطْرَ**ına (tarafına) iki gözün bakışı yorgundur.”

Ve Ebû İshâk dedi ki: **الشطر** yön demektir; dil ehli arasında bunda ihtilaf yoktur. Dedi ki: Aziz ve celil olanın sözü “**شطرَ المسجد الحرام**”ın nasbı zarf üzerinedir. Ve Ebû İshâk dedi ki: Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Medine’de iken Mekke’ye ve Beyt-i Harâm’a yönelmesi emredildi; ve nerede olursa olsun Beyt’e yönelmesi emredildi.

Ve **وشَطَرَ عن أَهله شُطُوراً وشُطُورَةً وشَطارَةً**: onlardan uzaklaştığında ve onları inatla yahut muhalefetle terk ettiğinde ve kötülükle onları aciz bıraktığında. Ve **الشَّاطِرُ** ondan alınmıştır; ve onu müvelled görüyorum. Ve **وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً**: o, kötülükle ailesini ve müeddibini aciz bırakan kimsedir. el-Cevherî: **شَطَرَ** ve **شَطُرَ** da (zammeyle) böyledir; ikisinde de **شَطارة** vardır. Ebû İshâk dedi ki: İnsanların “falan **شاطِرٌ**” sözü, onun istivâdan başka bir **نَحْوٍ**a girdiği manasınadır; bu yüzden ona **شاطر** denildi; çünkü istivâdan uzaklaştı.

Ve denilir: “Bu kavim bizim **مُشاطرُونا**” yani evleri bizim evlerimize bitişiktir; “bunlar bize **يُناحُونَنا**” denildiği gibi; yani biz onların yönündeyiz, onlar da bizim yönümüzde; işte böylece onlar bizim **مُشاطِرُونا**dır.

Ve **ونِيَّةٌ شَطُورٌ**: uzak (niyet). Ve **ومنزل شَطِيرٌ** ve **بلد شَطِيرٌ** ve **حَيٌّ شَطِيرٌ**: uzak; çoğulu **شُطُرٌ**dur. Ve **ونَوًى شُطْرٌ** (zammeyle): uzak; İmru’ul-Kays dedi ki:
“Karışık topluluk arasındaki **الشُّطُرْ** (uzaklar) seni özletti mi,
Ve mahalleden kalanlar içinde **هِرْ** (kim)?”
Dedi ki: Buradaki **الشُّطُرُ** tekil değildir; ancak **شَطِير**in çoğuludur. Ve beyitte **الشُّطُرُ**, **المُتَغَرِّبِينَ** yahut **المُتَعَزِّبِينَ** manasındadır; ve o, **الخليط**in sıfatıdır. Ve **الخليط**: karışan (muhalît)tir; ve o, çoğulla da tekille de vasfedilir. Nehşel b. Harî dedi ki:
“Şüphesiz **الخَلِيطَ** ayrılığı ciddiye aldılar da erkenden yola çıktılar,
Ve senin özlemini, ona ait mahmillerin kervanı coşturdu.”

Ve **والشَّطِيرُ** ayrıca: garip (yabancı). Şöyle dedi:
“Beni onların içinde **شَطِيراً** (garip) bırakma,
Yoksa ben helâk olurum yahut uçarım.”
Ve Gassân b. Va‘le dedi ki:
“Eğer Sa‘d içinde isen ve annen onlardansa,
**شَطِيراً** (yabancı) olarak, dayın Sa‘d’dan seni aldatmasın.
Şüphesiz kavmin kız kardeşinin oğlunun kabı eğiktir,
Eğer sağlam bir babayla dayısıyla itişip yarışmazsa.”
Yani: Dayılığınla aldanma; çünkü şerefli babalar ve izzetli amcalarla dayılarınla yarışmadıkça nasibin eksiktir. Ve **المصغَى**: eğilmiş olandır; kap eğilince içindekini döker; böylece onu nasibin eksikliğine misal yaptı; ve çoğul, çoğuldur. **التهذيب**:
Ve **الشَّطِيرُ** uzaktır. Ve garibe **شَطِيرٌ** denilir; kavminden uzaklaşması sebebiyle. Ve **الشَّطْرُ**: uzaklıktır.

Ve Kâsım b. Muhammed hadîsinde: “Eğer iki adam bir adam aleyhine bir hak ile şahitlik etse; ikisinden biri **شطير** ise, o, ötekinin şahitliğini taşır.” **الشطير**: garip; çoğulu **شُطُرٌ**dur. Yani: Eğer onun lehine baba tarafından bir yakın yahut oğul yahut kardeş şahitlik etse ve onunla birlikte bir yabancı olsa, yabancının şahitliği, yakının şahitliğini sahih kılar; böylece bunu ona bir **حَمْلاً** (taşıma) kıldı. Dedi ki: Belki bu, Kâsım’ın mezhebidir; yoksa babanın ve oğlun şahitliği kabul edilmez. Ve ondan, Katâde hadîsi: Kardeşin şahitliği, yanında bir **شطير** olursa, şahitliği câiz olur; ve bu da böyledir; çünkü yabancının kardeşle yahut yakınla birlikte şahitliği arasında fark yoktur; şüphesiz o kabul edilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ش ط ر * * شَطْرُ * الشيء نصفه وجمعه * أشْطُرٌ * و * شَاطَرهُ * ماله إذا ناصفه وقصد * شَطْرهُ * أي نحوه ومنه قوله تعالى ﴿فولُّوا وجوهكم شطره﴾ و * الشَّاطِرُ * الذي أعيا أهله خبثا وقد * شَطَر * يشطر بالضم * شَطَارةً * و * شَطُرَ * أيضا من باب ظرُف

##### Türkçe

* ش ط ر * **شَطْرُ** şeyin yarısıdır; çoğulu **أشْطُرٌ**’dur. Ve **شَاطَرهُ**: malını, onu yarıladığında (yarı yarıya paylaştırdığında). Ve **شَطْرهُ**’ne yöneldi, yani onun tarafına; bundan da Yüce Allah’ın sözü: ﴿فولُّوا وجوهكم شطره﴾ (gelir). Ve **الشَّاطِرُ**: kötülükçe ailesini acze düşüren kimsedir. Ve (o) **شَطَر** eder; **يشطر** (ötre ile); **شَطَارةً** (olarak). Ve **شَطُرَ** da, ayrıca, **ظرُف** babındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الشطر: نصف الشيء، وجزؤه، كالشطير، ومنه المثل أحلب حلبا لك شطره. وحديث سعد  أنه استأذن النبي صلى الله عليه وسلم أن يتصدق بماله، قال: لا، قال فالشطر، قال: لا، قال: الثلث فقال: الثلث، والثلث كثير  وحديث عائشة:  كان عندنا شطره من شعير  وفي آخر  أنه رهن درعه بشطر من شعير  ، قيل: أراد نصف مكوك، وقيل: نصف وسق، وحديث الإسراء:  فوضع شطرها  . أي الصلاة أي بعضها وكذا حديث:  الطهور شطر الإيمان  ، لأن الأيمان يظهر بحاشية الباطن، والطهور يظهر بحاشية الظاهر. ج أشطر وشطور. الشطر: الجهة والناحية ومنه قوله تعالى  فول وجهك شطر المسجد الحرام  وإذا كان بهذا المعنى فلا يتصرف الفعل منه قال الفراء: يريد: نحوه وتلقاءه، ومثله في الكلام: ول وجهك شطره وتجاهه، وقال الشاعر:
  إن العسير بها داء مخامرهـا                      فشطرها نظر العينين محسور وقال أبو إسحاق: الشطر: النحو، لا اختلاف بين أهل اللغة فيه، قال: ونصب قوله عز وجل:  شطر المسجد الحرام  على الظرف. أو يقال: شطر شطره، أي قصد قصده ونحوه. الشطر: مصدر شطر الناقة والشاة يشطرها شطرا: أن تحلب شطرا، وتترك شطرا، وللناقة شطران: قادمان، وآخران، وكل خلفين شطر والجمع أشطر.
 وشطر بناقته تشطيرا: صر خلفيها، وترك خلفين، فإن صر خلفا واحدا قيل: خلف بها، فإن صر ثلاثة أخلاف، قيل: ثلث بها، فإذا صرها كلها قيل: أجمع بها، وأكمش بها. شطر الشيء تشطيرا: نصفه، وكل ما نصف فقد شطر. وشاة شطور، كصبور: يبس أحد خلفيها. وناقة شطور: يبس خلفان من أخلافها، لأن لها أربعة أخلاف، فإن يبس ثلاثة فهي ثلوث.
 شاة شطور، إذا صارت أحد طبييها أطول من الآخر، وقد شطرت، كنصر وكرم شطارا. وثوب شطور، أي أحد طرفي عرضه كذلك، أي أطول من الآخر، قال الصاغاني: ويقال له بالفارسية كوس، بضمة غير مشبعة. من المجاز: قولهم: حلب فلان الدهر أشطره، أي خبر ضروبه، يعني مر به خيره وشره وشدته ورخاؤه، تشبيها بحلب جميع أخلاف الناقة ما كان منها حفلا وغير حفل، ودارا وغير دار، وأصله من أشطر الناقة، ولها خلفان قادمان وآخران، كأنه حلب القادمين، وهما الخير، والآخرين، وهما الشر. وقيل: أشطره  درره. ويقال أيضا: حلب الدهر شطريه. وفي الكامل للمبرد: يقال للرجل المجرب للأمور: فلان قد حلب أشطره، أي قد قاسي الشدائد والرخاء، وتصرف في الفقر والغنى، ومعنى قوله: أشطره، فإنما يريد خلوفه، يقول: حلبتها شطرا بعد شطر، وأصل هذا من التصنيف، لأن كل خلف عديل لصاحبه. وإذ كان نصف ولدك ذكورا ونصفهم إناثا فهم شطره، بالكسر يقال: ولد فلان شطرة. وإناء شطران، كسكران: بلغ الكيل شطره، وقدح شطران، أي نصفان وكذلك جمجمة شطري، وقصعة شطري. وشطر بصره يشطر شطورا بالضم، وشطرا: صار كأنه ينظر إليك وإلى آخر، رواه أبو عبيدعن الفراء، قاله الأزهري، وقد تقدم قريبا. والشاطر: من أعيا أهله ومؤدبه خبثا ومكرا، جمعه الشطار، كرمان، وهو مأخوذ من شطر عنهم، إذا نزح مراغما، وقد قيل: إنه مولد. وقد شطر، كنصر وكرم شطارة، فيهما، أي في البابين، ونقل صاحب اللسان: شطورا أيضا. وشطر عنهم شطورا ووشطورة، بالضم فيهما، وشطارة، بالفتح إذا نزح عنهم وتركهم مراغما أو مخالفا، وأعياهم خبثا.

  قال أبو إسحاق: قول الناس: فلان شاطر: معناه أنه آخذ في نحو غير الأستواء، ولذلك قيل له: شاطر، لأنه تباعد عن الأستواء. قلت: وفي جواهر الخمس للسيد محمد حميد الدين الغوث ما نصه: الجوهر الرابع مشرب الشطار، جمع شاطر، أي السباق المسرعين إلى حضرة الله تعالى وقربه، والشاطر: هو السابق، كالبريد الذي يأخذ المسافة البعيدة في المدة القريبة، وقال الشيخ في مشرب الشطار: يعني أنه لا يتولى هذه الجهة إلا من كان منعوتا بالشاطر الذي أعيا أهله ونزح عنهم، ولو كان معهم، إذ يدعونه إلى الشهوات والمألوفات، انتهى. والشطير كأمير: البعيد يقال: منزل شطير، وحي شطير، وبلد شطير. الشطير: الغريب، والجمع الشطر، بضمتين، قال امرؤ القيس:
  أشاقك بين الخليط الشطر                      وفيمن أقام من الحي هر. أراد بالشاطر هنا المتغربين، أو المتغزبين، وهو نعت الخليط. ويقال للغريب: شطير، لتباعده عن قومه، قال:
  لا تدعني فيهم شطـيرا                      إني إذا أهلك أو أطيرا أي غريبا، وقال غسان بن وعلة:
  إذا كنت في سعد وأمك مـنـهـم                      شطيرا فلا يغررك خالك من سعد
  وإن ابن أخت القوم مصغي إنـاؤه                      إذا لم يزاحم خالـه بـأب جـلـد يقول: لا تغتر بخؤلتك، فإنك منقوص الحظ مالم تزاحم أخوالك بآباء شراف، وأعمام أعزة، وفي حديث القاسم بن محمد  لو أن رجلين شهدا على رجل بحق، أحدهما شطير فإنه يحمل شهادة الآخر أي غريب، يعني: لو شهد له قريب من أب أو ابن أو لأخ، ومعه أجنبي صححت شهادة الأجنبي شهادة القريب، ولعل هذا مذهب القاسم، وإلا فشهادة الأب والابن لا تقبل. والمشطور: الخبز الملطلي بالكامخ أورده الصاغاني في التكملة. المشطور من الرجز والسريع: ما ذهب شطره، وذلك إذا نقصت ثلاثة أجزاء من ستته، وهو على السلب، مأخوذ من الشطر بمعنى النصف، صرح به المصنف في البصائر. ونوى شطر، بضمتين: بعيدة. ونية شطور، أي بعيدة. وشطاطير: كورة غربي النيل بالصعيد الأدنى، وهي التي تعرف الآن بشطورات، وقد دخلتها، وقد تعد في الديوان من الأعمال الأسيوطية الآن.

  وشاطرته مالي: ناصفته، أي قاسمته بالنصف، وفي المحكم: أمسك شطره وأعطاه شطره الآخر. يقال: هم مشاطرونا، أي دورهم تتصل بدورنا، كما يقال: هؤلاء مناحونا، أي نحن نحوهم وهم نحونا. في حديث مانع الزكاة قوله صلى الله تعالى عليه وسلم:  من منع صدقة فإنا آخذوها وشطر ماله، عزمة من عزمات ربنا  . قال ابن الأثير: قال الحربي: هكذا رواه بهز راوي هذا الحديث، قد وهم. ونص الحربي: غلط بهز في لفظ الرواية، إنما الصواب  وشطر ماله  ، كعني، أي جعل ماله شطرين، فيتخير عليه المصدق، فيأخذ الصدقة من خير الشطرين أي النصفين عقوبة لمنعه الزكاة، فأما ما لا يلزمه فلا، قال: وقال الخطابي في قول الحربي: لا أعرف هذا الوجه. وقيل: معناه أن الحق مستوفى منه غير متروك عليه وإن تلف شطر ماله، كرجل كان له ألف شاة فتلفت حتى لم يبق له إلا عشرون، فإنه يؤخذ منه عشر شياه لصدقة الألف، وهو شطر ماله الباقي، قال: وهذا أيضا بعيد، لأنه قال إنا آخذوها وشطر ماله، ولم يقل: إنا آخذو شطر ماله. وقيل: إنه كان في صدر الإسلام يقع بعض العوقبات في الأموال ثم نسخ، كقوله في الثمر المعلق: من خرج بشيء منه فعليه غرامة مثليه والعقوبة كقوله في ضالة الإبل المكتومة غرامتها ومثلها معها  ، فكان عمر يحكم به فغرم حاطبا ضعف ثمن ناقة المزني لما سرقها رقيقه ونحروها، قال: وله في الحديث نظائر. قال: وقد أخذ أحمد بن حنبل بشيء من هذا وعمل به. وقال الشافعي في القديم: من منع زكاة ماله أخذت منه، وأخذ شطره ماله عقوبة على منعه. واستدل بهذا الحديث، وقال في الجديد: لا يؤخذ منه إلا الزكاة لا غير، وجعل هذا الحديث منسوخا وقال: كان ذلك حيث كانت العقوبات في الأموال، ثم نسخت. ومذهب عامة الفقهاء أن لا واجب على متلف الشيء أكثر من مثله أو قيمته. وإذا تأملت ذلك عرفت أن ما قاله الشيخ ابن حجر المكي في شرح العباب، وذكر فيه: في القاموس ما فيه نظر ظاهر فاحذره، إذ يلزم على توهيمه لبهز رواية توهيم الشافعي الآخذ به في القديم، وللأصحاب فإنهم متفقون على أن الرواية كما مر من إضافة شطر، وإنما الخلاف بينهم في صحة الحديث وضعفه، وفي خلوه عن معارض وعدمه، انتهى لا يخلو عن نظر من وجوه، مع أن مثل هذا الكلام لا ترد به الروايات، فتأمل. ومما يستدرك عليه: شطرته: جعلته نصفين. ويقال: شطر وشطير مثل نصف ونصيف. وشطر الشاة: أحد خلفيها، عن ابن الأعرابي. والشطر: البعد.وأبو طاهر محمد بن عبد الوهاب بن محمد، عرف بابن الشاطر، بغدادي، عن أبي حفص بن شاهين، وعنه الخطيب. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**الشطر**: şeyin yarısı ve onun bir parçası; **الشطير** gibi. Ondan darbımesel: “Sağ ki sağ, senin için onun **شطره**’si.” Sa‘d hadisi: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) malını sadaka vermek için izin istedi; dedi ki: “Hayır.” Dedi ki: “O hâlde **الشطر**”; dedi ki: “Hayır.” Dedi ki: “**الثلث**”; dedi ki: “**الثلث**; ve **الثلث** çoktur.” Âişe hadisi: “Yanımızda arpadan onun **شطره**’si vardı.” Ve bir diğerinde: “Zırhını arpadan bir **شطر** karşılığında rehin verdi.” Denildi ki: yarım **مكوك**’u kastetti; denildi ki: yarım **وسق**. İsrâ hadisi: “Onun **شطرها**’sını koydu.” Yani namaz; yani onun bir kısmı. Ve bunun gibi hadis: “**الطهور** imanın **شطر**’udur”; çünkü iman bâtının kenarıyla görünür, **الطهور** da zâhirin kenarıyla görünür. Çoğulu: **أشطر** ve **شطور**.

**الشطر**: yön ve taraf; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Yüzünü **شطر المسجد الحرام**’a çevir.” Bu mânâda olursa fiil ondan çekimlenmez. el-Ferrâ dedi: “Kasteder: ona doğru ve onun karşısına.” Sözde benzeri: “Yüzünü onun **شطره**’sine ve onun karşısına çevir.” Şair dedi ki:

  إن العسير بها داء مخامرهـا                      فشطرها نظر العينين محسور

Ebû İshâk dedi: **الشطر**: **النحو**; dil ehli arasında onda ihtilaf yoktur. Dedi ki: Aziz ve Celil olanın “**شطر المسجد الحرام**” sözünün nasbı zarf üzerinedir. Yahut denir: **شطر شطره**; yani onun kastını ve ona benzerini kastetti.

**الشطر**: **شطر**’un masdarıdır; deve ve koyunu **يشطرها شطرا**: bir **شطر** sağmak ve bir **شطر** bırakmak. Devenin iki **شطران**’ı vardır: iki ön ve iki arka; her iki meme **شطر**’dur; çoğulu **أشطر**.

Ve devesini **شطر** etti, **تشطيرا**: iki arka memesini bağladı ve iki meme bıraktı; eğer bir meme bağlarsa “onunla **خلف** etti” denir; eğer üç meme bağlarsa “onunla **ثلث** etti” denir; hepsini bağlarsa “onunla **أجمع** etti” ve “onunla **أكمش** etti” denir. Bir şeyi **شطر** etti, **تشطيرا**: onu yarıladı; her ne yarılanmışsa muhakkak **شطر** edilmiştir. Ve **شاة شطور**; **صبور** gibi: iki memesinden biri kurudu. Ve **ناقة شطور**: memelerinden iki meme kurudu; çünkü onun dört memesi vardır; eğer üçü kurursa o **ثلوث**tur.

**شاة شطور**: iki memesinden biri ötekinden daha uzun olunca; ve **شطرت**; **نصر** ve **كرم** gibi, **شطارا**. Ve **ثوب شطور**: yani eninin iki ucundan biri böyledir; yani ötekinden daha uzundur. es-Sâgânî dedi: Farsçada ona **كوس** denir; doygun olmayan bir ötre ile.

Mecazdan: onların sözü: “Falan, zamanı **أشطره**’sini sağdı”; yani onun çeşitlerini tecrübe etti; yani onun hayrı ve şerri, şiddeti ve refahı ona uğradı; devenin memelerinin hepsini sağmaya benzetme olarak: dolu olanı ve dolu olmayanı, sütü bol olanı ve olmayanı. Aslı, devenin **أشطر** edilmesindendir; onun iki ön ve iki arka memesi vardır; sanki önleri sağdı—ki onlar hayırdır—ve arkaları—ki onlar şerdir. Denildi ki: **أشطره**: onun sütünü bolca akıttı. Yine denir: “Zamanın iki **شطريه**’sini sağdı.” el-Müberred’in **الكامل**’inde: işlerde tecrübeli adama denir: “Falan, onun **أشطره**’sini sağdı”; yani şiddetleri ve refahı yaşadı; fakirlik ve zenginlikte dolaştı. Onun sözü “**أشطره**”nin mânâsı: ancak onun memelerini kasteder; “Onu **شطرا**dan sonra **شطر** sağdım” der. Bunun aslı tasniftendir; çünkü her meme, arkadaşına denktir. Ve çocuğunun yarısı erkek, yarısı dişi olursa onlar onun **شطره**’sidir; kesre ile. Denir: “Falanın çocuğu **شطة**.” Ve **إناء شطران**; **سكران** gibi: ölçek onun **شطره**’sine ulaştı. Ve **قدح شطران**: yani iki yarım; bunun gibi **جمجمة شطري** ve **قصعة شطري**. Ve bakışını **شطر** etti: **يشطر شطورا** (ötre ile) ve **شطرا**: sanki sana ve bir başkasına bakıyor oldu; bunu Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan rivayet etti; el-Ezherî söyledi; az önce geçti.

Ve **الشاطر**: ailesini ve terbiyecisini kötülük ve hile ile acze düşüren kimsedir; çoğulu **الشطار**; **رمان** gibi. O, “onlardan **شطر** etti”den alınmıştır; yani inatlaşarak uzaklaştı. Ve denildi ki: o, muvelleddir. Ve **شطر** etti; **نصر** ve **كرم** gibi, **شطارة**; ikisinde de, yani iki bâbda. Lisân sahibi nakletti: **شطورا** da. Ve onlardan **شطر** etti: **شطورا** ve **وشطورة**; ikisinde de ötre ile; ve **شطارة**; fetih ile: onlardan inatlaşarak yahut muhalif olarak uzaklaştığında ve onları kötülükle acze düşürdüğünde.

Ebû İshâk dedi: insanların “Falan **شاطر**” sözü: mânâsı, istivâdan başka bir yöne yönelmiş olmasıdır; bu yüzden ona **شاطر** denildi; çünkü istivâdan uzaklaştı. Dedim: Seyyid Muhammed Hamîdüddîn el-Gavs’un **جواهر الخمس**’inde lafzen şöyledir: “Dördüncü cevher: **مشرب الشطار**; **شاطر**’ın çoğulu; yani Allah Teâlâ’nın huzuruna ve yakınlığına doğru koşan süratli yarışçılar. Ve **الشاطر**: öne geçen kimsedir; uzak mesafeyi kısa müddette alan posta ulak gibi.” Şeyh **مشرب الشطار**’da dedi: “Yani bu ciheti ancak, ailesini acze düşüren ve onlardan uzaklaşan **الشاطر** ile nitelenmiş olan kimse üstlenir; onlarla beraber olsa bile; zira onlar onu şehvetlere ve alışılmışlara çağırırlar.” Bitti.

Ve **الشطير**; **أمير** gibi: uzak. Denir: **منزل شطير** ve **حي شطير** ve **بلد شطير**. **الشطير**: garip; çoğulu **الشطر**; iki ötre ile. İmru’ul-Kays dedi ki:

  أشاقك بين الخليط الشطر                      وفيمن أقام من الحي هر.

Burada **الشاطر** ile, gurbetçilere yahut gurbet edenlere kastetti; o, **الخليط**’in sıfatıdır. Ve garibe **شطير** denir; kavminden uzaklaşması sebebiyle. Dedi ki:

  لا تدعني فيهم شطـيرا                      إني إذا أهلك أو أطيرا

Yani garip. Ve Gassân b. Va‘le dedi ki:

  إذا كنت في سعد وأمك مـنـهـم                      شطيرا فلا يغررك خالك من سعد
  وإن ابن أخت القوم مصغي إنـاؤه                      إذا لم يزاحم خالـه بـأب جـلـد

Der ki: dayılığınla aldanma; çünkü sen, dayılarınla şerefli babalar ve izzetli amcalarla itişip kakışmadıkça nasibi eksik birisin. Ve Kâsım b. Muhammed hadisi: “Eğer iki adam bir adam aleyhine bir hak ile şahitlik etse, ikisinden biri **شطير** ise, ötekinin şahitliğini taşır”; yani garip. Yani: eğer ona baba tarafından yahut oğul yahut kardeş tarafından bir yakın şahitlik etse ve onunla beraber bir yabancı olsa, yabancının şahitliği, yakının şahitliğiyle sahih olur. Belki bu, Kâsım’ın mezhebidir; yoksa baba ve oğlun şahitliği kabul edilmez.

Ve **المشطور**: **الكامخ** ile sıvanmış ekmek; es-Sâgânî onu **التكملة**’de zikretti. Ve **المشطور** rəcəz ve serî‘den: onun **شطره**’si giden; bu, altı cüzünden üç cüz eksiltildiğinde olur; bu, selb üzerinedir; **الشطر**dan, yarı mânâsıyla alınmıştır; musannif **البصائر**’de bunu açıkça söyledi.

Ve **نوى شطر**; iki ötre ile: uzak. Ve **نية شطور**: yani uzak. Ve **شطاطير**: Sa‘îd-i ednâ’da Nil’in batısında bir kûre; şimdi **شطورات** diye bilinen odur; ona girdim; ve şimdi divanda Asyût amellerinden sayılır.

Ve **شاطرته مالي**: onu yarıladım; yani onu yarıyla paylaştım, yani onu yarı ile taksim ettim. Ve **المحكم**’de: “Onun yarısını tuttu ve ona öteki yarısını verdi.” Denir: **هم مشاطرونا**; yani onların evleri bizim evlerimize bitişir; nitekim denir: **هؤلاء مناحونا**; yani biz onlara doğruyuz ve onlar bize doğrudur. Zekâtı engelleyenin hadîsinde, onun (Allah Teâlâ’nın salâtı onun üzerine olsun) sözü: “Kim bir sadakayı engellerse, muhakkak biz onu ve malının yarısını alırız; Rabbimizin azimlerinden bir azim olarak.” İbnü’l-Esîr dedi: el-Harbî dedi: “Behz, bu hadîsin râvisi, onu böyle rivayet etti; hata etmiştir.” el-Harbî’nin metni: “Behz, rivayetin lafzında yanıldı; doğrusu ancak **وشطر ماله**’dır; yani, yani malını iki yarı kıldı; böylece musaddık ona karşı seçer; zekâtı engellemesine ceza olarak, iki yarıdan yani iki yarımdan hayırlı olanından sadakayı alır; fakat ona lâzım olmayan şey ise hayır.” Dedi: ve el-Hattâbî, el-Harbî’nin sözü hakkında dedi: “Bu vechi tanımıyorum.” Ve denildi: manası, hak ondan tam alınmıştır, onun üzerinde bırakılmış değildir; isterse malının yarısı telef olsun; bin koyunu olan bir adam gibi; sonra telef oldu da ona ancak yirmi kaldı; o hâlde ondan binin sadakası için on koyun alınır; bu, kalan malının yarısıdır. Dedi: bu da ayrıca uzaktır; çünkü o: “Muhakkak biz onu ve malının yarısını alırız” dedi; “Muhakkak biz malının yarısını alırız” demedi. Ve denildi: İslâm’ın başında mallarda bazı cezalar vuku bulurdu, sonra neshedildi; asılı meyve hakkında sözü gibi: “Kim ondan bir şey çıkarırsa, üzerine iki mislini tazmin ve ceza vardır”; gizlenen deve yitiği hakkında sözü gibi: “Onun tazmini ve onunla beraber bir misli.” Öyle ki Ömer onunla hükmederdi; Hâtıb’a, Muznî’nin bir devesinin fiyatının iki katını tazmin ettirdi; onu köleleri çaldığında ve onu boğazladıklarında. Dedi: hadîste bunun benzerleri vardır. Dedi: Ahmed b. Hanbel bunun bir kısmıyla amel etti ve onunla iş gördü. Ve Şâfiî eski görüşte dedi: “Kim malının zekâtını engellerse, ondan alınır; ve engellemesine ceza olarak malının yarısı alınır.” Ve bu hadîsle delil getirdi. Ve yeni görüşte dedi: “Ondan zekâttan başka bir şey alınmaz”; ve bu hadîsi mensuh kıldı ve dedi: “Bu, mallarda cezaların olduğu yerde idi; sonra neshedildi.” Fakihlerin çoğunun mezhebi: bir şeyi telef edene, onun mislinden veya kıymetinden daha fazlası vâcip değildir. Bunu tefekkür ettiğinde, şeyh İbn Hacer el-Mekkî’nin **شرح العباب**’da söylediğini bilirsin; ve onda zikretti: “**القاموس**’ta, onda açık bir nazar vardır; ondan sakın; zira Behz’i rivayette vehmetmesi üzerine, eski görüşte onunla amel eden Şâfiî’yi vehmetmek lâzım gelir; ve ashâbı da; çünkü onlar, rivayetin, geçtiği üzere, **شطر**’ın izâfesiyle olduğu üzerinde ittifak etmişlerdir; ancak ihtilâf, hadîsin sıhhati ve zayıflığı hakkında ve onun muârızdan hâlî olup olmaması hakkındadır.” Bitti. Birkaç yönden nazardan hâlî değildir; bununla beraber böyle bir sözle rivayetler reddedilmez; öyleyse düşün. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **شطرته**: onu iki yarı yaptım. Ve denir: **شطر** ve **شطير**; **نصف** ve **نصيف** gibi. Ve **شطر الشاة**: onun iki arka tarafından biri; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الشطر**: uzaklık. Ve Ebû Tâhir Muhammed b. Abdülvehhâb b. Muhammed, **ابن الشاطر** diye bilindi; Bağdatlıdır; Ebû Hafs b. Şâhîn’den; ve ondan el-Hatîb. Ve ona istidrâk olunanlardandır:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

شَطَرَهُ
1 شَطَرَهُ ذ , (A, MA, O, TA,) [aor. شَطُرَ ,] inf. n. شَطْرٌ; (MA;) and ↓ شطّرهُ, (K,) inf. n. تَشْطِيرٌ; (TA;) He halved it; divided it into halves. (A, MA, O, K, TA.) ― -b2- شَطَرَهَا, aor. شَطُرَ , (S,) inf. n. شَطْرٌ, (S, K,) He milked one شَطْر of her, (namely, a camel, or a ewe or goat, S, [i. e., in the former case one pair of teats, and in the latter case one teat,]) and left the other شَطْر. (S, K.) -A2- شَطَرَتْ and شَطُرَتْ, aor. شَطُرَ , (K,) inf. n. شِطَارٌ, (TA,) She (a ewe or goat) had one of her teats dried up: or had one teat longer than the other. (K.) [شِطَارٌ seems to be also Syn. with حِضَانٌ as expl. in this Lex.: see also the latter word in Freytag's Lex.: Reiske, as cited by Freytag, explains the former word as meaning “ quando latus unum vulvو prو altero propendet. ”] ― -b2- شَطَرَ بَصَرُهُ, (S, K, TA, and so in the O voce سَصَرَ, q. v., [in some copies of the S and K and in a copy of the A, erroneously, بَصَرَهُ,]) aor. شَطُرَ , (S,) inf. n. شُطُورٌ (S, K) and شَطْرٌ, (TA,) He was as though he were looking at thee and at another: (S, A, K:) on the authority of Fr. (TA.) ― -b3- شَطَرَ شَطْرَهُ He repaired, or betook himself, in the direction of him, or it: or الشَّطْرُ in the sense of الجِهَةُ and النَّاحِيَةُ has no verb belonging to it. (K.) ― -b4- شَطَرَتِ الدَّارُ The house, or abode, was distant, or remote. (Mgh, Msb.) ― -b5- شَطَرَ, (S, K,) aor. شَطُرَ ; (K;) and شَطُرَ, aor. شَطُرَ ; inf. n. شَطَارَةٌ, of both verbs, (S, K,) or this is a simple subst., (Msb,) and شُطُورٌ; (L;) [and ↓ تشاطر; (A in art. عذر;)] He was, or became, or acted, like a شَاطِر [q. v.]. (S, K.) And شَطَرَ عَلَى أَهْلِهِ, (A, Msb,) or شَطَرَ عَنْهُمْ, (S, * K,) aor. شَطُرَ , (Msb,) inf. n. شُطُورٌ and شُطُورَةٌ and شَطَارَةٌ, (K,) or this last is a simple subst., (Msb,) He withdrew far away (S, * A, K *) from his family; or broke off from them, or quitted them, in anger: (A, K:) or he disagreed with his family, and wearied them by his wickedness (Msb, TA) and baseness. (Msb.)

2 شَطَّرَ see 1, first sentence. ― -b2- شطّر نَاقَتَهُ, (S,) or بِنَاقَتِهِ, (K,) inf. n. تَشْطِيرٌ, (S, K,) He bound two of the teats of his she-camel with the صِرَار [q. v.], (S, K,) leaving (the other) two (unbound). (K.)

شَاطَرْتُهُ مَالِى
3 شَاطَرْتُهُ مَالِى ذ I halved with him my property; (S, K;) I retained half of my property and gave him the other half. (M, TA.) ― -b2- And شَاطَرْتُ طَلِيِّى I left for my lamb, or kid, one teat [of the mother], having milked the other teat and bound it with the صِرَار [q. v.]. (S.)

6 تَشَاْطَرَ see 1, last sentence but one.

شَطْرٌ
شَطْرٌ ذ The half of a thing; (S, A, Mgh, Msb, K;) as also ↓ شَطِيرٌ: (TA:) pl. [of pauc.] أَشْطُرٌ (S, K) and [of mult.] شُطُورٌ. (K.) It is said in a prov., اُحْلُبْ حَلَبًا لَكَ شَطْرُهُ [Milk thou a milking of which half shall be for thee]. (S.) And one says شَعَرٌ شَطْرَانِ Hair [half] black and [half] white. (A.) Accord. to Ibrلheem El-Harbee, (O,) the saying of the Prophet, مَنْ مَنَعَ صَدَقَةً فَاـِنَّا آخِذُوهَا وَشَطْرَ مَالِهِ [Whoso refuses to render a poor-rate, verily we take it from him, and half of his property], thus related by Bahz, is a mistake, and the right wording is, وَشُطِرَ مَالُهُ, meaning and his property shall be divided into two halves, and the collector of the poor-rate shall have the option given him and shall take that rate from out of the better of the two halves, as a punishment for the man's refusal of the rate; (O, K;) but it is said that this law was afterwards abrogated: (O:) Esh-Shلfi'ee, however, says that, in the old time, when one refused the poor-rate of his property, it was taken from him, and half of his property was taken as a punishment for his refusal; and he adduces this trad. as evidence thereof; but says that in recent times, only the poor-rate was taken from him, and this trad. was asserted to be abrogated. (TA. [More is there said on this subject, but I omit it as unprofitable.]) ― -b2- It occurs in two trads. as meaning Half a مَكُّوك [q. v.], or half a وَسْق [q. v.], of barley. (TA.) ― -b3- [In prosody, Half a verse.] ― -b4- Also (tropical:) A part, or portion, or somewhat, of a thing; (Mgh, K;) and so ↓ شَطِيرٌ. (TA.) In the trad. of the night-journey, فَوَضَعَ شَطْرَهَا means (assumed tropical:) [And He remitted] part, or somewhat, thereof; (K;) i. e., of the prayer. (TA.) And similar is the saying in another trad., الطَّهُورُ شَطْرُ الاـِيمَانِ (assumed tropical:) [Purification is part of faith]. (TA.) ― -b5- Either the fore pair or the hind pair of the teats of a she-camel: she has two pairs of teats, a fore pair and a hind pair, and each pair is thus called: (S, K:) and either of the two teats of a ewe or she-goat: (IAar, TA:) pl. أَشْطُرٌ. (S, TA.) Hence the saying, (S,) فُلَانٌ حَلَبَ الدَّهْرَ أَشْطُرَهُ (tropical:) Such a one has known, or tried, varieties of fortune: (S, * TA:) has experienced the good and evil of fortune; (S, K, TA;) its straitness and its ampleness: being likened to one who has milked all the teats of a camel, that which yields plenty of milk and that which does not; the fore pair being the good; and the hind pair, the evil: or, as some say, أَشْطُر means streams, or flows, of milk: and [in like manner] one says, حَلَبَ الدَّهْرَ شَطْرَيْهِ. (TA.) And, as is said in the “ Kلmil ” of Mbr, one says of a man experienced in affairs, فُلَانٌ قَدْ حَلَبَ أَشْطُرَهُ (tropical:) Such a one has endured the difficulties and [enjoyed] the ampleness of fortune, and managed his affairs in poverty and in wealth: lit., has milked his pairs of teats, one pair after another. (TA.) ― -b6- Also A direction in which one looks or goes or the like. (S, A, Msb, K.) One says, قَصَدَ شَطْرَهُ He went in his, or its, direction; towards him, or it. (S, A.) And it is said in the Kur [ii. 139 and 144 and 145], فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ Then turn thou thy face in the direction of the Sacred Mosque. (Fr, S.) The noun in this sense has no verb belonging to it: or one says, شَطَرَ شَطْرَهُ [expl. above: see 1]. (K.) ― -b7- Also Distance, or remoteness. (TA.)

شُطُرٌ
شُطُرٌ ذ : see شَطِيرٌ [of which it is both a syn. and a pl.].

وَلَدُ فُلَانٍ شِطْرَةٌ
وَلَدُ فُلَانٍ شِطْرَةٌ ذ The offspring of such a one are half males and half females. (S, A, K. [In the Ham p. 478, it is written شَطْرة.])

شَطْرَانُ
شَطْرَانُ ذ , (S, A, K,) fem. شَطْرَى, (K,) A bowl, (S, K,) or vessel, (A, K,) half full. (S, A, K.)

شَطُورٌ
شَطُورٌ ذ A ewe, or she-goat, having one teat longer than the other; (S, O, K;) like حَضُونٌ in this sense [and perhaps in others also, agreeably with what is said of شِطَارٌ in the first paragraph of this art.]: (S in art. حَضن:) and (so in the S and O, but in the K “ or ”) one having one of her teats dried up: (S, O, K:) and a she-camel having two of her teats dried up; for she has four teats. (S, O.) And A garment, or piece of cloth, having one of the two extremities of its breadth longer than the other. (O, K.) ― -b2- See also the next paragraph.

شَطِيرٌ
شَطِيرٌ ذ : see شَطْرٌ, in two places. -A2- Also Distant, or remote; (As, S, A, Mgh, Msb, K;) applied to a town, or country, (As, S,) an abode, (A, Mgh, Msb,) and a tribe. (A.) And so ↓ شُطُرٌ in the phrase نَوًى شُطُرٌ [A distant tract, or region, towards which one journeys]: (S, K:) so too ↓ شَطُورٌ in the phrase نِيَّةٌ شَطُورٌ [which may mean as above, (like نِيَّةٌ شَطُونٌ,) or a remote, or farreaching, intention, or aim, or purpose]. (TA.) ― -b2- Also A stranger; (S, O, Msb, K;) because of his remoteness from his people; (TA;) as in a verse cited voce اـِذًا: (S, O:) or one who is alone, or solitary: (A:) pl. شُطُرٌ. (TA.)

شَاطِرٌ
شَاطِرٌ ذ [One who withdraws far away from his family; or breaks off from them, or quits them, in anger: (see 1, last sentence:) or] one who disagrees with his family, (Msb,) and who wearies them by his wickedness (S, Msb, K) and baseness (Msb) and guile: (TA:) i. q. خَلِيعٌ [meaning as above, and having other similar meanings; generally vitious, or immoral; bad, evil, wicked, or mischievous]: (A:) accord. to some, it is post-classical: Aboo-Is-hلk says that it signifies one who takes a wrong course: it is also expl. as signifying one who outstrips; like the [messenger called] بَرِيد, who takes a long journey in a short space of time: and hence, [as a conventional term of the mystics,] it is applied to one who outstrips, and is quick, in attaining nearness to God: or as meaning one who has wearied his family, and withdrawn far from them [n spirit], though with them [bodily], because of their inviting him to carnal lusts, and accustomed ways [of the world]: (TA:) [in the present day, it is applied to a sharper, or clever thief: and to any clever, or cunning, person:] pl. شُطَّارٌ. (TA.)

مَشْطُورٌ
مَشْطُورٌ ذ [Halved. ― -b2- And hence,] A verse of the metre termed الرَّجَز, (O, K,) and of that termed السَّرِيع, (TA,) having three of its six feet wanting; (O, K;) properly, having half thereof taken away. (O.) -A2- Also Bread done over with [the seasoning, or condiment, called] كَامَخ. (O, K.)

هُمْ مُشَاطِرُونَا
هُمْ مُشَاطِرُونَا ذ They are persons whose houses adjoin ours. (O, K.).

##### Türkçe

**شَطَرَهُ**
1 **شَطَرَهُ** ذ , (A, MA, O, TA,) [muzârîsi **شَطُرَ** ,] mastar ismi **شَطْرٌ**; (MA;) ve ↓ **شطّرهُ**, (K,) mastar ismi **تَشْطِيرٌ**; (TA;) Onu ikiye böldü; onu yarımlara böldü. (A, MA, O, K, TA.) ― -b2- **شَطَرَهَا**, muzârîsi **شَطُرَ** , (S,) mastar ismi **شَطْرٌ**, (S, K,) Onun bir **شَطْر**’ını sağdı, (yani, bir deve dişisi yahut bir koyun yahut keçi dişisi, S, [yani, birincisi durumunda bir çift meme başı, ikincisi durumunda bir meme başı,]) ve öteki **شَطْر**’ı bıraktı. (S, K.) -A2- **شَطَرَتْ** ve **شَطُرَتْ**, muzârîsi **شَطُرَ** , (K,) mastar ismi **شِطَارٌ**, (TA,) O (koyun yahut keçi) meme başlarından birinin sütü kurumuş idi: yahut bir meme başı ötekinden daha uzun idi. (K.) [**شِطَارٌ** bu Lügatte açıklandığı üzere **حِضَانٌ** ile de eşanlamlı görünüyor: ayrıca Freytag’ın Lügati’nde de son sözcüğe bak: Freytag’ın naklettiği üzere Reiske, birinci sözcüğü “ quando latus unum vulvو prو altero propendet. ” anlamında açıklar.] ― -b2- **شَطَرَ بَصَرُهُ**, (S, K, TA, ve O’da **سَصَرَ** maddesinde de böyledir, bk., [S ve K’nin bazı nüshalarında ve A’nın bir nüshasında yanlışlıkla **بَصَرَهُ**,]) muzârîsi **شَطُرَ** , (S,) mastar ismi **شُطُورٌ** (S, K) ve **شَطْرٌ**, (TA,) Sanki sana ve bir başkasına bakıyormuş gibiydi: (S, A, K:) Fr.’ın rivayetine göre. (TA.) ― -b3- **شَطَرَ شَطْرَهُ** Onun yahut onun yönüne doğru gitti, yahut yöneldi: yahut **الشَّطْرُ**’un **الجِهَةُ** ve **النَّاحِيَةُ** anlamında olanının kendisine ait bir fiili yoktur. (K.) ― -b4- **شَطَرَتِ الدَّارُ** Ev, yahut mesken, uzak oldu, yahut ırak oldu. (Mgh, Msb.) ― -b5- **شَطَرَ**, (S, K,) muzârîsi **شَطُرَ** ; (K;) ve **شَطُرَ**, muzârîsi **شَطُرَ** ; mastar ismi **شَطَارَةٌ**, iki fiilin de, (S, K,) yahut bu yalın bir isimdir, (Msb,) ve **شُطُورٌ**; (L;) [ve ↓ **تشاطر**; (A, **عذر** maddesinde;)] O, bir **شَاطِر** gibi oldu, yahut oldu, yahut davrandı [bk.]. (S, K.) Ve **شَطَرَ عَلَى أَهْلِهِ**, (A, Msb,) yahut **شَطَرَ عَنْهُمْ**, (S, * K,) muzârîsi **شَطُرَ** , (Msb,) mastar ismi **شُطُورٌ** ve **شُطُورَةٌ** ve **شَطَارَةٌ**, (K,) yahut bu sonuncusu yalın bir isimdir, (Msb,) Ailesinden uzaklaştı (S, * A, K *) ; yahut onlardan koptu, yahut onlardan ayrıldı, öfkeyle: (A, K:) yahut ailesiyle anlaşmazlığa düştü ve kötülüğü (Msb, TA) ve alçaklığı sebebiyle onları usandırdı. (Msb.)

2 **شَطَّرَ** bk. 1, ilk cümle. ― -b2- **شطّر نَاقَتَهُ**, (S,) yahut **بِنَاقَتِهِ**, (K,) mastar ismi **تَشْطِيرٌ**, (S, K,) Dişi devesinin meme başlarından ikisini **صِرَار** ile bağladı [bk.], (S, K,) (öteki) ikisini (bağlamadan) bırakarak. (K.)

**شَاطَرْتُهُ مَالِى**
3 **شَاطَرْتُهُ مَالِى** ذ Malımı onunla yarıladım; (S, K;) malımın yarısını tuttum ve ona öteki yarısını verdim. (M, TA.) ― -b2- Ve **شَاطَرْتُ طَلِيِّى** Kuzum yahut oğlağım için [annenin] bir meme başını bıraktım; öteki meme başını sağmış ve onu **صِرَار** ile bağlamış olarak [bk.]. (S.)

6 **تَشَاْطَرَ** bk. 1, sondan bir önceki cümle.

**شَطْرٌ**
**شَطْرٌ** ذ Bir şeyin yarısı; (S, A, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **شَطِيرٌ** de: (TA:) cem‘ [azlık] **أَشْطُرٌ** (S, K) ve [çokluk] **شُطُورٌ**. (K.) Bir meselde şöyle denir: **اُحْلُبْ حَلَبًا لَكَ شَطْرُهُ** [Öyle bir sağış sağ ki onun yarısı senin olsun]. (S.) Ve şöyle denir: **شَعَرٌ شَطْرَانِ** Saç [yarısı] siyah ve [yarısı] beyaz. (A.) İbrلheem El-Harbee’ye göre, (O,) Peygamber’in sözü, **مَنْ مَنَعَ صَدَقَةً فَاـِنَّا آخِذُوهَا وَشَطْرَ مَالِهِ** [Kim zekâtı vermeyi men ederse, şüphesiz onu ondan alırız ve malının yarısını], Bahz’ın rivayet ettiği üzere, bir hatadır; doğru lafız **وَشُطِرَ مَالُهُ**’dur; anlamı: ve malı iki yarıya bölünecektir; ve zekât tahsildarına seçim hakkı verilecek ve o, o iki yarının daha iyisinden o zekâtı alacaktır; adamın zekâtı men etmesine ceza olarak; (O, K;) fakat bu hükmün sonra neshedildiği söylenir: (O:) Esh-Shلfi'ee ise, eski zamanda, bir kimse malının zekâtını men edince, ondan alındığını ve men etmesine ceza olarak malının yarısının alındığını söyler; ve bunun delili olarak bu hadisi getirir; fakat yakın zamanlarda yalnız zekâtın ondan alındığını ve bu hadisin neshedilmiş sayıldığını söyler. (TA. [Bu konuda daha fazlası orada söylenmiştir, fakat ben onu faydasız olarak terk ediyorum.]) ― -b2- İki hadiste, arpanın bir **مَكُّوك**’unun yarısı [bk.], yahut bir **وَسْق**’unun yarısı [bk.], anlamında vârid olmuştur. (TA.) ― -b3- [Arûzda, bir beytin yarısı.] ― -b4- Ayrıca (mecazen:) bir şeyin bir parçası, yahut bir bölümü, yahut bir miktarı; (Mgh, K;) ve böylece ↓ **شَطِيرٌ**. (TA.) Gece yolculuğu hadîsinde, **فَوَضَعَ شَطْرَهَا** (mecazen kabul edilerek) [Ve O, düşürdü] onun bir kısmını, yahut bir miktarını, demektir; (K;) yani namazın. (TA.) Ve benzeri, başka bir hadisteki söz: **الطَّهُورُ شَطْرُ الاـِيمَانِ** (mecazen kabul edilerek) [Temizlik imanın bir parçasıdır]. (TA.) ― -b5- Dişi devenin meme başlarının ya ön çifti ya arka çifti: onun iki çift meme başı vardır, bir ön çift ve bir arka çift, ve her bir çift böyle adlandırılır: (S, K:) ve koyun yahut keçi dişisinin iki meme başından her biri: (IAar, TA:) cem‘ **أَشْطُرٌ**. (S, TA.) Bundan dolayı şu söz (S,) **فُلَانٌ حَلَبَ الدَّهْرَ أَشْطُرَهُ** (mecazen:) Böyle biri talihin çeşitlerini bilmiştir, yahut denemiştir: (S, * TA:) talihin iyisini ve kötüsünü tecrübe etmiştir; (S, K, TA;) darlığını ve genişliğini: çok süt veren ve vermeyen deve meme başlarının hepsini sağmış kimseye benzetilerek; ön çift iyidir; arka çift kötüdür: yahut bazılarına göre **أَشْطُر** süt akıntıları, yahut akışları demektir: ve [aynı şekilde] şöyle denir: **حَلَبَ الدَّهْرَ شَطْرَيْهِ**. (TA.) Ve Mbr’nin “ **Kلmil** ”inde söylendiği üzere, işlerde tecrübeli bir adam hakkında şöyle denir: **فُلَانٌ قَدْ حَلَبَ أَشْطُرَهُ** (mecazen:) Böyle biri talihin zorluklarına katlanmış ve genişliğinden [yararlanmış], ve işlerini fakirlikte ve zenginlikte idare etmiştir: lafzen, onun çift meme başlarını, bir çiftten sonra bir çifti sağmıştır. (TA.) ― -b6- Ayrıca, kişinin baktığı yahut gittiği ve benzeri bir yön. (S, A, Msb, K.) Şöyle denir: **قَصَدَ شَطْرَهُ** Onun yahut onun yönüne gitti; ona yahut ona doğru. (S, A.) Ve Kur’ân’da [ii. 139 ve 144 ve 145] şöyle denmiştir: **فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ** O hâlde yüzünü Mescid-i Harâm yönüne çevir. (Fr, S.) Bu anlamdaki isim, kendisine ait bir fiile sahip değildir: yahut şöyle denir: **شَطَرَ شَطْرَهُ** [yukarıda açıklandığı üzere: bk. 1]. (K.) ― -b7- Ayrıca, uzaklık, yahut ıraklık. (TA.)

**شُطُرٌ**
**شُطُرٌ** ذ : bk. **شَطِيرٌ** [ki bunun hem eşanlamlısı hem de çoğuludur].

**وَلَدُ فُلَانٍ شِطْرَةٌ**
**وَلَدُ فُلَانٍ شِطْرَةٌ** ذ Böyle birinin evlâtları yarısı erkek ve yarısı dişidir. (S, A, K. [Ham s. 478’de **شَطْرة** yazılmıştır.])

**شَطْرَانُ**
**شَطْرَانُ** ذ , (S, A, K,) müennesi **شَطْرَى**, (K,) Bir kâse, (S, K,) yahut kap, (A, K,) yarı dolu. (S, A, K.)

**شَطُورٌ**
**شَطُورٌ** ذ Meme başlarından biri ötekinden daha uzun olan koyun yahut keçi dişisi; (S, O, K;) bu anlamda **حَضُونٌ** gibidir [ve belki başka anlamlarda da, bu maddenin ilk paragrafında **شِطَارٌ** hakkında söylenene uygun olarak]: (S, **حَضن** maddesinde:) ve (S ve O’da böyle, fakat K’da “yahut”) meme başlarından birinin sütü kurumuş olan: (S, O, K:) ve iki meme başının sütü kurumuş olan dişi deve; çünkü onun dört meme başı vardır. (S, O.) Ve eni bakımından iki ucundan birinin ötekinden daha uzun olduğu bir elbise, yahut kumaş parçası. (O, K.) ― -b2- Ayrıca bir sonraki paragrafa da bak.

**شَطِيرٌ**
**شَطِيرٌ** ذ : bk. **شَطْرٌ**, iki yerde. -A2- Ayrıca, uzak, yahut ırak; (As, S, A, Mgh, Msb, K;) bir şehre yahut ülkeye, (As, S,) bir meskene, (A, Mgh, Msb,) ve bir kabileye nispetle. (A.) Ve **نَوًى شُطُرٌ** ibaresinde ↓ **شُطُرٌ** da böyledir [yolculuk edilen uzak bir saha, yahut bölge]: (S, K:) yine **نِيَّةٌ شَطُورٌ** ibaresinde ↓ **شَطُورٌ** da böyledir [ki yukarıdaki gibi anlamına gelebilir, (**نِيَّةٌ شَطُونٌ** gibi,) yahut uzak, yahut uzağa erişen bir niyet, yahut hedef, yahut maksat]. (TA.) ― -b2- Ayrıca, bir yabancı; (S, O, Msb, K;) halkından uzaklığı sebebiyle; (TA;) **اـِذًا** maddesinde zikredilen bir beyitte olduğu gibi: (S, O:) yahut yalnız, yahut tek başına olan: (A:) cem‘ **شُطُرٌ**. (TA.)

**شَاطِرٌ**
**شَاطِرٌ** ذ [Ailesinden uzaklaşan; yahut onlardan kopan, yahut onlardan ayrılan, öfkeyle: (bk. 1, son cümle:) yahut] ailesiyle anlaşmazlığa düşen, (Msb,) ve kötülüğü (S, Msb, K) ve alçaklığı (Msb) ve hilesi sebebiyle onları usandıran: (TA:) **خَلِيعٌ** ile aynı anlamdadır [yukarıdaki anlamda, ve buna benzer başka anlamları da olarak; genellikle fâsık, yahut ahlâksız; kötü, şer, habîs, yahut muzır]: (A:) bazılarına göre, bu, klasik sonrası bir kullanımdır: Aboo-Is-hلk der ki, yanlış bir yol tutan kimseyi ifade eder: ayrıca, öne geçen kimse anlamında da açıklanır; [**بَرِيد** denilen] ulak gibi; kısa zamanda uzun yol alan: ve bundan dolayı, [sûfîlerin ıstılahı olarak,] Allah’a yakınlığa erişmede öne geçen ve çabuk olan kimseye uygulanır: yahut, ailesini usandırmış ve onlardan [ruhça] uzaklaşmış, gerçi [bedence] onlarla birlikte, çünkü onlar onu nefsânî şehvetlere ve alışılmış [dünyevî] yollara çağırırlar, anlamında: (TA:) [günümüzde, bir düzenbaz, yahut usta hırsız için; ve her usta, yahut kurnaz kişi için kullanılır:] cem‘ **شُطَّارٌ**. (TA.)

**مَشْطُورٌ**
**مَشْطُورٌ** ذ [Yarılanmış. ― -b2- Ve bundan dolayı,] **الرَّجَز** denilen vezinden, (O, K,) ve **السَّرِيع** denilen vezinden, (TA,) bir beyit; altı tef‘îlesinden üçünün eksik olduğu; (O, K;) aslında, onun yarısının alınmış olduğu. (O.) -A2- Ayrıca, **كَامَخ** [bk.] ile (üzerine) yapılmış ekmek. (O, K.)

**هُمْ مُشَاطِرُونَا**
**هُمْ مُشَاطِرُونَا** ذ Onlar, evleri bizim evlerimize bitişik olan kimselerdir. (O, K.).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

شَطَرَ
شَطَرَ U ( n. ac. شَطْر 1 ),
a.  Halved, cut in half, bisected.

b.  ( n. ac. شُطُوْر 27 ), Squinted, was cross-eyed.

c.  ( n. ac. شَطَاْرَة 22t ,  شُطُوْر 27 ,  شُطُوْرَة 27t ) [ 'An ], Withdrew, separated from, forsook, broke with, parted from.

d.  see infra.

شَطُرَ
شَطُرَ U ( n. ac. شَطَاْرَة 22t ),
a.  Was cunning, crafty, wily; was malignant, malicious.

b.  [ coll. ], Was sharp, clever, skilful, adroit.

شَطَّرَ
شَطَّرَ II ,
a.  Halved, cut in half.

شَاْطَرَ
شَاْطَرَ III ,
a.  Halved, shared with.

تَشَاْطَرَ
تَشَاْطَرَ VI ,
a.  Used wiles.

شَطْر
شَطْر 1 , ( pl. أَشْطُر 16 ,  شُطُوْر 27 ),
a.  Half: part.

b.  Hemistich, cæsura.

c.  Side, direction, region.

شَاْطِر
شَاْطِر 21 , ( pl. شُطَّاْر 29 ),
a.  Evil, malicious, vitious; perfidious; prodigal; immoral.

b.  Cunning, crafty, wily; sharper.

c.  Clever, able, skilful, adroit.

شَطَاْرَة
شَطَاْرَة 22t ,
a.  Cunning, craft, wiliness, slyness; cleverness.

شَِطْرَنْج
شَِطْرَنْج P. ,
a.  Chess.

##### Türkçe

**شَطَرَ**
**شَطَرَ** U ( n. ac. **شَطْر** 1 ),
a. İkiye böldü, yarıya kesti, ikiye ayırdı.

b. ( n. ac. **شُطُوْر** 27 ), şaşı baktı, şaşı idi.

c. ( n. ac. **شَطَاْرَة** 22t , **شُطُوْر** 27 , **شُطُوْرَة** 27t ) [ 'An ], geri çekildi, -den ayrıldı, terk etti, ilişkiyi kesti, -den ayrıldı.

d. aşağıya bakınız.

**شَطُرَ**
**شَطُرَ** U ( n. ac. **شَطَاْرَة** 22t ),
a. kurnaz idi, hilekâr idi, düzenbaz idi; habis idi, kötü niyetli idi.

b. [ toplu ], keskin idi, zeki idi, mahir idi, becerikli idi.

**شَطَّرَ**
**شَطَّرَ** II ,
a. ikiye böldü, yarıya kesti.

**شَاْطَرَ**
**شَاْطَرَ** III ,
a. ikiye böldü, ile paylaştı.

**تَشَاْطَرَ**
**تَشَاْطَرَ** VI ,
a. hileler kullandı.

**شَطْر**
**شَطْر** 1 , ( pl. **أَشْطُر** 16 , **شُطُوْر** 27 ),
a. yarı: parça.

b. mısraın yarısı, durak.

c. taraf, yön, bölge.

**شَاْطِر**
**شَاْطِر** 21 , ( pl. **شُطَّاْر** 29 ),
a. kötü, habis, ahlâksız; hain; müsrif; gayri ahlâkî.

b. kurnaz, hilekâr, düzenbaz; dolandırıcı.

c. zeki, muktedir, mahir, becerikli.

**شَطَاْرَة**
**شَطَاْرَة** 22t ,
a. kurnazlık, hile, düzenbazlık, sinsi oluş; zekâ.

**شَِطْرَنْج**
**شَِطْرَنْج** P. ,
a. satranç.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

شطر
شَطََرَ - يَشْطُرُ - شَطْر
شَطََرَ - يَشْطُرُ + كائن + شيئاً: يقسم ويقطع الشيء إلى قسمين متساويين تماماً
شَطْر: اسم فعل " شَطََرَ - يَشْطُرُ ": قسمة وقطع الشيء إلى قسمين متساويين: وهو كذلك اسم مكان من " شَطََرَ - يَشْطُرُ": الموقع أو الموضع الذي يقسم ويقطع الشيء إلى قسمين متساويين
شَطْر + الكائن أو الشيء: مركزه في العرف الحالي، لأن المركز هو موضع تلاقي الخطين المتقاطعين اللذين يقسمان الجسم إلى قسمين متساويين: في الهندسة يعبر عن مركز الجسم بخطين متقاطعين أي متشاطرين، كل منهما يشطر الآخر ( × )، ويفهم من هذا الرمز أن مكان تقاطعهما هو المركز أو الموقع المقصود
﴿وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره﴾: أي ولوا وجوهكم إلى مركزه: ولوا وجوهكم باتجاه مكان التشاطر في أبعاد الشيء: باتجاه المركز الهندسي للشيء الذي فيه تتلاقى أقطار الشيء فتشطره إلى شطرين، ومن هذا يتبين أن معنى: شطر المسجد الحرام: إلى منتصف أو إلى مركز المسجد الحرام، وهذا هام، لأنه يمكن لمن في داخله أن يتجه نحو أحد طرفيه، وهو بذلك يتجه عملياً نحوه أو ناحيته أو تلقاءه أو باتجاهه، ولكنه لا يتوجه إلى مركزه، وهذا ما يجعل اتجاه المصلين في الحرم أو قربه في مكة لا يتوحد أثناء الصلاة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع الشيء وفصله إلى جزأين أو عدة أجزاء كبيرة"، وهي:
نَصَفَ - يَنْصُفُ، شَطََرَ - يَشْطُرُ، فَلَقَ - يَفْلِقُ (فَلَقَ - يَفْلُقُ)، فَطَرَ- يَفْطِرُ (فَطَرَ- يَفْطُرُ)، جَزَأَ - يَجْزَأُ، بَعَضَ - يَبْعَضُ
شطر - شطره
 	﴿قد نرى تقلب وجهك في السماء فلنولينك قبلة ترضاها فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره وإن الذين أوتوا الكتاب ليعلمون أنه الحق من ربهم وما الله بغافل عما يعملون (144)﴾ البقرة ﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم واخشوني ولأتم نعمتي عليكم ولعلكم تهتدون (150)﴾ البقرة
 	﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وإنه للحق من ربك وما الله بغافل عما تعملون (149)﴾ البقرة ﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره لئلا يكون للناس عليكم حجة إلا الذين ظلموا منهم فلا تخشوهم واخشوني ولأتم نعمتي عليكم ولعلكم تهتدون (150)﴾ البقرة
 	﴿قد نرى تقلب وجهك في السماء فلنولينك قبلة ترضاها فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره وإن الذين أوتوا الكتاب ليعلمون أنه الحق من ربهم وما الله بغافل عما يعملون (144)﴾ البقرة ﴿ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وإنه للحق من ربك وما الله بغافل عما تعملون (149)﴾ البقرة
جاء في التفسير: شطر: ناحية - تلقاء، وجاء أيضاً: الشطر: النصف من الشيء
مختار الصحاح
● [شطر] ش ط ر: شَطْرُ الشيء نصفه وجمعه أشْطُرٌ و شَاطَرهُ ماله إذا ناصفه وقصد شَطْرهُ أي نحوه ومنه قوله تعالى ﴿فولُّوا وجوهكم شطره﴾ و الشَّاطِرُ الذي أعيا أهله خبثا وقد شَطَر يشطر بالضم شَطَارةً و شَطُرَ أيضا من باب ظرُف
الراغب
شطر
- شطر الشيء: نصفه ووسطه. قال تعالى: }فول وجهك شطر المسجد الحرام﴿[البقرة/144]، أي: جهته ونحوه، وقال:﴾وحيثما كنتم فولوا وجوهكم شطره{ [البقرة/150]، ويقال: شاطرته شطارا، أي: ناصفته، وقيل: شطر بصره، أي: نصفه، وذلك إذا أخذ ينظر إليك وإلى آخر، وحلب فلان الدهر أشطره (يقال للشخص ذي التجربة الكثيرة الذي مرت عليه ضروب من خير وشر. وانظر: جواهر الألفاظ ص 334؛ والبصائر 3/319؛ وأساس البلاغة ص 235؛ والمجمل 2/503)، وأصله في الناقة أن يحلب خلفين، ويترك خلفين، وناقة شطور: يبس خلفان من أخلافها، وشاة شطور: أحد ضرعيها أكبر من الآخر، وشطر: إذا أخذ شطرا، أي: ناحية، وصار يعبر بالشاطر عن البعيد، وجمعه: شطر، نحو:
- 267 - أشاقك بين الخليط الشطر
(شطر بيت لامرئ القيس، وعجزه:
وفيمن أقام من الحي هر
هكذا في اللسان: (شطر)، وفي ديوانه ص 68 الرواية:
وفي من أقام من الحي هر *** أم الظاعنون بها في الشطر)
والشاطر أيضا لمن يتباعد عن الحق، وجمعه: شطار.
ملخص اللسان
1.     الشَّطْرُ: نِصْفُ الشيء، والجمع أَشْطُرٌ وشُطُورٌ.  وشَطَرْتُه: جعلته نصفين.
2.     وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً: صار كأَنه ينظر إِليك  وإِلى آخر.
3.     وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً: حَلَبَ شَطْراً وترك  شَطْراً.
4.     وثوب شَطُور: أَحدُ طَرَفَيْ  عَرْضِهِ أَطولُ من الآخر،
5.     وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ أَي قاسَمني بالنِّصْفِ.
6.     وإِناءٌ شَطْرانُ: بلغ الكيلُ شَطْرَهُ،
7.     وشَطْرُ الشيء: ناحِيَتُه. وشَطْرُ كل شيء: نَحْوُهُ وقَصْدُه.
8.     وقصدتُ شَطْرَه أَي نحوه؛
9.     وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً،وهو الذي أَعيا أَهله ومُؤَدِّبَه خُبْثاً
10.                        شاطر لأَنه تباعد عن  الاستواء.
11.                        والشَّطِيرُ أَيضاً: الغريب
12.                        والشَّطِيرُ البعيد. ويقال للغريب: شَطِيرٌ لتباعده عن قومه. والشَّطْرُ: البُعْدُ.
لسان العرب
● - شطر: الشَّطْرُ: نِصْفُ الشيء، والجمع أَشْطُرٌ وشُطُورٌ.  وشَطَرْتُه: جعلته نصفين. وفي المثل: أَحْلُبُ حَلَباً لكَ شَطْرُه.  وشاطَرَه مالَهُ: ناصَفَهُ، وفي المحكم: أَمْسَكَ شَطْرَهُ وأَعطاه شَطْره  الآخر. وسئل مالك بن أَنس: من أَن شاطَرَ عمر ابن الخطاب عُمَّالَهُ؟  فقال: أَموال كثيرة ظهرت لهم. وإِن أَبا المختار الكلابي كتب إِليه:  نَحُجُّ إِذا حَجُّوا، ونَغْزُو إِذا غَزَوْا،  فَإِنِّي لَهُمْ وفْرٌ، ولَسْتُ بِذِي وَفْرِ  إِذا التَّاجِرُ الدَّارِيُّ جاءَ بِفَأْرَةٍ  مِنَ المِسْكِ، راحَتْ في مَفارِقِهِمْ تَجْرِي  فَدُونَكَ مالَ اللهِ حَيْثُ وجَدْتَهُ  سَيَرْضَوْنَ، إِنْ شاطَرْتَهُمْ، مِنْكَ بِالشَّطْرِ  قال: فَشاطَرَهُمْ عمر، رضي الله عنه، أَموالهم. وفي الحديث: أَن  سَعْداً استأْذن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يتصدَّق بماله، قال: لا، قال:  فالشَّطْرَ، قال: لا، قال الثُّلُثَ، فقال: الثُّلُثُ والثُّلُثُ  كَثِيرٌ؛ الشَّطْرُ: النصف، ونصبه بفعل مضمر أَي أَهَبُ الشَّطْرَ وكذلك الثلث،  وفي حديث عائشة: كان عندنا شَطْرٌ من شَعير. وفي الحديث: أَنه رهن درعه  بشَطْر من شعير؛ قيل: أَراد نِصْفَ مَكُّوكٍ، وقيل: نصفَ وسْقٍ. ويقال:  شِطْرٌ وشَطِيرٌ مثل نِصْفٍ ونَصِيفٍ. وفي الحديث: الطُّهُورُ شَطْرُ  الإِيمان لأَن الإِيمان يَظْهَرُ بحاشية الباطن، والطُّهُور يظهر بحاشية  الظاهر. وفي حديث مانع الزكاةِ: إِنَّا آخِذُوها وشَطْرَ مالِهِ عَزْمَةٌ مِنْ  عَزَماتِ رَبِّنا. قال ابن الأَثير: قال الحَرْبِيُّ غَلِطَ بَهْزٌ  الرَّاوِي في لفظ الرواية إِنما هو: وشُطِّرَ مالُهُ أَي يُجْعَل مالُهُ  شَطْرَيْنِ ويَتَخَيَّر عليه المُصَدّقُ فيأْخذ الصدقة من خير النصفين، عقوبة  لمنعه الزكاة، فأَما ما لا يلزمه فلا. قال: وقال الخطابي في قول الحربي:  لا أَعرف هذا الوجه، وقيل: معناه أَن الحقَّ مُسْتَوْفًى منه غَيْرُ  متروك عليه، وإِن تَلِفَ شَطرُ ماله، كرجل كان له أَلف شاة فتلفت حتى لم يبق  له إِلا عشرون، فإنه يؤخذ منه عشر شياه لصدقة الأَلف، وهو شطر ماله  الباقي، قال: وهذا أَيضاً بعيد لأَنه قال له: إِنَّا آخذوها وشطر ماله، ولم  يقل: إِنَّا آخذو شطر ماله، وقيل: إِنه كان في صدر الإِسلام يقع بعض  العقوبات في الأَموال ثم نسخ، كقوله في الثمر المُعَلَّقِ: من خرج بشيء منه  فعليه غرامةُ مثليه والعقوبةُ، وكقوله في ضالة الإِبل المكتومة: غَرامَتُها  ومِثْلُها معها، وكان عمر يحكم به فَغَرَّمَ حاطباً ضِعْفَ ثمن ناقةِ  المُزَنِيِّ لما سرقها رقيقه ونحروها؛ قال: وله في الحديث نظائر؛ قال: وقد  أَخذ أَحمد ابن حنبل بشيء من هذا وعمل به. وقال الشافعي في القديم: من  منع زكاة ماله أُخذت منه وأُخذ شطر ماله عقوبة على منعه، واستدل بهذا  الحديث، وقال في الجديد: لا يؤخذ منه إِلا الزكاة لا غير، وجعل هذا الحديث  منسوخاً، وقال: كان ذلك حيث كانت العقوبات في الأَموال، ثم نسخت، ومذهب عامة  الفقهاء أَن لا واجبَ على مُتْلِفِ الشيء أَكْثَرُ من مثله أَو قيمته.  وللناقة شَطْرَانِ قادِمان وآخِرانِ، فكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ، والجمع  أَشْطُرٌ. وشَطَّرَ بناقته تَشْطِيراً: صَرَّ خِلْفَيْها وترك خِلْفَيْنِ،  فإِن صَرَّ خِلْفاً واحداً قيل: خَلَّفَ بها، فإِن صَرَّ ثلاثةَ  أَخْلاَفٍ قيل: ثَلَثَ بها، فإِذا صَرَّها كلها قيل: أَجْمَعَ بها وأَكْمَشَ  بها. وشَطْرُ الشاةِ: أَحَدُ خُلْفَيها؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:  فَتَنَازَعَا شَطْراً لِقَدْعَةَ واحِداً،  فَتَدَارَآ فيهِ فكانَ لِطامُ  وشَطَرَ ناقَتَهُ وشاته يَشْطُرُها شَطْراً: حَلَبَ شَطْراً وترك  شَطْراً. وكل ما نُصِّفَ، فقد شُطِّرَ. وقد شَطَرْتُ طَلِيِّي أَي حلبت شطراً  أَو صررته وتَرَكْتُهُ والشَّطْرُ الآخر. وشاطَرَ طَلِيَّهُ: احتلب  شَطْراً أَو صَرَّهُ وترك له الشَّطْرَ الآخر. وثوب شَطُور: أَحدُ طَرَفَيْ  عَرْضِهِ أَطولُ من الآخر، يعني أَن يكون كُوساً بالفارسية.  وشَاطَرَنِي فلانٌ المالَ أَي قاسَمني بالنِّصْفِ. والمَشْطُورُ من  الرَّجَزِ والسَّرِيعِ: ما ذهب شَطْرُه، وهو على السَّلْبِ.  والشَّطُورُ من الغَنَمِ: التي يَبِسَ أَحدُ خِلْفَيْها، ومن الإِبل:  التي يَبِسَ خِلْفانِ من أَخلافها لأَن لها أَربعة أَخلاف، فإِن يبس ثلاثة  فهي ثَلُوثٌ. وشاة شَطُورٌ وقد شَطَرَتْ وشَطُرَتْ شِطاراً، وهو أَن يكون  أَحد طُبْيَيْها أَطولَ من الآخر، فإِن حُلِبَا جميعاً والخِلْفَةُ  كذلك، سميت حَضُوناً، وحَلَبَ فلانٌ الدَّهْرُ أَشْطُرَهُ أَي خَبَرَ  ضُرُوبَهُ، يعني أَنه مرَّ به خيرُه وشره وشدّته ورخاؤُه، تشبيهاً بِحَلْبِ جميع  أَخلاف الناقة، ما كان منها حَفِلاً وغير حَفِلٍ، ودَارّاً وغير دارّ،  وأَصله من أَشْطُرِ الناقةِ ولها خِلْفان قادمان وآخِرانِ، كأَنه حلب  القادمَين وهما الخير، والآخِرَيْنِ وهما الشَّرُّ، وكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ؛  وقيل: أَشْطُرُه دِرَرُهُ. وفي حديث الأَحنف قال لعلي، عليه السلام، وقت  التحكيم: يا أَمير المؤمنين إِني قد حَجَمْتُ الرجلَ وحَلَبْتُ  أَشْطُرَهُ فوجدته قريبَ القَعْرِ كَلِيلَ المُدْيَةِ، وإِنك قد رُميت بِحَجَر  الأَرْضِ؛ الأَشْطُرُ: جمع شَطْرٍ، وهو خِلْفُ الناقة، وجعل الأَشْطُرَ  موضع الشَّطْرَيْنِ كما تجعل الحواجب موضع الحاجبين، وأَراد بالرجلين  الحَكَمَيْنِ الأَوَّل أَبو موسى والثاني عمرو بن العاص. وإِذا كان نصف ولد  الرجل ذكوراً ونصفهم إِناثاً قيل: هم شِطْرَةٌ. يقال: وَلَدُ فُلانٍ  شِطْرَةٌ، بالكسر، أَي نصفٌ ذكورٌ ونصفٌ إِناثٌ. وقَدَحٌ شَطْرانُ أَي نَصْفانُ.  وإِناءٌ شَطْرانُ: بلغ الكيلُ شَطْرَهُ، وكذلك جُمْجُمَةٌ شَطْرَى  وقَصْعَةٌ شَطْرَى.  وشَطَرَ بَصَرُه يَشْطِرُ شُطُوراً وشَطْراً: صار كأَنه ينظر إِليك  وإِلى آخر. وقوله، صلى الله عليه وسلم: من أَعان على دم امرئ مسلم بِشَطْرِ  كلمة جاء يوم القيامة مكتوباً بين عينيه: يائس من رحمة الله؛ قيل: تفسيره  هو أَن يقول: أُقْ، يريد: أُقتل كما قال، عليه السلام: كفى بالسيف شا،  يريد: شاهداً؛ وقيل: هو أَن يشهد اثنان عليه زوراً بأَنه قتل فكأَنهما قد  اقتسما الكلمة، فقال هذا شطرها وهذا شطرها إِذا كان لا يقتل بشهادة  أَحدهما. وشَطْرُ الشيء: ناحِيَتُه. وشَطْرُ كل شيء: نَحْوُهُ وقَصْدُه.  وقصدتُ شَطْرَه أَي نحوه؛ قال أَبو زِنْباعٍ الجُذامِيُّ:  أَقُولُ لأُمِّ زِنْباعٍ: أَقِيمِي  صُدُورَ العِيسِ شَطْرَ بَني تَمِيمِ  وفي التنزيل العزيز: فَوَلِّ وجْهَك شَطْرَ المسجِد الحرامِ؛ ولا فعل  له. قال الفرّاء: يريد نحوه وتلقاءه، ومثله في الكلام: ولِّ وجهك شَطْرَه  وتُجاهَهُ؛ وقال الشاعر:  إِنَّ العَسِيرَ بها داءٌ مُخامِرُها،  فَشَطْرَها نَظَرُ العَيْنَيْنِ مَحْسُورُ  وقال أَبو إِسحق: الشطر النحو، لا اختلاف بين أَهل اللغة فيه. قال: ونصب  قوله عز وجل: شطرَ المسجد الحرام، على الظرف. وقال أَبو إِسحق: أُمر  النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يستقبل وهو بالمدينة مكة والبيت الحرام،  وأُمر أَن يستقبل البيت حيث كان. وشَطَرَ عن أَهله شُطُوراً وشُطُورَةً  وشَطارَةً إِذا نَزَحَ عنهم وتركهم مراغماً أَو مخالفاً وأَعياهم خُبْثاً؛  والشَّاطِرُ مأْخوذ منه وأُراه مولَّداً، وقد شَطَرَ شُطُوراً وشَطارَةً،  وهو الذي أَعيا أَهله ومُؤَدِّبَه خُبْثاً. الجوهري: شَطَرَ وشَطُرَ  أَيضاً، بالضم، شَطارة فيهما، قال أَبو إِسحق: قول الناس فلان شاطِرٌ معناه  أَنه أَخَذَ في نَحْوٍ غير الاستواء، ولذلك قيل له شاطر لأَنه تباعد عن  الاستواء.  ويقال: هؤلاء القوم مُشاطرُونا أَي دُورهم تتصل بدورنا، كما يقال: هؤلاء  يُناحُونَنا أَي نحنُ نَحْوَهُم وهم نَحْوَنا فكذلك هم مُشاطِرُونا.  ونِيَّةٌ شَطُورٌ أَي بعيدة. ومنزل شَطِيرٌ وبلد شَطِيرٌ وحَيٌّ  شَطِيرٌ: بعيد، والجمع شُطُرٌ. ونَوًى شُطْرٌ، بالضم، أَي بعيدة؛ قال امرؤ  القيس:أَشاقَك بَيْنَ الخَلِيطِ الشُّطُرْ،  وفِيمَنْ أَقامَ مِنَ الحَيِّ هِرْ  قال: والشُّطُرُ ههنا ليس بمفرد وإِنما هو جمع شَطِير، والشُّطُرُ في  البيت بمعنى المُتَغَرِّبِينَ أَو المُتَعَزِّبِينَ، وهو نعت الخليط،  والخليط: المخالط، وهو يوصف بالجمع وبالواحد أَيضاً؛ قال نَهْشَلُ بنُ  حَريٍّ:إِنَّ الخَلِيطَ أَجَدُّوا البَيْنَ فابْتَكَرُوا،  واهْتَاجَ شَوْقَك أَحْدَاجٌ لَها زَمْرُ  والشَّطِيرُ أَيضاً: الغريب؛ قال:  لا تَدَعَنِّي فِيهمُ شَطِيرا،  إِنِّي إِذاً أَهْلِكَ أَوْ أَطِيرَا  وقال غَسَّانُ بنُ وَعْلَةَ:  إِذا كُنْتَ في سَعْدٍ، وأُمُّكَ مِنْهُمُ،  شَطِيراً فَلا يَغْرُرْكَ خالُكَ مِنْ سَعْدِ  وإِنَّ ابنَ أُخْتِ القَوْمِ مُصْغًى إِناؤُهُ،  إِذا لم يُزاحِمْ خالَهُ بِأَبٍ جَلْدِ  يقول: لا تَغْتَرَّ بخُؤُولَتِكَ فإِنك منقوص الحظ ما لم تزاحم أَخوالك  بآباء أَشرافٍ وأَعمام أَعزة. والمصغَى: المُمالُ: وإِذا أُميل الإِناء  انصبَّ ما فيه، فضربه مثلاً لنقص الحظ، والجمع الجمع. التهذيب:  والشَّطِيرُ البعيد. ويقال للغريب: شَطِيرٌ لتباعده عن قومه. والشَّطْرُ: البُعْدُ.  وفي حديث القاسم بن محمد: لو أَن رجلين شهدا على رجل بحقٍّ أَحدُهما  شطير فإِنه يحمل شهادة الآخر؛ الشطير: الغريب، وجمعه شُطُرٌ، يعني لو شهد له  قريب من أَب أَو ابن أَو أَخ ومعه أَجنبي صَحَّحَتْ شهادةُ الأَجنبي  شهادَةَ القريب، فجعل ذلك حَمْلاً له؛ قال: ولعل هذا مذهب القاسم وإِلا  فشهادة الأَب والابن لاتقبل؛ ومنه حديث قتادة: شهادة الأَخ إِذا كان معه شطير  جازت شهادته، وكذا هذا فإِنه لا فرق بين شهادة الغريب مع الأَخ أَو  القريب فإِنها مقبولة.
مقاييس اللغة:
(شطر) الشين والطاء والراء أصلان، يدلُّ أحدهما على نِصف الشيء، والآخر على البُعد والمواجهة.
فالأوَّل قولُهم شَطَر الشيء، لِنصفه، وشاطرت فلاناً الشيءَ، إذا أخذتَ منه نصفه وأخذ هو النِّصف. ويقال شاةٌ شَطور، وهي التي أَحَدُ طبييها أطولُ من الآخر.
ومن هذا الباب قولهم: شَطَر بصرُهُ شُطوراً وشَطْراً، وهو الذي ينظُر إليك وإلى آخَر. وإنّما جُعِلَ هذا من الباب لأنَّه إذا كان كذا فقد جَعل لكلِّ واحدٍ منهما شَطرَ نظرِه. وفي قول العرب: "حلَب فلانٌ الدّهرَ أشطُرَه"، فمعناه أنّه مرّت عليه ضروبٌ من خيرِهِ وشرِّه. وأصله في أخلاف الناقة: خِلْفان قادمان، وخِلفان آخِران، وكلُّ خِلفَين شَطر؛ لأنّه إذا كانت الأخلاف أربعة فالاثنان شطر الأربعة، وهو النصف. وإذا يبس أحدُ خِلفَي الشّاة فهي شَطور، وهي من الإبل التي يَبِس خِلْفان من أخلافها؛ وذلك أنّ لها أربعةَ أخلافٍ، على ما ذكرناه.
وأما الأصل الآخر: فالشَّطير: البعيد. ويقولون: شَطَرت الدّارُ، ويقول الرّاجز:
* لا تتركَنِّي فيهمُ شطيرا([16]) *
ومنه قولهم: شَطَرَ فلانٌ على أهله([17])، إذا تركهم مُراغما مخالِفا. والشَّاطر: الذي أعيا أهلَه خُبْثا. وهذا هو القياس؛ لأنَّه إذا فَعل ذلك بعُد عن جَماعَتِهم ومُعظَم أمرِهم.
ومن هذا الباب الشَّطْر الذي يقال في قَصْد الشّيءَ وجِهَتِهِ. قال الله تعالى في شأن القِبْلة: ﴿وَحَيْثُ مَا كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ﴾ [البقرة 144 و150] أي قَصْدَه. قال الشّاعر:
أقولُ لأمِّ زِنباعٍ أقيمي  *** صُدورِ العِيسِ شَطْرَ بني تميم([18])
وقال آخر([19]):
وقد أظلَّكُم من شَطْرِ ثَغْرِكُم *** هَولٌ لـه ظُلَمٌ تغشاكُم قِطَعا
ولا يكون شطر ثغركم([20]) تلقاءه، إلاّ وهو بعيدٌ عنه، مباينٌ له، والله أعلم بالصواب.
القاموس المحيط:
الشَّطْرُ نِصفُ الشيءِ وجُزْؤُهُ، ومنه حديثُ الإِسْراءِ " فَوَضَعَ شَطْرَهَا " ، أي بعضَها
ج: أشْطُرٌ وشُطُورٌ، والجِهَةُ، والناحيةُ، وإذا كان بهذا المعنى، فلا يَتَصَرَّفُ الفِعْلُ منه، أو يقالُ: شَطَرَ شَطْرَه، أي: قَصَدَ قَصْدَه، وأن تَحْلُبَ شَطْراً وتَتْرُكَ شَطْراً. وللناقَةِ شَطْرانِ: قادِمانِ وآخِرانِ، فكلُّ خِلْفَيْنِ شَطْرٌ. وشَطَّرَ بِناقتِهِ تَشْطيراً: صَرَّ خِلْفَيْها، وتَرَكَ خِلْفَيْنِ، الشيءَ: نَصَّفَه.
وشاةٌ شَطُورٌ: يَبِسَ أحدُ خِلْفَيْها، أو أحدُ طُبَيَيْها أطْوَلُ من الآخَرِ، وقد شَطَرَتْ كَنَصَرَ وكرُمَ.
وثَوْبٌ شَطُورٌ، أي: أحدُ طَرَفَيْ عَرْضِهِ كذلك. وحَلَبَ فلانٌ الدَّهْرَ أشْطُرَه: مَرَّ به خَيْرُهُ وشَرُّه. وإذا كان نِصْفُ وَلَدِكَ ذُكوراً ونِصْفُهُمْ إناثاً، فَهُم شِطْرَةٌ، بالكسر. وإناءٌ شَطْرانُ، كسَكْرَانَ: بَلَغَ الكَيْلُ شَطْرَه. وقَصْعَةٌ شَطْرَى. وشَطَرَ بَصَرَهُ شُطُوراً: كأنه ينظرُ إليكَ وإلى آخَرَ. والشَّاطِرُ: من أعْيا أهلَهُ خُبْثاً، وقد شَطَرَ، كنَصَرَ وكرُم، شَطَارَةً فيهما. وشَطَرَ عنهم شُطُوراً وشُطُورةً وشَطارةً: نَزَحَ عنهم مُرَاغِماً. والشَّطِيرُ: البَعيدُ، والغَريبُ. والمَشْطُورُ: الخُبْزُ المَطْلِيُّ بالكامَخِ، من الرَّجَزِ: ما نَقَصَتْ ثلاثة أجْزاءٍ من سِتَّتِه. ونَوًى شُطُرٌ، بضمتين: بعيدةٌ. وشَطاطيرُ: كُورةٌ بالصَّعيد الأَدْنَى. وشاطَرْتُهُ مالي: ناصَفْتُه. وهم مُشاطِرُونا، أي: دُورُهُمْ تَتَّصِلُ بِدُورِنا.
وقولُهُ صلى الله عليه وسلم: " من مَنَعَ صَدَقَةً فإِنَّا آخِذُوها وشَطْرَ مالِه " هكذا رواه بَهْزٌ، ووُهِّمَ، وإنما الصوابُ: وشُطِرَ مالُهُ، كعُنِي، أي: جُعِلَ مالُه شَطْرَيْنِ، فَيَتَخَيَّرُ عليه المُصَدِّقُ، فيأخُذُ الصَّدَقَةَ من خيْرِ الشَّطْرَيْنِ عُقُوبَةً لِمَنْعِهِ الزكاةَ.
تاج العروس:
شطر
الشطرُ : نِصفُ الشيءِ وجزؤه كالشطيرِ ومنهُ المثلُ أحلبُ حلباً لك شَطرهُ . وحديث سعد " أنه استأذنَ النبي صلى الله عليه وسلم أن يتصدق بماله قال : لا قال فالشطرُ قال : لا قال : الثُّلث فقال : الثُّلُثُ والثُّلُثُ كثيرٌ " وحديثُ عائشة : " كان عِندنا شَطرهٌ منْ شَعير " وفي آخر " أنه رهنَ دِرعه بشطر منْ شَعير " قيل : أرادَ نِصفَ مَكوكٍ وقيلِ : نصفَ وَسقٍ وحديثُ الإسراءِ : " فوضعَ شَطرها " . أي الصلاة أي بعضها وكذا حديثُ : " الطُّهورُ شَطرُ الإيمانِ " لأنّ الأيمانَ يظهرُ بحاشيةِ الباطنِ والطهور يَظهرُ بحاشيةِ الظاهرِ . ج أَشْطُرٌ وشُطُورٌ . الشَّطْرُ : الجهةُ والناحيةُ ومنه قوله تعالى " فولِّ وَجهكَ شَطرَ المَسْجِد الحرامِ " وإذا كانَ بهذا المعنى فلا يتصرفُ الفِعْلُ مِنه قال الفراءُ : يريدُ : نحوه وتِلقاءَهُ ومثله في الكلام : وَلِّ وَجهَكَ شَطره وتُجاهَهُ وقال الشاعرُ :
إنّ العَسيرَ بها داءٌ مُخامِرها ... فَشَطْرَها نَظرُ العَيْنَيْنِ مَحْسُورُ وقال أبو إسحاق : الشَّطْرُ : النَّحْوُ لا اختلافَ بينَ أهلِ اللغة فيه قال : ونُصبَ قوله عزّ وجلّ : " شَطْرَ المَسْجِد الحَرام " على الظَّرْف . أو يُقالُ : شَطرَ شَطْرَه أي قَصَدَ قصده ونحوه . الشطرُ : مصدر شطرَ الناقةَ والشاةَ يَشطرهاُ شَطراً : أنْ تَحْلبَ شَطراً وتتركَ شَطراً وللناقةِ شَطرانِ : قادمانِ وآخرانِ وكلُّ خِلفينِ شَطْرٌ والجمع أَشْطُرٌ
وشطرَ بِناقته تشطيراً : صَرَّ خِلفيها وترك خِلفينِ فإنْ صَرَّ خِلفاً واحداً قيلَ : خلفَ بها فإنْ صَرَّ ثلاثةَ أخلافٍ قيل : ثلث بها فإذا صَرها كُلها قيل : أجمعَ بها وأكمشَ بها . شَطَّرَ الشيءَ تشْطيراً : نصفه وكل ما نصفَ فقد شُطرَ . وشاةٌ شَطُورٌ كصَبُورٍ : يبسَ أحدُ خِلفيها . وناقةٌ شَطورٌ : يبسَ خِلفانِ من أخلافها لأن لها أربعةَ أخلاف فإنْ يبسَ ثلاثةٌ فهي ثَلُوثٌ
شاةٌ شَطورٌ إذا صارتْ أحدُ طًبييها أطولَ من الآخرِ وقد شَطرتَ كنصرَ وكرمَ شِطاراً . وثوبٌ شطورٌ أي أحدُ طرفيْ عرضه كذلكَ أي أطولُ من الآخر قال الصاغاني : ويقال له بالفارسية كُوس بضَمةِ غير مُشبعة . من المجاز : قولهمُ : حلبَ فُلانٌ الدهرَ أشطُره أي خبرَ ضُروبه يعني مرَّ بهِ خيره وشره وشدته ورخاؤه تشبيهاً بحلبِ جميعِ أخلافِ الناقةِ ما كان منها حَفلاً وغير حَفلِ وداراً وغيرَ دارٍّ وأصلهُ من أشطرِ الناقة ولها خلفانِ قادمان وآخران كأنه حلبَ القادمينِ وهما الخيرُ والآخرينِ وهما الشرّ . وقيل : أشطرُهُ " دررُه . ويُقال أيضاً : حلبَ الدهرَ شَطريه . وفي الكامل للمبرد : يُقال للرجل المُجرب للأمورِ : فلانٌ قد حلبَ أشطره أي قد قاسي الشدائدَ والرخاءَ وتصرفَ في الفقرِ والغنى ومعنى قوله : أشطره فإنما يُريدُ خُلُوفه يقول : حلبتها شطراً بعد شطر وأصلُ هذا من التصنيفِ لأنَّ كلَّ خلفٍ عديلٌ لصاحبهِ . وإذ كانَ نِصفُ ولدكَ ذُكوراً ونِصفُهُم إناثاً فَهمْ شِطرهٌ بالكسرِ يقال : ولدُ فُلان شِطرة . وإناءٌ شَطرانُ كسَكرانَ : بلغَ الكَيلُ شَطرهُ وقدحٌ شَطرانُ أي نصفانُ وكذلك جُمجمةٌ شَطري وقصعةٌ شَطري . وشَطرَ بصرهُ يشطرُ شُطُوراً بالضمّ وشطراً : صار كأنهُ يَنظر إليكَ وإلى آخرَ رواه أبو عُبيدعن الفَراءِ قاله الأزهري وقد تقدم قريباً . والشاطرُ : منْ أعيا أهلهُ ومؤدبه خُبثاً ومكراً جمعه الشُطارُ كرُمان وهو مأخوذٌ من شطرَ عنهم إذا نزحَ مُراغماً وقد قيل : إنه مُولد . وقد شطرَ كنصرَ وكرُمَ شطارةً فيهما أي في البابين ونقل صاحبُ اللسان : شُطُوراً أيضاً . وشَطرَ عنهم شُطوراً ووشُطُورةً بالضمّ فيهما وشطارةً بالفتحِ إذا نَزحَ عنهمْ وتركهم مُراغماً أو مخالفاً وأعياهم خُبثاً
قال أبو إسحاق : قولُ الناس : فلانٌ شاطرٌ : معناه أنه آخذٌ في نحوٍ غيرِ الأستواءِ ولذلك قيل له : شاطرٌ لأنه تباعدَ عن الأستواءِ . قلت : وفي جواهرِ الخمس للسيد محمد حميد الدين الغوث ما نصه : الجوهرُ الرابع مَشربُ الشُطار جمع شاطر أي السُّباقِ المُسرعينَ إلى حضرة الله تعالى وقُربه والشاطرُ : هو السابقُ كالبريدِ الذي يأخذُ المسافةَ البعيدةَ في المدةِ القريبةِ وقال الشيخُ في مَشربِ الشُّطار : يعني أنه لا يتولى هذه الجهةَ إلا منْ كانَ منعوتاً بالشاطر الذي أعيا أهله ونزحَ عنهم ولو كانَ معهم إذ يدعونه إلى الشهوات والمألوفاتِ انتهى . والشطيرُ كأمير : البعيدُ يقال : منزلٌ شطيرٌ وحي شَطيرٌ وبلدٌ شَطيرٌ . الشَّطِيرُ : الغريبُ والجمع الشُطُرُ بضمتين قال امرؤ القيس :
أشاقكَ بينَ الخَليطِ الشُّطُرْ ... وفيمنْ أقامَ من الحيِّ هِرْ . أرادَ بالشاطرِ هنا المُتغربينَ أو المُتغزبين وهو نعتُ الخليطِ . ويقالُ للغريب : شَطيرٌ لتباعده عن قومه قال :
لا تدعني فيهمُ شَطيرا ... إني إذاً أهلكَ أو أطيرا أي غريباً وقال غسانُ بنُ وعلة :
إذا كُنتَ في سعدٍ وأمكَ مِنهمُ ... شَطيراً فلا يَغرُرْكَ خالكَ من سَعْدِ
وإنَّ ابنَ أُختِ القَومِ مُصغي إناؤه ... إذا لمْ يُزاحمْ خالهُ بأبٍ جَلدِ يقول : لا تغترَّ بخؤلتكَ فإنك منقوصُ الحظِّ مالم تُزاحمْ أخوالك بآباءٍ شِرافٍ وأعمامٍ أعزة وفي حديث القاسمِ بنِ مُحمد " لو أنّ رَجلينِ شَهدا على رَجُلٍ بحقٍّ أحدهما شَطيرٌ فإنه يحمل شهادة الآخر أي غريبٌ يعني : لو شَهدَ له قريبٌ من أبٍ أو ابنٍ أو لأخٍ ومعه أجنبيٌّ صححت شهادةُ الأجنبيّ شهادةَ القريبِ ولعلّ هذا مذهبُ القاسمِ وإلا فشهادةُ الأبِ والابنِ لا تقبلُ . والمَشْطُورُ : الخُبْزُ الملطليُّ بالكامخِ أورده الصاغاني في التكملةِ . المَشُطُورُ من الرجزِ والسريعِ : ما ذهبَ شطره وذلكَ إذا نقصتْ ثلاثةُ أجزاءٍ من ستته وهو على السلبِ مأخوذٌ من الشطرِ بمعنى النصفِ صرح به المُصنف في البصائر . ونوى شُطُرٌ بضمتينِ : بعيدةٌ . ونيةٌ شَطُورٌ أي بعيدةٌ . وشطاطِيرُ : كُورةٌ غربي النيلِ بالصعيدِ الأدنى وهي التي تُعرف الآنَ بشطُّورات وقد دخلتها وقد تُعد في الديوان من الأعمال الأسيوطية الآن
وشاطرته مالي : ناصفته أي قاسمته بالنصف وفي المُحكمِ : أمسكَ شَطره وأعطاه شَطره الآخر . يقال : هُمْ مُشاطرونا أي دُورُهم تتصلُ بدُورنا كما يقال : هؤلاءِ مناحونا أي نحنُ نحوهم وهم نحونا . في حديثِ مانع الزكاة قوله صلى اللهُ تعالى عليه وسلم : " من منعَ صدقةً فإنا آخذوها وشطرَ مالهِ عزمةٌ من عزمات ربنا " . قال ابنُ الأثيرِ : قال الحربي : هكذا رواه بهزٌ راوي هذا الحديثِ قدْ وُهم . ونص الحربي : غلطَ بهزٌ في لفظِ الرواية إنما الصوابُ " وشُطرَ ماله " كعُنيَ أي جُعلَ ماله شَطرَيْنِ فيتخيرُ عليه المُصدقُ فيأخذُ الصدقةَ من خيرِ الشَّطْرَيْنِ أي النصفين عُقوبةً لمنعه الزكاةَ فأما ما لا يلزمه فلا قال : وقالَ الخطابي في قولِ الحَربي : لا أعرفُ هذا الوجهَ . وقيل : معناه أن الحقَّ مُستوفى منه غير مَتروكٍ عليه وإنْ تلفَ شَطرُ مالهِ كرجلٍ كان له ألفُ شاةٍ فتلفتْ حتى لم يبقَ له إلا عِشرون فإنه يؤخذُ منه عشرُ شياهٍ لصدقةِ الألفِ وهو شَطرُ ماله الباقي قال : وهذا أيضاً بعيدٌ لأنه قالَ إنا آخذوها وشطرَ ماله ولم يقل : إنا آخذو شَطرِ ماله . وقيل : إنه كانَ في صَدرِ الإسلامِ يقعُ بعضُ العُوقُباتِ في الأموالِ ثم نُسخَ كقولهِ في الثمرِ المُعلقِ : من خرج بشيءٍ منه فعليه غرامةُ مِثليه والعُقُوبة كقوله في ضالةِ الإبلِ المَكتومةِ غرامتها ومِثلها مَعها " فكان عُمر يحكم به فغرمَ حاطباً ضِعفَ ثمنِ ناقةِ المُزني لما سرقها رقيقه ونحروها قال : وله في الحديثِ نظائرُ . قال : وقد أخذَ أحمدُ بنُ حَنبلٍ بشيءٍ من هذا وعَملَ به . وقال الشافعي في القديم : منْ منعَ زكاةَ ماله أخذت منه وأُخِذَ شَطرهُ مالهِ عُقوبةً على مَنعهِ . واستدل بهذا الحديثِ وقال في الجديدِ : لا يؤخذُ منه إلا الزكاةُ لا غيرُ وجعلَ هذا الحديثَ منسوخاً وقال : كان ذلك حيثُ كانت العُقوباتُ في الأموالِ ثم نُسخت . ومذْهبُ عامةِ الفقهاءِ أنْ لا واجبَ على مُتلفِ الشيء أكثرُ منْ مثله أو قيمته . وإذا تأملتَ ذلك عرفتَ أنّ ما قاله الشيخُ ابنُ حجرٍ المكي في شرح العُباب وذكر فيه : في القاموس ما فيه نظرٌ ظاهرٌ فاحذره إذ يلزمُ على توهيمهِ لبهزٍ رواية توهيم الشافعيّ الآخذِ به في القديم وللأصحابِ فإنهم مُتفقون على أن الرواية كما مر من إضافةِ شَطْرٍ وإنما الخلافُ بينهم في صحةِ الحديثِ وضعفه وفي خلوه عن مُعارضٍ وعدمه انتهى لا يخلو عن نظرٍ من وُجوهٍ مع أن مثلَ هذا الكلام لا تُردُّ به الروايات فتأمل . ومما يستدرك عليه : شطرته : جعلته نصفين . ويقال : شِطرٌ وشَطيرٌ مثل نِصفٍ ونصيفٍ . وشطرُ الشاةِ : أحدُ خِلفيها عن ابن الأعرابي . والشطرُ : البُعدُ . وأبو طاهرٍ محمدُ بنُ عبدِ الوهابِ بنِ مُحمد عُرفَ بابنِ الشاطرِ بغدادي عن أبي حفصِ بنِ شاهين وعنه الخطيب

_Türkçe çeviri henüz yok_
